Tình thế khó khăn không kéo dài bao lâu. Chưa đầy ba năm, thôn Bảng Tử Tỉnh giống như một tráng hán bị dịch tả đột ngột quật ngã, cơ thể suy kiệt dần hồi phục, lại hiển lộ ra sức sống. Không còn ai vì ba năm mươi cân lương thực cứu tế mà lau nước mũi nước mắt trước mặt mọi người nữa; bữa sủi cảo nhà bác thợ mộc Vương sẽ không còn khơi dậy sự ghen tị của bất kỳ ai đến mức gây ra tranh chấp nữa, nó đã trở thành một kiểu món ăn bằng bột rất bình thường rồi... Là dấu hiệu cho thấy thôn Bảng Tử Tỉnh đã hoàn toàn phục hồi từ trong khó khăn nghiêm trọng để trở nên cơm no áo ấm, xã viên Hồ Chấn Hán là người đầu tiên dựng lên ba gian nhà ngói mới ở thôn Bảng Tử Tỉnh.
Ở phía đông thôn Bảng Tử Tỉnh, Hồ Chấn Hán dỡ bỏ hai gian nhà phụ nhỏ hẹp và dột nát đã ở bao năm nay, xây lên ba gian nhà mới, gạch xanh ngói đỏ, cửa lớn mở kiểu mới rộng rãi, đứng sừng sững giữa quần thể những gian nhà phụ kiểu cũ hai bên, tựa như một cô gái đương độ xuân thì đứng xinh đẹp giữa một đám bà lão còng lưng, càng làm tôn lên vẻ nổi bật bắt mắt. Mấy ngày nay, bà con nam nữ trong làng đổ xô đến đầu đông thôn, ngẩng đầu lên, tham quan trầm trồ một phen, bày tỏ lời chúc mừng nồng nhiệt chân thành tới vợ chồng Hồ Chấn Hán.
Người làm ruộng mà! Trải qua bao năm đời sống tập thể, không còn ai nói đến chuyện mua đất nữa! Ba tâm nguyện lớn giờ chỉ còn lại hai việc đại sự là xây nhà mới và lấy vợ. Họ liều mạng kiếm tiền, nắm chặt nắm tay chắt chiu tiền bạc lương thực, mong mỏi trong đời mình có thể dựng lên một căn nhà ngói lớn rộng rãi. Đối với thành quả đáng ghen tị mà người khác tích cóp được nhờ cần cù tiết kiệm vun vén qua ngày, họ chân thành bày tỏ sự ngưỡng mộ và thán phục.
Bảng Tử lão thái cũng đến đầu đông thôn tham quan. Ngày bà đến, làn sóng người đổ xô đến tham quan đã qua đi. Vốn bà không muốn đến xem, sợ vợ chồng Hồ Chấn Hán lại sinh nghi, ở nhà nhịn hai ngày, vẫn không thể loại bỏ sự cám dỗ của ngôi nhà mới kia. Người khác đều đi xem được, sao mình lại không thể? Nhà Hồ Chấn Hán ở cách bà rất xa, không có lợi ích xung đột, hai vợ chồng người kia lại đôn hậu tốt tính, đi xem thì có gì phải sợ chứ? Trong lòng bà tự nhắc mình: Chỉ dùng mắt nhìn, không mở miệng nói. Bà cùng hai ba người phụ nữ khác đi đến trước ngôi nhà mới, trước mắt bỗng sáng rực lên, những viên ngói máy màu đỏ lấp lánh dưới ánh mặt trời, cột trụ gạch đỏ, mạch hồ vôi trắng, đây không nghi ngờ gì là ngôi nhà đẹp nhất thôn Bảng Tử Tỉnh rồi.
