Xin chào, tôi là Marcel Schubert. Cùng họ với nhà soạn nhạc à, Hector hỏi, cốt cho có chuyện, hay cốt nói ra thành lời điều đầu tiên lướt qua đầu gã là chính. Không, viết là Choubert. Khi màn chào hỏi kết thúc, có gì đó trong cái nhìn của hai người đàn ông này, điều gì đó dịu dàng và thân mật, điều gì đó giống như là bằng chứng của tình bạn.
Choubert là cháu trai bên chồng của Géraldine. Bà ta sang chỗ gã vì biết rằng người cháu này từng mắc chứng cuồng sưu tầm, và anh đã dứt được nó. Bà ta đơn giản là đề nghị họ gặp nhau một chuyến, và Choubert đã xuất hiện trước cửa nhà Hector với lời chào: “Xin chào, tôi là Marcel Schubert.” Anh có lợi thế đáng kể so với Hector bởi anh không hề thay đổi thói quen sưu tầm của mình kể từ năm 1986. Đó là một đam mê ổn định cho đến giờ vẫn trong một cơn cuồng nhiệt đã trở thành lối mòn. Anh làm việc trong một nhà băng nào đó, mà nhờ những khoản bổng lộc kha khá, anh được thỏa mãn niềm đam mê của mình. Bố mẹ anh đến sống ở Venezuela (bố anh trở thành đại sứ vì không viết được cuốn tiểu thuyết nào trước tuổi ba mươi) và để lại cho anh một căn hộ sáu mươi lăm mét vuông lộng lẫy ở quận II, Paris. Từ đấy đi quá lên vài bước chân là tới quảng trường Chứng khoán. Khoảng thời điểm bức tường Berlin sụp đổ, anh đã gặp một cô Laurence nào đó và họ đã xây dựng với nhau một mối quan hệ ổn định. Hẳn là nhiều người biết Laurence vì cô là tay vợt tấn công của đội bóng bàn được hâm mộ vì thành tích tuyệt vời tại giải vô địch thế giới Tokyo; với những người còn lại, chúng ta sẽ gặp cô ấy ngay giờ thôi. Cặp đôi này không muốn có con, đó cũng chỉ là một lựa chọn thôi mà. Đôi khi họ mời bạn bè đến nhà ăn tối trong bầu không khí luôn đượm sự thân tình dễ chịu. Dịp nào cao hứng, còn có thể được nghe dăm ba chuyện tầm phào của Choubert trong khi bát đĩa tự rửa trong bếp.
Họ có cuộc sống viên mãn.
Thông tin chính mà Marcel cho Hector biết đó là có các cuộc họp mặt giữa những nhà sưu tầm vô danh. Những buổi này diễn ra vào thứ Năm hằng tuần tại tầng hai một tòa nhà bí ẩn nào đó. Bà gác cổng nghĩ rằng đó là một giáo phái, nhưng ngậm tiền rồi, bà bắt đầu chẳng còn nghĩ gì hết. Hector lắng nghe Marcel nói; lần đầu tiên, gã đối diện với một con người có thể hiểu được gã. Ngay thứ Năm tuần sau đó, gã đi theo Marcel. Hector được giới thiệu với tám người tham dự cuộc họp mặt hôm đó, và tất cả đều dành cho gã sự quan tâm chân thành. Gã kể tường tận cả cuộc đời gã chỉ là một chuỗi những cuộc sưu tầm vô nghĩa lý như thế nào. Thú nhận xong gã thấy nhẹ hẳn người, nhưng chưa bằng lúc nghe thú nhận của những người khác. Mục đích của buổi tụ họp vô danh này chính là để không còn cảm thấy cô độc. Việc chữa khỏi là khả dĩ ngay khi người ta biết nỗi đau của những người khác. Đó cũng là sự kỳ lạ của những buổi họp thế này: điều có vẻ như là đỉnh điểm của sự tương trợ lẫn nhau lại là thứ có vẻ ích kỷ nhất.
Vậy là người ta tham gia vào những cuộc tranh luận lạ lùng:
“Tôi từng có thời kỳ dài sưu tầm mô hình cú thu nhỏ cho đến tháng Ba năm 77, ngay trước khi tôi chuyển sang sưu tầm đinh.
- À, thế ra anh sưu tầm đinh?
- Vâng, tôi cần xoa dịu mình, cần móc tôi vào thứ gì đó.
