Tôi và Vu Vĩ kiên trì đến vùng nông thôn nghỉ ngơi vào ngày Chủ nhật tính đến nay đã được hơn hai năm. Chiếc xe Jeep chịu thương chịu khó mà công ty cậu ấy nhận thầu vừa khéo dùng được. Những lúc thời tiết đẹp, tôi thường mang theo dụng cụ vẽ, chúng tôi còn mang cả bánh mì, xúc xích và bia. Cả hai chúng tôi đều thích thiên nhiên, hầu như lần nào cũng đợi đến lúc mặt trời lặn, khi sắc chiều bao trùm khắp chốn đồng hoang mới quay về thành phố.
Chủ nhật tuần này chúng tôi thức dậy từ rất sớm. Có thể nghe thấy dì Lâm đang trò chuyện với Lô Vĩ ở trong phòng. Hai người họ lúc nào cũng thức dậy sớm hơn chúng tôi.
Dì Lâm đang trách yêu Lô Vĩ: "Cái đồ tiểu yêu tinh này, tối qua ai lại tè dầm ướt đệm nữa thế?"
Lô Vĩ ê a đáp lại, miệng thỉnh thoảng còn phát ra tiếng "pụp bụp", đó là vì thằng bé đang mọc răng, lợi ngứa ngáy. Dì Lâm nói: "Ồ, con nhận nhầm rồi, là em bé ngoan mà. Lại đây gãi cho bà ngoại nào—" Lô Vĩ đã học được cách dùng tay gãi tượng trưng, có lẽ Lô Vĩ rất nhanh nhẹn đưa ra phản ứng, tôi nghe thấy dì Lâm phấn khích khen ngợi: "Biết gãi rồi, biết gãi rồi." Tiếp theo là tiếng cười khanh khách của Lô Vĩ và tiếng kêu "oa oa" vang lên theo sau đó.
Tôi và Vu Vĩ sau khi thức dậy đã âu yếm thằng bé một lúc, rồi dặn dò dì Lâm cẩn thận xong xuôi mới đi về vùng nông thôn ở ngoại huyện. Xe Jeep vừa ra khỏi thành phố, xe cộ trên đường đã thưa thớt hẳn, những người qua đường tình cờ gặp phải đều co ro đầu trong gió rét. Vu Vĩ giảm tốc độ xe, cậu ấy nghiêng đầu hỏi tôi: "Chúng ta đi đâu đây?"
Nơi cách thành phố tương đối gần ngoại trừ trấn Bát Phương Đài ra thì chính là trấn Ngư Tháp. Trấn Bát Phương Đài và trấn Ngư Tháp cách nhau chưa đầy hai mươi cây số, hai trấn đều giáp sông, và đều là những trấn nghèo. Thế nhưng tên tuổi của hai trấn này không hề nhỏ. Nghe đồn đàn ông trấn Ngư Tháp không có ai là không cờ bạc, điểm này nhanh chóng được chứng kiến chỉ trong khoảnh khắc xe chạy qua trấn Ngư Tháp.
Không có lấy một ngôi nhà ra hồn, những ngôi nhà đất trình tường đại đa số đều xiêu vẹo, cửa sổ dán nilon. Trước sân mỗi nhà thậm chí còn chẳng có lấy hàng rào, càng không thấy bóng dáng con người sinh động náo nhiệt nào, cứ như thể trấn nhỏ này đã lụi tàn rồi vậy. Chúng tôi chậm rãi đi xuyên qua trấn nhỏ, cuối cùng mãi cũng nhìn thấy một con bò toàn thân phủ đầy sương trắng ở cạnh nhà vệ sinh, rồi lại thấy một đàn cừu ở một hộ gia đình đầu phía Tây trấn. Đàn cừu đó đang nhao nhao tranh nhau ăn thứ gì đó, chuồng cừu náo động cả lên.
"Cuối cùng cũng có chút sinh khí rồi." Vu Vĩ dừng xe lại.
Tôi dán mắt nhìn đàn cừu đang chuyển động. Chúng là giống cừu núi, màu trắng, chỉ có điều vì bẩn và nguyên nhân thời tiết, sắc trắng đó đã không còn rõ ràng cho lắm.
