Truyện Kể Dân Gian Và Thần Tiên

Lượt đọc: 208 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Truyện Ngàn Lẻ Một Đêm

❊ ❊ ❊

Tại thành phố Bagdad ngày xưa có một thương gia tên là Ali Cogia. Thương gia này vốn nổi tiếng thành thực và ngay thẳng trong mọi việc giao thương, ngặt một nỗi ông chưa từng một lần thực hiện cuộc hành hương linh thiêng tới Mecca. Điều này thường làm ông áy náy khôn nguôi, bởi ông biết mình đang chểnh mảng một bổn phận tôn giáo trọng đại, nhưng công việc buôn bán cứ cuốn lấy ông khiến việc rời nhà trở thành một điều quá đỗi khó khăn. Hết năm này sang năm khác, ông vẫn ấp ủ dự định lên đường hành hương, song lần nào cũng chần chừ hoãn lại với hy vọng sẽ chọn được một thời điểm thích hợp hơn.

Một đêm nọ, người thương gia mơ thấy một giấc mơ sống động đến mức tựa như một điềm báo hơn là một giấc mộng thông thường. Trong giấc mơ hay điềm báo ấy, một cụ già xuất hiện trước mặt ông, nhìn ông bằng ánh mắt nghiêm nghị và trách móc rồi cớ sao lại cất lời: “Tại sao ngươi vẫn chưa đi hành hương tới Mecca?”

Khi thức giấc, lòng Ali Cogia cảm thấy vô cùng bất an. Ông sợ rằng giấc mơ này chính là lời quở trách và hồi chuông cảnh tỉnh từ chốn thiên đình gửi xuống. Ông lại càng thêm lo lắng hơn khi đến đêm thứ hai, giấc mơ ấy vẫn lặp lại y nguyên; và rồi vào đêm thứ ba, cụ già nọ lại hiện ra một lần nữa để hỏi câu hỏi cũ, khiến ông hạ quyết tâm không chần chừ thêm nữa mà phải lên đường hành hương ngay khi có thể.

Nghĩ là làm, ông liền bán tháo toàn bộ hàng hóa của mình, chỉ giữ lại một ít để mang theo tới Mecca và bán ở trốn đó. Ông thanh toán mọi khoản nợ nần, cho một người bạn thuê lại cửa hàng cùng ngôi nhà của mình, và vì vốn không vợ không con, giờ đây ông đã hoàn toàn thảnh thơi để có thể lên đường bất cứ lúc nào.

Số tiền thu được từ việc bán hàng hóa quả là một khoản khá lớn, thế nên sau khi đã trích ra một phần vừa đủ cho chuyến đi dài ngày, ông nhận ra mình vẫn còn dư lại tròn một ngàn đồng tiền vàng.

Số vàng này, ông định bụng sẽ gửi gắm vào một nơi thật an toàn cho đến khi trở về. Ông bèn bỏ tiền vào một cái vò đựng ô-liu, phủ lên trên một lớp quả ô-liu rồi niêm phong lại thật cẩn thận. Tiếp đó, ông mang chiếc vò đến nhờ một người bạn tên là Abul Hassan, chủ nhân của một nhà kho lớn.

– Abul Hassan, – ông nói, – như anh có lẽ đã biết, ta sắp sửa thực hiện một chuyến đi tới Mecca. Ta có mang theo đây một vò ô-liu muốn gửi gắm lại trong kho hàng của anh cho đến ngày ta trở về, nếu anh vui lòng chấp thuận.

Abul Hassan vui vẻ nhận lời ngay và trao cho người bạn chìa khóa nhà kho, dặn cứ tự nhiên đặt chiếc vò ở bất cứ xó xỉnh nào tùy ý. – Ta sẽ trông nom nó cẩn thận cho đến ngày anh trở về, – anh ta nói, – và anh cứ yên tâm rằng chiếc vò sẽ chẳng hề bị mảy may động chạm cho tới khi anh quay lại nhận lấy nó.

Ali Cogia cảm ơn người bạn rồi mang chiếc vò vào kho, đặt vào góc khuất xó tối nhất để không vướng víu lối đi. Chẳng bao lâu sau, ông chính thức lên đường hành hương tới Mecca.

Lúc rời khỏi Bagdad, Ali Cogia đinh ninh rằng muộn nhất thì chỉ một năm sau là ông sẽ quay về. Chuyến đi của ông diễn ra vô cùng suôn sẻ nhờ đồng hành cùng một đoàn người hành hương đông đúc.

Đặt chân tới Mecca, ông kính cẩn viếng thăm những đền miếu nổi tiếng cùng các thắng cảnh chốn ấy. Ông thành kính hoàn tất mọi nghi lễ tôn giáo, rồi sau đó ghé qua khu chợ trời để tìm một gian hàng trưng bày số hàng hóa mang theo.

Một hôm, có một người lạ bước qua khu chợ và dừng chân trầm trồ trước vẻ đẹp của những món hàng mà Ali đang bày bán.

– Thật là đáng tiếc, – người lạ cất lời, – khi ngài lại không ghé qua Cairo. Ngài có thể tới đó với chi phí chẳng đáng là bao, và ta dám chắc ngài sẽ bán được đống hàng này với giá hời hơn ở đây rất nhiều. Ta biết rõ điều đó, bởi ta đã sống ở thành phố ấy suốt cả cuộc đời và rất rành rọt giá cả của những mặt hàng cao cấp thế này.

Sau một hồi trò chuyện cùng Ali, người đó liền cáo từ bước đi.

Khi vị khách đã khuất dạng, người thương gia bắt đầu ngẫm nghĩ về những điều vừa nghe, và cuối cùng ông quyết định làm theo lời khuyên của người lạ, đem số hàng còn lại tới Cairo để bày bán. Quả nhiên, mọi chuyện đúng như lời người đó đã hứa, giá cả ở Cairo cao hơn rất nhiều so với những gì người ta trả ở Mecca.

