MỘT CHÚT VỀ LỊCH SỬ
Năm 1257, Hốt Tất Liệt lên ngôi vua Mông Cổ. Sau khi cải cách theo dân Trung Hoa, Hốt Tất Liệt dời đô Kakoroum về Bắc Kinh lấy tên là Chitson mà đặt niên hiệu là Đại Nguyên. Sau khi thành chúa tể đất Trung Hoa, Khan Koubilai kiếm cách chinh phục lại những nước chư hầu, nhất là bốn quận Giao Chỉ, Chàm, Cao Miên và Miến Điện (1279)[1].
Theo một sách khác[2] thì chép như sau:
Đến năm Tân Mùi (1271) vua Mông Cổ là Hốt Tất Liệt cải Quốc hiệu là Đại Nguyên (Tai Yun) rồi cho sứ sang dụ. Thánh Tôn cáo bệnh không đi.
… Đến năm Ất Hợi (1275), Trần Thánh Tôn cho sứ sang Tầu nói rằng: “Nước Nam không phải là Mường Mán mà đặt quan Giám thị, xin đổi quan Đại lỗ Hoa xích làm quan Dẫn tiến sứ. Vua nhà Nguyên thấy dụng mưu không được, quyết ý cử binh sang đánh nước Nam.”
Nhưng hồi đó Khâm mạng Trần Thánh Tôn sang Tầu là ai. Trong cuốn Hưng Đạo Đại Vương[3] có chép rằng:
“Đời vua Trần Thánh Tôn, nước Mông Cổ sai sứ sang nước ta, vua nhận chiếu không bái mạng và không trọng đãi sứ thần, vua Mông Cổ viết thư bắt lỗi, Thánh Tôn sai Lê Đà và Đinh Củng Viên sang sứ Mông Cổ để biện bác.
… Lê Đà, Đinh Củng Viên sang đến triều đình Mông Cổ, vua Mông Cổ mắng rằng:
- Các ngươi là sứ thần Nam Man có phải không?
Lê Đà, Đinh Củng Viên tâu rằng:
- Tâu thiên triều Hoàng đế, mọi rợ mới gọi là Man. Nước chúng tôi là Văn Hiến, không tranh bờ lấn cõi nước nào, mà cũng không hà hiếp ai, không gọi là Man được. Chúng tôi là sứ thần Nam Quốc chứ không phải là sứ thần Nam Man.
Vua Mông Cổ thấy nói có ý xỏ xiên, tức giận quát rằng:
- Nam chúa nhà các ngươi không biết sức minh, làm sao dám ngạo nghễ với Thiên triều?
- Chúa chúng tôi cũng chịu Thiên triều là to lớn hơn mới cống hiến, sao gọi là ngạo nghễ?
- Vậy chứ sao chiếu thư đến không lạy mà lại không trọng sứ thần?
- Lễ bái chẳng qua là hư văn che mắt thế gian ở ngoài, Chúa chúng tôi kính trọng Thiên triều là cốt trong lòng. Thiên triều nếu xử nhân đạo với ngoại quốc thì dù chẳng giữ lễ nhưng vẫn kính trọng muôn phần; nếu không có bụng kính trọng thi cho bầy hương án, áo mũ lễ thì thụp cũng chẳng ra gì. Còn sứ thần chẳng qua là một người của Thiên triều sai sang, bệ hạ là vua một nước lớn, chúa tôi cũng là vua một nước nhỏ, có chịu thì chỉ chịu kém bệ hạ mà thôi, có lẽ đâu lại chịu kém cả thầy tớ của Thiên triều.
Vua Mông Cổ hầm hầm quát rằng:
- Quân ta đi đến đâu tan đến đấy, chỉ sông sông cạn, chỉ núi núi tan, chúng bay có biết không?
Đinh Củng Viên tâu rằng:
- Hoàng Đế đem nhân nghĩa mà trị Thiên hạ thì ai chẳng kính phục; nếu chỉ cậy binh hùng tướng dũng thì nước nào chẳng có binh có tướng, có sông núi hiểm trở. Nước chúng tôi tuy nhỏ mọn cũng xin ra tiếp ứng quân của Thiên triều!
Vua Mông Cổ thấy sứ thần đối đáp trôi chảy rất lấy làm kính phục bèn cho hai người ra sứ quán nghỉ ngơi và trọng thưởng vàng bạc, châu báu không biết bao nhiêu mà kể…”
Liên Ty ngắt lời Kỳ Phát hỏi:
- Tôi vẫn chưa thấy ông nói đến Marco Polo?
Kỳ Phát nói tiếp:
- Trong sử có chép rằng: Hốt Tất Liệt có giao dịch với Marco Polo là một nhà phiêu lưu đại danh, Marco Polo là người có công giúp cố đạo truyền bá đạo Gia tô trong nước Trung Hoa.
- Vậy thì…
- Theo ý tôi đoán thì Đinh Củng Viên chính là ông tổ nhà họ Đặng.
Thế Xương bẻ:
- Tôi không hiểu cái chỗ ông họ Đinh lại làm tổ một nhà họ Đặng được!
Kỳ Phát cười trả lời:
- Ông bẻ rất có lý, nhưng hiện giờ ông hãy chịu khó tin rằng: Đinh Củng Viên chính là tổ nhà họ Đặng, còn tại sao, sau này tôi sẽ nói ông nghe.
Rồi Kỳ Phát tiếp:
- Đinh Củng Viên được nhiều châu báu quá, đã dự tính ngay rằng khi về nước sẽ chôn giấu ở một nơi nào cốt để truyền lại cho con cháu đời sau.
Chắc vì một cớ bất ngờ, Đinh Củng Viên và Marco Polo gặp nhau, Củng Viên ngỏ ý mình cho Polo biết, thì Polo có bầy cách và vẽ một cái bản dự tính giúp Củng Viên. Viên bèn làm một bài thơ thay tờ di chúc để chỉ chỗ chôn của, rồi thuê một lò sứ bên Tầu làm bốn chiếc đĩa và chứa tám câu thơ vào đấy. Marco Polo có săn sóc đến thơ khi nặn những đĩa này, nên theo lời Polo thợ sứ Tầu có chứa tên Polo xuống dưới mỗi chiếc đĩa để làm kỷ niệm về sau.
❀ ❀ ❀
[1] Theo sách Histoire de I’Asie Par Réné Grousset.
[2] Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim, quyển Thượng.
[3] Hưng Đạo Đại Vương của Phan Kế Bính.
