Lão Tào lái một chiếc xe Fukang hai khoang cực kỳ bình thường, khác hẳn với loại xe nhập khẩu phô trương của Mao Đông Dương trước đó. Phong cách lái xe của lão cũng vô cùng vững vàng, điềm tĩnh, giống hệt cách lão nói chuyện: "Cậu có cảm nhận gì về kỳ thi tuyển sinh các trường mỹ thuật hiện nay?"

Đây là nội dung mà Vạn Trường Sinh nghe được nhiều nhất trong lần theo lão Tào đến quán bar. Nhóm của lão Đồng là những người đi đầu trong việc chê bai các kỳ thi tuyển sinh không ra gì, xem đó là một trong những chủ đề chính.

Vì thế Vạn Trường Sinh không cảm thấy đây là một bài kiểm tra dành cho mình, cậu suy nghĩ một lát rồi đáp: "Lần trước nghe họ nói ở quán bar... tôi cảm nhận không sâu sắc lắm. Thực ra trước khi đến đây tìm thầy để thi vào trường mỹ thuật, tôi hoàn toàn không biết còn có loại trường này. Thể chế hay cải cách gì đó tôi đều không hiểu, cũng không hứng thú. Nhưng lần đi giảng dạy này, tôi có một cảm nhận, không biết có chính xác hay không."

Lão Tào gật đầu: "Cậu nói đi."

Vạn Trường Sinh không làm theo lời nhắc nhở của Đỗ Vân: "Số lượng người ở Đại Mỹ đào tạo không tính là nhiều, hơn hai trăm người nên cảm giác chưa rõ rệt lắm. Nhưng khi đến cơ sở đào tạo ở Mân Kiến lần này, cảm nhận lại đặc biệt rõ ràng. Trong lớp học khổng lồ hàng nghìn người, mọi người cơ bản đều như bước ra từ cùng một khuôn mẫu, chỉ khác nhau ở trình độ tốt xấu, chứ không nói đến sự khác biệt về phong cách. Gần như tất cả đều hướng tới làm sao cho tốt nhất, kể cả việc hướng dẫn giảng dạy của tôi cũng vậy, đều cố gắng tổng kết và hướng theo phương án thích ứng nhất với kỳ thi. Trước đây dạy một mình Đỗ Vân thì không thấy, dạy cả đám học viên ôn thi của Đại Mỹ cũng chưa thấy hiệu quả, nhưng trước mặt bao nhiêu người như vậy, mới phát hiện ra họ đã thành hình rồi. Tôi chỉ lờ mờ cảm thấy hình như có chỗ nào đó không ổn, nhưng cụ thể lại không nói ra được."

Đôi mắt nhỏ của lão Tào sáng lên: "Sản phẩm tiêu chuẩn, đúng không? Đây chính là sản phẩm của kỳ thi ứng thí tiêu chuẩn được đào tạo ra để đối phó với thi cử, có phải cảm giác đó không?"

Vạn Trường Sinh gật đầu lia lịa: "Đúng đúng đúng, chính là ý này! Cá nhân tôi khá phản cảm với thi cử ứng thí. Lúc tốt nghiệp cấp ba, thực ra thành tích thi đại học cũng khá tốt, nhưng tôi lại phản cảm... hì hì, lúc đó cũng chẳng có tư duy gì về việc thi đại học, chủ yếu vẫn là tự cho mình ở nông thôn đã nhìn thấu cái mô hình như khoa cử này, nên cứ chua chát ở lì trong nhà."

Lão Tào cười: "Nhưng không phải ai cũng có tư bản và dũng khí để ở lì trong nhà đâu... Nói thế này đi, các trường mỹ thuật ngày trước còn có trường trung học trực thuộc, chuyên chiêu mộ những đứa trẻ bộc lộ thiên khiếu nghệ thuật từ nhỏ, tốt nghiệp cấp hai đã bắt đầu đào tạo. Tổng thể mà nói thì hơi giống con đường cậu đã đi, sớm bước vào con đường nghệ thuật, ví dụ như Triệu Lỗi Lỗi, lão Đồng. Ừm, hơn phân nửa những người cậu gặp hôm đó đều trưởng thành từ trường trung học trực thuộc. Tôi hồi đó không biết còn có chuyện trường trung học trực thuộc, nhưng con đường này mười mấy hai mươi năm trước đã bị hủy bỏ rồi."

Vạn Trường Sinh ngạc nhiên: "Tại sao ạ?"