Trong khoảng thời gian ở Cairo, Ali Cogia có dịp làm quen với một nhóm người chuẩn bị theo đoàn lữ hành xuôi về Ai Cập. Họ nhiệt tình mời Ali nhập bọn, và sau đôi chút thuyết phục, ông đã đồng ý, bởi từ lâu ông vẫn luôn ao ước được đặt chân khám phá xứ sở đó. Từ Ai Cập, Ali Cogia tiếp tục hành trình đến Constantinople, rồi ghé qua nhiều thành phố và vương quốc khác. Thời gian thoi đưa nhanh đến nỗi khi Ali dừng chân nhẩm tính lại khoảng thời gian từ ngày rời khỏi Bagdad, ông giật mình nhận ra bảy năm ròng đã trôi qua.

Lúc này, ông quyết định phải lập tức trở về quê nhà không chần chừ. Ông tìm mua một con lạc đà vừa ý, chất lên lưng nó số hàng hóa còn lại rồi lên đường hướng về Bagdad.

Lại nói về chiếc vò đựng những đồng tiền vàng trong suốt những năm tháng Ali Cogia bôn ba khắp chốn, nó vẫn nằm yên vị trong góc kho của Abul Hassan, không hề bị mảy may động đến và cũng dần chìm vào quên lãng. Đôi khi, vợ chồng Abul cũng nhắc đến Ali, tự hỏi không biết khi nào người bạn ấy mới trở về và chuyến đi xa đã trải qua những gì. Họ lấy làm ngạc nhiên trước quãng thời gian vắng bóng quá lâu của ông và thầm lo lắng chẳng biết có tai họa nào giáng xuống đầu người bạn cũ hay không. Thậm chí đã từng có lời đồn rằng ông đã qua đời, dẫu cho tin đồn ấy sau đó đã được đính chính.

Đúng vào cái ngày Ali Cogia khởi hành chuyến đi trở về quê hương, vợ chồng Abul Hassan đang ngồi bên bàn ăn bữa tối, và câu chuyện giữa họ bỗng xoay quanh món ô-liu.

– Đã lâu lắm rồi nhà mình không có lấy một quả ô-liu nào đấy anh ạ, – người vợ nói. – Thật tình em chẳng nhớ nổi lần cuối mình được nếm hương vị ấy là từ bao giờ, thế mà đó lại là món quả em thích nhất đấy. Ước gì bây giờ chúng ta có vài quả để ăn nhỉ.

– Ừ, thế thì chúng ta phải kiếm mua ít thôi, – Abul Hassan đáp. – Nhân tiện nhắc đến chuyện này, anh lại nhớ tới cái vò mà Ali Cogia đã gửi gắm nhà mình. Không biết những quả ô-liu trong đó bây giờ liệu có còn ăn được không nhỉ. Chúng nằm ở đấy cũng ngót nghét mấy năm nay rồi còn gì.

– Vâng, ngót nghét bảy năm rồi chứ ít gì, – vợ anh ta đáp lời. – Chắc chắn là chúng hỏng hết cả rồi còn đâu mà hỏi.

– Để anh ra xem thử xem thế nào, – Abul Hassan nói, vừa đứng dậy vừa với lấy ngọn đèn. – Nếu chúng vẫn còn ngon thì chúng ta cứ đem ra ăn một ít, chứ anh chẳng tin là Ali Cogia còn quay lại đây để đòi chiếc vò ấy đâu.

Người vợ nghe vậy liền hoảng hốt kêu lên:

– Anh đang nghĩ cái quái gì thế hả? Ali Cogia đã tin tưởng gửi gắm chiếc vò này cho anh, và anh cũng đã hứa danh dự là sẽ không để ai động đến nó cho đến ngày chủ nhân quay lại nhận về cơ mà. Dù chúng ta có nghe tin đồn rằng anh ấy đã chết, nhưng tin đó sau này đã được đính chính cơ mà. Anh nghĩ Ali sẽ nhìn nhận anh thế nào nếu trở về và phát hiện ra anh đã tự ý ăn hết số ô-liu của mình?

Abul Hassan tay vẫn cầm ngọn đèn, kiên nhẫn đợi vợ dứt lời rồi mới thong thả đáp:

– Ali Cogia sẽ không về đâu; anh dám chắc điều đó. Hơn nữa, giả sử anh ta có quay lại đi chăng nữa, thì anh hoàn toàn có thể mua số ô-liu khác bù vào dễ ợt.

– Mua bù lại thì đương nhiên là được rồi, – vợ anh ta vặn lại, – nhưng chúng đâu phải là ô-liu của Ali Cogia. Chiếc vò này là một món đồ gửi gắm thiêng liêng, anh tuyệt đối không được phép động đến dưới bất kỳ hoàn cảnh nào.

Dù nói những lời đanh thép là thế, nhưng nhìn sắc mặt chồng, nàng thừa biết hắn chẳng hề thay đổi ý định. Abul Hassan bấy giờ mới xách theo cái đĩa và bảo:

– Nếu ô-liu vẫn còn ngon thì anh sẽ múc một đĩa đầy từ trong vò ra, còn nếu chúng đã hỏng như anh đoán, thì anh sẽ đậy nắp lại như cũ, đố ai mà biết được.

Người vợ toan cất lời khuyên can thêm lần nữa, nhưng hắn chẳng thèm lắng nghe mà đi thẳng ra nhà kho. Chẳng khó khăn gì để hắn tìm ra chiếc vò. Khi mở nắp ra, hắn thấy mọi chuyện đúng như mình dự đoán, những quả ô-liu đã bị hỏng mục. Muốn xem lớp quả ở tận đáy có chung tình trạng hay không, hắn liền nghiêng vò trút bớt một ít ra đĩa. Nhưng kì lạ thay, điều khiến hắn kinh ngạc tột độ là rớt lẫn trong đám ô-liu ấy lại có cả những đồng tiền vàng. Abul Hassan trố mắt nhìn, suýt không tin vào mắt mình. Hắn vội vàng thò tay thọc sâu vào tận đáy vò, và chẳng mấy chốc nhận ra rằng ngoại trừ lớp quả mỏng ở bề mặt, toàn bộ chiếc vò đều được lấp đầy bằng vàng ròng.

