“Dù việc làm ấy có khôn ngoan hay không, tôi chắc chắn rằng các quốc gia thật khôn ngoan khi tôn vinh chúng.”—Sir William Temple.

Có một câu chuyện về những cuộc chiến tranh của thành Rome mà tôi vẫn luôn thầm ghen tị cho nước Anh. Khi Germanicus dẫn đầu các quân đoàn tiến xuống một con sông hiểm trở — bên bờ đối diện, rừng rậm đặc kín quân Đức — thì bỗng có bảy con đại bàng bay vút ra như thể đang dẫn đường cho người La Mã; chúng không dừng lại hay ngập ngừng, mà biến thẳng vào khu rừng nơi kẻ thù đang ẩn nấp. “Tiến lên!” Germanicus hô lớn, với một nguồn cảm hứng hùng biện tuyệt vời, “Tiến lên! Và hãy đi theo loài chim của thành Rome.” Sẽ là một tâm hồn vô cùng cùn mòn nếu không trỗi dậy trước một hiệu lệnh như thế, và vô cùng nhát gan nếu còn giữ bất kỳ mối nghi ngờ nào về thành công. Việc nhận vinh dự có những chú đại bàng là đồng hương chẳng khác nào biến các lực lượng tự nhiên thành đồng minh tưởng tượng; Đế chế La Mã cùng vận mệnh quân sự của nó, và theo đó là triển vọng của những người lính lê-dương La Mã đang lội qua một con sông ở nước Đức, bỗng trở nên vĩ đại và đầy hy vọng hơn hẳn. Đó là một dạng ảo tưởng rất dễ tạo ra. Một đám mây có hình dáng đặc biệt, sự xuất hiện của một vì sao lạ, ngày lễ của một vị thánh nào đó, nói tóm lại là bất cứ điều gì có thể gợi nhắc các chiến nhớ về những huyền thoại ái quốc hoặc các chiến công xưa, cũng có thể đủ để xoay chuyển cục diện của một trận chiến lớn; bởi nó mang lại cho một bên cảm giác rằng Công lý và những lợi ích lớn lao hơn đang đứng về phía họ.

Nếu một người Anh muốn có được cảm giác ấy, nó ắt phải gắn liền với biển cả. Con sư tử chẳng có ý nghĩa gì với chúng ta; nó chưa từng được ghi tạc vào trái tim nhân dân hay được nhập tịch như một biểu tượng của nước Anh. Chúng ta thừa biết rằng một con sư tử sẽ lao vào xé xác chúng ta phũ phàng chẳng khác gì khi nó đối phó với một người Pháp hay một kẻ theo đạo Do Thái vùng Moldavia, và chúng ta không mang nó đi trước mình trong khói lửa trận mạc. Nhưng biển cả chính là lối đi và thành lũy của chúng ta; nó từng là sân khấu cho những chiến thắng và hiểm nguy vĩ đại nhất của chúng ta; và chúng ta đã quen với việc cất lên những khúc ca trữ tình để nhận vơ nó là của riêng mình. Những trải nghiệm bầm dập của người nước ngoài đoạn giữa Calais và Dover luôn có một khía cạnh dễ chịu đối với tư tưởng bài ngoại của người Anh. Một người đến từ hạt Bedfordshire, vốn chẳng phân biệt nổi mũi hay lái tàu cho đến khi con tàu bắt đầu chuyển động, lại nghênh ngang trước những con người ấy với cảm giác như thể mình mang bề dày kinh nghiệm hàng hải gia truyền. Việc tự cho rằng bản thân được phú cho năng khiếu bẩm sinh về biển cả chỉ vì bạn là đồng hương của Blake và vị đô đốc lừng lẫy Nelson, có lẽ cũng vô lý chẳng khác nào việc tưởng tượng dòng dõi Scotland là bảo đảm đủ để bạn mặc đẹp chiếc váy Kilt. Nhưng cảm giác ấy vẫn hiện hữu, ngự trị ở một nơi vượt quá tầm với của mọi lý lẽ. Chúng ta sẽ tự thấy mình không xứng đáng với tổ tiên nếu không chia sẻ sự kiêu ngạo ấy của họ, và tự mãn với ảo tưởng rằng biển cả là của nước Anh. Ngay cả ở những nơi bị ngắm bắn bởi súng ống và thành lũy của một quốc gia khác, chúng ta vẫn xem nó như một thứ nghĩa địa kiểu Anh, nơi hài cốt của những bậc cha chú đi biển của chúng ta yên giấc ngàn thu cho đến tiếng kèn tận thế; bởi tôi cho rằng chẳng có quốc gia nào khác đánh mất nhiều tàu thuyền đến thế, hay đưa nhiều chàng trai dũng cảm xuống đáy biển sâu đến vậy.