"Tại sao người ở đây không nuôi cừu ở mọi nhà nhỉ?" Tôi nói, "Khu vực này có bãi chăn thả, hơn nữa giá thịt cừu không hề rẻ."
"Có lẽ rất nhiều nhà đến tiền vốn mua cừu cũng không có." Vu Vĩ nói.
Tôi đùa cợt nói: "Xem ra nhà này là địa chủ của trấn Ngư Tháp rồi. Cậu nhìn nhà người ta kìa, nhà xây bằng gạch đỏ, khung cửa còn được sơn màu xanh lam."
"Tôi đoán đàn ông nhà này phẩm đức tốt." Vu Vĩ nói, "Chắc chắn không cờ bạc. Bằng không, đám cừu này sớm đã bị chủ nợ dắt đi từng con một rồi."
"Tôi lại phán đoán hoàn toàn trái ngược với cậu." Tôi nói, "Chủ nhân nhà này có lẽ là một tay cờ bạc lớn, hắn ta chưa từng thua bao giờ, kỹ nghệ cờ bạc cao cường, thế nên mới thắng được cừu của các trấn láng giềng về đấy."
"Hừm—" Vu Vĩ chụt miệng nói, "Quả thực là có khả năng này đấy."
Chúng tôi đang đoán già đoán non thì cánh cửa sơn màu xanh lam bắt mắt mở ra. Từ bên trong bước ra một ông lão khoảng bảy mươi mấy tuổi. Ông vừa lùn vừa gầy, mặc đồ rách rưới, một nhúm râu thưa thớt ngả màu hoa râm, đội chiếc mũ nẹt đen, mũi đỏ ửng vì rượu, đôi mắt nhỏ, lúc nhìn người thì nhìn chằm chằm. Vu Vĩ hạ kính cửa sổ xuống, định nói chuyện vài câu với ông cụ.
Ông lão đi tới trước chuồng cừu trước, nhổ nước bọt "phều" một cái vào bầy cừu, mắng: "Mới một miếng bánh đậu mà đã nội chiến rồi, anh em với nhau đấy!"
Lời nói của ông lão khiến tôi bật cười thầm. Mắng cừu xong, ông thong thả bước về phía xe của chúng tôi. Vu Vĩ nhiệt tình nói: "Đại gia, nhà bác giàu thật đấy, có cả một đàn cừu lớn thế này!"
Ông lão liếc nhìn Vu Vĩ một cái, không thèm đáp lời, mà vòng ra đuôi xe. Ông ấy ra đuôi xe để làm gì? Tôi nhỏ giọng cười khúc khích nói: "Thần kinh của ông ấy có lẽ có vấn đề."
"Không đến mức đó đâu, ông ấy chỉ có chút sở thích kỳ quái thôi." Vu Vĩ nói, "Cậu thỉnh thoảng cũng thế mà."
Tôi thò đầu ra khỏi cửa sổ xe, phát hiện ông ấy đang cúi rạp người xuống đất nhìn biển số xe ở đuôi xe.
Cậu ấy nói không sai, thần kinh ông ấy có vấn đề thật, ông ấy đang cúi gằm xuống đất nhìn biển số xe đấy." Vu Vĩ mở cửa xe bước xuống, tôi nghe thấy cậu ấy nói: "Đại gia, bác đang nhìn gì thế?"
"Ừm— ừm—" Ông ấy chắc là đã đứng dậy, tay dính đầy đất, vừa phủi tay vừa nói: "Hồi còn làm tiểu đồng chăn cừu tao có học được mấy con số, tao nhìn xem mình còn nhận ra hay không."
"Vẫn nhận ra chứ ạ?" Vu Vĩ cười hỏi.
Ông lão xoa xoa hai tay nói: "Đầu óc không dùng được nữa rồi, nhận không hết nữa."
Tôi cũng xuống xe theo, mỉm cười nhìn ông.
Ông lão nói: "Hai chú từ trong thành tới à?"
Chúng tôi đồng thanh nói: "Đúng vậy, đến đây chơi."