Đôi mắt Abul Hassan ánh lên thứ ánh sáng của lòng tham. Vốn dĩ bản tính hắn đã rất keo kiệt, nay tận mắt nhìn thấy đống vàng, mọi thứ tham lam ích kỷ trong con người hắn bỗng chốc trỗi dậy mạnh mẽ. Số vàng ấy đã nằm suốt trong kho nhà hắn suốt bảy năm trời mà hắn hoàn toàn không hay biết gì. Hắn đâm ra tiếc nuối và cảm thấy như thể mình vừa bị lừa một vố đau, tự nghĩ bụng:

– Suốt bao lâu nay, mình hoàn toàn có thể đem số tiền này ra buôn bán kiếm lời mà chẳng hại gì đến ai, bởi bất cứ lúc nào nghe tin Ali Cogia sắp về là mình đều có thể lấp đầy lại số tiền cũ như cũ cơ mà.

Hắn đứng ngẩn người chìm đắm trong dòng suy nghĩ vẩn vơ một lúc lâu. Sau đó, hắn trút số vàng trở lại vào vò, phủ lớp ô-liu lên trên y như cũ rồi đậy nắp lại, xách theo cái đĩa không và ngọn đèn quay về phòng với vợ.

– Em nói đúng đấy, – hắn thản nhiên lên tiếng. – Lũ ô-liu hỏng bét cả rồi, thế nên anh có mang được quả nào về đâu.

– Ngay từ đầu anh đã không nên mở cái vò ấy ra mới phải, – vợ hắn trách móc. – Cầu trời khấn Phật đừng có tai ương nào giáng xuống đầu vợ chồng mình vì chuyện này.

Abul Hassan chẳng buồn đáp lại câu nói đó, và chẳng bao lâu sau hai vợ chồng đi nằm. Thế nhưng vị thương gia nọ lại chẳng thể chợp mắt nổi. Suốt cả đêm, hắn trằn trọc trở mình không dứt, đầu óc chỉ toàn tusng túng đến số vàng và lên kế hoạch làm sao để biến chúng thành của riêng mình, mãi đến tận gần sáng hắn mới thiếp đi trong một giấc ngủ đầy mộng mị lo âu.

Hôm sau, hắn dậy thật sớm và ngay khi khu chợ vừa mở cửa, hắn liền chạy đi mua một lượng lớn quả ô-liu tươi. Hắn mang chúng về nhà, lén lút chuyển ra kho mà không để vợ hay biết một mảy may. Tiếp đó, hắn mở vò của Ali Cogia ra, trút toàn bộ bên trong đi rồi nhét đầy ô-liu tươi vào, đoạn đậy nắp lại khéo léo đến mức bất kỳ ai nhìn vào cũng chẳng thể nhận ra chiếc vò từng bị ai đó động chạm. Xong xuôi, hắn đem vứt hết số ô-liu hỏng đi và cất giấu vàng vào một nơi bí mật chỉ có mình hắn biết.

Khoảng một tháng sau đó, Ali Cogia trở về Bagdad. Vì ngôi nhà của mình vẫn đang cho thuê, ông tạm thuê một căn phòng trọ tại một quán lữ quán rồi lập tức tất tả đến nhà Abul Hassan để lấy lại chiếc vò.

Abul Hassan trố mắt kinh hãi khi thấy Ali Cogia bước chân vào nhà, bởi hắn đinh ninh rằng người bạn này chắc chắn đã bỏ mạng xứ người rồi. Hắn từng tự bịp bợm bản thân như thế cốt để vớt vát chút lương tâm khi chiếm đoạt số vàng. Dẫu vậy, hắn nhanh chóng che giấu vẻ hoảng hốt, niềm nở chào đón người lữ khách trở về và hỏi thăm xem chuyến đi vừa qua ra sao.

Ali Cogia lịch sự đáp lời những câu hỏi thăm, nhưng lòng dạ bồn chồn không yên, và ngay khi vừa tìm được cơ hội, ông liền nhắc đến cái vò đựng ô-liu đã gửi gắm trong kho.

– Chiếc vò vẫn nằm yên ở chỗ anh đặt thôi, tao dám chắc là thế, – Abul Hassan đáp, – dẫu cho bản thân tao cũng chẳng nhìn ngó tới nó. Thậm chí tao còn chẳng nhớ rõ anh đã để nó ở xó nào trong kho nữa. Nhưng chìa khóa đây, và vì tao đang bận chút việc nên phiền anh tự ra đấy mà lấy nhé.

Ali Cogia vội vã chạy đi tìm chiếc vò và thở phào nhẹ nhõm khi thấy nó vẫn y nguyên ở xó cũ, bề ngoài hoàn toàn không có dấu hiệu bị mạo phạm. Dù vẫn đặt trọn niềm tin vào danh dự của Abul Hassan, nhưng một ngàn đồng tiền vàng quả là một tài sản khổng lồ khiến ông không thể không nơm nớp lo sợ cho đến khi tận tay cầm lại được nó.

Sau khi cất lời cảm ơn người bạn thương gia vì đã trông nom chiếc vò giúp mình — một sự cảm ơn có phần hơi quá mức cần thiết, ông mang nó về phòng trọ, khóa trái cửa lại rồi mở nắp ra. Ông gạt bỏ hai lớp ô-liu ở bề mặt và có đôi chút ngạc nhiên khi không thấy ánh vàng lấp ló. Dù vậy, ông tự nhủ chắc hẳn lúc trước mình đã cẩn thận giấu số tiền ấy kỹ hơn tưởng tượng.

Ông bới thêm một ít ô-liu ra ngoài, rồi lại bới thêm nữa, nhưng tuyệt nhiên chẳng có lấy một dấu vết nào của vàng.

