1855

Karshish, kẻ mót nhặt từng vụn bánh tri thức,

Kẻ hằng say mê những tạo hóa của Trời

(Ngài đã nhào nặn cõi phàm này tuyệt mỹ khéo vời,

Thổi phồng như chiếc bóng nước, nhào nặn như nắm bột tươi,

Nhằm giam hãm và giữ lại trần gian trong chốc lát

Hơi sương phát ra từ miệng Ngài, chính là linh hồn con người)

—Gửi Abib, bậc tinh tường bậc nhất trong y thuật của chúng ta,

Người đã khơi nguồn cho chút tài mọn mà tôi vẫn tự hào,

Cũng tò mò như tôi về những vết đâm, vết nứt

Mà da thịt phải gánh chịu do áp lực và lao nhọc khôn nguôi,

Kín đáo khiến làn hơi xảo quyệt suýt chút nữa trượt lùi

Trở về hòa vào nguồn cội trước thời hạn định sẵn—

Và là kẻ khéo léo nhất (dưới ơn Trời)

Trong việc ngăn chặn nó bằng cách khéo léo bịt kín nơi xuất phát—

Học giả lang thang gửi lời chào đến Bậc hiền triết ở quê nhà

(Cầu chúc bình an, tri thức, danh vọng cùng thanh cao)

Ba mẫu đá rắn chính hiệu—và hiếm hơn nữa,

Một mẫu loại khác, hình quả dưa,

(Nhưng nếu tán mịn thì dùng làm bùa chú hợp hơn là thuốc chữa)

Và nay viết bức thư này là lần thứ hai mươi mải miết.

Hành trình của tôi đã đưa tôi đến tận Jericho:

Giờ tôi xin kể tiếp. Kẻ miệt mài nghiên cứu y thuật của chúng ta

Nào ai coi chút nhọc nhằn là công cốc không đền đáp?

Tôi đã đổ biết bao mồ hôi, bỏ lại da thịt cùng xương cốt

Trên vô số dặm đường đầy đá sỏi của xứ sở này.

Hơn nữa, khắp chốn thôn quê đang sục sôi bừng cháy

Những lời đồn về một đạo quân đang tiến về đây:

Kẻ bảo Vespasian đến, người lại đoán con trai ngài.

Một con linh đen gầm gừ, dựng đứng đôi tai tua tủa;

Lòng tham máu của tôi làm đôi mắt vàng rực của nó lóe lửa:

Tôi thét lên, ném văng cây gậy và nó liền biến mất.

Đã hai lần bọn cướp lột sạch và đánh đập tôi nhừ tử,

Và một lần nọ, cả thị trấn buông lời buộc tội tôi làm gián điệp;

Nhưng cuối cùng, tôi cũng đặt chân đến Jerusalem,

Vì cái chốn trú ngụ nghèo nàn nơi tôi qua đêm,

Làng Bethany này, cách đó chẳng xa là mấy,

Chỉ bằng quãng đường mà một kẻ mắc bệnh lở loét độ ba

Cố chạy cho đến khi ngã quỵ xuống và chết gục mà thôi. Ngươi đang phì cười đấy phải không!

Quả thật, lòng tôi phơi phới làm sao khi được nghỉ ngơi an toàn thế này,

Được trút bỏ toàn bộ hành lý sau chuyến đi dài đằng đẵng

Và chia sẻ với ngươi mọi thứ tinh túy mà xứ Judaea có được.

Ta có thể quan sát thấy dịch mật dính quánh

Trong những cơn sốt rét cách nhật, tôi suýt mạnh dạn thốt lên như vậy;

Và bệnh kinh phong nay đã có phương thuốc chữa trị khả ái hơn

Những gì trường phái của chúng ta từng biết: ở đây có một loài nhện

Không giăng tơ, chuyên rình rập trên gờ những ngôi mộ cổ,

Lưng xám tro được điểm xuyết những đốm hoa văn nhỏ;

Hãy bắt năm con và thả chúng vào... nhưng nào ai thấu tâm can

Của gã Syria vượt biên mà tôi đang trao gửi bức thư này?

Công dịch của hắn được trả bằng một ít chất thăng hoa

Thổi vào mũi để chữa trị đôi mắt đang đau nhức.

