1855

Tôi chỉ biết đúng một thi sĩ trong đời mình:

Và cách ông ta sống, đại loại là thế này.

Bạn từng thấy trên những con phố Valladolid,

Một người đáng chú ý, người mà ta sẽ nhận ra ngay lần tới gặp.

Bộ đồ đen vốn rất chỉn chu của ông

Từng một thời lịch lãm và nay vẫn đầy tận tâm,

Dẫu nhiều người có thể mặc nó, nhưng chẳng ai từng làm thế:

Chiếc áo choàng, nơi đã sờn bóng và lộ rõ những sợi vải,

Vẫn có mục đích riêng, và chiếc cổ áo diềm xếp, cũng đầy ẩn ý.

Ông bước đi và gõ gậy xuống mặt đường,

Đánh hơi cả thế giới, nhìn thẳng vào mặt nó,

Với một con chó già, hói và gần như mù, lẽo đẽo theo sau.

Họ rẽ vào lối ngõ cạnh nhà thờ,

Dẫn đến hư không; rồi họ dừng lại lấy hơi

Ngay giữa đại lộ vào lúc chẳng mấy phù hợp:

Bạn sẽ bắt gặp cái nón dò xét của ông

Tạo ra một vệt bóng đen còn đậm hơn cả chính nó

So với ô cửa sổ đơn độc còn sót lại trên căn nhà

Vẫn nguyên vẹn với lối kiến trúc Moorish đã mục nát—

Hoặc tình cờ thấy chiếc gậy như con chồn của ông

Thử độ cứng của vữa giữa những khe hở

Của một cửa hiệu mới đang xây, kiểu Pháp hào nhoáng.

Ông đứng quan sát người thợ đóng giày làm việc,

Người đàn ông đang thái chanh vào thức uống,

Lò than của người rang cà phê, và mấy đứa nhỏ

Tình nguyện giúp ông ta quay tay nắm lò than.

Ông liếc nhìn sách trên mấy sạp hàng với ánh mắt hờ hững,

Và những tờ thơ dán trên dây của người bán dạo,

Cùng những tấm áp phích in chữ đậm bên bức tường.

Ông nắm bắt mọi người và mọi việc kỹ đến mức,

Nếu ai đó đánh ngựa, bạn cảm thấy ông đã thấy;

Nếu ai đó nguyền rủa đàn bà, ông đều ghi nhận;

Nhưng chẳng nhìn chằm chằm ai—chính bạn lại nhìn chằm chằm ông,

Và nhận ra, chẳng mấy vui vẻ mà đầy ngạc nhiên,

Rằng ông dường như biết bạn và mong chờ điều tương tự.

Vậy nên, lần tới khi hàng xóm buông lời tán gẫu,

Họ nhấn mạnh vào sự thật đáng xấu hổ và khét tiếng rằng,

Chúng ta có giữa đám đông, không hẳn là một điệp viên,

Mà là một quan tòa thanh tra chuyên ghi chép,

Bậc thầy thực sự của thị trấn nếu chỉ thị trấn biết được

Rằng chúng ta chỉ giữ một thống đốc cho có lệ,

Trong khi người đàn ông này đi dạo và ghi chép

Mọi suy nghĩ, lời nói và hành động, rồi về nhà,

Và viết lại đầy đủ cho Đức Vua của chúng ta

Kẻ vốn tò mò muốn biết mọi sự, chẳng hiểu vì sao,

Và đọc chúng trong phòng ngủ vào mỗi đêm.

Ồ, bạn có thể cười! chẳng thiếu một chút nào,

Một dư vị của... chà, không hẳn là thoải mái

Khi vẻ mặt của người đó hiện về trong tâm trí bạn.

Đã già đi đôi chút—một vầng trán

Mà đôi mắt ông phải trú ngụ bên dưới!—trong veo như đá lửa

Ở cả hai bên chiếc mũi đáng sợ

Cong, gồ ghề và có màu như móng vuốt đại bàng.

Liệu ông có liên quan đến số phận kinh ngạc của A. không?

Khi B. già biến mất hoàn toàn

Và C. trẻ có được nhân tình của hắn, liệu có phải bạn ta,

Bức thư của ông gửi Đức Vua, là kẻ đứng sau tất cả?

Điều gì đã trả công cho con người tước bỏ mọi vinh hoa vì quá nhiều nhọc nhằn đó?

Đức Vua của chúng ta có vô vàn sủng thần,

Và thay đổi bộ máy của mình cứ mỗi tháng một lần;

Thành phố chúng ta thỉnh thoảng lại có thống đốc mới—

Nhưng chẳng một lời hay một dấu hiệu nào, mà tôi có thể nghe thấy,

Thông báo cho người đàn ông trên phố này biết

Về sự chấp thuận của Đức Vua đối với những bức thư kia, những bức thư được nghiền ngẫm

Vào khoảnh khắc cuối cùng, đúng lúc giữa đêm khuya.

Người đàn ông có yêu cái chức vụ của mình không? Đức Vua của ta cau mày,

Khuyên bảo khi chẳng có ai nghe—"Đừng nài nỉ ta!