Mấy người phụ nữ đi cùng, ở trước nhà mới cười nói với vợ Chấn Hán, nói những lời xu nịnh, khen vợ chồng họ chịu được khổ, biết tiết kiệm vun vén cuộc sống, xây được ngôi nhà tốt như thế này, thật không dễ dàng chút nào. Không nghe những lời xu nịnh này thì thôi, càng nghe càng khiến Bảng Tử lão thái thấy không phục trong lòng, bà cố giữ vẻ mặt bình thản, trong lòng lại cười nhạo đám phụ nữ nói những lời xu nịnh rẻ tiền kia, thật quá không biết sự đời. Trong lòng Bảng Tử lão thái rõ như ban ngày -
Mùa xuân năm kia, chính phủ ban bố "Sáu mươi điều", chính sách cho phép xã viên khai hoang trồng lương thực vừa được tuyên truyền, vợ chồng Chấn Hán liền đâm đầu vào bãi cỏ hoang giữa con sông nhỏ, khom lưng, chổng mông khai hoang, tiếp đó liền trồng xuống những nhánh khoai lang. Đây là một hòn đảo nhỏ trồi lên sau khi nước sông phân dòng đổi hướng, tích tụ qua từng năm giữa hai dòng chảy;
"Đất bãi sông không thành tài sản đâu", có người khuyên Chấn Hán.
"Hoa màu có tốt đến mấy cũng không chịu nổi một trận lũ đâu", có người khẳng định.
"Tôi chỉ thử vận may thôi!", Hồ Chấn Hán cười cười, thái độ bình thản, "Không gặp lũ lớn thì thu hoạch được vụ nào hay vụ đó; gặp lũ cuốn trôi thì thôi. Tôi chẳng qua chỉ tốn vài đồng tiền giống, mồ hôi công sức không tính là chi phí!"
Trên bãi cát quanh năm hoang vu kia, cành khô lá mục do nước lũ mang đến tích tụ từng lớp, rất màu mỡ. Lá khoai lang xanh mướt sáng bóng, dây leo rậm rạp che phủ bãi cát, diện tích ba mẫu rộng lớn, không biết sẽ thu hoạch được bao nhiêu khoai lang đây! Nhiều người đứng trên gờ sân đầu thôn, phóng tầm mắt nhìn về ốc đảo xanh mướt trên bãi cát lấp lánh sỏi sông: nếu tránh được lũ, Chấn Hán chắc hẳn sẽ phát tài.
Hồ Chấn Hán cũng cáo già lắm, không đợi thu hoạch mùa thu, đã sớm cắt bỏ dây lá xanh, đào thu hoạch khoai lang rồi. Trong suốt hơn nửa tháng trước khi bắt đầu thu hoạch mùa thu, hai vợ chồng trời chưa sáng đã dậy, bắt đầu vung cuốc ở lòng sông bao phủ trong sương mù, cho đến tận trời tối, kéo từng xe từng xe khoai lang đỏ rực về. Khoai lang của ba mẫu đất vừa thu hoạch xong, một trận lũ dự đoán trước đã từ hòn đảo xanh kia tràn qua rào rào. Dân làng Bảng Tử Tỉnh kinh ngạc lớn tiếng trước sự thần cơ diệu toán của Hồ Chấn Hán, vận may thật quá tốt! Thậm chí có người đồn thổi rằng Chấn Hán ngày nào cũng đốt hương khấu đầu lạy Hà Thần sau khi sao sáng, mới nhận được sự phù hộ của Hà Thần vân vân... Bất kể người ngoài nói thế nào, Hồ Chấn Hán thì đã đổ mồ hôi hột, ngủ liền ba ngày ba đêm.
Hai vợ chồng kia cũng thật quỷ quyệt! Họ đào khoai lang xong, tiện tay lấy dây lá che lại, sợ người qua lại con sông nhỏ nhìn thấy đống khoai lớn cỡ nào, đợi đến trời tối, mượn ánh sao, dùng xe ba gác kéo về thôn, xã viên bình thường đã ngáy khò khò rồi, chẳng ai ước tính được rốt cuộc thu hoạch được bao nhiêu khoai lang. Thế nhưng, vợ chồng Hồ Chấn Hán dù thế nào cũng không ngờ tới, ngay khi họ thở hổn hển, kéo chiếc xe ba gác chất đầy khoai lang từ con đường dốc dưới bờ lên thôn; trong bóng râm cây du cạnh thôn, đứng đó Bảng Tử lão thái, tình nguyện thay họ đếm, tổng cộng ra một con số chính xác: bốn mươi mốt xe...