Chẳng có nơi nào làm nền tảng cho chủ nghĩa anh hùng tốt bằng khung cảnh cao cả, kinh hoàng và nên thơ của một số trận hải chiến nước ta. Trận chiến của Hawke giữa cơn bão táp, và Aboukir vào khoảnh khắc Đô đốc Pháp nổ tung, đã chạm đến giới hạn của những gì gây ấn tượng mạnh mẽ nhất cho trí tưởng tượng. Và biên niên sử hải quân của chúng ta cũng nợ một phần sức hấp dẫn của nó từ vẻ ngoài kỳ ảo, đẹp đẽ của những chiến hạm cổ cùng sự lãng mạn bao trùm biển cả và mọi thứ thuộc về biển cả trong mắt những thiếu niên Anh vào một buổi chiều nghỉ học bên bờ biển. Hơn thế nữa, những gì chúng ta biết về sự khốn khổ giữa các boong tàu lại càng làm nổi bật lòng dũng cảm của những việc đã được làm bằng cách tạo ra sự tương phản. Chúng ta thích thú khi biết rằng những con người gan góc và lương thiện ấy đã xoay sở để sống, và giữ được bản chất gan góc, lương thiện giữa những chốn vây quanh lố lăng và đê tiện. Không một độc giả nào có thể quên được mô tả về con tàu Thunder trong tác phẩm Roderick Random: sự bạo ngược hỗn loạn; sự tàn ác và dơ dáy của sĩ quan lẫn thủy thủ; boong tàu này nối tiếp boong tàu khác, mỗi nơi lại mang đến một niềm chướng tai gai mắt mới; phòng y tế, nơi những chiếc võng chèn chúc nhau với khoảng cách chỉ vỏn vẹn mười bốn inch cho mỗi người; khoang lái nằm sâu dưới mực nước, nơi mà “trong một thứ mùi hôi thối không thể chịu nổi”, người quản lý đeo kính vẫn cẩn thận ghi chép sổ sách cho các nhóm ăn khác nhau; và căn lều vải rộng sáu foot vuông, nơi Morgan pha chế rượu punch và món hỗn hợp salmagundi, hút tẩu, hát những khúc ca xứ Wales và nguyền rủa bằng những lời rủa xả kỳ quặc xứ Wales. Có những phần trong công việc trên tàu Thunder mà độc giả lướt qua một cách nhẹ nhàng và vội vã, giống như một du khách đi qua vùng đất có dịch sốt rét. Thật dễ dàng để hiểu được quan điểm của Tiến sĩ Johnson: “Này anh bạn,” ông nói, “sẽ chẳng có ai chịu làm thủy thủ nếu họ đủ mưu mẹo để tống giũa bản thân vào tù.” Bạn sẽ tưởng tượng rằng tinh thần của bất cứ ai cũng sẽ lụi tàn dưới một đống chồng chất sự tối tăm, hôi hám và bất công ấy, nhất là khi họ không đến đó bằng sự tự nguyện, mà dưới những thanh kiếm ngắn và gậy gộc của lực lượng bắt lính ép buộc. Nhưng có lẽ một ca trực trên boong tàu giữa bầu không khí biển sắc lạnh đã vực dậy tinh thần của một con người; một trận chiến hẳn phải là sự giải thoát tuyệt vời; và tiền thưởng tịch thu tàu địch, dẫu đẫm máu nhưng lại bị phung phí một cách thô lỗ, đôi khi cũng mở toang cánh cửa nhà tù trong chớp mắt. Dù bằng cách này hay cách khác, ít nhất thì cái cuộc đời tồi tệ nhất có điều kiện xảy ra ấy cũng không thể vùi lấp đi tinh thần và sự vui tươi của các thủy thủ chúng ta; họ làm trònn bổn phận như thể họ có chút lợi ích trong vận mệnh của đất nước đã áp bức họ một cách tàn nhẫn, họ vui vẻ pháo kích khi chiến trận nổ ra, và họ là những kẻ sẵn sàng lắng nghe một tình cảm hào hiệp, táo bạo nhất mà thế giới từng sản sinh ra.

Hầu hết những con người mang sứ mệnh cao cả đều sở hữu những cái tên vang dội. Pym và Habakkuk có thể khá ổn, nhưng họ đừng hòng bì kịp với những Cromwell và Isaiah. Và bạn không thể tìm được một ví dụ điển hình nào tốt hơn các Đô đốc Anh quốc. Drake, Rooke và Hawke là những cái tên được chọn lọc dành cho những con người hành động. Frobisher, Rodney, Boscawen, Foul-Weather, Jack Byron, tất cả đều là những cái tên bắt mắt trên một trang sử hải quân. Cloudesley Shovel là một cái tên đầy ắp những âm tiết kỳ lạ và vang dội. Benbow mang một phẩm chất lì lợm như chó sún, phù hợp với tính cách của con người ấy, và nó đưa chúng ta trở về với những cung thủ Anh xưa – những đồng đội đích thực của ông về sự phác thảo, tính bền bỉ và gan góc. Raleigh mang đầy tinh thần thượng võ và quân sự, tượng trưng cho một hành động đầy táo bạo nơi chiến trường. Thật bất khả thi để đánh giá Blake hay Nelson, bởi chẳng có cái tên nào đang lưu truyền giữa loài người lại xứng đáng với những anh hùng như thế. Nhưng dẫu vậy, thật khá kỳ lạ và vô cùng phù hợp trong bối cảnh này, khi vị Đô đốc sau lại rất đắc ý với tước hiệu người Sicilia của mình. Southey viết: “Ý nghĩa của nó có lẽ đã làm ông hài lòng; Công tước xứ Thunder là cái tên mà ở Dahomey người ta sẽ gọi là một cái tên mạnh mẽ; nó hợp gu của một thủy thủ, và chắc chắn chẳng có ai xứng đáng hơn thế.” Bản thân chức vụ Đô đốc đã là một trong những sự phân biệt đáng tự hào nhất; nó mang âm hưởng cao quý và một lịch sử đầy kiêu hãnh; và Columbus đã đánh giá nó cao đến mức ông đã ra lệnh cho những người thừa kế của mình phải ký tên bằng tước hiệu đó chừng nào dòng họ còn tồn tại.

