[Được ghi chú cuối tập Thơ mang tên "Đàn ông và Đàn bà," phần lớn nay đã được phân loại chính xác hơn dưới các tựa đề khác của ấn bản này.—R. B.]

I

Kìa họ đó, năm mươi người nam nữ của tôi

Đang gọi tên năm mươi bài thơ đã hoàn thành!

Xin hãy nhận lấy, Tình yêu, cả cuốn sách lẫn tôi:

Trái tim đặt ở đâu, xin trí khôn cũng nằm ở đó.

II

Rafael từng làm một trăm bài sonnet,

Đã làm và viết chúng trong một tập sách nhỏ

Có khắc dấu cây bút chì ngòi bạc

Vốn dĩ ông chỉ dùng để vẽ những bức tranh Đức Mẹ:

Những bức tranh ấy, thế gian được ngắm — nhưng tập sách thì chỉ một người.

Ai là người ấy, em hỏi? Trái tim em sẽ chỉ bảo.

Phải chăng nàng đã sống và yêu nó suốt cả cuộc đời?

Phải chăng nàng, người phụ nữ của những bài sonnet, đã gục ngã,

Qua đời, và để nó rơi bên gối của mình,

Nơi nó nằm thay cho vinh quang của Rafael,

Chiếc má của Rafael thật tận tụy và xiết bao yêu thương —

Chiếc má mà thế gian vẫn thường ca ngợi là của một họa sĩ,

Chiếc má của Rafael, mà tình yêu của nàng đã biến thành của một thi nhân?

Em và anh hẳn muốn đọc tập sách ấy hơn,

(Được ép vào lồng ngực đang đập của ông)

Nghiêng mình lắng nghe nhịp đập lồng ngực của Rafael,

Phải thế không? — hơn là trầm trồ trước những bức tranh Đức Mẹ —

Bức mà người ta gọi là San Sisto, và bức Foligno,

Bức ghé thăm Florence trong một giấc mơ,

Bức để lại với những đóa bách hợp tại viện Louvre —

Được chúng ta và cả thế gian vây quanh chiêm ngưỡng.

IV

Em và anh sẽ chẳng bao giờ đọc được tập sách ấy.

Guido Reni, như con ngươi của chính đôi mắt mình,

Đã gìn giữ cuốn sách báu ấy lâu dài và yêu quý nó.

Khi Guido Reni qua đời, toàn thể thành Bologna

Đã khóc, và thế gian cũng khóc, rằng: "Báu vật thuộc về chúng ta!"

Đột nhiên, như số phận của những vật quý hiếm, nó biến mất.

V

Dante từng chuẩn bị vẽ một thiên thần:

Để làm hài lòng ai? Em thì thầm "Beatrice."

Trong lúc ông trầm ngâm phác thảo rồi lại vẽ đè lên,

(Có lẽ với ngòi bút còn vương vãi

Những giọt mực nóng hổi mà ông từng nhúng vào,

Khi tay trái nắm lấy mái tóc kẻ gian ác,

Ông ngửa trán hắn ra sau và đâm thủng dấu nhục hình của hắn,

Cắn vào da thịt con người sống ấy thay cho giấy da,

Rồi buông hắn ra, mỉm cười nhìn nét chữ mưng mủ,

Để mặc kẻ khốn khổ lê lết thân xác thối rữa qua khắp Florence) —

Dante, người yêu sâu sắc vì ông căm ghét,

Căm ghét sự gian ác vốn cản trở yêu thương,

Dante đang đứng, ngắm nghía thiên thần của mình —

Thì đám người từ Địa ngục của ông xông vào.

Ông nói — "Một vài nhân vật quan trọng"

(Đó là những kẻ mà ngày nào ông cũng dành cho những vần thơ cay đắng)

"Đã bước vào và quả quyết muốn bắt giữ nhà thơ."

Nhà thơ liền nói — "Thế là tôi ngừng vẽ."

Em và anh hẳn muốn ngắm thiên thần ấy hơn,

Được vẽ bởi sự dịu dàng của Dante,

Phải thế không? — còn hơn là đọc thêm một Địa ngục nữa.

VII

Em và anh sẽ chẳng bao giờ được thấy bức tranh ấy.

Trong lúc ông trầm ngâm về tình yêu và Beatrice,

Trong lúc lòng ông dịu lại bên bức thiên thần phác thảo,

Họ đã xông vào, những "nhân vật quan trọng" ấy;

Chúng ta và Bice mãi mãi chịu đựng sự mất mát này.