- Chắc một điều rằng thế còn tốt hơn là sưu tầm diều!
- À, thế thì thật nực cười!”
Đó chỉ là một ví dụ về không khí trước buổi họp. Sau đó, tất cả mọi người cùng ngồi xuống (trừ người sưu tầm những giây phút mà anh ta đứng) và Marcel điều khiển buổi tranh luận. Lần lượt từng người phát biểu và người ta đặc biệt lan man về những người đã tái phát bệnh trong tuần. Thật dễ chịu. Về trường hợp của Hector, tất cả đều nhất trí nói rằng gã sẽ sớm dứt được thôi. Gã còn trẻ và chứng bệnh đã được phát hiện kịp thời. Đối với những người khác, và ở đây, chúng ta đặc biệt nói đến là Jean, toàn tâm toàn ý sưu tầm mô hình tàu lửa và bật lửa, thì chẳng còn gì to tát để nói; anh ta coi cuộc họp này như thể cái chết nhân đạo. Và cũng có hai cậu người Ba Lan có thú sưu tầm những lần xuất hiện của hai nhân vật người Ba Lan trong các tiểu thuyết. Trường hợp của họ có vẻ vô vọng.
Tối hôm đó, Hector làm vài cú hít đất và các cơ bắp của gã thật ngạc nhiên. Gã ngủ nghiêng sang trái, cuộc đời sắp đơn giản rồi. Những ngày tiếp theo, gã thấy phấn chấn làm việc, gã thậm chí còn nhận được những lời động viên của các sếp, và những cặp giò phụ nữ làm tim gã loạn nhịp. Gã đến thăm bà thư ký mà không có bà ta, gã chẳng đời nào gặp được Marcel, và tặng bà ta 142 chiếc thìa bằng sứ, vết tích của bộ sưu tập cũ. Bà ta rất xúc động và cảm xúc ấy rất dễ lây lan. Và chúng ta đã đến ngày diễn ra cuộc họp thứ hai. Hector đứng dậy, với vẻ hãnh diện, thú nhận rằng hầu như đã không còn nghĩ đến việc sưu tầm nữa và gã được hoan nghênh nhiệt liệt. Người ta vui chung niềm vui của người khác, một tinh thần đoàn kết chắc chắn ngự trị. Sau buổi họp, Marcel đề nghị gã thứ Bảy này làm một chuyến ngắm biển. Và hít thở biển nữa, Hector chêm vào. Ừ, hít thở biển nữa. Nói cho cùng, Marcel cô đơn cuối tuần này bởi vì Laurence có một đại hội bóng bàn, tóm lại là một kiểu tụ tập của các cựu tuyển thủ bóng bàn, và tất cả sẽ diễn ra trong một lâu đài ở Sologne.
Thứ Bảy, trước biển, Marcel hóa nhà thơ. Lặng ngắm chân trời chắp cho anh đôi cánh trong giọng nói.
Cậu thấy không, Hector, con cá voi ở xa kia, đó chính là căn bệnh của cậu... và cùng nhau, tập trung kết nối tâm trí, chúng ta làm tất cả để kéo con cá voi đó về gần bờ... cơn bệnh của cậu một khi cập bến sẽ như một con cá voi mắc cạn. Quả là tuyệt khi họ ăn những con vẹm. Marcel gọi sâm banh, ngay cả khi Hector không thích lắm. Chẳng tiện làm phiền lòng anh khi anh đang phấn khích với bữa ăn ngon. Anh là người ăn to nói lớn, và hay vỗ lưng bè bạn; vì không có được thể trạng của vận động viên, Hector thường co rúm mông chịu trận mỗi khi anh thể hiện động tác bạn bè thân ái. Bữa tráng miệng, Marcel hỏi cậu bạn mới xem cậu hình dung thế nào về cuộc sống sau khi dứt bỏ những bộ sưu tập. Đó là khoảng vẩn đục trong buổi trò chuyện.
Hector chẳng hình dung gì hết, về tương lai thì lại càng không. Marcel nằn nì, và gợi ra một cuộc đời tươi đẹp với một con chó cưng cùng một cô vợ. Cậu biết đấy, Laurence có vài cô bạn rất kháu, cứ nên yêu những cô vận động viên lưng có hơi thô một chút, nhưng họ rất đẹp, nếu cậu muốn chúng tớ sẽ giới thiệu cho cậu một cô. Ôi bạn bè tốt làm sao cái cậu Marcel này. Hector tự trách mình đã có những ý nghĩ xấu xa, nhưng gã tin rằng, trong thoáng chốc, hẳn phải chán phát điên nếu sống cái cuộc đời như của Marcel. Đương nhiên, đó là những ý nghĩ tồi tệ, Marcel là một tâm hồn trong sáng.