Tốt hơn hết là chờ đợi: sáng mai tôi sẽ tới Jerusalem,

Ở đó tôi sẽ sắp xếp lại những trải nghiệm của mình,

Thu lượm những điều đáng giá nhất, rồi dâng hiến tất cả cho ngươi—

Hay tôi có thể nói thêm rằng, gôm tragacanth của xứ Judaea

Khi cạo ra sẽ thành từng mảnh tinh khiết hơn, thớ trong sáng hơn,

Nứt vỡ giòn tan giữa chiếc chày và thớt bằng đá porphiri,

Nói tóm lại là vượt trội hơn sản vật của chúng ta. Bệnh lở đầu

Đang làm tôi bối rối khôn cùng khi nó đan xen với bệnh hủi—

Ngươi hẳn sẽ phải trầm trồ trước một loại tôi thu lượm được ở Zoar—

Nhưng lòng nhiệt thành đôi khi vượt qua cả sự thận trọng. Tôi xin dừng lời tại đây.

Nhưng khoan đã: gã người Syria của tôi đang nhìn tôi với vẻ mặt đầy biết ơn,

Hắn thề thốt rằng sự trung thành của hắn là phần thưởng vô giá dành cho tôi—

Hay là ta cứ viết những điều vô hại, dẫu hắn có lén lút lấy đi chăng nữa?

Lòng tôi phân vân nửa muốn kể, nửa lại thấy thẹn thùng,

Điều gì đã khơi mào cho tôi cầm bút ngay từ phút ban đầu,

Một nỗi thôi thúc râm ran, một sức hút khó tả, một dư vị cay nồng!

Phải chăng vì sự cằn cỗi của thị trấn này—hay tại vì

Gã đó có ánh mắt và thần thái thật lạ lùng—

Mà câu chuyện về hắn đã ám ảnh tôi vượt xa giá trị thực của nó.

Vậy nên, xin ngươi hãy lượng thứ nếu như—(kẻo lát nữa đây

Giữa bộn bề những điều mới lạ sắp tới, tôi sẽ đánh mất

Sự bận tâm và nỗi nhọc nhằn mà câu chuyện này đã vô tình vớt vát từ tôi)

Tôi giục ngươi hãy đón nhận sự việc khi ký ức hãy còn tươi mới,

Khi nó dường như vẫn hiện hữu trước mắt—vì, ngươi muốn nghe sự thật chăng?

Chính cái con người vừa mới rời xa tôi lúc nãy đây,

Lại là nhân vật chính trong câu chuyện mà tôi đang bàn tới.

Vậy sự thể là thế này, và mong trí tuệ uyên bác của ngươi hãy giúp phân định!

Suy cho cùng đây chỉ là một ca cuồng loạn—bị kích phát

Bởi bệnh động kinh, đúng vào thời điểm bước ngoặt

Của một cơn mê sảng kéo dài bất thường chừng ba ngày trời:

Khi mà nhờ việc dùng một loại dược chất

Hay bùa chú, lễ trừ tà, hoặc một thủ pháp y thuật nào đó

Nằm ngoài tầm hiểu biết của tôi và rất đáng để trau dồi,

Thứ tà ma bỗng chốc bùng phát dữ dội rồi vụt tan biến,

Để lại cho con người ấy một thể xác nguyên vẹn và khỏe mạnh thực sự,

Nhưng ngặt nỗi (nói ví von) cánh cửa cuộc đời lại bị mở toang quá mức,

Dọn sạch căn nhà tâm trí quá ư đột ngột,

Khiến cho bất kỳ ý niệm đầu tiên nào lọt vào cũng có thể khắc ghi

Bất cứ điều gì nó muốn lên bức tường tâm thức

Một cách rõ mồn một nhờ lợi thế đó, có thể nói là như vậy

(Ai đến trước phục vụ trước) đến mức chẳng có gì sau đó

Có thể xóa nhòa nổi những nét nguệch ngoạc đầy mộng tưởng ấy,

Thứ linh hồn vừa mới quay về và an vị bền chặt

Đã khắc ghi sâu đậm vào tận tâm can đến mức

Từ nay về sau nó chỉ đọc những trang ấy hoặc chẳng đọc gì thêm.

Và trước hết—niềm tin vững chắc của chính người đàn ông ấy là

Ông ta đã chết (thực ra họ đã chôn cất ông ta rồi)

—Rằng ông ta đã chết và sau đó được hồi sinh

Bởi một vị lương y người Nazareth cùng dòng dõi với ông:

—Ông kể rằng, chính vị ấy đã cất tiếng "Hãy trỗi dậy" và ông đã trỗi dậy.

"Những trường hợp thế này xảy ra như cơm bữa," ngươi sẽ phải thốt lên.

Không phải vậy đâu, ảo tưởng này hoàn toàn khác!—không phải là cái thứ hơi men tăm tối ấy,

Thay vì phai mờ theo thời gian và sức khỏe phục hồi,

Lại có thể gặm nhấm sâu vào tận cội nguồn của sự sống,

Tựa như nghệ tây nhuộm vàng cả da thịt, máu huyết, xương cốt và mọi thứ!

Bởi hãy nhìn cách ông ấy tiếp nhận cuộc đời sau khi sống lại mà xem.