Lòng tràn ngập hoang mang lo sợ, Ali Cogia nghiêng hẳn chiếc vò trút sạch phần ô-liu còn lại ra ngoài với vẻ vội vã khiến lũ quả lăn lóc vương vãi khắp sàn nhà, thế nhưng chẳng có một đồng vàng nào rớt ra cả.

Người thương gia chìm đọng trong nỗi bàng hoàng tột độ. Ông khó lòng tin nổi Abul Hassan lại có thể nhẫn tâm cướp đoạt số tài sản của mình, nhưng ngặt một nỗi chẳng còn lời giải thích nào khác hợp lý hơn. Ông thừa biết người bạn kia luôn khóa kín nhà kho ngoại trừ những lúc chính hắn bước vào, và không một ai được phép bén mảng đến đó ngoài những kẻ cực kỳ thân thiết với hắn, và cũng chỉ vì những mục đích đặc biệt mà thôi.

Đầy ắp nỗi niềm muộn phiền, ông quay trở lại nhà của vị thương gia nọ, hạ quyết tâm bắt hắn phải giải thích rõ ràng và nếu cần thiết, sẽ lôi nhau ra pháp luật để buộc hắn phải trả lại số vàng.

Abul Hassan tỏ ra ngạc nhiên khi thấy Ali quay lại nhanh đến thế.

– Anh quên mất thứ gì à? – hắn hỏi. – Hay có chuyện buôn bán gì muốn bàn với tôi sao?

– Anh không đoán ra tôi đến vì chuyện gì hay sao? – Ali chất vấn.

– Sao mà tôi đoán được chứ? Trừ phi anh lại đến để cảm ơn tôi vì đã giữ giùm cái vò thôi.

– Abul Hassan, trước khi lên đường, tôi đã gửi một ngàn đồng tiền vàng trong chiếc vò đặt tại kho nhà anh. Số vàng ấy giờ đã biến mất. Tôi đoán chắc anh đã tìm ra cách nào đó để sử dụng nó vừa có lợi cho anh mà chẳng hại gì đến tôi. Nếu đúng là vậy, xin hãy viết cho tôi một tờ giấy biên nhận, tôi sẵn lòng chờ đến khi anh có khả năng hoàn trả; nhưng ngẽ ra anh nên mở lời bàn bạc với tôi từ trước khi tôi ghé đây chứ.

Abul Hassan liền bày ra vẻ mặt kinh ngạc tột độ trước lời cáo buộc ấy.

– Anh đang nói cái quái gì thế hả? – hắn lớn tiếng. – Tôi chẳng biết đống vàng nào sất. Nếu trong vò thực sự có vàng — điều mà tôi hết sức hoài nghi — thì chắc nó vẫn nằm nguyên ở đấy thôi, bởi từ cái ngày chính tay anh xách vào kho nhà tôi, cái vò chưa từng bị ai động chạm dù chỉ một lần.

– Số vàng ấy rành rành trong vò khi tôi cất vào đó, và chính anh phải là kẻ biết rõ nhất, bởi chẳng một ai khác có thể lấy đi được. Chẳng ai được phép bước chân vào kho hàng nếu không có sự cho phép của anh, như chính anh từng nói với tôi bao lần, và nếu có vào thì cũng chỉ vì những mục đích nhất định mà thôi.

Ali Cogia toan nói thêm dăm ba câu nữa, nhưng người bạn láng giềng đã nhanh chóng cướp lời.

– Tôi nhắc lại là tôi chẳng hay biết gì về đống vàng nào cả! – hắn gào lên giận dữ. – Biến đi và đừng có đến đây quấy rầy tôi nữa, bằng không chính anh sẽ tự rước họa vào thân đấy. Anh không thấy cái giọng lè nhè oang oang của anh đang kéo cả một đám đông tụ tập trước cửa nhà tôi rồi đấy à?

Và quả nhiên, tiếng cãi vã đã thu hút kha khá người dân hiếu kỳ tụm lại trước cửa nhà Abul. Họ chăm chú lắng nghe hai vị thương gia đôi co rồi chẳng mấy chốc bị cuốn vào câu chuyện lúc nào không hay, bắt đầu xúm lại bàn tán xôn xao, tranh luận xem rốt cuộc bên nào mới là kẻ đúng người sai.

Cuối cùng, nhận thấy Abul nhất quyết không chịu thừa nhận, Ali Cogia lạnh lùng nói:

– Được rồi. Ta thấy anh đã quyết tâm nuốt trọn số tiền này cho bằng được. Nhưng anh sẽ sớm nhận ra việc cướp đoạt của ta không hề dễ dàng như anh tưởng đâu. – Đoạn, ông đưa tay đặt lên vai Abul, dõng dạc tuyên bố: – Ta thách thức anh cùng ta ra trước tòa quan án Cadi, để ngài ấy phân xử phải quấy giữa đôi ta.

Đây vốn là trát triệu tập mà bất cứ một người Hồi giáo chân chính nào cũng không dám cãi lời. Abul đành miễn cưỡng cùng Ali bước ra trước mặt Cadi, theo sau là một đám đông người xem hiếu kỳ kéo dài nườm nượp, ai nấy đều hóng hớt xem vị thẩm phán sẽ đưa ra phán quyết thế nào trong vụ việc này.

Quan án Cadi chăm chú lắng nghe lời trần tình từ đôi bên, và sau một hồi trầm ngâm suy xét, ngài cất tiếng hỏi:

– Abul Hassan, anh có dám thề rằng bản thân hoàn toàn không hay biết gì về số vàng mà Ali Cogia khẳng định đã gửi gắm ở chỗ anh, đồng thời chưa từng mảy may động đến chiếc vò ấy không?

– Thưa ngài, tôi dám chứ! – vị thương gia đáp. – Thậm chí tôi vô cùng sẵn lòng thề độc về điều đó, và quả nhiên hắn liền thề thật.