Bảng Tử lão thái từ nhà Hồ Chấn Hán tham quan nhà mới về, đi qua đường xóm thôn Bảng Tử Tỉnh, trong lòng vô cùng khinh bỉ những người phụ nữ cứ nói lời xu nịnh với vợ Chấn Hán. Họ hồ đồ xu nịnh bà ta cần cù tiết kiệm vun vén gia đình, xây được ba gian nhà ngói hoành tráng như thế thật không dễ. Khỉ thật! Trong lòng Bảng Tử lão thái rõ như ban ngày, bốn mươi mốt xe khoai lang đó, giờ biến thành gạch, ngói và gỗ, dựng đứng ở đầu đông thôn Bảng Tử Tỉnh rồi! Đám đàn bà hồ đồ này lẽ nào quên rồi sao? Trong ba năm khó khăn vừa qua, giá bán khoai lang trên thị trường là một nhân dân tệ mua được ba cân... Thế nhưng, cho đến khi Bảng Tử lão thái bước vào sân nhà mình, cũng không nói với bất kỳ ai về phát hiện của mình. Có thể khinh miệt đám đàn bà hồ đồ kia, nhưng bà không tiện nói ra phát hiện của mình. Chính sách khuyến khích xã viên khai hoang trồng lương thực, Hồ Chấn Hán không có gì sai, mình nói ra, chẳng phải vừa vặn ứng với biệt danh "mong người khác nghèo" sao?
Thôn Bảng Tử Tỉnh phong cảnh thanh nhã, nhưng lại tỏ ra hẻo lánh, có lẽ cảnh sắc tự nhiên thanh nhã đó chính là nhờ vị trí địa lý hẻo lánh. Hẻo lánh tạo nên sự bế tắc và lạc hậu về văn hóa của thôn làng. Tất cả cư dân đều coi việc làm ruộng là nghiệp gia truyền, hộ địa chủ duy nhất cũng chỉ thuộc loại phú nông nhỏ. Địa chủ Hồ Đại Đầu cũng chỉ tốt nghiệp tiểu học, chỉ biết ghi sổ sách và dịp Tết viết một đôi câu đối xiêu vẹo lên cổng. Trong đám người làm ruộng, có khá nhiều thợ mộc, thợ nề, thợ bật bông và người làm gạch, còn người có văn hóa xưa nay hiếm có, gần như không có lấy một người.
Vị giáo viên tiểu học Hồ Học Văn đã được nhắc đến ở trên, là người thầy giáo đầu tiên xuất hiện ở thôn Bảng Tử Tỉnh sau giải phóng. Trong toàn bộ đội ngũ giáo viên tiểu học trung học vốn đã khá đông đảo của công xã, anh ta là một giáo viên tiểu học rất tầm thường, chỉ học qua sư phạm, sau khi tốt nghiệp tự nguyện xin về quê hương hẻo lánh của mình để dạy học, thế nhưng trong mắt những người làm ruộng không biết chữ đông đảo ở Bảng Tử Tỉnh, anh ta quả thực là một bậc đại thánh nhân không kém gì Khổng Tử!
Vị thánh nhân này cũng thật lạ kỳ, chiếm lấy quá nhiều "cái nhất" ở thôn Bảng Tử Tỉnh. Người có văn hóa đầu tiên. Người đầu tiên yêu đương tự do mà dẫn vợ về, người đầu tiên sử dụng công cụ tránh thai, không chỉ khiến đám người làm ruộng vốn chưa từng nghe qua cảm thấy hứng thú xì xào bàn tán, mà còn khiến Bảng Tử lão thái gây ra một trận cười với kết cục rất khó coi. Kỳ lạ hơn nữa là, gần đây anh ta đăng một bài văn trên tờ báo nào đó, tòa soạn báo gửi một tờ lệnh chuyển tiền 19 nhân dân tệ đến thôn Bảng Tử Tỉnh, tin tức này, trong chớp mắt gây chấn động cả thôn. Lệnh chuyển tiền 19 tệ, con số tuy không lớn, nhưng lại lấn át tin tức ba gian nhà ngói lớn mới xây của Hồ Chấn Hán. Vợ chồng Hồ Chấn Hán dựa vào sức trâu để xây nhà ngói, bất kỳ người làm ruộng nào ở Bảng Tử Tỉnh, chỉ cần vận may thuận, đều có thể làm được. Còn Hồ Học Văn chỉ cần lắc bút một cái, là có lệnh chuyển tiền bay đến, người nào ở thôn Bảng Tử Tỉnh có thể làm được chứ? Đúng là vị thánh nhân kỳ lạ!