Lão Tào giải thích: "Tỷ lệ thành tài về nghệ thuật của trường trung học trực thuộc khá cao, việc thi vào cũng rất khó. Tỷ lệ trúng tuyển mỹ viện hiện nay là mười chọi một, mấy chục chọi một, còn trường trung học trực thuộc thường là hai ba trăm chọi một. Những người trúng tuyển thực sự là những mầm non tốt, có thiên khiếu và cảm thụ nghệ thuật từ sớm. Nhưng những đứa trẻ có thiên khiếu nghệ thuật quá cao thường có một vấn đề là lệch môn. Ở giai đoạn giống như cấp ba, họ đã bắt đầu dồn sức cho cá tính trong lĩnh vực nghệ thuật, thành tích văn hóa chắc chắn sẽ thua kém so với các học sinh cấp ba bình thường. Dù sao thì họ cũng phải dành hơn một nửa thời gian cho lĩnh vực chuyên môn, không giống với những học sinh cấp ba chỉ tập trung học văn hóa để đối mặt với kỳ thi đại học. Vì vậy, khi đứng trước kỳ thi đại học cùng với học sinh cấp ba bình thường, dù điểm chuyên môn của họ cực cao, nhưng tỷ lệ vượt qua kỳ thi đại học lại rất thấp. Điều này dẫn đến việc rất nhiều mầm non tốt của trường trung học trực thuộc không thể thi đỗ vào trường mỹ thuật."

Vạn Trường Sinh trợn mắt há hốc mồm: "Lại có chuyện này sao?"

Lão Tào gật đầu: "Thực tế là vậy đấy. Mỗi lần thi năng khiếu chuyên ngành, những người đứng đầu danh sách đều là học sinh từ trường trung học trực thuộc này. Tỷ lệ đỗ chuyên ngành của họ cơ bản là một trăm phần trăm, nhưng tỷ lệ đỗ đại học chỉ có năm mươi phần trăm, thậm chí hai mươi ba mươi phần trăm cũng có. Vậy thì phụ huynh còn muốn gửi con vào trường trung học trực thuộc nữa không? Huống hồ, từ hơn mười năm trước, các trường mỹ thuật trở thành điểm nóng, các trường đào tạo ôn luyện tăng cường kiểu này có thể rút ngắn khoảng cách chuyên môn trong thời gian ngắn một cách có mục tiêu, nên ý nghĩa tồn tại của trường trung học trực thuộc ngày càng nhỏ đi."

Vạn Trường Sinh chưa từng nghĩ đến chuyện này: "Sau đó thì sao ạ?"

Lão Tào lắc đầu: "Trường trung học trực thuộc đã bị hủy bỏ từ mười mấy hai mươi năm trước vì không chiêu sinh được. Thế nên từ đó về sau, gần như tất cả việc tuyển sinh của các trường mỹ thuật đều thông qua những sản phẩm tiêu chuẩn được đào tạo ngắn hạn như các trường đào tạo này. Bất cứ đứa trẻ nào có hứng thú với mỹ thuật cũng không cần học trước, ngược lại vì học sớm mà ảnh hưởng đến văn hóa hoặc đi sai đường dễ hỏng việc. Chỉ cần bắt đầu tham gia đào tạo ngắn hạn trong kỳ nghỉ đông hè từ lớp mười, sau đó lớp mười một tăng mật độ đào tạo vào cuối tuần, lớp mười hai nghỉ học nửa năm để tăng cường đột phá, cuối cùng quay về tham gia thi đại học. Như vậy một tờ giấy trắng mới dễ vẽ, ngay cả thời điểm bắt đầu học và nỗ lực cũng trở thành quy trình tiêu chuẩn, ngoại trừ cậu là kẻ dị biệt... ừm, còn có cả cô bé Đỗ Vân nữa."

Vạn Trường Sinh lúc này mới chợt hiểu ra: "Thảo nào học viên ôn luyện trong các trường đào tạo, trình độ đều xêm xêm nhau, thảo nào họ đều như bước ra từ cùng một khuôn mẫu."

Lão Tào cười nhẹ: "Nhưng nghệ thuật không phải là sản phẩm tiêu chuẩn. Những học sinh được đào tạo đột phá tăng cường trong ngắn hạn này, dù vào đại học thì hậu lực của họ cũng sẽ tỏ ra không đủ. Những người xuất sắc nhất trong số đó tất nhiên vẫn có thể nổi bật, nhưng tình trạng như Triệu Lỗi Lỗi, trước khi vào đại học đã biết hoàn toàn mình phải làm gì, gần như đã tuyệt chủng. Cậu là người duy nhất tương tự mà chúng tôi nhìn thấy trong mười mấy năm qua."

Vạn Trường Sinh như tỉnh mộng: "Thảo nào thầy Tô nói người vừa trẻ tuổi, vừa phải có trình độ ký họa nhất định không dễ tìm, có lẽ cũng là vì nguyên nhân này?"