“Hai chú vào nhà ngồi chơi đi.” Ông lão bỗng trở nên nhiệt tình, “Vào uống ngụm nước, cháu trai, cháu dâu và chắt của tôi đều ở trong nhà cả. Cháu dâu vừa mới rang hạt dưa xong.”
Chúng tôi đương nhiên sẵn lòng vào nhà tham quan rồi. Ngăn nhà của ông lão cũng rộng rãi, bước vào trong là thấy cửa kính sáng bóng, nhà cửa sạch sẽ, mọi thứ đều ngăn nắp đâu ra đấy. Một bé trai chừng ba tuổi vịn khung cửa mỉm cười nhìn chúng tôi. Cháu trai của ông lão đang dùng sợi dây kẽm mảnh đan lồng chim, còn cháu dâu của ông lại là một người phụ nữ vô cùng đẫy đà, tóc ngắn ngang tai, mũi ngắn, trán rộng, môi dày, khóe miệng bên trái có một nốt ruồi, không quá xinh đẹp nhưng khuôn mặt lại phúc hậu. Cô ấy bưng ra một đĩa hạt dưa mới rang.
"Bác phúc lộc tốt quá nhỉ." Vu Vĩ nói, "Đã có cả chắt rồi cơ à."
Ông lão nhổ bọtmọm một miếng rồi nói: "Thời chúng tôi nào có giống như các cậu, mười mấy tuổi đã lấy vợ, con cái đến sớm. Tôi mười bảy tuổi đã làm bố rồi."
“Ông ở cùng cháu trai, thế con trai ông đâu ạ?” Tôi hỏi.
“Con trai á?” Trong mắt ông lão lóe lên một tia sáng đau thương, ông thở dài nói: “Sớm xuống Diêm Vương gặp Diêm Vương rồi. Ham mê cờ bạc mà thua không nổi, nhảy sông tự vẫn theo mẹ nó từ chục năm trước rồi.”
“Cháu xin lỗi.” Tôi vội vàng nói, “Thật không nên khơi lại nỗi buồn của bác.”
“Không buồn nữa đâu.” Ông lão xua xua tay nói, “Mười nhà cờ bạc thì mười nhà mạt vận, nó chết đi cho trong sạch. Thằng cháu này của tôi làm ăn lương thiện, người ta là học sinh tiểu học đấy nhé.” Ông lão vui mừng hớ hở nói, “Cậu đi một vòng trấn Ngư Tháp xem, chỉ có nhà chúng tôi là còn nuôi chút con vật sống. Nhà chúng tôi có một đàn cừu, lại còn có cả một con bò nữa cơ.”
Tôi nhớ đến con bò ở cạnh nhà vệ sinh lúc nãy, xem ra con mà ông lão nói chính là nó rồi.
"Mùa hè chúng tôi làm ruộng cũng làm giỏi hơn nhà người ta." Ông lão nói.
"Mùa thu ông nội cháu còn đi săn được cơ ạ." Cháu dâu cười chen vào.
"Cuộc sống vốn dĩ là thế đấy." Ông lão tổng kết một cách sâu sắc, "Cậu đối xử đàng hoàng với nó, nó sẽ đối xử đàng hoàng với cậu; cậu giày vò nó, nó cũng sẽ giày vò cậu."
"Ông nội cháu chỉ toàn nói đạo lý lớn." Người cháu trai gầy gò hệt như ông lão bưng ra hai cốc nước, và chỉ vào đĩa hạt dưa nói, "Vườn nhà tự trồng đấy, thơm lắm, mau ăn hạt dưa đi." Nói xong, cậu ta liền ra ngoài.
Tôi bốc một nắm hạt dưa vừa ăn vừa đi đến bên cửa sổ, cháu trai của ông lão đi ra chuồng cừu, rắc một nắm cỏ khô, sau đó đi tới trước chiếc xe Jeep đi vòng quanh một vòng, cuối cùng cậu ta còn dừng lại ở đầu xe lẩm bẩm niệm chú gì đó đối diện với biển số xe. Tôi nghĩ tốt nghiệp tiểu học thì chắc chắn cậu ta sẽ nhận ra hết các con số rồi.
