CHIẾC ĐĨA GIA BẢO
Ông Cả, từ bây giờ ta gọi chủ nhân ngôi nhà này là ông Cả cho tiện, có vẻ kính trọng Kỳ Phát một cách lạ. Ông bảo cô Cúc lấy chiếc chiếu mới cạp điều gác trên xà nhà xuống để khách nằm.
Thấy người quá trọng đãi, Kỳ Phát luôn luôn từ tạ:
- Thôi cụ để mặc cháu, thực làm phiền cụ quá!
- Không, thầy để mặc tôi, nếu vừa rồi mà không nhờ có thầy thì biết đâu nhà tôi…
Kỳ Phát vội gạt:
- Thôi, chuyện nhỏ đã qua, cụ bất tất phải nhắc lại làm gì.
- Nhưng tôi vẫn áy náy chả biết lấy gì mà tạ ơn thầy.
- Cụ chớ nói quá thế, cháu không được vui lòng. Chính cụ và cô đây mới thực là ân nhân, nếu không có cụ vì tấm lòng tốt chẳng ngại phiền nhiễu cho cháu vào trọ, thì từ Thẫm về Tân Đệ, qua quãng đường nguy hiểm giữa tối Ba mươi, cháu biết đâu lại chẳng bị côn đồ làm hại…
- Thầy chớ nhún mình, tài thầy như thế thì bọn côn đồ kia có xá kể gì. Tôi chỉ ân hận nhà nghèo không lấy gì mà…
Kỳ Phát mỉm cười, ngắt lời:
- Cụ đã có ý muốn trả ơn, nói thế chớ cũng chẳng có gì đáng gọi là ơn, thì xin cụ vui lòng tha thứ cho cháu cái lỗi đường đột: cháu muốn cụ cho xem và kể chuyện chiếc đĩa cổ lớn để trên bàn thờ kia, thoáng nhìn hình như là đồ quý lắm thì phải.
Ông Cả cũng cười mà nói:
- Thầy tinh mắt thực, cái đĩa kia chính là một chiếc đĩa cổ quý lắm. Nhưng nếu nó chỉ là một đồ cổ thì, nói thầy đừng cười, lắm lúc nhà túng bấn đã phải cầm bán đi rồi, chẳng còn giữ được đến bây giờ…
Kỳ Phát như để ý đến câu chuyện lắm, chàng nói:
- Có lẽ là một của gia bảo?
- Vâng, đó là một vật di truyền của tổ phụ chúng tôi để lại. Nguyên họ tôi chia ra bốn ngành.
Ông Cả đang nói dở câu chuyện thì cô Cúc ở ngoài sân bước vào nói:
- Trên chùa đã gióng chuông trống, có lẽ giờ tống cựu đã đến. Con đã bầy cúng ở ngoài sân rồi thầy ạ.
Ông Cả bảo Kỳ Phát:
- Mải nói câu chuyện cổ, giao thừa đến mà không biết. Mời thầy xơi nước, tôi lễ xong rồi vào sẽ nói nốt chuyện thầy nghe.
Nói xong, ông Cả bước ra sân sắp sửa lễ vật. Trong nhà, cô Cúc lúi húi bên lò đương gắp bánh chưng ra. Kỳ Phát ngồi trên chiếc kỷ tre, đưa con mắt nhận xét mà nhìn thiếu nữ. Cúc bây giờ thực đẹp. Đứng gần lò sưởi hai má hây hây thêm phần lộng lẫy. Ánh lửa chiếu vào càng làm sáng cái vẻ hồng hào của nước da trắng bóc. Nồi bánh chưng vừa mở, một làn hơi nước tỏa lên bao bọc quanh mình Cúc. Một nhà thi sĩ đứng trước cảnh ấy đã có ngay cảm tưởng là đứng trước một vị nữ thần tuyệt đẹp đang ẩn hiện trên đám mây mờ, nhưng Kỳ Phát, chàng chỉ là một nhà trinh thám, nên gật gù, ngắm Cúc mà tự nghĩ:
- Ừ, khuôn mặt tròn, mồm tươi, môi hơi dầy, đó là biểu hiện người đa cảm, nhưng cứ trông cặp mắt sáng nhanh, mỗi khi thoáng thấy mình nhìn ngắm thì hơi cau lại làm cho ta đoán nàng là một người quả quyết, hơi có vẻ kiêu ngạo nữa là đằng khác. Nhưng dù sao, Cúc cũng là một cô gái đẹp đáng yêu.