Con người ấy—đó là Lazarus, một người Do Thái,

Tràn đầy sinh khí, cân đối, ở độ tuổi năm mươi,

Thể trạng hoàn toàn khỏe mạnh đến đáng ngạc nhiên,

Thậm chí còn vượt trội hơn mức khỏe mạnh thông thường,

Tựa như thể ông được tạo tác và đặt riêng ra để làm kiểu mẫu cho đời.

Thử nghĩ xem, liệu chúng ta có thể dùng bất kỳ loại dược chất nào

Để gột rửa tâm hồn đang mệt mỏi và thể xác đang ưu phiền,

Rồi làm cho nó trở nên trong trẻo, rạng rỡ chỉ qua ba ngày ngủ mê?>

Bằng cách nào mà con người ấy có được thứ cao dược làm bừng sáng vạn vật?

Một người đàn ông trưởng thành nay đang nhìn ngắm thế gian như một đứa trẻ thơ.

Trước hết, tôi phải kể rằng có mấy bậc trưởng lão trong tộc của ông,

Đã dẫn dắt người bạn của họ đến đây, ngoan ngoãn như một con cừu,

Để chịu đựng những câu hỏi gặng của tôi. Trong lúc họ cất lời,

Lúc thì gay gắt, lúc lại nghẹn ngào kể lại câu chuyện,

Ông chẳng hề bận tâm lắng nghe trừ khi tôi cất lời với ông,

Mà chỉ đan hai bàn tay lại rồi mặc cho họ trò chuyện,

Lặng lẽ ngắm nhìn những con ruồi đang vo ve: vậy mà ông không hề ngốc nghếch.

Và đó chính là hình ảnh minh họa cho cách mà quãng đời còn lại của ông sẽ trôi qua.

Hãy ngẫm xem, nếu một kẻ ăn mày ở độ tuổi trung niên,

Bỗng nhiên tìm được một kho báu, liệu hắn có thể sử dụng nó

Với lối sống eo hẹp và những sở thích đã bị kìm nén từ lâu,

Hay sẽ nhồi nhét ngay vào bộ óc nghèo nàn của mình

Yếu tố bất ngờ làm đảo lộn vạn vật,

Thứ đem lại niềm hạnh phúc vô tận chưa từng dám mơ tới trong tầm tay

Và vùi dập niềm vui nghèo nàn cũ kỹ vào chốn bùn nhơ khinh miệt?

Chẳng phải hắn sẽ hành xử như một kẻ khiến người ta buồn cười hay sao—

Lúc thì dè dặt bn xẻn dù chẳng hề thiếu thốn,

Lúc lại hoang phí tựa như cơn say rượu trong những thời điểm chẳng hợp chút nào?

Mọi lời khuyên nhủ khôn ngoan về việc giữ gìn

Sự chừng mực vàng ngọc, đều trở nên vô nghĩa đối với một kẻ như thế:

Ý muốn hoang đường của con người ấy chính là luật pháp của ông ta.

Cũng vậy thôi ở đây—ta hãy gọi kho báu đó là tri thức đi,

Thứ tri thức vượt quá cả giới hạn của thể xác phàm trần—

Thiên đàng mở ra cho linh hồn ngay khi còn cõi thế,

Trái đất bị ép phải phục vụ linh hồn trong lúc đang chiêm ngưỡng thiên đàng:

Con người ấy hoàn toàn mù mờ về quy mô, tổng lượng,

Về giá trị tương quan của vạn vật trên đời,

Liệu điều đó là lớn lao hay chỉ là chuyện vụn vặt.

Hãy bàn với ông về những binh đoàn hùng hậu vĩ đại

Đang tập trung lại để bao vây thành phố của ông lúc này,

Rồi bàn về việc một con lừa thồ bầu bí đi ngang qua—

Đối với ông thì tất cả đều như một! Rồi hãy nhìn từ góc độ ngược lại,

Hãy nói về một chi tiết vô cùng tầm thường, ông sẽ ngẩn ngơ chăm chú

Trong sự sững sờ trước chính sự nhỏ nhặt ấy,

(Theo như tôi thấy) cứ như thể trong điều đó thực sự

Ông nắm bắt được ý nghĩa vô cùng to lớn, những kết quả toàn cục;

Và rồi ông sẽ quay sang nhìn chúng tôi, những kẻ đứng xung quanh

Cũng với ánh mắt sững sờ y nguyên như thế (hãy lưu ý điểm này)

Vì chúng tôi không thể nhìn thấu bằng đôi mắt đã được khai mở như ông.

Sự kinh ngạc và hoài nghi cứ thế xen vào sai thời điểm,

Một cách kỳ quặc, đầy mâu thuẫn trái ngược nhau.