– Còn anh, Ali Cogia; anh có nhân chứng nào để chứng minh thực sự có vàng trong chiếc vò vào thời điểm anh gửi nó vào kho nhà Abul Hassan hay không?

– Than ôi! Thưa ngài là không; ngoài tôi ra chẳng có ai hay biết về chuyện đó cả.

– Thế thì đây chỉ là lời của bên này chống lại lời của bên kia. Abul Hassan đã thề độc rằng hắn không hề chạm tay vào chiếc vò, và trừ khi anh đưa ra được nhân chứng xác thực cho lời nói của mình, ta không thể ép hắn phải đền bù một ngàn đồng tiền vàng mà biết đâu anh chưa từng bị mất.

Vụ kiện bị khép lại như thế. Abul Hassan hân hoan đắc ý quay về nhà, trong khi Ali Cogia lủi thủi bước đi với cái đầu cúi gầm và cõi lòng cay đắng.

Dù phán quyết của Cadi đã chống lại mình, Ali vẫn không cam tâm chịu thua và bỏ dở sự việc ở đó. Ông quyết tâm phải đòi lại công bằng cho bằng được, dẫu có phải thân chinh tâu kiện lên tận bậc Caliph đi chăng nữa.

Vào thời điểm đó, ngài Haroun-al-Raschid đang cai trị với tư cách là Thủ lĩnh của các tín đồ. Mỗi buổi sáng, ngài Haroun-al-Raschid đều ngự giá đến đền thờ dâng hương cầu nguyện, tháp tùng bên cạnh là Đại Tể tướng và Mesrour — tên thái giám trưởng. Trên đường ngài hồi cung, bất cứ ai có oan ức hay đơn từ thỉnh nguyện đều xếp hàng dọc theo vệ đường để trao tận tay văn bản cho Mesrour. Sau đó, những xấp giấy ấy sẽ được dâng lên Caliph để ngài đích thân xem xét và phán quyết công minh.

Ngay ngày hôm sau khi phán quyết của Cadi bác đơn kiện của hai vị thương gia, Ali Cogia đã dậy từ tinh mơ, chọn sẵn một vị trí bên vệ đường mà ông biết chắc đoàn ngài Caliph sẽ đi qua.

Trong tay ông cầm sẵn lá đơn kiện Abul Hassan đã được viết nắn nót đâu ra đấy. Ông kiên nhẫn đứng đợi cho đến khi đoàn ngài Haroun-al-Raschid từ đền thờ trở về rồi nhanh tay nhét tờ giấy vào tay Mesrour.

Đến khi ngài Caliph hồi cung và thong thả đọc qua các tệp tài liệu, ngài đặc biệt chú ý đến lá đơn do Ali Cogia đệ trình:

– Đây quả là một vụ án kỳ lạ, – ngài nói với vị Tể tướng, – và chắc chắn sẽ chẳng dễ dàng gì để đưa ra phán quyết đúng đắn. Hãy truyền lệnh cho hai vị thương gia ấy diện kiến ta vào ngày mai, ta muốn tự mình nghe họ đối chất.

Chiều tối hôm đó, ngài Caliph cùng vị Tể tướng cải trang thành thường dân, chỉ mang theo mỗi Mesrour tháp tùng để dạo bước lững thững qua những con đường trong thành phố. Đây vốn là thói quen thường nhật của ngài Caliph, bởi qua cách này ngài có thể thấu hiểu sâu sắc hơn về đời sống, tâm tư nguyện vọng của nhân dân — những điều mà nếu chỉ ngồi trong cung cấm ngài sẽ mãi mãi chẳng thể tường tận.

Suốt một lúc lâu rảo bước, họ chẳng bắt gặp hay nghe ngóng được điều gì đặc biệt, nhưng khi vừa tiến đến một khoảng sân nhỏ thông ra từ một con phố, họ bỗng nghe thấy giọng nói lanh lảnh của một đám trẻ con đang nô đùa dưới ánh trăng.

Ngài Caliph đưa tay ra hiệu cho vị Tể tướng giữ im lặng, rồi cả hai rón rén bước đến gần vòm cổng để ghé mắt nhìn vào. Ánh trăng chiếu rọi sáng ngời giúp họ nhìn rõ khuôn mặt của từng đứa trẻ đang quây quần vui đùa ở đó. Chúng đang túm tụm xung quanh một đứa bé cao ráo, thông minh sáng láng — kẻ dường như đóng vai trò thủ lĩnh của bọn trẻ.

– Chúng ta hãy chơi trò xử án đi! – đứa trẻ cầm đầu cất tiếng đề xuất. – Tao sẽ làm quan tòa Cadi, còn tụi mày hãy mang một vụ kiện nào đó ra đây để tao phân xử.

– Hay đấy! – một đứa khác reo lên hưởng ứng. – Nhưng tụi mình sẽ lấy vụ gì ra xử bây giờ?

– Cứ lấy vụ kiện của Ali Cogia và Abul Hassan đi. Tụi mình đứa nào chẳng rõ chuyện đó, và nếu vụ ấy mà rơi vào tay tao thì tao đã xử khác hẳn cái cách mà quan Cadi thật làm rồi.

Lập tức lũ trẻ vỗ tay rào rào đồng tình.

Đứa trẻ cầm đầu liền phân công một đứa sắm vai Ali Cogia và một đứa khác hóa thân thành Abul Hassan. Vài đứa tiếp theo được chọn làm lính canh, thương gia v.v.

Ngài Caliph và vị Tể tướng cảm thấy vô cùng thú vị trước trò chơi trẻ con này, họ bèn ngồi xuống một chiếc ghế dài đặt ngay ngắn ở góc khuất thuận tiện để có thể quan sát toàn bộ sự việc mà không bị lũ trẻ phát hiện.

Tên "quan Cadi" giả mạo liền oai vệ ngự tọa trên ghế và cất giọng đanh thép truyền lệnh dẫn giải Abul Hassan cùng Ali Cogia ra trước công đường.

