Biện Hộ Cho Thơ Và Các Tiểu Luận Khác

Lượt đọc: 88 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
I—kế Hoạch Cho Một Luận Về Luân Lý

❊ ❊ ❊

Khoa học lớn lao nghiên cứu về tự nhiên và các hoạt động của tâm trí con người thường được chia thành Luân lý học và Siêu hình học. Lĩnh vực thứ hai liên quan đến việc phân loại chuẩn xác và định danh rành mạch cho các ý niệm của nó; trong khi lĩnh vực thứ nhất đơn giản là việc xác định cách sắp xếp các ý niệm ấy sao cho mang lại hạnh phúc lớn lao và bền vững nhất. Người ta đều thừa nhận rằng một hành động có đức hạnh hoặc mang tính luân lý chính là hành động mà khi xét đến mọi yếu tố phụ trợ và hệ quả của nó, có khả năng đem lại niềm hoan lạc cao nhất cho số lượng chúng sinh cảm tính lớn nhất. Những định luật chi phối việc phân bổ mọi niềm hoan lạc — vốn không thể được cảm nhận đồng đều bởi tất cả chúng sinh — bởi một tác nhân tự nguyện, sẽ được bàn luận trong một chương riêng.

Mục đích của tiểu luận nhỏ này chỉ giới hạn trong việc phát triển các nguyên lý sơ khởi của luân lý học. Xét theo mục đích đó, khoa học siêu hình sẽ chỉ được đối xử như một nguồn cội của chân lý phủ định; trong khi luân lý sẽ được nhìn nhận như một môn khoa học mà qua đó chúng ta có thể đạt đến những kết luận khẳng định.

Những tưởng tượng sai lầm của con người đã khiến việc xác định ĐIỀU GÌ KHÔNG ĐÚNG trở thành đóng góp trực tiếp quan trọng nhất mà khoa học siêu hình có thể mang lại cho khoa học luân lý. Bản thân khoa học luân lý là học thuyết về các hành động tự nguyện của con người, với tư cách là một sinh thể có tri giác và có tính xã hội. Những hành động này phụ thuộc vào tư tưởng trong tâm trí họ. Thế nhưng, tồn tại một khối quan điểm thông thường — mà ngay cả những người minh triết nhất cũng hiếm khi hoàn toàn thoát khỏi — về tính chân thực hay giả dối của chúng mà chúng ta có bổn phận phải thẩm tra, trước khi có thể đi đến bất kỳ kết luận vững chắc nào về cung cách xử sự mà ta nên theo đuổi trong việc điều tiết tâm trí chính mình, hay đối với đồng loại của chúng ta; hoặc trước khi ta có thể xác định các định luật sơ khởi chi phối sự kết hợp ban đầu của những tư tưởng vốn là nguồn gốc phát sinh các hành động ấy.

Mục tiêu của các thể chế cai quản xã hội loài người chính là hạnh phúc của từng cá nhân hợp thành các cộng đồng mà các thể chế ấy hướng tới, và các hình thái thể chế này hoàn hảo hay kém hoàn hảo tùy thuộc vào mức độ chúng thúc đẩy mục đích này.

Mục tiêu này không chỉ đơn thuần là lượng hạnh phúc mà các cá nhân thụ hưởng với tư cách là những sinh thể có tri giác, mà còn là phương thức phân bổ hạnh phúc ấy giữa họ với tư cách là những sinh thể xã hội. Sẽ là chưa đủ — giả sử một sự trùng hợp như vậy có thể xem là khả thi — nếu một cá nhân hoặc một tầng lớp người được hưởng niềm hạnh phúc tối cao, trong khi kẻ khác phải gánh chịu mức độ bất hạnh không cân xứng. Điều kiện cần thiết là hạnh phúc được tạo ra từ nỗ lực chung và được gìn giữ bởi sự quan tâm chung phải được phân bổ tương ứng với quyền lợi chính đáng của mỗi cá nhân; bằng không, dẫu cho tổng lượng hạnh phúc tạo ra có lớn đến đâu đi nữa, mục đích của xã hội vẫn không được hoàn thành. Mục tiêu ấy là một tỷ lệ thuận hỗn hợp giữa lượng hạnh phúc được tạo ra và sự tương thích giữa phương thức phân bổ hạnh phúc ấy với những tình cảm nguyên thủy của con người trong tư cách là một sinh thể xã hội.

Khuynh hướng của một cá nhân nhằm thúc đẩy mục tiêu này được gọi là đức hạnh; và hai thành tố cấu thành nên đức hạnh — lòng nhân ái và công lý — có mối tương quan thuận chiều với hai phần lớn lao ấy của chân lý duy nhất làm mục đích cho mọi hành động tự nguyện của con người. Lòng nhân ái là khát vọng trở thành cội nguồn của điều thiện, còn công lý là sự nhận thức thấu đáo về phương thức mà điều thiện cần phải được thực thi.

Công lý và lòng nhân ái bắt nguồn từ các định luật sơ khởi của tâm trí con người.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 14 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Percy Bysshe Shelley

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.