VIII

Thế còn những bài sonnet của Rafael, bức tranh của Dante thì sao?

Thế này: không có người nghệ sĩ nào sống và yêu mà lại không khát khao

Dù chỉ một lần, và duy nhất một lần, và vì một người duy nhất,

(Ôi, phần thưởng xiết bao cao quý!) tìm cho tình yêu của mình một thứ ngôn ngữ

Vừa vặn, đẹp đẽ, giản dị và đủ đầy —

Sử dụng thiên nhiên vốn là nghệ thuật đối với người khác,

Chứ không phải, chỉ riêng lần này, nghệ thuật đã hóa thành bản ngã của ông.

Phải, trong tất cả các nghệ sĩ đang sống và đang yêu,

Không ai là không sẵn lòng từ bỏ đi phần gia tài đích thực của mình —

Hắn vẽ ư? Hắn lại ao ước được viết một bài thơ —

Hắn viết ư? Hắn lại ao ước được vẽ một bức tranh,

Đem thử thách một nghệ thuật xa lạ với sở trường của mình,

Chỉ một lần, và duy nhất một lần, và vì một người duy nhất,

Để hoàn toàn làm một con người mà bỏ lại danh xưng nghệ sĩ,

Đạt được niềm vui của người bình thường, và tránh đi nỗi buồn của kẻ làm nghệ thuật.

IX

Vì cớ gì ư? Món quà từ thiên đường luôn phải chịu sự suy giảm ở chốn trần gian!

Kẻ đập vào vạn thạch để tuôn trào dòng nước,

Ra lệnh cho đoàn người đói khát bên dưới hãy uống lấy và mà sống,

Ngay cả con người ấy, kẻ được khoảnh khắc làm cho bất tử,

Hóa ra cũng chỉ là một phàm nhân trong chính khoảnh khắc đó,

Và có lẽ đã làm vấy bẩn hành động thiêng liêng ngay khi đang thực hiện nó.

Trong lúc giáng gậy, sao hắn có thể không nhớ rằng,

Hắn đã từng đập như thế trước kia, trong một hiểm cảnh tương tự,

Khi họ đứng đó và chế giễu — "Liệu việc đập gậy có cứu nổi chúng ta không?"

Khi họ uống nước và mỉa mai — "Vung gậy thật là dễ!"

Khi họ chùi mép rồi tiếp tục bước đi trên con đường của mình,

Ném lại cho hắn lời cảm ơn — "Nhưng cơn khát dẫu sao cũng dễ chịu chán."

Cứ thế, những ký ức xưa cũ làm hoen ố niềm chiến thắng hiện tại;

Cứ thế, hành động mang theo dư vị chán chường;

Cứ thế, thành tựu thiếu đi một nét duyên dáng êm ái nào đó;

Vầng trán bị quấy rầy quá mức làm lu mờ cả mệnh lệnh,

Dù là sự bất cẩn hay ý thức — điều đó thể hiện qua từng cử chỉ.

Vì hắn đang mang theo bên mình một nỗi oan khiên từ thuở trước,

Nhìn thấy và nhận ra những gương mặt đằng đằng sát khí ấy,

Lại nghe thêm một lần nữa khúc dạo đầu quen thuộc —

"Sao ngươi, trong số tất cả mọi người, lại có thể giáng gậy và cứu chúng ta?"

Và đoán trước được kết cục có khả năng xảy ra —

"Nồi thịt xứ Ai Cập — thôi, thà chịu khát còn hơn."

X

Ồ, đám đông nhất định phải đòi hỏi một sự bảo chứng đanh thép!

Đó là sự hào quang chói lọi trên vầng trán ở núi Sinai,

Là cái vung gậy của cánh tay phải, là chiếu chỉ uy quyền của miệng lưỡi.

Chẳng bao giờ con người dám rũ bỏ tấm áo tiên tri.

XI

Nếu hắn yêu một gương mặt giữa hàng ngàn gương mặt,

(Dù nàng là con gái của Jethro, trắng trẻo và đoan trang làm vợ,

Dù nàng chỉ là một nữ nô tỳ người Ê-thi-o-pi-a),

Hắn sẽ phải ganh tỵ với con lạc đà ngu ngơ và kiên nhẫn kia,

Lo tích trữ một ngụm nước ít ỏi

Cốt để cứu lấy mạng sống của chính nó giữa chốn hoang mạc;

Luôn sẵn sàng giữa lòng sa mạc để hiến dâng

(Quỳ xuống để cho lồng ngực mình bị phanh ra)

Cả kho tàng lẫn sinh mệnh cho người chủ yêu kiều của nó.