– Hơn nữa, hãy bảo Ali Cogia mang theo chiếc vò ô-liu mà hắn khai đã giấu vàng trong đó, – đứa bé ra lệnh.

Hai đứa trẻ sắm vai Ali và Abul được mấy đứa lính tráng giả hiệu áp giải lên trước mặt, rồi vị "quan Cadi" nhí bắt đầu yêu cầu họ trình bày sự tình. Cả hai tường thuật lại rành mạch mọi chuyện, bởi vụ án này vốn được người lớn bàn tán xôn xao khắp nơi, bọn trẻ nghe ngóng nhiều thành ra nắm rõ từng chi tiết và thậm chí từng mang ra mổ xẻ tranh luận cùng nhau.

Vị "quan Cadi" chăm chú lắng nghe từng câu từng chữ, rồi quay sang hướng đứa trẻ đóng vai Abul để chất vấn:

– Abul Hassan, anh có dám thề rằng bản thân chưa từng mảy may động đến chiếc vò cũng như chưa bao giờ mở nắp nó ra không?

Đứa bé đóng vai thương gia lập tức đáp lời rằng hắn dám thề.

Đứa trẻ lại tiếp tục hỏi:

– Thế Ali Cogia có mang theo chiếc vò ô-liu đến công đường cùng không?

– Thưa ngài, nó ở đây ạ, – mấy đứa nhóc đóng vai nha lại nhao nhao đáp.

Tên quan tòa giả mạo ra lệnh đặt chiếc vò lên trước mặt mình, và bọn chúng làm ra vẻ như đang khiêng một vật nặng đặt xuống đất. Sau đó, đứa bé làm bộ làm tịch vươn tay nhấc nắp vò ra, săm soi quan sát mấy quả ô-liu bên trong và thậm chí còn vớt một quả lên nếm thử.

– Ô-liu hảo hạng đấy chứ, – nó phán. – Này Ali Cogia, ngài khai đã gửi chiếc vò này vào kho từ bao giờ thế?

– Thưa ngài, từ cái ngày tôi rời khỏi Bagdad, tính ra là bảy năm về trước, – đứa trẻ đóng vai thương gia đáp.

– Thế còn Abul Hassan, lời hắn nói có chuẩn xác không?

Đứa bé thủ vai Abul gật đầu xác nhận là đúng như vậy.

– Hãy truyền gọi những thương gia buôn ô-liu vào công đường! – vị "quan Cadi" dõng dạc hạ lệnh.

Mấy đứa trẻ được phân công đóng vai tiểu thương bán ô-liu liền bước lên trước mặt.

– Khai mau, – vị quan tòa giả mạo hỏi, – ô-liu thì người ta có thể bảo quản tối đa là trong bao lâu?

– Dù có chăm chút cẩn thận đến đâu đi chăng nữa, – chúng đáp, – thì cũng tuyệt đối không thể giữ chúng tươi ngon quá ba năm. Quá khoảng thời gian ấy, chúng sẽ phai nhạt cả màu sắc lẫn hương vị, chẳng còn dùng được việc gì ngoài việc đem vứt đi cho lợn ăn. Bọn trẻ nói với giọng điệu vô cùng chắc nịch, bởi cha chúng vốn là những tay buôn ô-liu sừng sỏ nhất thành phố, và chúng thừa hiểu rõ những gì mình đang nói.

Vị "quan Cadi" nhí bèn sai bọn chúng tiến lại kiểm tra đống ô-liu trong vò và phán đoán xem chúng đã để được bao lâu rồi.

– Các người thấy đấy, – nó chỉ trỏ, – chúng mang một sắc màu tươi tắn, quả mọng to tròn và vẫn giữ nguyên vẹn vị tươi ngon hấp dẫn.

Mấy thương gia giả hiệu làm bộ cúi đầu săm soi kỹ lưỡng rồi dõng dạc tuyên bố rằng đây là ô-liu vừa thu hoạch trong năm nay.

– Nhưng ngặt một nỗi Ali Cogia khẳng định đã gửi chúng cho Abul Hassan từ bảy năm trước, và bản thân Abul Hassan cũng xác nhận điều đó.

– Chuyện đó đời nào có thể xảy ra được! – đám thương gia giả mạo đáp lời. – Như chúng tôi đã tâu, qua ba năm là ô-liu vứt đi, còn đến năm thứ bảy thì chúng phải mục nát thành tro bụi rồi. Đống này rõ ràng là ô-liu tươi mới hái năm nay mà thôi.

Đứa bé sắm vai Abul Hassan toan há hốc miệng cãi cọ và tìm cách biện minh, nhưng vị "quan Cadi" lập tức quát lớn bắt hắn im lặng.

– Ngươi đã dám thề gian dối, – nó phán, – và đồng thời tự lòi cái đuôi trộm cắp của một tên khốn nạn.

Rồi nó quay sang quát lớn với đám lính tráng giả hiệu:

– Lôi cổ nó ra ngoài và đem treo cổ chiếu theo luật định!

Mấy tên lính giả vờ túm lấy đứa bé đóng vai Abul Hassan lôi xềnh xệch đi, và thế là trò chơi kết thúc. Lũ trẻ reo hò vỗ tay rào rào, hô vang những lời tán dương tấm tắc dành cho cách xử án tài tình của "vị quan Cadi" nhí.

Chứng kiến mọi việc đã ngã ngũ, ngài Caliph đứng dậy quay gót lui ra, không quên đưa tay ra hiệu cho Tể tướng và Mesrour lẽo đẽo theo sau. Đi được một đoạn ngắn, ngài Haroun-al-Raschid bỗng quay sang hỏi vị Tể tướng xem ngài nghĩ gì về vở kịch vừa rồi.

– Thưa bệ hạ, – vị Tể tướng đáp, – thiển ý của thần cho rằng vị "quan Cadi" nhí vừa rồi đã thể hiện một sự thông thái cùng khả năng phán đoán sắc bén mà quan tòa thực sự ngoài kia nên học hỏi noi theo. Thần cũng đánh giá cậu nhóc này sở hữu một trí thông minh phi thường hiếm có.

