Có một nhóm cảm xúc mà chúng ta theo bản năng luôn tìm cách tránh né. Con người, xét từ thuở sơ khai, chẳng hạn như một đứa trẻ vừa tròn tháng tuổi, có nhận thức rất mơ hồ về sự tồn tại của những bản thể khác tương tự như chính mình. Mọi năng lực của sinh mệnh ấy đều hướng đến việc dập tắt những đớn đau cứ bủa vây lấy nó không dứt. Cuối cùng, đứa trẻ cũng nhận ra rằng mình đang được bao bọc bởi những sinh mệnh cũng có khả năng cảm nhận tương tự như nó. Phải mất một thời gian khá lâu trẻ em mới đạt được nhận thức này. Nếu một đứa trẻ chứng kiến vú nuôi hoặc mẹ mình chịu đựng cơn đau quằn quại mà không hề động lòng, điều đó nên được quy là do sự vô minh chứ không phải vì bản tính vô cảm. Ngay khi những tiếng kêu than và điệu bộ biểu thị nỗi đau được liên kết với những cảm xúc mà chúng diễn tả, chúng sẽ đánh thức trong tâm trí người quan sát mong ước muốn những nỗi đau ấy chấm dứt. Cứ thế, nỗi đau được hiểu là một điều xấu xa tự thân, mà chẳng cần phải quy chiếu gì thêm vào tâm trí kẻ nhận thức ra sự tồn tại của nó, ngoại trừ điều kiện tối quan trọng là phải nhận thức được nó. Quả thực, xu hướng của những cảm giác nguyên thủy nơi chúng ta đều nhằm mục đích bảo toàn sự tồn tại của cá nhân. Nhưng những xu hướng ấy mang tính thụ động và vô thức. Khi tâm trí càng có được năng lực chủ động, đế chế của những xu hướng ấy càng bị thu hẹp lại. Do đó, một đứa trẻ sơ khai, một kẻ hoang dã, và một con thú cô độc đều mang tính ích kỷ, bởi vì tâm trí chúng không có khả năng tiếp nhận một cách chính xác bản chất của nỗi đau đang hiện hữu ở những sinh mệnh giống như chúng. Cư dân của một cộng đồng văn minh cao độ sẽ đồng cảm sâu sắc hơn với những đau khổ và niềm vui của người khác so với cư dân của một xã hội kém văn minh hơn. Người nào trau dồi năng lực trí tuệ của mình thông qua sự quen thuộc với những đỉnh cao của thơ ca và triết học, thường sẽ biết đồng cảm nhiều hơn so với kẻ chỉ bận tâm đến những công việc chân tay ít tinh tế hơn. Bất cứ ai cũng từng trải nghiệm thực tế rằng, việc đồng cảm với nỗi đau của người khác chính là tận hưởng sự lãng quên tạm thời đối với nỗi đau của chính mình.

Bằng cách luyện tập, tâm trí dần có được một thói quen, có thể nói là như vậy, trong việc nhận thức và căm ghét cái điều xấu xa, dù cho nó có xa vời đến đâu so với phạm vi cảm giác trực tiếp mà tâm trí cá nhân ấy đang trải nghiệm. Trí tưởng tượng, hay chính là tâm trí khi đang say sưa phác họa trước các đối tượng của mình, chính là cội nguồn năng lực của bản chất con người mà trên đó mọi bậc thang tiến bộ, vâng, thậm chí từng đổi thay nhỏ nhặt nhất đều phụ thuộc vào. Nỗi đau hay niềm hạnh phúc, nếu được phân tích một cách tinh tế, sẽ cho thấy chúng hoàn toàn nằm ở viễn cảnh tương lai. Sự khác biệt duy nhất giữa kẻ ích kỷ và người có đức hạnh nằm ở chỗ: trí tưởng tượng của kẻ ích kỷ thì bị kìm hãm trong một giới hạn chật hẹp, trong khi trí tưởng tượng của người có đức hạnh lại bao trùm một chu vi vô cùng rộng lớn. Theo nghĩa này, sự khôn ngoan và đức hạnh có thể được xem là không thể tách rời, và là tiêu chuẩn để soi chiếu lẫn nhau. Ích kỷ là kết quả của sự vô minh và lầm lạc; nó là phần số của tuổi thơ chưa biết suy ngẫm, của sự cô độc hoang dã, hoặc của những ai bị lao nhọc và công việc bẽ bàng làm cho cùn mòn hay tê liệt; trong khi lòng vị tha vô vụ lợi lại là thành quả của một trí tưởng tượng được vun trồng, và có mối liên hệ mật thiết với tất cả các loại nghệ thuật vốn mang lại sự trang hoàng, phẩm giá, sức mạnh hoặc sự vững bền cho trạng thái xã hội của con người. Do đó, đức hạnh hoàn toàn là sự tinh chế của đời sống văn minh; là sự kiến tạo của tâm trí con người; hay nói đúng hơn, là sự dung hợp mà tâm trí đã tạo nên—dựa trên các quy tắc sơ khai hàm chứa bên trong chính nó—từ những cảm xúc gợi lên bởi các mối quan hệ được thiết lập giữa người với người.