XII

Trong những năm tháng còn lại, tôi sẽ chẳng bao giờ

Vẽ tranh cho em, cũng chẳng tạc tượng cho em,

Hay sáng ầm nhạc để bày tỏ trọn vẹn con người mình;

Xem ra là vậy: tôi bằng lòng đứng vững trên những gì mình đã đạt được.

Chỉ có thơ ca là điều duy nhất một cuộc đời cho phép tôi;

Thơ ca và không gì khác là tất cả những gì tôi có để trao em.

Những đỉnh cao khác ở những cuộc đời khác, nếu Chúa mỉm cười;

Và mọi món quà từ muôn vạn đỉnh cao ấy, sẽ là của em, Tình yêu ơi!

XIII

Dẫu vậy, một hình bóng của phương cách khác vẫn có ích cho chúng ta —

Một nét chấm phá tinh tế đến mức giác quan của tình yêu phải nắm bắt lấy.

Hãy đón lấy những dòng này, hãy nhìn ngắm thật gần bằng ánh mắt yêu thương,

Những dòng thơ tôi viết lần đầu tiên cũng là lần cuối cùng.

Kẻ vẽ bích họa, sẽ ăn cắp một chiếc cọ lông nhỏ,

Kìm hãm bàn tay phóng khoáng của mình với niềm kiêu hãnh tuân phục,

Gò bó tâm hồn mình, dồn nén tất cả vào một không gian bé nhỏ,

Biến một nghệ thuật quen thuộc thành một thứ nghệ thuật kỳ lạ,

Làm đầy những lề trang sách cầu nguyện của người tình bằng những chùm hoa nhỏ.

Kẻ thổi kèn đồng, có thể đổi sang hơi thở qua chiếc kèn bạc,

Để tấu khúc serenade thích hợp cho một vị công chúa đang say ngủ.

Kẻ cầm bút, cũng có thể viết một lần theo cách của tôi.

XIV

Tình yêu, em từng thấy tôi quy tụ những người nam và người nữ,

Dù còn sống, đã chết, hay do tưởng tượng của tôi nhào nặn,

Tôi bước vào từng người và tất cả bọn họ, mượn dùng tiếng nói của họ,

Cất lời từ mọi chiếc miệng — và mỗi lời cất lên là một bài thơ.

Tôi hầu như chẳng hề giãi bày niềm vui và nỗi buồn của chính mình,

Những hy vọng và nước mắt, niềm tin và sự hoài nghi:

Tôi thuộc về chính tôi và thuộc về em — còn phần còn lại thuộc về tất cả mọi người,

Karshish, Cleon, Norbert và năm mươi con người ấy.

Hãy cho phép tôi được cất lời bằng chính con người thực của mình lần này,

Không phải dưới lốt Lippo, Roland hay Andrea,

Dù kết quả của lời nói ấy chỉ là câu văn đơn sơ này:

Xin em hãy nhìn những người nam người nữ của tôi,

Hãy nhận lấy và gìn giữ năm mươi bài thơ đã hoàn thành của tôi;

Nơi trái tim tôi nằm, xin trí khôn cũng hãy nằm ở đó!

XV

Lời lẽ thật nghèo nàn; hãy nhìn cách tôi cất lời cho tất cả mọi thứ.

Không phải là em không hiểu tôi! Kìa, chính vương miện của vầng trăng!

Ở đây tại Luân Đôn, hay đằng kia ở Florence lúc muộn màng,

Chúng ta vẫn bắt gặp gương mặt nàng, dẫu đã biến đổi ba lần.

Cong mình trên bầu trời nhuốm đẫm màu sắc,

Trôi dạt qua Fiesole trong ánh chiều chạng vạng,

Nàng xuất hiện, chiếc lưỡi liềm non mới mẻ mảnh tựa tơ hồng.

Rồi nàng rực sáng trọn vẹn, soi rọi tu viện San Miniato,

Tròn vành vạnh hơn giữa những hàng cây bách và ngày càng tròn hơn,

Viên mãn cho đến khi những chú chim họa mi cất tiếng vỗ tay.