Marcel sưu tầm tóc. Tất nhiên là tóc đàn bà con gái. Là người đàn ông may mắn, anh có một góc riêng dành cho đam mê trong nhà mình và Hector đã xúc động khi có thể đến thăm “thánh địa” này. Gã cường điệu một chút để không làm phật ý bạn, cũng ô a ra trò, kể cũng khá thành công đối với một kẻ giảo hoạt tập sự. Gã cảm thấy sức ép của những kẻ được trao gửi bí mật thiêng liêng. Cần phải biết rằng người ta nhận ra một người sưu tầm khi thấy đối tượng hoàn toàn dửng dưng với bộ sưu tập của kẻ khác. Một cách thân ái giả tạo, Marcel cũng tìm cách thử chàng Hector vừa mới lành bệnh. Mẩu đầu tiên của bộ sưu tập, “tóc đỏ niên hiệu 77”, ngay lập tức khiến gã kính nể. Hector nghĩ rằng một mái tóc mà không có phụ nữ cũng giống như một bàn tay không có cánh tay; và theo đuổi sự diệu kỳ của mái tóc phụ nữ chẳng ích lợi gì ráo. Những mái tóc không có quyền trở thành những lối cụt. Marcel đang thao thao bất tuyệt về những năm 70, nghe nào. Anh đánh giá rằng không có thời kỳ nào chuộng tóc tai như thời giữa thập niên 70. Về điểm này, không ai có thể bảo anh lầm được, những năm đó hẳn nhiên là rất ưa tóc tai. Thời kỳ thảm cho những kẻ hói. Hector, trong sự phát triển của lý thuyết theo kiểu Marcel, nghĩ đến cha mình và nỗi ám ảnh của ông cụ với món ria mép.
Chúng ta xem qua những món tóc vàng 83 và 84, những mái tóc nâu vĩnh hằng năm 88, và mái tóc nâu đỏ cách đây có vài ngày. Hector, chủ yếu vì lịch sự, hỏi làm thế nào anh có thể thu lượm được tất cả những thứ tuyệt vời này. Marcel thú nhận rằng anh có quan hệ với tiệm cắt tóc ở phố bên cạnh. Tay thợ sẽ gọi tớ mỗi khi thu được mẫu tóc hiếm gặp nào đó và tớ chỉ việc tới gom kho báu. Sưu tầm độc một thứ, lại là thứ dễ kiếm, không phải bất an, quả là lợi đủ đường. Đến đó thì Laurence trở về và đề xuất chuẩn bị bữa tối. Hector ngáp nhưng điều đó không đủ là cái cớ để chuồn. Gã mạo muội hỏi anh bạn rằng chẳng lẽ vợ cậu không ghen với bộ sưu tập của cậu sao. Laurence mà ghen? Marcel không cười nổi vì cái điều xuẩn ngốc nhất hạng ấy. Laurence không ghen, và Laurence đang nấu món rô ti mà cô dành riêng cho sự trở về của mình; đó là một trong những điều đặc biệt của cô, cô đặc biệt ưa thích ăn rô ti mỗi khi trở về nhà từ các giải bóng bàn. Hoàn hảo, Hector nói. Dù gì, gã không có lựa chọn, người ta mặc nhiên mời gã một ly Martini coi như khai vị. Marcel nhìn thẳng vào gã và trịnh trọng bày tỏ: “Tớ đã giới thiệu với cậu bộ sưu tập của tớ, và vợ tớ... Cậu đã thực sự trở thành một phần của cuộc đời tớ!” Hector xúc động vì được thực sự làm một phần cuộc đời của ai đó nhưng gã không thể ngăn mình cảm thấy bối rối. Gã còn chưa dám thú nhận rằng gã cực kỳ không mê món rô ti.