Nhưng tinh thần của những con người ấy, chứ không phải tên tuổi của họ, mới là điều tôi muốn nhắc đến trong bài viết này. Tinh thần ấy thực sự mang đậm chất Anh; chính họ, chứ không phải những kẻ kéo sợi bông của Tennyson hay gã Thương nhân Trừu tượng của ông D'Arcy Thompson, mới là những người Anh đích thực và tiêu biểu. Nước này có thể có nhiều gã thương nhân hơn, nhưng con người chỉ được tính bằng số lượng trong các thể chế chính trị mà thôi. Và các Đô đốc chính là những gương mặt tiêu biểu theo đúng nghĩa đen của từ này. Quả thực, họ là những ví dụ điển hình về đức hạnh, nhưng là một đức hạnh mà hầu hết người Anh đều có thể nhận phần vừa phải; và điều chúng ta ngưỡng mộ trong cuộc đời họ chính là một dạng tôn vinh chính bản thân chúng ta. Hầu như mọi người trên đất nước chúng ta, ngoại trừ những nhà nhân đạo và một vài cá nhân có tuổi trẻ bị đè nặng bởi những hoàn cảnh thẩm mỹ ngoại lệ, đều có thể hiểu và đồng cảm với một Đô đốc hay một võ sĩ quyền Anh. Tôi không có ý định xếp chung Benbow và Tom Cribb vào một loại; nhưng hãy tin tôi đi, họ thực tế đã được đặt chung một chỗ để ngưỡng mộ trong tâm trí của nhiều kẻ hay lui tới quán rượu. Nếu bạn kể cho họ nghe về Germanicus và những con đại bàng, hay Regulus quay lại Carthage, rất có thể họ sẽ lăn ra ngủ; nhưng hãy kể cho họ nghe về Harry Pearce và Jem Belcher, hoặc về Nelson và sông Nile, họ sẽ đặt tẩu thuốc xuống để lắng nghe. Tôi đang giữ một bản Boxiana, mà ở các trang lót, một thành viên trẻ tuổi của giới hâm mộ quyền anh đã ghi chép lại những sự kiện đáng chú ý và cáo phó về những vĩ nhân. Ở đây, chúng ta tìm thấy những dòng ghi chép đầy tôn kính về sự ra đi của những nài ngựa, người chèo thuyền và võ sĩ quyền Anh — Johnny Moore thuộc Sân đấu Liverpool; Tom Spring, thọ năm mươi sáu tuổi; “Pierce Egan, cha, tác giả của Boxiana và các tác phẩm thể thao khác” — và giữa tất cả những người đó là Công tước xứ Wellington! Nếu Benbow sống vào thời của nhà biên niên sử này, bạn có cho rằng tên của ông sẽ không được thêm vào cuộn giấy vinh quang ấy không? Tóm lại, không phải tất cả chúng ta đều cảm thấy ấm áp với Wesley hay Laud, chúng ta không thể đều tìm thấy niềm vui trong Thiên đường đã mất; nhưng có một số tâm tình chung và những nét chạm của tự nhiên mà qua đó cả dân tộc cảm thấy có sự gắn kết. Cách đây không lâu, tất cả mọi người, từ Hazlitt và John Wilson cho đến kẻ đần độn ngu ngốc nguệch ngoạc ghi chép sổ sách của mình ở các trang lót của Boxiana, đều cảm thấy một sự thỏa mãn ít nhiều ngượng ngùng trước những chiến tích của các võ sĩ quyền Anh. Và những chiến tích của các Đô đốc cũng nổi tiếng ở mức độ tương tự, và vang danh ở mọi tầng lớp xã hội. Lời nói và việc làm của họ khuấy động dòng máu Anh giống như tiếng kèn hiệu; và nếu Đế chế Ấn Độ, thương nghiệp của Luân Đôn, cùng tất cả những dấu hiệu bề ngoài và rõ ràng về sự vĩ đại của chúng ta có tàn lụi đi chăng nữa, chúng ta vẫn sẽ để lại đằng sau một đài kỷ niệm bền vững về những gì chúng ta từng là thông qua lời nói và việc làm của các Đô đốc Anh quốc.