Lão Tào gật đầu: "Năm đó để giữ lại trường trung học trực thuộc, đã nghĩ ra rất nhiều cách, bảo lãnh học sinh ưu tú của trường trung học trực thuộc, hạ thấp độ khó thi đại học, v.v... Nhưng làm vậy lại nảy sinh một số tệ nạn và nội tình trong tuyển sinh. Cho nên việc cứ chăm chăm chỉ trích thể chế hay mô hình tuyển sinh là vô nghĩa. Những người có đầu óc sẽ tìm cách thúc đẩy thay đổi trong tình thế hiện tại. Đó chính là mục đích ban đầu khi vài giáo viên tại chức chúng tôi hợp tác thành lập trường đào tạo Đại Mỹ mấy năm trước, để khám phá xem có phương pháp nào cải thiện được không."

Vạn Trường Sinh đã gần như biết được câu trả lời: "Kết quả thì sao ạ?"

Lão Tào nhìn cậu một cái: "Chúng tôi vì có những giáo sư, giảng viên rất giỏi nên có ưu thế trong việc chọn lọc học sinh xuất sắc. Nhưng ở thời đại này, cái người ta cần là tỷ lệ đỗ đại học, tỷ lệ thành tài. Phụ huynh sẽ không nghe hứa hẹn về tương lai có tiềm năng hơn, họ cần là việc thi đỗ mỹ viện ngay lập tức, ngay bây giờ, tức thì. Cho nên kiếm tiền không thể là mục đích chính của chúng tôi, đúng không?"

Vạn Trường Sinh cười: "Lời này của thầy nói nghe thật có khí thế."

Lão Tào xác nhận lại: "Thế nào, mục đích của tôi chính là muốn cậu đến thử xem. Trên cơ sở đảm bảo tỷ lệ đỗ đại học bên phía tôi, cậu cố gắng hướng dẫn phát huy thiên khiếu của học viên ôn luyện. Dù sao chuyện này, tôi không thể bỏ nhiều tiền ra mời Triệu Lỗi Lỗi làm được. Tôi còn phải vẽ tranh và nhiệm vụ giảng dạy của chính mình ở đại học. Cậu chỉ cần thi đỗ vào đại học, coi như là làm thêm, mỗi cuối tuần đến dẫn lớp, bình thường thì làm quen với tình hình một chút. Tổng thể mà nói là hỗ trợ tôi làm trợ lý, cậu yêu đương chẳng lẽ không phải tốn tiền sao."

Vạn Trường Sinh quả nhiên có sự láu lỉnh của kẻ buôn bán: "Tôi không dám hoàn toàn hứa với thầy là tuần nào cũng đến dẫn lớp, chắc chắn tôi hứng thú với việc mượn danh nghĩa giảng dạy để đi đây đi đó hơn. Nhưng thầy đã chăm sóc tôi như vậy, cũng giới thiệu tôi hợp tác với thầy Tô, tôi chắc chắn sẽ toàn tâm toàn ý làm. Vốn dĩ tôi cũng không ôm quá nhiều kỳ vọng vào việc học đại học, giờ thấy dạy mấy bạn ôn luyện cũng khá thú vị. Tôi sẽ thử làm trước, chứ không dám vỗ ngực khẳng định rồi đến lúc lại không làm được, được không ạ?"

Lão Tào cười gật đầu: "Được, vốn dĩ đã nói là không làm lỡ việc cậu kiếm tiền. Mở lớp ký họa kiểu này tôi còn phải suy nghĩ xem làm sao để treo biển hiệu, cố gắng kéo dài độ tuổi ra. Tuyển sinh phiền phức lắm, cậu cứ tưởng ai cũng như cậu và cô bé Đỗ Vân tự tản bộ đi vào à."

Vạn Trường Sinh buột miệng: "Mô hình dạy học kết hợp xuất bản sách của thầy Tô tôi thấy khá được đấy, thầy ấy nói đây gọi là xây dựng thương hiệu cá nhân."

Lão Tào trầm ngâm, ngước mắt lên thì chỉ vào bên đường: "Được rồi, không làm lỡ việc của cậu nữa, thật hiếm có..."

Vạn Trường Sinh đã nhìn thấy, ngay trên vỉa hè trước cửa các nhà hàng rực rỡ ánh đèn ở ngã tư đối diện khu sáng tạo. Khoảng mười giờ đêm chính là lúc các nhà hàng kinh doanh náo nhiệt, ồn ào nhất. Trước phông nền huyên náo đó, dáng vẻ của Đỗ Vân đang mặc chiếc áo khoác đen, đeo khẩu trang đen, vươn cổ ngóng chờ, chắc chắn đã để lại ấn tượng sâu sắc cho cả hai vị nghệ sĩ.

Nghệ sĩ chính là nhờ có được sự cảm nhận nhạy bén này mới có thể tạo nên nghệ thuật.