Nếu đứa con của ông lâm bệnh nặng đến mức cận kề cái chết, thì kìa,

Đừng mong thấy nét mặt vui tươi của ông giảm đi chút nào,

Hay công việc thường nhật bị lơ là dù chỉ một phút giây!

Trong khi chỉ một lời nói, một cử chỉ, một ánh mắt từ chính đứa trẻ ấy

Đang chơi đùa, ở trường học hay lúc chìm vào giấc ngủ,

Cũng có thể khiến ông giật mình rơi vào nỗi sợ hãi tột cùng,

Hay sự bực dọc cay đắng, cũng có khi là vậy. Hãy thử gặng hỏi

Lý do vì sao—"đó chỉ là một lời nói," ngươi phản bác—

"Một cử chỉ"—ông liền nhìn ngươi tựa như vị chúa tể của chúng ta

Từng sống một mình trong kim tự tháp ngày trước,

Từng nhìn chúng ta (ngươi có nhớ không?) khi chúng ta còn trẻ dại,

Cả hai đứa từng vô ý đọc lên

Phần mở đầu của một câu thần chú nào đó, trích từ cuốn sách của ngài,

Thứ thần chú có thể khiến mặt trời rung chuyển và bùng nổ

Hóa thành muôn vạn vì sao, như thói quen của những vầng thái dương đã già cỗi.

Ngươi và đứa trẻ ấy đều mang chung một tấm vải che

Trùm lên đầu, từ bên dưới tấm màn ấy cả hai người

Đang chìa đôi bàn tay mù lòa ra nghịch ngợm một que diêm

Ngay trên một kho thuốc nổ Hy Lạp rực cháy mà nào có hay biết gì!

Ông vẫn kiên cường bám chặt lấy một sợi chỉ của sự sống—

(Đó là cuộc đời buộc phải bước đi)

Vắt ngang qua một quả cầu vinh quang rộng lớn đến chóng mặt

Nằm ở hai phía của sợi chỉ mong manh ấy,

Thứ vinh quang mà dẫu nhận thức được, ông vẫn chưa được phép bước vào—

Đó là đời sống tâm linh bao quanh đời sống trần thế này:

Quy luật của thế giới đó ông tường tận chẳng kém gì thế giới này,

Trái tim và khối óc ông chu du nơi ấy, còn đôi chân vẫn đứng lại chốn này.

Thế nên con người ấy cứ ngập chìm trong những xung động bàng hoàng

Muốn bứt phá đi chéo hướng, chứ không phải đi thẳng,

Tuyên bố điều gì là đúng là sai cắt ngang,

Chứ không phải đi dọc theo sợi chỉ đen xuyên qua biển lửa ấy—

Câu nói "Lẽ ra phải thế" bị chặn đứng bởi "Ở đây không thể nào thế được."

Và thường thì linh hồn con người ấy bừng hiện lên trên khuôn mặt

Tựa như thể ông lại được nhìn thấy và được lắng nghe lần nữa

Vị hiền triết từng giục ông "Hãy trỗi dậy" và ông đã trỗi dậy.

Một điều gì đó, một lời nói, một nhịp đập khe khẽ trong dòng máu

Cất lên lời cảnh tỉnh: để rồi ngay lập tức ông chìm lút trở lại

Thành tro tàn, dẫu vừa lúc trước còn rực cháy như ngọn lửa hồng,

Quay trở lại với sự miệt mài bên nghề nghiệp quen thuộc

Nhờ đó ông kiếm lấy miếng cơm manh áo hằng ngày;

Và càng tỏ ra khiêm nhường hơn một cách có ý thức vì niềm kiêu hãnh ấy,

Càng tự nhận mình nhiều khuyết điểm hơn khi biết rõ

Bí mật của Thượng Đế, trong lúc vẫn nắm giữ sợi chỉ của sự sống.

Quả thực, nét đặc trưng rõ rệt nhất ở con người này

Chính là sự phục tùng tận tụy trước ý muốn thiên thượng—

Nhìn nhận nó đúng với bản chất và lý do tồn tại của nó.

Ông bảo rằng, ông sẽ nhẫn nại chờ đợi cho đến phút cuối cùng

Đến cái chết tất yếu sẽ trả lại sự cân bằng cho bản thể,

Khi thể xác buông lơi linh hồn vốn đã sớm lìa khỏi xác

Bởi sự phát triển trọn vẹn đến quá mức từ trước đó:

Ông sẽ sống, phải, ông lấy làm vui sướng được sống

Chừng nào Thượng Đế còn muốn, và sống theo cách mà Thượng Đế muốn.

Ông thậm chí chẳng tìm cách làm đẹp lòng Thượng Đế hơn

(Nghĩa là, theo một cách khác) ngoài những gì Thượng Đế mong muốn.