Duncan, khi đang neo đậu ngoài khơi Texel cùng soái hạm Venerable của mình và chỉ thêm một chiến hạm khác, nghe tin toàn bộ hạm đội Hà Lan đang ra khơi. Ông bảo Thuyền trưởng Hotham thả neo bên cạnh mình ở khúc hẹp nhất của luồng lạch, và chiến đấu với con tàu cho đến khi nó chìm xuống. “Tôi đã đo độ sâu của nước rồi,” ông nói thêm, “và khi tàu Venerable chìm xuống, lá cờ của tôi sẽ vẫn tung bay.” Và bạn hãy chú ý rằng đây không phải là một tên Viking trần trụi thời tiền sử; mà là một nghị sĩ Scotland theo trường phái cổ điển nửa vời, một chiếc ống nhòm, một chiếc mũ tam giác cỡ lớn, và đồ lót bằng vải nỉ. Cùng chung tinh thần đó, Nelson tiến vào Aboukir với sáu lá cờ tung bay; để ngay cả khi có năm lá bị bắn hạ, người ta cũng không thể tưởng tượng rằng ông đã đầu hàng. Ông thậm chí còn đeo cả bốn ngôi sao của mình ở bên ngoài chiếc áo khoác Đô đốc, để làm bia cho lính bắn tỉa. “Chính trong danh dự mà tôi giành được chúng,” ông nói với những kẻ phản đối, rồi nói thêm với một thái độ phi logic vô cùng cao cả, “cũng chính trong danh dự mà tôi sẽ chết cùng chúng.” Thuyền trưởng Douglas của chiếc Royal Oak, khi người Hà Lan phóng hỏa con tàu của ông trên sông Thames, đã ra lệnh cho binh lính lên bờ, nhưng thà chịu chết cháy cùng con tàu còn hơn rời bỏ vị trí khi chưa có lệnh. Ngay lúc đó, có lẽ Vua Vui vẻ đang rượt đuổi một con nhợt nhạt quanh bàn ăn tối cùng các nữ quý nhân triều đình của ông. Khi Raleigh giương buồm tiến vào Cadiz, và tất cả các pháo đài cùng chiến hạm đồng loạt khai hỏa vào ông, ông đã khinh thường việc bắn trả một phát súng nào, mà đáp lại bằng một hồi kèn ngạo mạn đầy khiêu khích. Tôi thích sự ngông cuồng này hơn là những sắp đặt khôn ngoan nhất nhằm đảm bảo chiến thắng; nó xuất phát từ trái tim và đi thẳng đến trái tim. Chúa chưa từng tạo ra những anh hùng nào cao cả hơn, nhưng Ngài chưa bao giờ tạo ra một quý ông nào tuyệt vời hơn Walter Raleigh. Và cũng như các Đô đốc của chúng ta đầy rẫy những sự mê tín anh hùng, mang phong cách chiến đấu hiếu chiến và kiêu ngạo, họ cũng bộc lộ một sự sốt sắng đến kinh ngạc đối với chiến trận và tán tỉnh chiến tranh như một tình nhân. Khi tin tức truyền đến chỗ Essex trước trận Cadiz rằng cuộc tấn công đã được quyết định, ông đã ném chiếc mũ của mình xuống biển. Đó là cách một nam sinh nghe tin về một buổi chiều được nghỉ học; nhưng đây là một người đàn ông râu ria xồm xoàm, giàu có tột bậc, vừa được phép đem mạng sống ra đánh cược. Benbow không thể nằm yên trên giường sau khi mất đi một chân; ông cứ phải nằm trên boong trong một chiếc giỏ để chỉ huy và khích lệ trận chiến. Tôi nói họ yêu chiến tranh như một tình nhân; thế nhưng tôi nghĩ chẳng có mấy người tình mà chúng ta lại tiếp tục tán tỉnh trong những hoàn cảnh tương tự. Trowbridge cho tàu Culloden cạn nước và không thể tham gia trận Nile. “Những công lao của con tàu đó và vị thuyền trưởng dũng cảm của nó,” Nelson viết cho Bộ Hải quân, “quá nổi tiếng để có thể hưởng lợi từ bất kỳ điều gì tôi có thể nói. Bất hạnh của cô ta thật lớn khi bị mắc cạn, trong khi những người bạn đồng hành may mắn hơn của cô ta lại đang chìm trong đỉnh cao của hạnh phúc.” Đây là một biểu đạt đáng chú ý, miêu tả chính xác từng chút một dòng giống đại trượng, phóng khoáng của các Đô đốc Anh quốc. Đối với Nelson, việc tiêu chuẩn hóa năm nghìn năm trăm hai mươi lăm đồng loại của mình và bị một mảnh đạn chém toạc da đầu được gọi là “chìm trong đỉnh cao của hạnh phúc”. Hãy nghe ông ấy một lần nữa tại Copenhagen: “Một phát đạn xuyên qua cột buồm chính làm văng tung tóe những mảnh gỗ; và ông mỉm cười quan sát một trong các sĩ quan của mình, ‘Đây là một công việc nóng bỏng, và nó có thể là lần cuối cùng đối với bất kỳ ai trong chúng ta vào bất cứ khoảnh khắc nào;’ và rồi, dừng phắt lại ở lối đi bên mạn tàu, ông nói thêm đầy xúc động, ‘Nhưng, hãy nhớ lấy — tao đời nào chịu đổi chỗ cho hàng vạn người.’”

