Saint-Martin-d'Aubray là một tư viện xứ Vendée; đôi ba ngôi nhà xây bằng đá xám, bị gió biển đập mạnh quanh năm, được nối thêm căn nhà cũ đầu tiên. Ðó là một ngôi nhà thờ tối tăm và thấp lè tè của thế kỷ XI, hai bên hồi nới rộng làm tu viện. Tu viện này lạnh lẽo và vắng hoe. Một loạt những căn buồng nho nhỏ, cửa bản lề dày luôn luôn khép kín. Các tu sĩ sống ở tu viện Saint-Martin- d'Aubray không nhiều, mươi người là cùng. Cha bề trên dòng này là một người đàn ông già. Ông không còn nhìn rõ nữa; phải đọc cho ông nghe những cái gì ông không tưởng tượng được. Giúp đỡ ông có một vài thầy dòng trẻ, hoạt bát và trí thức. Các tu viện ở Pháp sống bằng công việc đồng áng; họ tự sản xuất lấy cho mình mật ong họ dùng, nước ngọt họ uống.

Nhưng Saint-Martin đã bị muối biển tàn phá. Đồng áng chỉ còn là những bụi cây hoang. Người ta đi vào đây bằng một con đường đất xám dài, thỉnh thoảng và đều đặn, có những tảng đá màu da trời. Một ngọn đồi có cắm cây thánh giá, nhô lên giữa những cánh đồng hoang. Ở đây thời gian đã ngưng lại. Tuy nhiên, tinh thần của Saint-Martin vẫn lênh đênh ngọn sóng bên kia các đại dương. Ban ngày các thầy dòng Saint-Martin vẫn cúi xuống những quyển sổ dày cộp làm việc. Sau buổi kinh chiều, họ ngồi bên bếp lửa mơ tới những miền đất xa xôi chưa ai biết đến. Tu viện vẫn giữ kín những bí mật của các thầy dòng Dominicain. Cuộc viễn chinh của họ đã được ghi rõ cũng như những phương tiện đã dùng. Có nghĩa là Nhà Thờ biết rõ các giáo sĩ của mình đi giảng đạo ở những nơi đâu. Người ta biết con số các giáo sĩ đó và cả tiến trình công tác của họ. Đây là một việc làm vô vị chán phèo, thuận chiều cho những mộng mơ.

Những đoàn truyền giáo đều có tầm cỡ lớn. Đoàn của Pierre Pigneau de Béhaine tầm cỡ nhỏ hơn nên người ta ít quan tâm. Những thông tin nhận được về nó rất mâu thuẫn: người ta bèn dâng một lễ tại Versailles cầu cho các tu sĩ đã bị mất tích. Sau đó ít lâu, thì họ đổ bộ lên Việt Nam. Các thầy Dominicain không còn nhớ con số những giáo sĩ đi các miền đất Mặt Trời Mọc là bao nhiêu. Từ 1792, tu viện Saint-Martin không còn ghi được gì nữa về tiến trình của họ rao giảng Phúc Âm.

Theo dòng năm tháng, một cuộc trao đổi thư từ được thiết lập bên kia các đại dương. Các giáo sĩ viết thư về cho nhà dòng của mình. Nhiều phong thư giấy màu từ các nước Brasil, Xrilanca, Châu Mỹ gửi về. Thư Việt Nam rất hiếm. Những thư từ và bài viết của thầy Dominique đã mục nát đi trong sự ẩm ướt của cuộc hành trình. Các tu sĩ bị quên dần, quên dần đi trong các lời cầu nguyện; chỉ còn tồn tại trong một cái tên của họ nữa mà thôi.

Tháng 6 năm 1793, các Vệ binh quốc gia đến tu viện; họ muốn chiếm đoạt các kho lưu trữ của các thầy dòng Dominicain. Cái cửa lớn bằng gỗ sồi vẫn đóng kín. Người ta chờ viên chỉ huy; ông ta đến và muốn mở cuộc điều đình. Những người nông dân rời bỏ các cánh đồng lân cận; hai tay lăm lăm cái chĩa nhọn của mình.