Bởi thế, tôi nhận thấy ông chẳng hề có ý định rao giảng

Giáo lý của giáo mình, bất kể đó là giáo phái nào,

Cũng chẳng tha thiết lôi kéo tín đồ như những kẻ cuồng loạn vẫn làm:

Làm sao ông có thể truyền cho người láng giềng nền tảng thực sự,

Chính là niềm tin của bản thân mình? Dẫu nhiệt thành đến mấy—

Cứ cho chân lý lớn lao của ông là một lời dối trá đi chăng nữa, thì câu nói cũ

"Hãy cứ để mọi sự theo ý Chúa" vẫn trấn an tâm hồn ông.

Tôi đã thăm dò vết thương lòng đó đúng như bổn phận của một đồ đệ:

"Hỡi kẻ đần độn kia," tôi cất lời, "sự dửng dưng trơ lì này

Vẫn đủ làm ngươi thỏa mãn ư, khi quân đội Rome đang tiến hành hành quân

Nhằm dập tắt như một đốm lửa nhỏ thị trấn của ngươi,

Bộ tộc của ngươi, câu chuyện điên rồ của ngươi và cả chính ngươi trong chớp mắt?"

Ông chỉ điềm nhiên nhìn tôi bằng đôi mắt to rộng của mình.

Ngươi kết luận rằng con người ấy hoàn toàn vô cảm phải không?

Trái lại hoàn toàn, ông yêu thương cả người già lẫn trẻ nhỏ,

Kẻ mạnh lẫn người yếu, thậm chí yêu quý cả muôn thú

Và các loài chim chóc—tôi nói gì nhỉ?—cả hoa cỏ ngoài đồng nội—

Tựa như một người thợ lành nghề nhận biết rõ từng công cụ

Trong xưởng của bậc thầy, đem lòng yêu mến những gì chúng tạo ra.

Thế nên con người ấy hiền lành tựa một chú chiên con:

Chỉ có điều ông tỏ ra thiếu kiên nhẫn, dẫu đã cố gắng hết sức,

Trước sự dốt nát, sự thờ ơ và tội lỗi—

Một nỗi căm phẫn nhanh chóng bị kìm chế lại ngay lập tức:

Giống như khi trong một chuyến hành trình nào đó tôi từng giả vờ

Làm kẻ dốt nát không biết gì về y thuật của chúng ta

Theo một mưu đồ đã được vạch sẵn từ trước,

Và vô tình nghe những kẻ hành nghề trong vùng

Đang ngập chìm trong sự tự cao tự đại được tôi luyện bởi sự dốt nát,

Huyên thuyên những điều nhảm nhí về bệnh tật,

Nguyên nhân và cách chữa trị của nó—trong khi tôi buộc phải ngậm tăm im lặng!

Ngươi sẽ phản bác rằng—Tại sao cho đến nay tôi vẫn chưa cất công

Đi tìm chính vị hiền triết ấy, con người Nazareth

Đã làm nên phép lạ này, để hỏi han tận nguồn cội,

Và trao đổi với sự cởi mở đúng mực?>

Than ôi! Điều làm tôi đau lòng là, vị lương y uyên bác ấy

Đã thiệt mạng trong một vụ bạo loạn từ nhiều năm về trước,

Bị cáo buộc—số phận bi thảm của tri thức chúng ta—là làm phép phù thủy,

Là mưu phản nhằm dựng nên một vương quyền

VAnd một tín điều vĩ đại như đã được mô tả cho tôi nghe.

Cái chết của ông, xảy ra đúng vào lúc trận động đất giáng xuống

(Báo hiệu trước, như ta thấy ngay sau đó, tổn thất lớn

Đối với kho tàng bí thuật của vị chúa tể hiền triết

Từng sống một mình trong kim tự tháp ngày trước)

Do đám đông cuồng loạn gây nên—thói đời vẫn thế cả!

Do họ đặt hy vọng hão huyền vào sự cầu cứu phép màu

Ở một con người đã được thử thách về phẩm hạnh—

Làm sao ông có thể ngăn chặn được trận động đất chứ? Thói đời là thế đấy!

Những lời buộc tội khác ắt hẳn chỉ là những lời dối trá;

Nhưng ta cứ xét đến một điều, dẫu tôi lấy làm ghê tởm khi phải kể cho ngươi nghe,

Vì sự tôn trọng tối thiểu dành cho danh tiếng của bất kỳ người tốt nào.

(Và suy cho cùng, bệnh nhân Lazarus của chúng ta

Cũng đã điên dại hoàn toàn rồi; lẽ nào ta lại tin vào lời hắn nói?