Tôi phải kể thêm một câu chuyện nữa, vốn gần đây đã trở nên quen thuộc với tất cả chúng ta, và điều đó nằm trong một trong những bản ballad cao cả nhất của ngôn ngữ tiếng Anh. Tôi đã viết bản tóm tắt văn xuôi tẻ nhạt của mình, tôi xin người đọc hãy tin cho, khi tôi chẳng hề hay biết rằng vị thi sĩ thần thánh ấy đã định sẵn sự bất tử cho Greenville. Sir Richard Greenville là Phó Đô đốc dưới quyền Lãnh chúa Thomas Howard, và đóng quân ngoài khơi quần đảo Azores cùng hạm đội Anh vào năm 1591. Ông là một kẻ bạo tyrang nổi tiếng đối với thủy thủ đoàn của mình: bề ngoài có vẻ là một gã tối tăm, hách dịch; và người ta kể lại rằng ông thường nhai và nuốt cả ly rượu, như một trò vui trong các buổi tiệc tùng, cho đến khi máu tua ra từ miệng. Khi hạm đội Tây Ban Nha với năm mươi chiếc xuất hiện trong tầm mắt của người Anh, con tàu của ông, chiếc Revenge, là chiếc cuối cùng nhổ neo, và bị người Tây Ban Nha vây hãm đến mức chỉ còn hai con đường — hoặc quay lưng lại với kẻ thù hoặc chèo lái xuyên qua một trong các hạm đội của chúng. Lựa chọn đầu tiên đã bị Greenville bác bỏ vì cho là bất nhân với chính ông, đất nước ông và con tàu của Nữ hoàng. Do đó, ông đã chọn cách thứ hai, và lái thẳng vào đội hình vũ trang của Tây Ban Nha. Ông đã ép một số chiến hiểm phải tròng trành và lùi xuống mạn khuất của mình; cho đến khoảng ba giờ chiều, một chiến hạm lớn ba tầng pháo đã cướp mất gió của cánh buồm ông, và ngay lập tức áp sát đánh giáp la cà. Từ lúc đó trở đi, và suốt cả đêm dài, chiếc Revenge đã đơn độc chiến đấu chống lại người Tây Ban Nha. Khi chiếc tàu này bị đánh bại, chiếc khác lại tiến lên thay thế. Theo tính toán của Raleigh, nó đã hứng chịu “tám trăm phát đại bác lớn, bên cạnh rất nhiều cuộc tấn công và đổ bộ.” Đến sáng, đạn dược đã cạn, giáo mác gãy sạch, chẳng còn lại một thanh gỗ nào đứng vững, “không còn gì ở phía trên để trốn chạy hay phòng thủ;” sáu foot nước trong khoang; hầu như tất cả mọi người bị thương; và bản thân Greenville đang trong tình trạng hấp hối. Để đẩy họ đến bước đường này, một hạm đội năm mươi chiếc đã quần thảo họ suốt mười lăm tiếng đồng hồ, Đô đốc của đám tàu chở hàng và chiếc Ascension of Seville đều đã chìm nghỉm bên cạnh, và hai chiếc tàu khác đã phải trốn chạy vào bờ trong tình trạng chìm dần. Theo lời của Hawke, họ đã “nhận được một trận đòn tơi bời.” Thuyền trưởng và thủy thủ đoàn nghĩ rằng họ đã làm đủ phần việc của mình; nhưng Greenville không có chung quan điểm này; ông ra lệnh cho pháo thủ trưởng, kẻ mà ông biết là cùng một giuộc với mình, hãy đục thủng lỗ đánh đắm chiếc Revenge ngay tại chỗ nó đang nằm. Những người khác, không bị thương nặng như Đô đốc, đã can thiệp một cách quyết đoán, khóa nhốt pháo thủ trưởng trong cabin của hắn, sau khi tước đoạt thanh kiếm của hắn, bởi vì hắn tỏ rõ ý định muốn tự sát nếu không được đánh đắm tàu; và sai người đi cầu cứu phía Tây Ban Nha để đòi các điều kiện. Những điều kiện đó đã được chấp thuận. Ngày thứ hai hoặc thứ ba sau đó, Greenville tử thương ngay trên soái hạm của Tây Ban Nha, để lại sự khinh miệt của ông đối với những “kẻ phản bội và lũ chó má” đã không chọn cách làm như ông, và giao chiến với năm mươi chiến hiểm trang bị đầy đủ và đông đủ thủy thủ đoàn bằng sáu chiếc tàu kém cỏi bị tàn phá bởi bệnh tật và thiếu thốn lương thảo. Ít nhất thì ông, ông nói, đã hoàn thành nghĩa vụ như một lẽ phải làm, và mong chờ danh tiếng muôn đời.