Ông lão bắt đầu kể cho chúng tôi nghe về quá khứ của trấn Ngư Tháp. Ngày xưa người ở đây lấy việc đánh cá và trồng trọt làm sinh kế, cuộc sống trải qua rất sung túc. Hoàn toàn là vì sống sung túc quá, trong trấn chẳng có gì để chơi, mùa đông rảnh rỗi lại không có việc làm, thế là đàn ông bắt đầu tụ tập đánh bài. Ban đầu chỉ chơi nhỏ nhặt vặt vãnh, sau đó thì đánh bạc lớn từng xấp từng xấp, từ đó về sau trấn Ngư Tháp ngày càng nghèo đi vì cờ bạc. Con người ta lười biếng quen thói, đàn ông lại còn thích hút thuốc, hầu như người nào người nấy cũng sinh ra thói ăn bám lười làm. Vì cái trấn này ham chơi cờ bạc, những kẻ cao thủ tay nghề từ thôn khác liền nghe tin kéo đến, đem hết những thứ đáng giá trong nhà người ta ở trấn Ngư Tháp thắng sạch đi mất.
Ông lão cuộn một điếu thuốc lào, nheo mắt nói: "Ấy chà, lúc bị người ta lấy mất đồ đạc thì thê thảm lắm, trẻ con khóc lóc vợ than van, trước đây xấp xỉ nhà nào cũng nuôi chó, bây giờ cậu bước vào cái trấn này còn nghe thấy một tiếng chó sủa nào không?" Ông lão tự hỏi tự đáp, "Không còn nữa rồi. Mà nói đi cũng phải nói lại, bây giờ nuôi chó cũng chẳng ích gì, chó là vật để canh nhà, trong nhà chỉ còn lại những kẻ đang thở thoi thóp, thì còn thứ gì để mà canh giữ nữa chứ?" Ông lão đấm ngực dậm chân nói, "Mùa xuân năm ngoái cấp trên phái đội hỗ trợ giảm nghèo xuống, từng hộ từng nhà tìm người nói chuyện, bảo họ đừng để thua lỗ nữa, nói ở đây gần thành phố, trồng nhiều rau chở ra thành phố thì sẽ không nghèo nổi. Đa phần mọi người quả thực đã nghe theo, hừm, ai ngờ ông trời không phù hộ, mùa hè kéo đến trận mưa đá, hủy hoại không ít hoa màu, vất vả lắm mới chống chọi được đến mùa thu thì chỗ rau cộ lại bị nước lũ nhấn chìm. Hừm."
"Lúc nãy lúc tụi cháu đến thấy nhà nào nhà nấy cửa đóng im ỉm, hình như đều chưa dậy ạ?" Tôi hỏi.
"Đánh bạc suốt một đêm, người lớn trẻ con đều mệt lả theo." Ông lão nhổ một bãi nước bọt nói, "Mùa đông ngày ngắn, dậy muộn một chút còn tiết kiệm được một bữa củi lửa và cơm gạo. Không tin cậu cứ ra ngoài mà xem, ngoại trừ ống khói nhà tôi bốc khói ra, ống khói nhà ai còn có thể bốc khói vào lúc này nữa chứ?" Ông lão chém đinh chặt sắt chốt lại một câu, "Không có!"
"Thế thì chỗ các bác còn chẳng bằng trấn Bát Phương Đài nhà người ta ấy chứ." Tôi nói.
"Bát Phương Đài á?" Ông lão ậm ừ một tiếng, "Hai chú từng đến đó rồi à?"
"Chỉ nghe nói đến thôi ạ." Vu Vĩ vội vàng lấp liếm.
"Ồ." Ông lão hùa theo, "Nơi đó giàu có hơn nơi này một chút."