Có lẽ là không: dẫu rằng khi viết thư cho một vị lương y

Tốt hơn hết là đừng giấu giếm bất cứ chi tiết nào của ca bệnh.)

Con người được chữa lành ấy bèn xem vị ân nhân chữa bệnh cho mình,

Chính là—Chúa tôi tha thứ cho tôi! không ai khác ngoài chính Thượng Đế,

Đấng Sáng Tạo và Đấng Trì Sư của toàn cõi thế gian,

Đã giáng thế và ngự trị trong thể xác phàm trần một thời gian!

—Ông kể rằng vị ấy từng sinh ra và sống trên đời,

Giảng dạy, chữa lành bệnh tật, bẻ bánh ăn tại chính ngôi nhà của mình;

Rồi qua đời, với Lazarus ở bên cạnh, theo như tôi được biết,

Và ngài vẫn là... điều tôi vừa nói và chẳng muốn lặp lại,

Và thực ra ngài hẳn đã tự khẳng định điều đó rồi,

Ngay trước tai của chính con người Lazarus này,

Kẻ đang kể rằng—nhưng tại sao lại dài dòng về những lời hắn nói?

Tại sao lại viết về những chuyện vặt vãnh, trong khi những thứ vô giá

Đang đòi hỏi ta phải lên tiếng từng khoảnh khắc?

Tôi chợt nhận thấy bên bờ một vũng nước nọ

Cây lưu ly hoa xanh, loại mọc ở Aleppo,

Đang mọc rất nhiều, chứa rất nhiều chất diêm tiêu. Thật là kỳ lạ!

Xin ngươi lượng thứ cho ca bệnh dài dòng và tẻ nhạt này,

Mà giờ đây khi ngẫm lại, chắc chắn nó phải có vẻ

Được bàn luận quá mức cần thiết, được trình bày một cách lê thê!>

Chính bản thân tôi cũng chẳng nhận thấy trong những điều đã viết

Lý do chính đáng nào cho sự quan tâm đặc biệt

Và nỗi kinh ngạc thực sự mà con người này đã gieo rắc vào tâm trí tôi.

Có lẽ là do đoạn đường cuối cùng, nỗi mệt nhọc

Đã tác động lên tôi từ trước. Tôi đã gặp ông ấy như thế này:

Tôi băng qua một dãy đồi cằn cỗi ngắn và nhấp nhô

Tựa như hàm răng của một con sư tử già. Bỗng xuất hiện phía trước

Một vầng trăng được tạo hình như một khuôn mặt với những đốm đen

Muôn hình vạn trạng, chằng chịt và đầy vẻ đe dọa:

Rồi một cơn gió thổi thốc lên từ phía sau lưng tôi. Thế là chúng tôi gặp nhau

Tại thị trấn già nua buồn ngủ này một cách hoàn toàn tình cờ,

Con người ấy và tôi. Tôi xin gửi lại ngươi những dòng chữ này.

Hãy coi nó như một sự ngẫu nhiên, một canh bạc phó mặc

Cho gã người Syria mập mờ kia—hắn có thể làm mất,

Có thể ăn cắp, hoặc mang trao nó tận tay ngươi với sự tận tâm ngang nhau.

Sự tĩnh lặng của Jerusalem sẽ bù đắp lại

Cho khoảng thời gian mà bức thư này tiêu tốn, thời gian của ngươi và của cả tôi;

Cho đến lúc đó, xin gửi lại ngươi lời xin lỗi và lời chào tạm biệt!

Chính là Thượng Đế! hãy ngẫm xem, hỡi Abib; ngươi có nghĩ thế không?

Thế đấy, Đấng Tối Cao, hóa ra cũng chính là Đấng Trọn Yêu—

Thế đấy, xuyên qua tiếng sấm vang dội bỗng cất lên một giọng nói con người

Cất lời rằng: "Hỡi trái tim do Ta tạo tác, một trái tim đang đập nơi đây!

Khuôn mặt do đôi tay Ta nhào nặn, hãy nhìn lấy Ta đi!

Ngươi chẳng có quyền năng hay trí tuệ nào để thấu hiểu quyền năng của Ta,

Nhưng Ta đã ban cho ngươi tình yêu, cùng với chính Ta để mà yêu thương,

Và ngươi buộc phải yêu mến Đấng đã hy sinh vì ngươi!"

Gã điên ấy bảo rằng Ngài đã nói thế: thật là kỳ lạ.

CHÚ THÍCH

"Một bức thư" ghi lại những quan sát và nhận định của Karshish,

vị lương y người Arab, viết gửi Abib, người thầy của mình, khi tình cờ gặp lại

Lazarus sau khi ông được cõi chết trở về. Am hiểu sâu sắc về y học phương Đông,

ông tìm cách lý giải hiện tượng phi thường ấy dựa trên vốn hiểu biết của mình.