Kỳ Phát nghĩ lại buồn cười, lòng tự nhủ lòng:
- Đáng yêu, Cúc đáng yêu thì có liên can gì đến ta? Óc một nhà trinh thám là nhận xét chứ không tưởng tượng, mà không tưởng tượng thì khó lòng yêu được.
Mấy tiếng chuông con sẽ đánh ở ngoài sân làm cho Kỳ Phát thôi nghĩ ngợi. Chàng nhìn theo Cúc đang bầy lại lễ vật trên bàn thờ ông vải.
Nàng đánh diêm, thắp hương rồi ngồi sụp xuống chiếu mà lễ. Tiếng chuông chùa đằng xa gióng lên một hồi vang động. Đằng chân trời nổ lép bép tràng pháo giao thừa nhà ai vừa đốt, tiếp liền một hồi pháo nổ ngoài sân, luồng gió lạnh ở ngoài đưa vào, cùng với làn khói pháo mịt mù. Ông Cả ngoài sân bước vào đon đả tươi cười mừng Kỳ Phát:
- Năm mới, mừng thầy năm nay…
- Mừng cụ tăng thọ, vạn sự…
Tiếng nổ tràng pháo bên hàng xóm làm lấp hẳn tiếng mừng tíu tít của khách và chủ. Ông Cả quay bảo Cúc:
- Con vào bóc bánh chưng và cắt thêm mấy khúc giò… Thầy hãy uống với tôi mấy chén rượu thưởng xuân rồi tôi kể câu chuyện cổ tích cho mà nghe.
Uống một hơi cạn chén, ông Cả chỉ chiếc đĩa để trên chiếu mà nói:
- Thực là năm mới nói chuyện cũ. Đĩa này không phải chỉ có một chiếc. Nguyên họ Đặng nhà tôi chia ra làm bốn ngành mà tôi là ngành trưởng. Ba ngành kia thì hai ngành ở Tân Đệ, còn ngành út thì hiện giờ ở Nam Định. Mỗi ngành đều lấy một chữ đệm khác nhau. Ngành tôi là Đặng Vũ, hai ngành thứ là Đặng Thế, ngành thứ ba là Đặng Liên, ngành út là Đặng Bá. Trừ chi Đặng Bá, ba ngành trên đều sa sút cả. Chúng tôi tuy nghèo nhưng chính là dòng dõi thế phiệt, tổ phụ chúng tôi trước đã từng làm quan to, thường phụng mệnh sang sứ Tầu.
Kỳ Phát ngắt lời hỏi:
- Xin lỗi cụ, tôi muốn biết ngài tên thực là gì?
- Tổ phụ chúng tôi tên thực là gì, tôi cũng không được biết, vì theo lời ông cha kể lại thì cuốn gia phả nhà họ Đặng chúng tôi đã bị một trận hỏa tai làm cháy mất, di tích để lại chỉ còn bốn chiếc đĩa cổ này mà thôi.
Kỳ Phát hỏi:
- Đây một chiếc, còn ba chiếc kia đâu?
- Ba chiếc kia thì ba chi họ kia giữ, hiện nay vẫn còn cả.
- Khi giao bốn chiếc đĩa thì các cụ có dặn điều gì chăng?
- Có, nhưng mơ hồ khó hiểu lắm. Tôi còn nhớ, khi ấy tôi mới mười chín thì cha tôi bị bạo bệnh mà từ trần. Lúc hấp hối, vì tôi là con cả, nên cha tôi gọi riêng tôi vào phòng, chỉ chiếc đĩa để trên bàn thờ mà bảo rằng: “Lượng (Lượng là tên tôi), con là con cả, bổn phận của con là phải giữ chiếc đĩa kia, một vật di tích của nhà ta. Dù thế nào con cũng không được đem cầm bán đi, con nên thận trọng mà giữ bảo vật này, vì nhờ nó mà có thể trở nên giầu có ức triệu được. Đến ngày giỗ tổ, tức là đêm hôm rằm tháng tám, theo như lệ trong họ ta, bà con sẽ về đây làm giỗ. Bốn chiếc đĩa hôm ấy sẽ để chung vào một mâm mà bầy cúng.” Tôi có hỏi lại cha tôi tại sao giữ chiếc đĩa này lại có thể trở nên giầu có được thì cha tôi lắc đầu mà bảo rằng: “Chính cha cũng không rõ, ông con lúc mất đi có dặn lại như thế, thì cha lại y lời mà dặn lại con, chớ chính cha cũng không hiểu rõ làm sao cả. Có lẽ những vật này là của quý thiêng liêng, tức cũng như thần tài của nhà ta vậy.”