Hôm nọ có ai đó nói với tôi rằng họ coi câu chuyện này là một tiền lệ tai hại. Tôi không có ý định tưởng tượng rằng chúng ta sẽ bao giờ gặp phải bất kỳ rắc rối thực tế nào từ sự thừa thãi của những Greenville. Hơn nữa, tôi phản đối quan điểm đó. Giá trị của những hành động như vậy không phải là thứ có thể quyết định trong một tiếng rung rẩy của sự nhạy cảm hay một cơn bừng bừng của lẽ thông thường chính đáng. Người muốn viết những bài ballad cho đất nước mình đã khao khát một điều nhỏ nhặt so với những gì Richard Greenville đã hoàn thành. Tôi tự hỏi có bao nhiêu người đã được truyền cảm hứng bởi câu chuyện điên rồ này, và bao nhiêu trận chiến đã thực sự giành chiến thắng cho nước Anh trong tinh thần được nhen nhóm theo cách đó. Chỉ với một chút gan lì theo thói quen, bạn mới có thể chắc chắn, ở những con người bình thường, về lòng dũng cảm trong một dịp hợp lý. Một đội quân hay một hạm đội, nếu không được dẫn dắt bởi những ảo tưởng viển vông, sẽ không đi được xa dưới sự khiếp sợ của Quan Giám thị Quân đội. Ngay cả chiến tranh kiểu Đức, bên cạnh bản đồ và điện tín, cũng không bỏ qua việc sử dụng bài Wacht am Rhein. Cũng không chỉ trong nghề cầm gươm mà những câu chuyện như thế mới mang lại điều tốt đẹp cho con người. Trong cuộc chiến đấu tuyệt vọng và hoan hỉ này, cho dù đó là Greenville hay Benbow, Hawke hay Nelson là kẻ treo cờ trên tàu, chúng ta thấy con người được đưa ra thử thách và minh chứng cho thứ mà chúng ta gọi là cảm giác anh hùng. Những nhà nhân đạo thịnh vượng bảo tôi, trong phòng hút thuốc của câu lạc bộ, rằng họ là nạn nhân của những cảm giác anh hùng phi thường, và rằng họ tốn nhiều sự cao thượng trong tâm hồn hơn để chẳng làm gì cụ thể, còn hơn là tiếp tục gánh vác tất cả các cuộc chiến tranh, trên biển hay trên cạn, của nhân loại hiếu chiến. Mọi chuyện hoàn toàn có thể là như vậy, nhưng vẫn không chạm tới điểm cốt lõi của vấn đề. Bởi vì điều tôi mong muốn là nhìn thấy một phần sự cao thượng ấy đối mặt trực diện với tôi trong một thành tựu đầy cảm hứng. Một người có thể nói suông bên điếu xì gà trong phòng hút thuốc của câu lạc bộ của tôi từ nay cho đến Ngày Phán xét, mà chẳng đóng góp thêm gì vào kho tàng những gương sáng lừng lẫy và khích lệ của nhân loại. Không phải qua những đức hạnh của một cuốn tiểu thuyết về xứ đạo và tiệc trà mà con người ta bị khuất phục để đi đến những quyết định lớn lao. Có thể đó là vì trái tim họ thô kệch, nhưng để lay động họ một cách đúng đắn, họ phải có những con người bước vào vinh quang với chút kiêu sa và nghi thức. Và đó là lý do tại sao những câu chuyện về các thuyền trưởng hải quân của chúng ta, được in, có thể nói như vậy, bằng chữ in hoa và tràn ngập ảnh hưởng đạo đức cổ vũ, lại có giá trị đối với nước Anh hơn bất kỳ lợi ích vật chất nào trong tất cả các cuốn sách kinh tế chính trị giữa Westminster và Birmingham. Greenville nhai ly rượu tại bàn trông không lấy gì làm đẹp đẽ cho lắm, chẳng khác nào hàng ngàn nghệ sĩ khác khi họ được nhìn nhận bằng da bằng thịt, hay gặp gỡ trong đời sống riêng tư; nhưng tác phẩm nghệ thuật của ông, bi kịch hoàn chỉnh của ông, là một màn trình diễn đầy hùng biện; và tôi cho rằng nó không chỉ nên làm phấn khởi những người cầm gươm khi họ bước vào trận chiến, mà còn đưa các nhân viên kế toán trở lại với tinh thần và trái tim hăng say hơn với công việc sổ sách ghi kép của họ.

Có một câu hỏi khác dường như gắn liền với điều này; và đó là vấn đề của Temple: liệu có khôn ngoan không khi Douglas tự thiêu cùng con tàu Royal Oak? và suy rộng ra, điều gì đã khiến ông làm như vậy? Nhiều người sẽ bảo bạn đó là khát vọng danh vọng.