Quá cao xa so với thần dân—thấp kém so với ta!

Ta đã đặt người canh giữ—làm sao thần dân có thể biết?

Hãy quên họ đi, và hãy để tâm đến ta nhiều hơn!"

Liệu có sự thấu hiểu nào như vậy giữa hai người họ không?

Tôi không thấy sự thật nào trong một lời đồn đại ít nhất—

Rằng nếu bạn theo chân ông về nhà, dọc những con hẻm

Phía sau khu phố Do Thái, nơi cũng sạch sẽ để bước đi,

Bạn sẽ thấy ông dùng bữa tối trong một căn phòng

Rực rỡ ánh đèn, với bốn bức tranh của Titian trên tường,

Và hai mươi cô gái khỏa thân phục vụ bàn ăn cho ông!

Tội nghiệp, ông đã sống một cuộc đời khác hẳn

Trong căn nhà xây bằng vữa mới, căn thứ ba cạnh cây cầu đó,

Sơn phết mới tinh, trông khá bảnh bao là đằng khác!

Cả con phố có thể nhìn thấy ông khi ông ngồi,

Vắt chân chữ ngũ, một chân đặt trên lưng con chó,

Chơi một ván cribbage tử tế với cô hầu gái của mình

(Jacynth, bạn chắc chắn tên cô ấy là vậy) bên cạnh miếng phô mai

Và trái cây, ba nửa quả lê đông lạnh khô héo,

Hoặc thưởng thức củ cải vào tháng Tư. Chín,

Mười giờ, đồng hồ nhà thờ điểm, ông đi ngủ ngay.

Cha tôi, như một người khôn ngoan mà ông vốn có,

Đã chỉ ông cho tôi xem hàng tá lần;

"Suỵt—suỵt," cha thì thầm, "Corregidor kìa!"

Tôi vốn vẫn quen nghĩ rằng nhân vật đó

Là người mặc quần ống túm bóng bẩy, thắt lưng rực rỡ,

Và lông vũ như cả cánh rừng trên nón,

Kẻ thổi kèn và công bố tin tức,

Thông báo các trận đấu bò, phân chia phiên cho mỗi nhà thờ,

Và ghi nhớ phép màu đang thịnh hành!

Ông ta nhận được sự kính trọng lớn từ lũ trẻ chúng tôi;

Chúng tôi đã lầm; đó không phải là người đàn ông ấy.

Giờ tôi muốn, dẫu trước đây đã từng sợ hãi,

Được nhìn thấy, khi người đàn ông này sắp chết,

Và thấy những ai đã đứng dọc theo những bức tường áp mái sạch sẽ vui tươi

Và đứng quanh chiếc giường xếp thấp, gọn gàng,

Với dáng vẻ thiên đàng của việc thay ca trực.

Hãy nhớ, đây từng là vị tổng tư lệnh,

Trải qua cả chiến dịch của sự sống và cái chết trên thế gian,

Làm công việc của Đức Vua suốt cả ngày mờ mịt,

Trong chiếc áo khoác cũ và bùn lầy ngập đến đầu gối,

Bị hun khói như cá trích, chỉ dùng bữa với một mẩu bánh mì,

Và, khi ngày thắng lợi đã đến, được thay ca ngay lập tức!

Chắc chắn, điều một là chẳng còn cần hay trưng diện gì cho chiếc áo khoác cũ đó nữa!

Phước cho chúng ta, suốt thời gian đó

Chúng ta mới ăn mặc bảnh bao làm sao, bạn và tôi!

Một giây sau, các thiên thần sẽ thay đổi điều đó.

Chà, tôi chưa bao giờ có thể viết được một vần thơ—còn bạn?

Hãy đến Prado và tận dụng tối đa thời gian thôi.

CHÚ THÍCH

"Cảm nhận của người đương thời" là một bức chân dung về Thi sĩ dưới cái nhìn của công chúng hay ngồi lê đôi mách, thiếu chất thơ thời bấy giờ. Bức chân dung được tô điểm một cách hài hước từ quan điểm xa lạ của người kể chuyện, kẻ nghi ngờ mà không hiểu được sự vĩ đại trong nhân cách và sứ mệnh tinh thần của thi sĩ, hay bản chất cuộc đời ông—một cuộc đời tách biệt khỏi đám đông, nhưng lại dành trọn cho sự thấu hiểu nhân loại một cách sáng suốt, và làm cầu nối nhân từ giữa Nhân loại và Thượng đế.

3. Valladolid: thành phố hoàng gia của các vị vua xứ Castile, trước khi Philip II dời triều đình về Madrid, nơi Cervantes, Calderon và Las Casas từng sống và Columbus đã qua đời.

76. Titian: những bức tranh của họa sĩ người Venice, Tiziano Vecellio (1477-1576), rực rỡ sắc màu, được cho là vẽ những người phụ nữ lớn tuổi có mái tóc vàng kim giống như bức Venus nổi tiếng của ông.

90. Corregidor: tước hiệu tiếng Tây Ban Nha dành cho một vị quan tòa, nghĩa đen là người chỉnh sửa, từ chữ "corregir", có nghĩa là chỉnh sửa.