– Trẫm cũng có suy nghĩ y như khanh vậy, – ngài Caliph gật đầu. – Hơn thế nữa, trẫm lại nảy sinh một ý định xa hơn. Khanh cũng biết rõ vụ kiện hóc búa giữa Ali Cogia và Abul Hassan này sẽ được đưa lên triều yết trước trẫm vào ngày mai đấy chứ? Trẫm đang tính toán sẽ sai khanh tới triệu hồi cậu bé này vào cung, và ngày mai trẫm sẽ để cậu nhóc tự tay phán quyết vụ án ấy y như những gì nó vừa diễn kịch ngày hôm nay.

Vị Tể tướng vô cùng tâm đắc với kế hoạch này, và thế là hai chủ tớ tiếp tục vừa đàm đạo về đứa trẻ vừa hồi cung.

Hôm sau, vị Tể tướng quay trở lại khoảng sân hôm trước họ từng ghé thăm, ngó nghiêng một hồi thì bắt gặp ngay đứa trẻ từng đóng vai Cadi đang ngồi chơi ngoan ngoãn trước một thềm cửa. Tể tướng bước đến gần, nở nụ cười ôn hòa thân thiện rồi cất lời:

– Này cháu ngoan, ta đến đây theo chiếu chỉ của Thủ lĩnh các tín đồ. Chiều tối hôm qua, khi cháu đang mải mê chơi đùa kịch nghệ, ngài đã tình cờ lắng nghe toàn bộ sự việc, và hôm nay ngài muốn triệu kiến cháu vào cung bệ kiến.

Cậu bé nghe đến đây thì hoảng hốt đến tái mặt, toàn thân run lên bần bật vì lo sợ.

– Cháu có làm gì sai trái ư? – nó lắp bắp hỏi. – Nếu cháu có lỡ phạm lỗi thì đó hoàn toàn là do vô tình, cháu khẩn khoản xin ngài đừng trừng phạt một đứa trẻ vô ý tứ.

– Cháu chẳng hề phạm chút lỗi lầm nào cả, – vị Tể tướng mỉm cười trấn an, – và ngài Caliph cho gọi cháu không phải để trừng phạt đâu. Trái lại, ngài vô cùng ấn tượng trước hành động của cháu, việc ngài ban chiếu triệu kiến thế này là một vinh dự lớn lao đấy.

Đoạn, ông từ tốn kể cho cậu bé nghe những gì ngài Caliph đang mong đợi ở nó.

Thay vì cảm thấy nhẹ nhõm, cậu bé lại càng thêm phần bấn loạn lo âu.

– Chuyện này đối với cháu quả là quá sức hoang đường! – nó thốt lên. — Phân xử một vụ kiện tụng trọng đại giữa hai gã đàn ông trưởng thành — trong khi cháu đây chỉ là một đứa trẻ con choai choai. Cháu sợ mình sẽ không làm hài lòng ngài Caliph, và ngài ấy sẽ nổi giận lôi đình với cháu mất.

– Cứ tự tin xử lý vụ án khéo léo và thông thái hệt như cách cháu đã làm tối qua ấy, – vị Tể tướng khích lệ, – và ngài Caliph chắc chắn sẽ không phụ lòng hài lòng của cháu đâu.

Cậu bé nghe vậy liền xin phép được chạy về nhà thưa chuyện với mẹ xem mình định đi đâu và làm gì, vị Tể tướng vui vẻ gật đầu chấp thuận.

Lúc nghe đứa con trai thưa lại chuyện được vào cung điện để làm quan tòa xét xử một vụ kiện trọng đại thế này, người mẹ suýt ngất đi vì tưởng con mình đang nói sảng. Bà sợ hãi tột cùng rằng thằng bé vì non dại mà sẽ nói năng hay hành động dại dột gì đó mạo phạm ngài Caliph.

Cậu nhóc tìm đủ mọi cách để xoa dịu nỗi sợ của mẹ, dẫu trong lòng bản thân nó lúc bấy giờ cũng đang trống đánh xuôi kèn thổi ngược.

– Nếu ngài Caliph đã tỏ ý hài lòng với cách cháu dàn xếp vụ việc tối qua, thì cháu nghĩ hôm nay ngài ấy chẳng đến nỗi nổi giận với cháu đâu ạ, – nó quả quyết; – bởi cháu tin chắc rằng chỉ có cách đó mới lật tẩy được sự thật dối trá giữa hai vị thương gia kia.

Lúc quay trở lại tâu trình cùng vị Tể tướng, trông khuôn mặt cậu bé có vẻ vô cùng nghiêm nghị, và trên suốt quãng đường theo chân ông hướng về cung điện, vị Tể tướng liên tục tìm đủ mọih cách để vỗ về an ủi, tiếp thêm cho cậu bé sự tự tin.

Ngay khi vừa đặt chân tới cung điện, họ được dẫn thẳng vào ngự phòng nơi ngài Caliph đang chờ sẵn. Ngài Haroun-al-Raschid đón tiếp cậu bé bằng sự ân ân cần cần chẳng kém gì vị Tể tướng, đoạn ân cần hỏi xem nó đã thấu suốt mục đích mình được triệu kiến đến đây chưa.

Cậu bé cung kính thưa rằng nó đã rõ.

– Thế thì hãy truyền lệnh cho hai vị thương gia bước vào! – ngài Caliph phẩy tay ra lệnh.

Lập tức Ali Cogia cùng Abul Hassan được đám thị vệ áp giải tiến vào. Ali Cogia tuân lệnh bồng theo cả chiếc vò đựng ô-liu.

Vị quan tòa Cadi từng phán xử vụ kiện ban đầu cũng được triệu tập có mặt, ngài bước vào và lủi thủi ngồi vào chiếc ghế được dành riêng cho mình.