Kỳ Phát hỏi:
- Thế như ý cụ thì thế nào?
- Ý tôi thì cho rằng các ngài dặn lại thế cốt ý để cho con cháu mong được cái lợi kia mà không cầm bán của di tích này, chứ thực ra chẳng có của cải nào cả. Tuy nhiên tôi dù nghèo đến bực nào cũng không nỡ rời bỏ cái vật di truyền của tổ phụ tôi để lại, chỉ hiềm cái tôi hiếm hoi chẳng có con trai.
Kỳ Phát ngoảnh nhìn cô Cúc đang ngồi vá chiếc áo the trên chõng. Ông Cả con mắt đăm đăm, buồn rầu mà thở dài… Trong nhà im lặng như tờ, đằng xa, thỉnh thoảng điểm một vài tiếng nổ của chiếc pháo lệnh nhà ai đốt tận chân trời… Chẳng muốn để cái cảnh nặng nề buồn tẻ ấy kéo dài ra mãi, Kỳ Phát nói:
- Thứ rượu này ngon lắm, mời cụ xơi!
- Không dám, mời thầy, tôi thực vô ý quá, mới đầu năm đã nói chuyện buồn, thầy tha lỗi cho tôi nhé!
Chuyện trò hồi lâu, như sực nghĩ ra, ông Cả hỏi:
- Năm nay thầy về Nam ăn Tết cùng các cụ ở nhà chăng?
Kỳ Phát buồn rầu trả lời:
- Thầy u cháu chỉ sinh ra mỗi mình cháu, đều mất sớm cả rồi, cháu bây giờ là một người tứ cố vô thân.
- Thế thầy về ăn Tết ở nhà ai?
- Thực ra cháu bây giờ không có Tết. Trong năm, cháu có người bạn thân viết thư bảo Tết về nhà chơi nên cháu định về nhà hắn ta ở Nam mấy hôm, vì hỏng xe nên vào quấy cụ ở đây.
- Có làm gì cái nhỏ mọn ấy. Thầy đã vào đây, nhân tiện ở lại đây ăn Tết với tôi cho vui, chứ ngày mai năm mới lại ở nhà người ta, dẫu là bạn thân chăng nữa, cũng có điều bất tiện.
- Thưa cụ, nhưng…
Chẳng để Kỳ Phát nói hết lời, ông Cả nói tiếp:
- Thầy không nên nề hà mới phải. Thầy ở lại đây chơi mấy hôm, nếu thầy bỏ đi ngay thì tôi áy náy vô cùng. Vả lại trong mấy ngày Tết, thế nào thằng Nghé chè chén say sưa cũng còn có lần lại đây quấy rầy, nếu không có thầy thì bố con tôi khó biết chống cự làm sao với quân cường bạo được.
Kỳ Phát lưỡng lự, ngần ngừ… Chàng nhìn chiếc đĩa cổ để trên bàn thờ mà suy nghĩ: Đối với một người trời sinh ra đã có bộ óc trinh thám thì bao giờ cũng ham mê mọi sự gì có vẻ bí mật, ngoắt ngoéo ở trong. Thoạt trông thấy chiếc đĩa, Kỳ Phát đã đoán ngay rằng khi một vật quý giá còn lẫn ở trong một nhà nghèo kiết, hẳn cũng có nguyên ủy làm sao, mà từ lúc chàng nghe được câu chuyện ông Cả kể thì chàng đã đoán ngay rằng: Nhờ bốn chiếc đĩa cổ ấy với bốn chi nhà họ Đặng thế nào chàng cũng khám phá ra một việc gì bí mật ly kỳ từ mấy trăm năm về trước…
Chàng ngắm chiếc đĩa cổ rồi ngoảnh nhìn cô Cúc… Cúc, dưới ánh ngọn đèn Hoa Kỳ, vẫn cắm cúi ngồi khâu…
Chàng mỉm cười, gật gù, lẩm bẩm. Ở hay đi? Chiếc đĩa cổ và câu chuyện bí mật của chi nhà họ Đặng đã làm chàng lưỡng lự nửa ở nửa đi nhưng có lẽ chính cô Cúc xinh tươi kia đã làm cho chàng quả quyết mà ở lại. Kỳ Phát, chàng thiếu niên trinh thám có lẽ cũng biết yêu chăng?