Bảng Tử lão thái nhất thời không hiểu nổi, viết bài văn gì mà kiếm được tiền? Bà sống hơn bốn mươi tuổi, chưa từng nghe nói đến. Chuyện chưa từng nghe, tự nhiên thấy kỳ lạ, thấy ngạc nhiên, liền phải chạy vào đám đông để nghe, để hỏi, cho rõ ràng minh bạch, một khi bà nghe nhiều rồi, hỏi rõ rồi, ngược lại càng thấy kỳ lạ, càng ngạc nhiên hơn. Lạy trời! Trên đời lại có chuyện tốt đẹp dễ dàng đến thế! Cái bút nặng hai lạng cầm vào tay, ngồi trong nhà mát, không phơi nắng không dầm mưa, viết vẽ một bài văn là kiếm được tiền, quá sung sướng rồi! Nghe nói chỉ là bài văn bằng kích cỡ đế giày thôi mà đáng giá 19 đồng. 19 đồng thì mua được bao nhiêu khoai lang đây? Lại nghe người ta nói, Học Văn bảo với người ta anh chỉ viết trong ba tối; ba tối kiếm 19 đồng, thế một tháng thì sao? Một năm thì sao? Trên đời có chuyện kiếm được nhiều tiền dễ dàng như vậy...
"Không ngờ tới, đứa nhỏ này đúng là có tài! Ngày thường trông có vẻ lầm lì, vậy mà đúng là 'Người câm ăn sáp nến – trong rõ ngoài mờ'!", có người nói, hứng thú cũng rất cao.
"Người có tài năng bên trong đều như thế này, bề ngoài không hề kiêu ngạo", có người nói, "Thế này thì hay rồi, Bảng Tử Tỉnh ta đúng là xuất hiện thánh nhân rồi! Viết văn, từ xưa đến nay đều là chuyện chỉ thánh nhân mới làm được..."
"Viết văn kiếm tiền, công gia mỗi tháng còn phát lương không?", Bảng Tử lão thái chen miệng vào, hỏi một cách vô tình.
"Đương nhiên là phát chứ!", có người liếc bà một cái, nói một câu đầy nghi hoặc rồi im bặt.
"Thế thì... tốt thật! Một ngựa mang hai yên.", Bảng Tử lão thái giả vờ vẻ mặt vui mừng cho Học Văn, nhưng quá gượng gạo, "Nhưng đừng chỉ lo viết văn kiếm tiền mà làm lỡ việc học hành của bọn trẻ..."
"Yên tâm!", có người buột miệng nói, "Học sinh do Học Văn dạy, thi trung học năm nào cũng là người đỗ đạt nhiều nhất."
"Nghe nói nó viết văn, dùng giấy công, bút công, ngay cả mực cũng là của công", Bảng Tử lão thái cuối cùng không kiềm chế được, trút hết nỗi bất bình trong lòng ra, "Kiếm tiền mà ngay cả vốn liếng cũng không bỏ ra!"
Đám người đang tán gẫu, cùng nhau im bặt, liếc mắt bĩu môi với nhau, đột nhiên như hiểu ra điều gì, nhận thức được rằng có thể vì thế mà bị cuốn vào thị phi, liền lũ lượt tản đi, chỉ còn lại Bảng Tử lão thái đứng đó.
Đêm đầu đông, khí lạnh ùa đến, trời lại tối sớm. Bảng Tử lão thái đứng một mình thấy chán, liền quay về nhà. Hiệu trưởng trường tiểu học Thập Lý Bảo đến thăm nhà, đang ngồi đối diện với Cảnh Vinh Lão Ngũ bên chiếc bàn vuông, đàm đạo về tình hình học tập của con trai ông ở trường. Bảng Tử lão thái chào hỏi hiệu trưởng xong, liền dọn dẹp bữa tối, bày lên bàn. Hiệu trưởng nói mình đã ăn tối ở bếp nhà trường rồi, chỉ uống nước chứ không đụng đũa. Sau khi Bảng Tử lão thái nhiệt tình mời mọc ba lần, cũng không ép nữa, ngồi một bên, chen miệng hỏi: "Hiệu trưởng, ngài xem đứa nhỏ nhà ta, học hành có thông minh không?"