Ngài Caliph bấy giờ mới quay sang ra hiệu cho cậu bé bắt đầu mở phiên tòa bằng cách yêu cầu hai bên thương gia tự trần tình câu chuyện của mình, và sau một thoáng ngập ngừng nhỏ, cậu bé dõng dạc cất tiếng.

Ali Cogia mạch lạc thuật lại mọi chuyện y như trước, khẳng định chắc nịch rằng ông đã gửi gắm tại nhà Abul Hassan từ bảy năm về trước một ngàn đồng tiền vàng giấu kín trong vò và phủ đầy ô-liu bên trên.

– Có phải chiếc vò này là vật ngài đã gửi gắm cho Abul Hassan không? – đứa trẻ chỉ tay về phía chiếc vò Ali mang tới và hỏi.

Ali khẳng định chắc chắn đó chính là nó.

– Còn anh, Abul Hassan, anh có thừa nhận đây là chiếc vò mà Ali Cogia đã gửi nhà mình không?

Abul gật đầu đáp vâng. Hắn ta lại lập tức chớp lấy thời cơ khẩn khoản xin được thề độc rằng kể từ lúc chiếc vò được cất vào kho nhà hắn cho đến khi Ali Cogia quay lại lấy đi, nó chưa từng bị bất kỳ ai mảy may động chạm đến.

– Chuyện đó tạm thời chưa cần thiết, – đứa bé điềm tĩnh đáp. – Trước tiên, hãy dẫn giải những chuyên gia buôn ô-liu kỳ cựu nhất vào đây.

Vài thương gia buôn ô-liu lão luyện nhất thành phố đã được triệu từ trước, lúc này liền cung kính bước lên tiến hành trình diện.

Cậu bé đặt ra cho những vị thương gia thực thụ này đúng những câu hỏi y hệt như nó từng hỏi mấy đứa trẻ đóng giả hôm trước.

– Hãy nói cho ta biết, – nó cất tiếng, – ô-liu thì người ta có thể bảo quản tươi ngon tối đa trong bao lâu?

Và các vị thương gia liền đồng thanh đáp y như lời bọn trẻ:

– Thưa không quá ba năm ạ, bởi dẫu có đóng gói cẩn thận tỉ mỉ đến đâu đi nữa, thì qua khoảng thời gian đó, chúng cũng sẽ phai nhạt cả hương vị lẫn màu sắc.

– Hãy nhìn vào chiếc vò kia đi, – cậu bé chỉ tay ra lệnh, – và cho ta biết các người phỏng đoán đống ô-liu ấy đã được cất giữ ở đó bao lâu rồi?

Các vị thương gia cẩn thận tiến lại săm soi từng quả ô-liu với thái độ tập trung cao độ, rồi cuối cùng họ đồng thanh xác nhận rằng số quả này vừa được thu hoạch và đóng vò ngay trong năm nay.

– Thế các người có nghĩ khả năng chúng được cất giữ chừng một hai năm gì đó không?

– Thưa hoàn toàn không thể có chuyện đó ạ, – các thương gia quả quyết đáp. – Chúng tôi dám khẳng định chắc như đinh đóng cột, như đã tâu từ trước, đống ô-liu này là hàng mới thu hoạch năm nay và chỉ vừa mới được muối vào vò cách đây chưa lâu.

Nghe đến đây, Ali Cogia vui mừng phát ra một tiếng kêu kinh ngạc, trong khi Abul Hassan chết lặng ngậm bồ hòn; sắc mặt hắn tái mét đi như tàu lá chuối và đôi chân bủn rủn khuỵu xuống, bởi hắn thừa hiểu rằng lời tuyên bố vừa rồi của các bậc chuyên gia chẳng khác nào bản án tử hình giáng xuống đầu hắn.

Thế nhưng cậu bé liền quay sang cung kính cúi đầu trước ngài Caliph, khẩn khoản xin phép được trao trả lại quyền phán xử cho ngài.

– Khi cháu tuyên án vào tối ngày hôm qua, đó chẳng qua chỉ là một trò chơi con trẻ, – cậu bé thưa. – Nhưng đây tuyệt đối không phải trò chơi. Mạng sống của một con người đang đặt ngàn cân treo sợi tóc, cháu không dám cả gan tự mình đưa ra phán quyết định đoạt sinh tử.

Ngài Caliph mỉm cười chấp thuận lời khẩn cầu ấy.

– Abul Hassan, chính ngươi đã tự ký vào bản án tự chuốc họa vào thân rồi, – ngài lạnh lùng tuyên bố. Đoạn, ngài truyền lệnh cho thị vệ lôi cổ Abul Hassan ra ngoài và thi hành án tử hình chiếu theo đúng luật pháp.

Tuy nhiên, trước khi gã khốn khổ ấy bị đem đi treo cổ, hắn đã cúi đầu thú nhận toàn bộ tội lỗi và khai ra chốn giấu giếm số một ngàn đồng tiền vàng vốn thuộc về Ali Cogia.

Sau khi Abul đã bị giải đi khuất dạng, ngài Caliph ân cần vuốt ve, hết lời ca ngợi trí tuệ cùng tài phán xử sắc bén của cậu bé.

– Còn về phần ngươi, – ngài nghiêm khắc quay sang nhìn vị quan Cadi, – ngươi đã không thể hiện được sự minh triết mà trẫm luôn đòi hỏi ở các bậc quan tòa dưới quyền. Hãy học hỏi từ cậu bé này để thấy rằng những vụ án thế này không được phép hời hợt bác bỏ, mà phải tra xét rõ ràng với tất cả sự cẩn trọng và sáng suốt. Bằng không, cái ghế của ngươi cũng sớm phải lung lay đấy.

Vị Cadi xấu hổ cúi gằm mặt lủi thủi lui ra, trong khi ngài Caliph ban lệnh thưởng nóng cho cậu bé một trăm đồng tiền vàng và sai người long trọng đưa em trở về đoàn tụ với mẹ trong niềm hân hoan tự hào.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.