NGÀY GIỖ TỔ
Ra khỏi nhà Bá Vy, việc thứ nhất của Kỳ Phát là lên hiệu cao lâu, vì bữa sáng chàng chưa có một hột nào vào bụng cả. Luôn bốn, năm hôm sau, người ta thấy chàng ở Hà Nội, mỗi ngày hai buổi vào Trung ương thư viện xem sách. Rồi người ta thấy mất hút chàng mấy tháng sau.
Mãi tới hôm 14 tháng tám, vào khoảng 4, 5 giờ chiều, ta mới lại thấy chàng, mồm thổi sáo, đạp xe đạp từ Tân Đệ về Thẫm. Tới nhà ông Cả Lượng, chàng đẩy liếp bước vào trong nhà, Cúc đang ngồi nhặt đậu hòa lan trong sân thấy động ngoảnh ra, sau khi nhận ra Kỳ Phát thì nàng lộ vẻ vui mừng vô hạn. Kỳ Phát dựa xe đạp vào tường rồi nói:
- Cúc trông tôi khác lắm sao! Có lẽ tôi đen hơn trước nhiều thì phải vì đi nắng và bị rám gió bể. Ông nhà đi đâu vắng?
- Thầy tôi đi Tân Đệ sáng nay để mời các chú tôi về giỗ tổ. Thế nào, lời anh hẹn hồi đầu năm liệu có thành sự thực được không?
Kỳ Phát cười nói:
- Nếu tôi nói sai lời thì đâu lại dám vác mặt tới đây ngày hôm nay. Khi đã hứa thì Kỳ Phát bao giờ cũng giữ lời. Nhưng, nhưng còn việc kia hẳn Cúc đã nghĩ lại rồi chứ?
Cúc cũng cười mà rằng:
- Anh bất tất phải nhắc lại, cũng như Kỳ Phát, bao giờ Cúc cũng giữ lời hứa. Tôi đã từng nói với anh nhiều lần, tôi thề không yêu ai bao giờ…
Tiếng xe xịch đỗ ngoài cửa, làm đứt quãng câu chuyện của hai người. Thoáng trông thấy Kỳ Phát, Vũ Lượng hớn hở đi vào, theo sau là Thế Xương và Liên Ty. Mấy người đều hỏi dồn Kỳ Phát về tin tức cái kho tàng kia nhưng chàng chỉ nói mập mờ, sau cùng chàng bảo:
- Tôi đã hẹn đến hôm rằm thì xin để đúng ngày mai tôi sẽ nói. Có một điều cần nói với các ông trước là ngày mai nên sửa lễ và cúng sớm thì hơn.
Tối hôm đó, trừ bọn người nhà rối rít về cỗ bàn, ba anh em nhà họ Đặng không một ai nhắm mắt. Sáng tinh sương hôm sau người nhà đã bầy cúng. Sau khi hạ lễ ăn uống, trông đồng hồ mới ngót tám giờ… Kỳ Phát ra hiệu gọi ba anh em họ Đặng sang gian bên, đóng trái cửa lại rồi nói rằng:
- Tôi đã hẹn đến hôm nay sẽ nói rõ về cái kho tàng kia, vậy nay xin giữ lời hứa. Các ông nhìn bốn chiếc đĩa cổ để trên bàn này…
Ba người kia đều ngơ ngác hỏi:
- Cái đĩa Bá Vy sao lại ở đây, Bá Vy đưa cho ông hồi nào?
Kỳ Phát nói:
- Cái điều ấy chưa cần biết bây giờ. Tôi xin nói tiếp, các ông hãy nhìn kỹ bốn chiếc đĩa cổ xem có những cái gì là lạ, đáng chú ý nhất.
Vũ Lượng nói:
- Tôi chỉ lạ sao những câu thơ đề ý nghĩa mờ mịt chẳng ra làm sao cả!
Thế Xương nói tiếp:
- Mà lời thơ lại không có liên tục gì với bức chấm nữa.
Liên Ty nói:
- Tôi vẫn chưa hiểu tại sao những đĩa này làm ở bên Tầu mà thơ lại viết chữ Nôm.