Ông quy lời kể của Lazarus về phép lạ thành chứng cuồng loạn do cơn mê sảng gây nên,

cùng với phương pháp mà vị lương y người Nazareth đã dùng để đánh thức ông,

và củng cố quan điểm ấy bằng cách mô tả trạng thái tâm lý kỳ lạ khi ông gặp

Lazarus—tựa như một đứa trẻ không hề có khái niệm về giá trị tương quan giữa vạn vật.

Trải qua lần tái sinh, ông đã thoáng nhìn thấy vạn vật từ điểm nhìn vô tận,

và giờ đây sống chỉ với khát khao làm đẹp lòng Thượng Đế.

Phẩm chất hành động duy nhất của ông là tình yêu thương bao la dành cho nhân loại,

sự thiếu kiên nhẫn của ông chỉ bộc lộ trước tội lỗi và sự dốt nát,

rồi nhanh chóng bị kìm chế lại. Karshish, không thể nhận thức được tầm nhìn mới mẻ này

nơi mà Lazarus được tỏ lộ giá trị ngang bằng của vạn vật trong thánh ý thiêng liêng,

đã bất lực trong việc thấu hiểu Lazarus; nhưng bất chấp nỗ lực xem nhẹ sự việc,

ông vẫn vô cùng ấn tượng trước nhân cách của Lazarus và bên cạnh đó còn mang

một khao khát khó thừa nhận muốn tin vào sự mặc khải này do Lazarus kể lại,

rằng Thượng Đế chính là Tình Yêu. Giáo sư Corson nhận xét về bài thơ này rằng: "Có thể xem

đó là sự phân cực hóa ý tưởng, vốn thường xuất hiện trong thơ Browning,

rằng sự hoài nghi chính là điều kiện cho sức sống của đức tin."

17. Đá rắn (Snakestone): tên gọi dành cho bất kỳ chất nào được dùng làm thuốc chữa rắn cắn;

chẳng hạn như làm bằng phấn, than động vật, và một số chất liệu thực vật.

28. Vespasian: tướng của Nero, kẻ đã mang quân đánh Palestine vào năm 66,

và sau đó khi được tôn làm Hoàng đế (70-79), quyền chỉ huy đã được trao lại

cho con trai ông là Titus.

29. Linh đen (Black lynx): loài linh Syria nổi bật với đôi tai màu đen.

43. Sốt rét cách nhật (Tertians): những cơn sốt tái phát định kỳ cứ sau ba ngày; do đó có tên gọi này.

44. Bệnh kinh phong (Falling-sickness): bệnh động kinh. Căn bệnh của Caesar ("Julius Caesar," I. 2, 258).

45. Ở đây có một loài nhện: "Tập tính của loài nhện nhện được mô tả ở đây

rất rõ ràng chỉ về một loài thuộc nhóm Nhện đi săn (Wandering), chuyên rình mồi

ở những cánh đồng trống hoặc trong các hốc tối khác nhau,

và nổi bật bởi tập tính này so với nhóm lớn khác, được gọi là Nhện giăng tơ (Sedentary),

vì chúng ngồi hoặc treo mình trên mạng và bắt mồi bằng bẫy tơ.

Dòng tiếp theo không xác định rõ loài, bởi vì có rất nhiều loài nhện

mà bất kỳ loài nào cũng có thể được mô tả là 'Lưng xám tro được điểm xuyết những đốm hoa văn nhỏ'.

Chúng ta có một loài nhện nhảy nhỏ thuộc họ Salticidae, được gọi là nhện vằn (Epiblemum scenicum),

được tìm thấy ở Châu Âu, và tôi tin là cả ở Syria nữa.

Người ta thường bắt gặp loài này cùng các họ hàng của chúng trên các gờ đá,

các mép bia mộ, tường các tòa nhà, và những nơi tương tự,

săn lùng con mồi bằng cách nhảy chồm lên để bắt.

Loài nhện vằn phổ biến đến mức tôi có thể nghĩ rằng Browning đang ám chỉ nó,

nếu tôi không hoài nghi liệu ông có dùng từ 'mottles' (đốm) để diễn tả các sọc trắng

trên phần bụng màu xám tro của nó hay không. Tuy nhiên, vẫn có những loài nhện khác

thuộc cùng bộ (Nhện nhảy) thực sự có các đốm hoa văn.

Ngoài ra còn có những loài nhện được gọi là nhện Lycosids hay nhện sói hoặc nhện đất,

thường có màu xám tro, và được đánh dấu bằng những đốm trắng nhỏ

giống như loài ở Syria trong thơ của Browning. Có lẽ nhà thơ đã nghĩ đến một trong số đó,

ít ra thì ông cũng mô tả chính xác cách chúng tìm kiếm mồi.