Người ta bắt đầu đánh nhau. Súng mutcơtông nổ. Các tu sĩ cầu nguyện trong nhà tu. Cuối cùng, tốp vệ binh quốc gia đã vào được. Họ cầm ở tay những cái đuốc nhựa to tướng. Cửa các phòng kho lưu trữ bị phá. Người ta châm lửa đốt những cuốn sổ dày cộp bằng da. Gió làm bùng cao ngọn lửa: trận cháy kéo dài hết đêm. Lửa trắng lên tận trời như một chiếc đèn hiệu vậy. Các tu sĩ lặng lẽ nhìn ngọn lửa cháy và nghĩ đến anh em mình ở nơi cuối đất cùng trời. Họ chỉ có một mình.

Suốt cả mùa hè đã liên tục xảy ra những sự kiện như thế. Tại Saint-Martin, những kho thư từ và tư liệu lưu trữ của hàng bao nhiêu năm đã biến thành mây khói.

Tinh sương, nhiều người đàn bà và nông dân đến giúp đỡ các tu sĩ; người ta cố cứu được vài quyển sổ. Hầu như chẳng còn lại thứ gì. Ngôi nhà đồ sộ nặng nề đã bị đổ sập; riêng những tảng đá cũ của tu viện là còn đứng thẳng. Một làn khói đen vẫn còn tỏa ra. Người ta cứu được một số thư từ của tu viện. Những trang sổ đều bị đen thui hoặc bị cháy không đọc được. Vậy là trong một đêm lạnh lẽo và căm thù của xứ Vendée, Giáo Hội đã vĩnh viễn quên đi những giáo sĩ người Pháp sang Việt Nam truyền giảng Phúc Âm.

Tỉnh Bình Trị Thiên bị thất thủ năm 1800. Vua Nguyễn Ánh đã chiếm được và làm chủ hoàng thành ở Huế cùng trong năm ấy. Một lần nữa, ông lại trị vì trên nước Việt Nam. Sau nhiều năm lưu vong, ông ta đã về nước. Ông ta bày ra những cực hình tinh vi theo một kiểu mới. Thỉnh thoảng người ta tìm thấy, buổi sáng, không xa Sài Gòn bao nhiêu, những thi thể bị băm vằm, không còn bộ mặt. Ông đã vũ trang quân mình. Ông cay cú trong lòng; con trai ông đã chết ở bên kia trái đất, xa gia đình, xa quê hương. Nước Pháp dã bỏ rơi con trai ông… Ông ân hận đã hạ mình xin sự cứu trợ của Pháp và đã cho phép các giáo sĩ rao giảng Phúc Âm trên đất nước ông. Nguyễn Ánh đã nhìn thấy lại những ruộng đồng loáng nắng nằm giữa các nhánh sông Mê Kông. Ông đã khóc, tưởng niệm các tổ tiên đã khuất.

Ông được biết cuộc sống của các thầy dòng Dominicain ở Bà Điểm; ông tưởng đây là một xứ đạo quan trọng; ông muốn trả thù. Ông ra đi cùng với quân lính của mình. Tại Sài Gòn, người ta ngạc nhiên trước một cuộc hành quân như thế này. Quân lính Nguyễn Ánh đến Bà Điểm; nông dân đang ở ngoài đồng. Những người ở nhà chạy trốn; họ không thể làm gì được. Sáng hôm ấy, các thầy Dominicain đang cầu nguyện và đọc Phúc Âm. Tất cả đều bị tàn sát. Xơ Jeanne bị hiếp. Nguyễn Ánh không phải mất công đốt sách của họ. Nông dân sẽ làm việc đó về sau. Các thi thể bị ném xuống một cái hố chung; hôm sau người ta lấp lại. Ngôi “Nhà thờ của sự bình yên” bị phá trơn trụi tan tành. Nguyễn Ánh ngạc nhiên về số các giáo sĩ quá ít ỏi. Ông ta đã thương cảm cho mái tóc vàng của người đàn bà mà quân lính của ông ta đã cưỡng hiếp bằng bạo lực.

Vài hôm trước đó, xơ Catherine, thầy Dominique và thầy Michel đã lên đường đi ra miền Trung của đất nước, gọi là “Annam”.