Laurence gọi Hector. Cô muốn biết gu ẩm thực của gã, chính xác hơn là gu của gã về độ chín, vậy là gã đi vào bếp. Ồ, tôi ư, chị biết đấy, tôi chẳng có gu gì đặc biệt cả. Cô xáp lại gần gã như thể muốn gí sát mặt vào mặt gã, đến nỗi Hector không còn nhìn rõ chi tiết nào trên mặt cô, cái lưỡi đang hoạt động mà cô vừa ấn vào miệng gã lại càng không. Song song với cuộc tấn công đường miệng này, bàn tay cô rờ mó tinh hoàn gã. Rồi rút lui cũng đột ngột như lúc bắt đầu, cô nói chắc nịch:
“Được thôi, tôi sẽ nấu đồ tái cho anh!”
Hector ấp úng và đổ tội cho ly Martini. Tuy nhiên, gã cảm thấy một nỗi thèm khát không thể cưỡng lại được đáp trả cô nàng. Gã uống òm ọp, và nhắm mắt lại để không phải nhìn khuôn mặt người bạn mà gã vừa phản bội, người đã cho gã xem bộ sưu tập của mình và người đã giới thiệu cả vợ với gã. Gã đúng là đồ phản trắc. Người ta giới thiệu cho gã những cô gái, và gã thì dâng hai hòn bi cho họ. Phải mất một lúc khá lâu gã mới thừa nhận mình đã bị tấn công tình dục. Một từ quay cuồng trong miệng gã, một từ hiển nhiên, tuy nhiên lại là từ không dám bật ra; cuồng dâm, Chúa ơi, Marcel sống với một cô ả cuồng dâm. Chính cậu Marcel này đây đang tiến lại gần gã, và cứ như thể đọc được tội lỗi của gã, anh hỏi:
“Cô ấy làm cậu hài lòng chứ, vợ tớ ấy?”
Gã vọt miệng nói không, trước khi nhận ra sự thiếu tế nhị của một câu trả lời như vậy, gã vội vàng chối rằng có, có chứ, tất nhiên rồi. Hector không phải là một kẻ giỏi giao tiếp. Tại sao chuyện này lại xảy ra với gã chứ? Gã toát mồ hôi và Marcel lại gần rỉ tai gã rằng những cô gái chơi bóng bàn có cách ve vuốt tuyệt diệu, hừm, cậu biết điều mình muốn nói đấy. Hector tỉnh lại sau vài cái vỗ lưng, và Marcel đưa gã về nhà.
Marcel tiễn gã và dặn dò gã cứ gọi anh bất cứ lúc nào cần. Đêm đó đúng là tệ, gã day dứt với hình ảnh những bộ sưu tập cũ, gã mơ đến những ngăn tủ đầy ắp chẳng thiếu thứ gì. Gã quyến luyến với những giấc mơ, và không chịu nổi phải mở mắt tỉnh dậy. Nhưng mới tảng sáng, có người gọi cửa; và chuông dai dẳng đến nỗi khó có thể giả chết được. Người ta giao cho gã một cái hộp khổng lổ, mà người đưa thư phải mồ hôi mồ kê nhễ nhại mang vào đặt trong phòng khách, chễm chệ không khác gì một vị độc tài sau cuộc đảo chính. Như máy, gã mở cái hộp ra để dí vào mũi cả hai nghìn, ấy là con số ước lượng, nút chai sâm banh. Và ngay trên, một tấm thiệp có viết:
Ngài Honoré Delpine, từ trần ngày 12 tháng Mười, đã dành tặng ngài bộ sưu tập nút chai của mình.
Lần này, gã không thể hồi phục được nữa. Gã cố trở thành một người đàn ông bình thường như tất cả mọi người, nhưng chẳng ích gì, người ta gửi cho gã cả đống nút chai. Luôn có những cái chết đủ phiền muộn để hủy hoại cuộc đời của chúng ta; vì cảm thấy quá đơn độc, họ đẩy nhanh thời khắc của những kẻ đang sống. Bị yếu lòng từ một lần bị vuốt ve cậu nhỏ, giờ lại bị bồi thêm đòn kết liễu bởi một bộ sưu tập được một nhân viên văn phòng trao gửi, cần phải chấm dứt chuyện đó với cái cuộc đời đang tiến thẳng trước một tấm gương. Cái cuộc đời lấy quá khứ của gã làm hình mẫu. Làm sao gã có thể biết, vào khoảnh khắc ấy, gã phải giữ vững ý chí thì mới được biết cái phần đời lạ thường tiếp đó. Chân tay gã cuống lên, và gã vọt ra ga tàu điện ngầm bởi đó chính là nơi gã có hẹn với cuộc tự sát bất thành và, chuyện phụ thôi, là mở đầu của cuốn sách của chúng ta.