“Cái gì đã đem lại cho Caesar và Alexander sự vĩ đại vô tận của tiếng tăm, nếu không phải là may mắn? Đã bao nhiêu người bị bà ta vùi dập ngay từ lúc khởi đầu tiến trình, mà chúng ta không hề hay biết; những kẻ mang theo lòng dũng cảm to lớn vào công việc chẳng kém gì họ, nếu như vận rủi không cắt đứt họ ngay trong đợt xung phong đầu tiên? Giữa vô vàn và vô số hiểm nguy lớn lao, tôi không nhớ mình từng đọc được ở đâu rằng Caesar đã từng bị thương; hàng ngàn kẻ đã ngã xuống trong những hiểm nguy nhỏ hơn cả phần nhỏ nhất trong số những hiểm nguy mà ông đã trải qua. Phải trông đợi rất nhiều hành động dũng cảm được thực hiện không có người chứng kiến, mới có được một hành động được người ta chú ý. Một con người không phải lúc nào cũng đứng trên đỉnh một breach hay ở đầu một đội quân trong tầm mắt của vị tướng của mình, giống như trên một bệ đài. Anh ta thường bị bất ngờ giữa hàng rào và con mương; anh ta phải đánh cược mạng sống của mình chống lại một chuồng gà; anh ta phải đánh đuổi bốn tên xạ thủ khốn kiếp khỏi một cái barn; anh ta phải tách đơn độc ra khỏi nhóm của mình theo nhu cầu bức thiết, và đối mặt với hiểm nguy một mình.”

Đó là lời của Montaigne, trong một tiểu luận đặc trưng về Danh vọng. Nơi cái chết là điều chắc chắn, như trong trường hợp của Douglas hay Greenville, mọi thứ dường như đều như nhau từ góc độ cá nhân. Kẻ đánh mất mạng sống của mình chống lại một cái chuồng gà cũng chịu chung số phận với kẻ đánh mất mạng sống của mình chống lại một phồn hoa kiên cố bậc nhất. Dù anh ta đã bỏ lỡ một tước hiệu quý tộc hay chỉ là vạch áo của hạ sĩ sĩ, thì cũng đều là một khi anh ta đã bỏ lỡ chúng và đang yên nghỉ trong nấm mồ. Chính nhờ một sự may rủi mà chúng ta mới biết được hạnh kiểm của bốn lính thủy đánh bộ tàu Wager. Không có chỗ cho những người dũng cảm này trên xuồng, và họ bị bỏ lại trên đảo để đối mặt với cái chết chắc chắn. Họ là những người lính, họ nói, và thừa biết rằng việc hy sinh là nhiệm vụ của họ; và khi các đồng đội chèo đi, họ đứng trên bờ biển, hô vang ba lần và kêu lên “Chúa phù hộ nhà vua!” Giờ thì, một hoặc hai người trong số những người ở trên xuồng đã trốn thoát, trái với mọi dự đoán, để kể lại câu chuyện đó. Đó là một điều tuyệt vời đối với chúng ta; nhưng chắc chắn nó không thể, bằng bất kỳ sự bóp méo ngôn từ nào của con người, được diễn giải thành bất cứ điều gì vĩ đại đối với lính thủy đánh bộ. Bạn có thể cho rằng, nếu bạn muốn, rằng họ đã chết với hy vọng hành vi của mình sẽ không bị lãng quên; hoặc bạn có thể cho rằng họ chẳng nghĩ gì về vấn đề đó, điều này có vẻ khả dĩ hơn nhiều. Ý nghĩa của từ “danh vọng” có thể là gì đối với một binh nhì lính thủy đánh bộ, kẻ không biết chữ và chẳng biết gì về lịch sử quá khứ ngoài những ký ức của bà hắn? Nhưng dù bạn đưa ra phỏng đoán nào đi nữa, sự thật vẫn không thay đổi. Họ đã chết trong khi câu hỏi vẫn còn lửng lơ; và tôi cho rằng xương cốt của họ đã trắng phau, trước khi gió, sóng và tâm tính của các tù trưởng da đỏ cùng các thống đốc Tây Ban Nha quyết định liệu họ sẽ là những vị tử đạo vô danh vô dụng hay những người hùng được tôn vinh. Thật vậy, tôi tin rằng đây là bài học: nếu con người làm những hành động dũng cảm vì danh vọng, thì suy cho cùng họ cũng chỉ là những kẻ ngốc nghếch mà thôi.