Giờ đây, chỉ còn là mảnh vỡ của chính nàng ngày trước, nghèo nàn đi,

Khó nhọc chào đời, nàng lê bước qua những mái nhà,

Vội vã với vẻ keo kiệt không đẹp đẽ của thứ ánh bạc,

Nàng đi trong nỗi u uất, chỉ mong sao cho chóng kết thúc.

XVI

Sao nào, chẳng có gì đáng chú ý ở mặt trăng ư?

Không đâu: bởi vì nếu vầng trăng ấy có thể yêu một phàm nhân,

Và dùng tất cả phép thuật của mình để mê hoặc chàng (cho đúng với câu chuyện thần thoại ngọt ngào xưa cũ),

Nàng sẽ quay một gương mặt hoàn toàn mới về phía người phàm ấy,

Một góc khuất mà những kẻ chăn cừu, thợ săn, hay người lái thuyền chưa từng thấy —

Mờ mịt đối với Zoroaster trên đài quan sát của ông,

Mù lòa đối với Galileo trên ngọn tháp của ông,

Câm lặng trước Homer, câm lặng trước cả Keats — ngay cả với chàng!

Hãy thử nghĩ xem, sự kinh ngạc của người phàm bị trăng quấn lấy ấy —

Khi vầng trăng quay đầu trở lại, xuất hiện lần nữa trên thiên đường,

Và mở ra một chân trời mới dẫu hay dở hơn xưa!

Nó có hiện hình như điềm báo của một tảng băng trôi

Đang lừng lững lao thẳng vào con tàu mà nó sắp nhấn chìm,

Đói khát với những chiếc răng khổng lồ sắc nhọn từ những mảnh băng pha lê?

Nó có hiện ra như nền lát bằng ngọc bích

Mà Moses từng thấy khi ông leo lên núi cao?

Moses, Aaron, Nadab và Abihu

Đã trèo lên và nhìn thấy chính Đức Chúa Trời, Đấng Tối Cao,

Đang đứng trên nền lát bằng ngọc bích ấy.

Tựa như bầu trời hữu hình trong vẻ thanh tịnh của nó,

Viên đá ấy tỏa sáng, viên ngọc bích của tấm nền lát đó,

Khi họ cùng ăn, cùng uống và được chiêm ngưỡng cả Đức Chúa Trời!

XVII

Cảnh tượng ấy ra sao? Không ai biết, và chẳng bao giờ có ai biết được.

Chỉ có điều này là chắc chắn — diện mạo ấy hoàn toàn khác,

Không phải là cùng một vầng mặt trăng ấy, sinh ra muộn màng ở Florence,

Và giờ đây đang lụi tàn nghèo nàn tại Luân Đôn này.

Tạ ơn Chúa, ngay cả kẻ hèn mọn nhất trong các tạo vật của Ngài

Cũng kiêu hãnh có hai mặt tâm hồn: một mặt để đối diện với thế gian,

Và một mặt để bày tỏ với người phụ nữ khi anh ta yêu nàng!

XVIII

Tôi nói điều này về tôi, nhưng hãy nghĩ về em, Tình yêu ơi!

Điều này dành cho em — chính em là vầng trăng thi sĩ của tôi!

À, nhưng đó chỉ là mặt hướng ra thế gian, và điều kỳ diệu nằm ở đó,

Cách họ nhìn ngắm em, ca ngợi em, và tưởng rằng họ hiểu được em!

Ở đó, đến lượt mình, tôi đứng cùng họ và cất lời ca ngợi em —

Vượt qua cả bản ngã của mình, tôi dám thốt lên những lời ấy.

Nhưng tuyệt vời nhất là khi tôi bước khỏi đám đông họ,

Vượt qua một hai bước trong chập chùng ánh chiều chạng vạng,

Để bước ra một bên khác, một thế giới mới lạ

Với những thứ ánh sáng bạc tĩnh lặng và những khoảng tối chưa từng thấy trong mơ,

Nơi tôi lặng thầm và tự chúc phúc cho mình trong cõi tĩnh mịch.

XIX

Ồ, gã Rafael của những bức tranh Đức Mẹ thân thương của họ,

Ồ, gã Dante của cõi Địa ngục kinh hoàng của họ,

Đã viết một khúc ca — và trong tâm trí tôi đang ngân nga khúc ca ấy,

Đã vẽ một vị thiên thần — giờ đang ngự trên lồng ngực tôi đây!

R. B.