Kỳ Phát gật đầu nói:
- Chính tôi cũng đã để ý đến những điều ấy, nhất là đến câu hỏi của ông Liên Ty. Ngoài ra tôi lại còn để ý đến phía dưới chiếc đĩa có hai dấu triện kỳ khôi bí mật. Thoạt tiên ta hãy nói về những câu thơ. Đọc liền tất cả thì được một bài như sau này:
Đến Văn Lý sự mấy ai tầy
Đông hai mươi bước thêm hai bước
Bẩy bước nên thơ đứng ngắm cây.
Tây một trăm giây, thẳng một dây.
Nguyệt lão giấu mình xoay tả hữu
Nằm sấp chịu đòn trăm sáu trượng
Công hầu mở mặt chạy Đông Tây.
Kho tàng đâu thấy, thấy trên mây!
Liên Ty nói:
- Trong tám câu, chỉ có mỗi câu cuối cùng là có liên lạc với việc chúng ta đang dò xét mà thôi.
Kỳ Phát nói:
- Phải, các ông đã nghe rõ chưa, tám câu, nghĩa là một bài thơ bát cú!
Thế Xương nói tiếp:
- Một bài thơ bát cú không có vần, có luật nào cả!
Kỳ Phát cãi:
- Sao lại không có vần, còn nó chưa có luật thì ta đặt lại đúng chứ sao. Bây giờ tôi hãy bầy bốn chiếc đĩa theo thứ tự từng ngành một, rồi tôi bắt đầu đọc vòng tròn mỗi chiếc đĩa một câu, hết vòng tôi lại bắt đầu đọc những câu thứ hai…
Thế Xương nói đùa:
- Ông làm như một bài “chức cẩm hồi văn”!
Kỳ Phát nghiêm sắc mặt nói:
- Mà thực vậy, đây các ông nghe:
Đến Văn Lý sự mấy ai tầy
Bẩy bước nên thơ đứng ngắm cây.
Nguyệt lão giấu mình xoay tả hữu
Công hầu mở mặt chạy Đông Tây.
Đông hai mươi bước thêm hai bước
Tây một trăm giây, thẳng một dây.
Nằm sấp chịu đòn trăm sáu trượng
Kho tàng đâu thấy, thấy trên mây!
- Bây giờ đúng là một bài thơ bát cú.
Vũ Lượng nói:
- Ông Kỳ Phát đoán đúng, vì hai câu tam tứ, và ngũ lục đều có đối hẳn hoi.
Thế Xương nói:
- Nhưng bài thơ ấy vẫn không có nghĩa lý gì cả!
Kỳ Phát quắc mắt nhìn Thế Xương rồi hỏi:
- Ông tưởng vậy ư? Thế thì ông lầm. Đặt bài thơ lại thế, thi bây giờ lại hợp vào những bức chấm lắm rồi.
Liên Ty hỏi:
- Nhưng sao lại thơ chữ Nôm?
Kỳ Phát nói:
- Chữ Nôm lắm chứ, vì ông cụ tổ chẳng là người Việt Nam ta sao?
Liên Ty lật úp một chiếc đĩa xuống rồi hỏi:
- Nhưng ông đã đọc được hai dấu triện này chưa?
Kỳ Phát hỏi lại:
- Như ý các ông thì là thứ chữ gì?
Cả ba người đều ngắm nghía hai dấu triện mà ngẫm nghĩ.
Liên Ty nói:
- Cứ trông hai chữ này thì chữ đầu có lẽ là lối chữ Phạn!
Thế Xương cũng cười, nói đùa tiếp:
- Mà chữ thứ nhì có lẽ là chữ Tây!
Vũ Lượng nghiêm nét mặt nói:
- Tính ông chỉ hay nói đùa, thời bấy giờ làm gì có chữ Tây!
Kỳ Phát nói:
- Không, ông Thế Xương nói đúng đấy, hai chữ ấy chính là chữ Tây. Chữ đầu là chữ M, chữ sau là chữ Polo, M. Polo, chính là Marco Polo.
Ba anh em nhà họ Đặng đều ngạc nhiên nói:
- Ông nói tôi vẫn chưa hiểu đấy!
Kỳ Phát nói:
- Thoạt tiên tôi cũng không hiểu như các ông, về sau chịu khó tra khảo về lịch sử nên mới hiểu rõ được M. Polo, chính là Marco Polo!