Tất cả các học thuyết từng làm tinh tế hóa và nâng tầm nhân loại, hay những học thuyết được vạch ra nhằm xoa dịu những lầm lỗi và khổ đau của nhân loại, đều được xây dựng dựa trên những cảm xúc sơ khai về tính vị tha mà chúng ta cảm nhận được như thể chúng chính là sự uy nghiêm trong bản chất của mình. Lòng yêu nước, như nó từng hiện hữu ở các nước cộng hòa cổ đại, chưa bao giờ là một sự tính toán về những lợi ích cá nhân như người ta vẫn tưởng. Khi Mutius Scaevola thọc tay vào đống than hồng, khi Regulus quay trở lại Carthage, và khi Epicharis lặng lẽ chịu đựng giá tra tấn—trong những cực hình mà cô biết chắc mình sẽ sớm thiệt mạng—hơn là phản bội những kẻ đồng mưu trước bạo chúa [Footnote: Tacitus.]; những nhân vật lẫy lừng ấy chắc chắn đã coi nhẹ lợi ích riêng tư của họ. Nếu người ta cho rằng họ tìm kiếm danh tiếng sau khi qua đời, thì lịch sử không thiếu những dẫn chứng chứng minh rằng con người thậm chí từng bất chấp cả tai tiếng vì mưu cầu điều thiện. Nhưng thế giới đang mắc phải một sai lầm lớn liên quan đến sự ích kỷ của danh tiếng. Tất nhiên, một người hoàn toàn có thể tìm kiếm sự nổi bật như một phương tiện để thỏa mãn cá nhân. Thế nhưng, tình yêu danh tiếng đôi khi chẳng qua chỉ là mong ước muốn tình cảm của những người khác được xác nhận, minh họa và đồng cảm với tình cảm của chính chúng ta. Xét về mặt này, nó đồng điệu với mọi thứ lôi kéo chúng ta vượt ra khỏi cái tôi ích kỷ. Đó chính là 'nỗi yếu lòng cuối cùng của những tâm hồn cao thượng'. Chủng viện hiệp sĩ tương tự cũng được xây dựng trên học thuyết hy sinh vì người khác. Tình yêu có được uy lực phi thường đối với trái tim con người, suy cho cùng chỉ vì tính vị tha đã hòa quyện với những bản năng tự nhiên. Bản thân các bản năng này vốn tương đối yếu ớt trong những trường hợp mà trí tưởng tượng về việc trao đi niềm vui, cũng như đón nhận niềm vui, không nằm trong sự tính toán. Xin chớ vội phản đối rằng lòng yêu nước, tinh thần hiệp sĩ và tình yêu lãng mạn từng là nguồn cội của biết bao tai họa khôn lường. Chúng chỉ được viện dẫn để khẳng định một mệnh đề rằng: chiếu theo các nguyên tắc sơ khai của tâm trí, con người hoàn toàn có khả năng khát khao và theo đuổi điều thiện vì chính bản thân nó.