"Thông minh thì thông minh thật! Là đứa trẻ thông minh.", Hiệu trưởng cười cười, chân thành nói, "Chỉ là hơi xao nhãng."
"Văn chương viết thế nào?", Bảng Tử lão thái hỏi.
"Cũng được, tập làm văn cũng khá.", Hiệu trưởng trả lời, "So ra thì đứa nhỏ này học toán tốt hơn."
"Ngài dạy đứa nhỏ nhà ta viết văn cho tốt..."
"Giai đoạn tiểu học là xây dựng nền tảng, cần rèn luyện toàn diện..."
"Tôi muốn cho nó lớn lên viết văn, vừa nhàn hạ, vừa sạch sẽ.", Bảng Tử lão thái nói, "Học Văn thôn chúng tôi..."
"Ồ!", Hiệu trưởng vừa nghe liền cười, nhưng tuyệt đối không có ý cười nhạo. Ông dạy ở trường tiểu học nông thôn từ sau giải phóng, hiểu rõ tâm lý phổ biến "mong con hóa rồng" của người làm ruộng, nên không thấy lạ, cười nói: "Cái đó trước hết phải xem đứa trẻ có thích hay không đã!"
"Bảo nó thích thì nó sẽ thích thôi.", Bảng Tử lão thái không cho là vậy, "Chuyện tốt như thế, sao nó lại không thích chứ?"
"Đứa nhỏ nhà ta bé thế này, sao mà viết văn được!", Cảnh Vinh Lão Ngũ sớm đã nghe không kiên nhẫn, liền ngắt lời Bảng Tử lão thái, liếc xéo bà một cái, ý là: Đừng nói mấy lời vô nghĩa nữa!
"Ha da...", trong mắt hiệu trưởng hiện lên một tia thần sắc siêu nhiên không rõ là gì, không cần giải thích thêm, cười xòa. Cảnh Vinh Lão Ngũ cũng ngượng ngùng cười hùa theo hiệu trưởng.
"Tốt! Vừa hay hiệu trưởng cũng ở đây -", ngoài cửa có người nói với giọng đầy tức giận. Người chưa vào nhà, khí thế đã xông vào. Bảng Tử lão thái vừa quay đầu lại, mẹ của giáo viên Hồ Học Văn vừa hay bước vào cửa.
"Bà Ngũ, bà đi rêu rao khắp thôn về Học Văn nhà tôi, nói con tôi là 'một ngựa mang hai yên', ăn lương quan mà nuôi lạc đà riêng...", mẹ Học Văn không nói một câu khách sáo, vào thẳng vấn đề, "Hiệu trưởng, ngài là lãnh đạo nhà trường, ngài cứ dựa vào thực tế mà nói, Học Văn nhà tôi dạy học..."
Hiệu trưởng chớp mắt, không nắm được đầu đuôi, không rõ nguyên do, nhưng dự cảm chính xác rằng mình sắp bị cuốn vào một vụ thị phi. Ông chỉ biết cười, không đưa ra câu trả lời trực diện.
"Tôi nói khi nào?", Bảng Tử lão thái một mực phủ nhận, "Bà nghe ai xúi giục đấy?"
"Bà nói ở đầu tây thôn, rồi lại nói ở đầu đông thôn.", mẹ Học Văn cứng rắn nói, "Bà nói Học Văn nhà tôi viết văn kiếm tiền, ngay cả vốn liếng cũng không bỏ ra!" Người phụ nữ trung niên mạnh mẽ sắc sảo, kinh tế dư dả, xưa nay không để bất cứ ai xem thường một câu nói dối, lẽ nào lại để Bảng Tử lão thái vào mắt. Nói đoạn, bà ta rút từ thắt lưng ra hai tờ giấy, vừa quạt vừa đập trải ra bàn, "Hiệu trưởng ngài xem, loại giấy kẻ ô này, có phải của trường các ngài không?"
"Đừng vội, cũng đừng nóng nảy!", hiệu trưởng nhìn thoáng qua giấy bản thảo trên bàn, không làm trọng tài, chỉ lo dập lửa, "Không sao! Không..."
"Mấy năm trước, bà nói vợ Học Văn nhà tôi không biết đẻ..."