Việc phân tích các hành động thành những động cơ cá nhân nhỏ nhặt và giải thích sự anh hùng đi mất tiêu tốt nhất cũng chỉ là một việc làm vặt vãnh, nịnh hót. Gã Thương nhân Trừu tượng sẽ lớn lên với trái tim như một Đô đốc, không phải bằng sự chì chiết vô ơn, mà trong hơi ấm của sự ngưỡng mộ. Nhưng có một lý thuyết khác về động cơ cá nhân trong những lời nói và việc làm hay ho này, mà tôi tin là đúng đắn và lành mạnh. Con người thường làm mọi việc, và chịu đựng tử đạo, bởi vì họ có khuynh hướng nghiêng về phía đó. Người nghệ sĩ xuất sắc nhất không phải là kẻ dán mắt vào hậu thế, mà là kẻ yêu mến việc thực hành nghệ thuật của mình. Và thay vì có sở thích trở thành những thương gia thành đạt và nghỉ hưu ở tuổi ba mươi, một số người lại có sở thích đối với những hình thức kích thích cao cả và những gì chúng ta gọi là anh hùng. Nếu các Đô đốc tán tỉnh chiến tranh như một tình nhân; nếu, khi tiếng trống đánh chuông báo chiến đấu, các thủy thủ vui vẻ bước ra từ khoang mũi tàu,—đó là bởi vì một trận chiến là một khoảng thời gian của những trải nghiệm nhân lên gấp bội và mãnh liệt, và theo tính toán của Nelson, đáng giá “hàng ngàn” đối với bất kỳ ai có trái tim dưới chiếc áo khoác của mình. Nếu lính thủy đánh bộ tàu Wager hô vang ba lần và kêu lên “Chúa phù hộ nhà vua,” đó là vì họ thích làm những việc một cách cao cả vì sự thỏa mãn của chính họ. Họ đang dâng hiến mạng sống của mình, không thể làm gì khác được; và họ coi trọng lòng tự tôn của bản thân để dâng hiến chúng một cách hào phóng. Và chưa từng có bốn người lính thủy đánh bộ nào hạnh phúc hơn trên thế giới của Chúa ngoài bốn người này vào khoảnh khắc đó. Nếu việc có mặt ở Baltic đáng giá hàng ngàn, tôi ước gì một nhà toán học theo chủ nghĩa Bentham sẽ tính toán xem việc trở thành một trong bốn người lính thủy đánh bộ này đáng giá bao nhiêu; hoặc câu chuyện của họ đáng giá bao nhiêu đối với mỗi chúng ta khi đọc nó. Và hãy nhớ lấy, những người đàn ông không bộc lộ cảm xúc sẽ làm hỏng tình huống. Hành động tuyệt vời nhất sẽ càng tuyệt vời hơn khi có một mảnh sắc màu. Nếu những người lính của tàu Birkenhead không chìm xuống theo hàng lối, hoặc những người lính thủy đánh bộ tàu Wager đơn giản bước đi vào hòn đảo giống như vô số những kẻ dũng cảm khác trong hoàn cảnh tương tự, nhà toán học theo chủ nghĩa Bentham của tôi sẽ định giá hai câu chuyện thấp hơn nhiều. Chúng ta phải khao khát một phong thái vĩ đại ở các anh hùng của mình; và sự thấu hiểu về sân khấu nhân loại sao cho họ tự chấm câu cho chính mình, và không để chúng ta phải hồi hộp chờ đợi xem khi nào họ có ý định trở thành anh hùng. Do đó, chúng ta nên tự chúc mừng mình trước thực tế rằng các Đô đốc của chúng ta không chỉ có trái tim vĩ đại mà còn nói năng bạt ngàn.

Bản thân các anh hùng cũng thường xuyên tuyên bố rằng danh vọng là mục tiêu của họ; nhưng tôi không nghĩ điều đó có ý nghĩa lớn cho lắm. Con người ta thường nói những gì họ được dạy để nói; đó là khẩu hiệu họ được trao trong thời tuổi trẻ để diễn tả mục đích sống của con người; và những con người đang giành được những chiến thắng vĩ đại không đời nào bận tâm xem xét lại tình cảm của họ và những từ ngữ mà họ được bảo phải dùng để diễn tả chúng. Hầu như mọi người, nếu bạn tin lời chính họ, đều ôm giữ một lý thuyết sống hoàn toàn khác biệt với lý thuyết mà họ đang rõ ràng hành động theo. Và thực tế là, danh vọng có thể là một sự suy tính trước và một sự suy ngẫm sau, nhưng nó quá trừu tượng để có thể làm con người lay động lớn lao trong những khoảnh khắc quyết định chớp nhoáng và trọng đại. Chính từ một cái gì đó trực tiếp hơn, một vài sự dồn máu lên não, một vài mánh khóe của trí tưởng tượng, mà chiến lũy được xông vào hoặc lời nói táo bạo được thốt ra. Tôi chắc chắn rằng một gã bắn xuyên qua một thác nước xấu xí trên xuồng cũng có suy nghĩ về danh vọng hệt như hầu hết các vị chỉ huy bước vào trận chiến; thế nhưng hành động đó, dù kết quả thế nào đi nữa, vẫn không phải là một trong những hành động mà nàng thơ thích ca ngợi. Thật khó để hiểu tại sao gã đó lại làm một việc vô danh tiểu tốt như vậy mà lại đáng sợ đến thế, ngoại trừ theo lý thuyết rằng hắn thích làm điều đó. Tôi ngờ rằng đó là lý do; và tôi ngờ rằng đó ít nhất là mười phần trăm lý do tại sao Lord Beaconsfield và Mr. Gladstone tranh luận quá nhiều tại Hạ viện, tại sao Burnaby cưỡi ngựa đến Khiva hôm nọ, và tại sao các Đô đốc lại tán tỉnh chiến tranh như một người tình.