Ông lão lại hỏi tỉ mỉ về tình hình công việc và sinh hoạt của chúng tôi, lại hỏi có con cái gì chưa. Chúng tôi bảo có con rồi, được chín tháng rồi. Ông lão bèn gặng hỏi đứa bé có cứng cáp không, có quấy khóc không, chúng tôi lần lượt trả lời từng câu một. Cuối cùng ông lão nói với tôi: "Tôi từng thấy người vẽ tranh, đến mùa hè là ra đồng cỏ, đeo một chiếc cặp màu xanh lá, ngồi một mạch là cả ngày. Nếu chú muốn vẽ trấn Ngư Tháp, chi bằng đến vẽ đàn cừu nhà tôi đi. Tôi có một đứa con nuôi—" Ông lão nói đến đây thì khựng lại, cháu dâu của ông lấy cớ kéo tay đứa trẻ đi chỗ khác, ông lão nói tiếp, "Tôi có một đứa con nuôi ở nơi khác, bản tính người ta lương thiện, tay nghề cũng giỏi, từ nhỏ đã thích chăn cừu. Chú đừng nhìn bên ngoài tuyết rơi ngập trời thế này, nó mà đến rồi thì lùa cả đàn cừu ra vùng đất hoang dã, phong cảnh đó nếu chú vẽ được thì đẹp lắm đấy."
Tôi không thể tưởng tượng nổi một ông lão hay khạc nhổ bừa bãi, ăn mặc chẳng ra dáng thể diện thế này lại có thể thốt ra những lời am hiểu sâu sắc về nghệ thuật như vậy. Tôi vội vàng hỏi: "Anh ấy khi nào thì đến ạ?"
"Nó á—" Mắt ông lão đảo nhanh một cái, nói, "Chắc là Chủ nhật tuần tới vào giờ này sẽ tới."
"Vậy Chủ nhật tuần tới cháu đến đây đợi anh ấy." Tôi nói.
"Chú không cần đến nhà tôi đâu." Ông lão nói, "Hai chú cứ trực tiếp lái xe ra vùng đất hoang dã đi, xe của chú chịu lực tốt, chạy được đấy, đến lúc đó chú sẽ nhìn thấy nó lùa cừu trên bãi đất hoang. Nó còn biết hát nữa, hát hay lắm cơ." Ông lão chép miệng trầm trồ khen ngợi.
Một nhân vật huyền thoại như vậy thật sự tôi rất muốn gặp mặt. Nhất là giữa mùa đông đại hàn mà anh ta lại dám lùa cả đàn cừu bồng bềnh trên cánh đồng hoang vu lạnh lẽo, hơn nữa lại còn cất tiếng hát trong cơn gió rét căm căm, sức hút như thế này quả thật không thể cưỡng lại được.
Từ biệt gia đình ông lão, tôi và Vu Vĩ lái xe ra vùng đất hoang dã. Con đường nhỏ trên cánh đồng hoang uốn lượn ngoằn ngoèo, tuyết lớn đã che phủ tất cả những gì nó có thể che phủ. Từng cụm ngải cứu khô héo ven đường run lẩy bẩy trong gió rét, dòng sông cách đó không xa sớm đã đóng băng, cảnh tượng một mảnh tiêu điều hiu hắt. Không có bóng mây, bóng người, bóng chim, cánh đồng hoangnhìn rộng lớn biết bao lại tĩnh mịch nhường ấy. Tôi và Vu Vĩ cứ ngẩn ngơ ngắm nhìn như thế một lúc lâu, rồi mới xuống xe sóng vai tản bộ trong gió. Những ngôi nhà ở trấn Ngư Tháp nhìn từ xa trông giống như một bãi phân ngựa tản mát tứ tung, quả thực rất hiếm khi thấy khói bếp bay lên.
Chúng tôi ăn chút đồ ăn trong xe, rồi lại nhắc đến dì Lâm và Lô Vĩ. Mới ra ngoài có nửa ngày mà cả hai chúng tôi đều có chút nhớ con cái rồi. Cho nên khoảng ba giờ chiều là chúng tôi lái xe quay về thành phố. Khi chiếc xe Jeep đi ngang qua trấn Ngư Tháp, quả nhiên tôi nhìn thấy cảnh tượng đàn ông nhà này dẫn theo vợ con đi sang nhà khác. Họ mặc những bộ quần áo phồng xù cồng kềnh, co ro đầu, hai tay đút vào trong ống tay áo, rụt vai lại, trông giống như loài gấu ngủ đông vừa chui ra khỏi hốc cây vậy.