"Thôi đi! Tôi thay bà ấy xin lỗi bà.", Cảnh Vinh Lão Ngũ đã sớm chịu không nổi, nếu không phải có hiệu trưởng ngồi ngay trước mặt, ông đã mắng cho người đàn bà gây chuyện này một trận tơi bời. Ông nén giận, cười lấy lòng mẹ Học Văn, "Thôi mà! Bà là người hiểu chuyện, đừng chấp nhặt với loại người hồ đồ đó..."
Dưới sự cười lấy lòng của Cảnh Vinh Lão Ngũ, mẹ Học Văn cuối cùng cũng bước ra cửa. Hiệu trưởng cũng không còn hứng thú ngồi lại nữa, đứng dậy cáo từ.
"Bà không ngồi lê đôi mách thì không chịu được à? Bà không gây chuyện thị phi thì không chịu được à?", tiễn hiệu trưởng đi rồi, quay lại trong nhà, Cảnh Vinh Lão Ngũ nổi cơn thịnh nộ, "Tôi đã bảo bà bao nhiêu lần rồi? Chúng ta sống cuộc sống của mình, đừng quản chuyện dài ngắn của người khác, bà không nhớ sao? Bà suốt ngày gây chuyện thị phi, làm tôi cũng bị người ta nhục mạ theo... Bà mất mặt không biết nông sâu!"
Bảng Tử lão thái cúi đầu, rửa nồi bát, không nói một lời. Sống với Cảnh Vinh Lão Ngũ hơn hai mươi năm, bà đã quen với việc phục tùng. Mặc dù Cảnh Vinh Lão Ngũ không phải kiểu đàn ông gia trưởng, gia pháp nghiêm khắc, nhưng bà vẫn sợ ông: Mặc dù Cảnh Vinh Lão Ngũ chưa bao giờ động đến một ngón tay vào bà, bà vẫn sợ người đàn ông ít khi nổi nóng này. Trong nhà, mọi việc luôn phải hỏi ý kiến ông trước; trong những lần mâu thuẫn cãi vã hiếm hoi, bà luôn tự giác nhượng bộ. Nguyên nhân tạo nên cục diện này, chỉ mình bà là hiểu rõ: Kể từ khi biết chắc chắn khuyết điểm đáng sợ của mình là không thể sinh con – điều đáng sợ ở chỗ không cách nào bù đắp – thì bà cảm thấy đã mất đi sức lực để tranh cao thấp với đàn ông.
Bà cúi đầu rửa bát, mặc cho Cảnh Vinh Lão Ngũ trút giận, xong việc cũng không có chuyện gì nữa. Việc bà nói nhiều gây ra chuyện mẹ Học Văn đến làm ầm ĩ, lại đúng lúc có nhân vật có thân phận thể diện như hiệu trưởng tiểu học Thập Lý Bảo ở đó, lý ra nên để đàn ông trút giận một trận. Bà bắt đầu tự hỏi: Mình sai ở đâu chứ? Lẽ nào thật sự mắc phải một cái bệnh khó sửa đổi rồi sao? Bà hạ quyết tâm sau này không bao giờ nói dài nói ngắn nữa... Lần này sự kích thích quá sâu sắc!
Thế nhưng, đã muộn, đối với danh tiếng của bà đã hoàn toàn không có ích lợi gì. Nhân cách và uy tín trong làng của bà đã giảm xuống mức vô cùng tồi tệ. Đàn ông không thèm để mắt đến người đàn bà lắm mồm này; đàn bà gặp mặt bà, đều liếc mắt bĩu môi đi qua, không đếm xỉa; bọn trẻ con hát như chọc ghẹo biệt danh "Mong người khác nghèo"... Bảng Tử lão thái gần như cảm thấy mình đã sống ở thôn Bảng Tử Tỉnh như một người bị cô lập!
Nhưng không ai ngờ tới, ngay cả Bảng Tử lão thái nằm mơ cũng không ngờ tới, những cơn lốc xoáy liên tiếp cuốn qua thôn Bảng Tử Tỉnh, lại tình cờ nhấc bổng bà từ góc khuất nhơ nhớp bị mọi người khinh miệt, đặt vào vị trí đặc biệt quan trọng ở thôn Bảng Tử Tỉnh, tạo nên thời kỳ đỉnh cao trong đời bà...