Dòng tiếp theo là một câu bị ngắt quãng, 'Hãy bắt năm con và thả chúng vào...'

Thả năm con gì? Năm con nhện đốm xám tro ấy ư? Chắc chắn thế rồi.

Nhưng biểu thức 'thả chúng vào' có ý nghĩa gì?&br> Điều này mở ra trước mắt chúng ta một chương kỳ lạ trong lịch sử mê tín của loài người.

Từng có một quan niệm phổ biến lâu đời rằng nhện dưới nhiều hình thức khác nhau

có một số quyền năng chữa bệnh huyền bí, và con người thường dùng để uống bên trong

hoặc bôi bên ngoài để chữa trị nhiều loại bệnh. Pliny đã đưa ra một số bài thuốc như vậy.

Một loài nhện nào đó được bọc trong một mảnh vải, hoặc một loài khác ('nhện trắng với đôi chân dài mảnh rất nhỏ'),

được giã nát trong dầu được nhà văn cổ đại về Lịch sử Tự nhiên này cho là tạo thành thuốc mỡ nhỏ mắt.

Tương tự, 'phần thịt đặc của cơ thể nhện, trộn với dầu hoa hồng, được dùng để chữa bệnh tai'.

Sir Matthew Lister, thực chất là cha đẻ của ngành nghiên cứu nhện học người Anh,

được trích dẫn trong Từ điển Y khoa của Tiến sĩ James như một người đã sử dụng nước cất từ nhện đen luộc chín

như một bài thuốc tuyệt vời chữa các vết thương." (Tiến sĩ H. C. McCook trong tờ Poet-lore, tháng 11 năm 1889.)

53. Gôm tragacanth (Gum-tragacanth): do loài cây bụi thuộc họ đậu Astragalus tragacantha tiết ra.

60. Zoar: thành phố duy nhất trong số năm thành phố của vùng đồng bằng không bị tàn phá (Sáng thế ký 14. 2).

108. Lazarus... ở độ tuổi năm mươi: trong tờ The Academy, ngày 16 tháng 9 năm 1896,

Tiến sĩ Richard Garnett viết rằng: "Browning dường như đã mắc một sơ suất,

theo tôi, khi để Lazarus ở độ tuổi năm mươi vào thời điểm cận kề cuộc vây hãm Jerusalem, khoảng năm 68 sau Công nguyên."

Phép lạ được cho là diễn ra vào khoảng năm 33 sau Công nguyên,

và khi đó Lazarus mới chỉ mười lăm tuổi, mặc dù theo truyền thống ông đã ba mươi tuổi khi được hồi sinh,

và chỉ sống thêm ba mươi năm nữa. Về điều này, Giáo sư Charles B. Wright bình luận trên tờ Poet-lore, tháng 4 năm 1897 rằng:

"Tôi nghiêng về quan điểm cho rằng sơ suất đó không phải của Browning.

Hãy cứ tin theo truyền thống và độ tuổi sáu mươi lăm tương ứng...

Karshish đơn giản chỉ đang đưa ra nhận định chuyên môn của mình.

Lazarus được gán cho một độ tuổi phù hợp với vẻ bề ngoài của ông—ông trông giống một người đàn ông tuổi năm mươi.

Thời gian đã chạm đến ông rất nhẹ nhàng kể từ khi 'thiên đàng mở ra cho linh hồn ông'.

Và sự tươi trẻ kỳ diệu về thể xác ấy đã đánh lừa chính vị lương y."

177. Lửa Hy Lạp (Greek fire): được người Hy Lạp Byzance sử dụng trong chiến tranh,

lần đầu tiên chống lại người Saracen trong cuộc vây hãm Constantinopolis vào năm 673 sau Công nguyên.

Do đó đây là một chi tiết sai lệch thời gian (anachronism) trong bài thơ này.

Tuy nhiên, lửa lỏng vốn đã được người cổ đại biết đến, như các bức phù điếu Assyria làm chứng.

Lửa Hy Lạp có lẽ được làm từ na-phta, diêm tiêu và lưu huỳnh,

và được phóng vào kẻ thù từ các ống đồng; hoặc những miếng giẻ tẩm dầu được nhúng vào nó

rồi gắn vào các mũi tên.

281. Cây lưu ly hoa xanh (Blue-flowering borage): (Borago officinalis).

Người cổ đại coi loài cây này là một trong bốn "loài hoa hồi sức",

dùng để vực dậy tinh thần, ba loài kia là hoa hồng, hoa violet và cây ngà voi (alkanet).

Pliny cho biết nó mang lại những tác dụng rất sảng khoái phấn chấn.