Nhưng thôi, xin đừng hờn dỗi nữa, em nhé, Lucrezia của anh; hãy chịu khó vì anh lần này: Ngồi xuống đây, mọi chuyện sẽ y nguyên ý em muốn. Em quay mặt đi, nhưng lòng em có hướng về anh không? Anh sẽ làm việc cho người bạn của bạn em, đừng sợ, Nhận chủ đề của hắn, làm theo cách của hắn, Ấn định thời gian của hắn, và nhận cả mức giá của hắn, Rồi nhét đám tiền vào đôi bàn tay nhỏ nhắn này Vào lần tới nó cầm lấy tay anh. Sẽ thế chứ? Thật dịu dàng? Ôi, anh sẽ làm hắn vừa lòng—nhưng để ngày mai. Em yêu! Anh thường mệt mỏi hơn em tưởng nhiều, Chiều nay lại càng mệt hơn thường lệ, và hình như Nếu như—xin lỗi nhé—em cho phép anh ngồi Ngay đây bên cửa sổ, tay trong tay cùng em, Và ngắm Fiesole nửa tiếng đồng hồ, Cùng chung một nhịp lòng, như những đôi vợ chồng vẫn thế, Lặng lẽ, lặng lẽ suốt buổi chiều nay, Biết đâu ngày mai anh lại bước ra làm việc Tươi tỉnh và phơi phới như xưa. Thử xem nào. Ngày mai, em sẽ mừng biết bao vì điều này! Bàn tay mềm mại của em tựa như một người phụ nữ thực thụ, Còn tay anh là lồng ngực trần để nó cuộn mình vào trong. Cũng đừng tính toán thời gian là mất mát; em phải làm người mẫu Cho từng bức tranh trong năm bức chúng ta cần: Nó đỡ phải thuê người. Nào! cứ giữ nguyên dáng vẻ ấy— Vẻ đẹp uốn lượn như loài rắn của anh, từng vòng, từng vòng! —Sao em lại nỡ bấm lỗ đôi tai hoàn hảo ấy, Châu mày đặt cả hạt ngọc vào! Ôi, ngọt ngào làm sao— Khuôn mặt của anh, vầng trăng của anh, vầng trăng của muôn người, Mà ai nấy đều ngắm nhìn và gọi là của riêng mình, Và chắc là cũng được ngắm lại từ phía người khác, Trong khi nàng ngắm nhìn—chẳng của ai cả: dẫu sao vẫn rất đỗi thân thương. Em mỉm cười ư? Chà, thế là bức tranh của chúng ta đã thành hình, Đó chính là điều mà chúng tôi, những hoạ sĩ, gọi là sự hòa hợp! Một sắc xám chung bao phủ vạn vật nhuộm màu bạc— Tất cả chìm trong hoàng hôn, cả anh và em đều thế —Em thì đang ở thời điểm tự hào nhất về anh (Điều đó qua rồi, em biết đấy)—còn anh, ở mọi khía cạnh; Tuổi trẻ, niềm tin, và nghệ thuật của anh, tất cả đều phai nhạt Đến vùng Fiesole thanh bình và điềm tĩnh kia. Tiếng chuông đang ngân nga trên đỉnh nhà thờ; Bức tường tu viện trải dài dọc lối đi kia Giữ cho những hàng cây thêm yên ấm, cụm lại sát vào nhau; Vị tu sĩ cuối cùng rời khỏi khu vườn; ngày càng ngắn lại, Và mùa thu đang dâng trào, mùa thu ngập tràn trong mọi thứ. Hả? Mọi thứ dường như đọng lại thành một hình thù— Tựa hồ như anh nhìn thấy cả công việc lẫn bản thân mình, Và tất cả những gì anh sinh ra để làm và trở thành, Đều là một bức tranh hoàng hôn. Em yêu, chúng ta nằm trong tay Chúa. Thật lạ lùng làm sao, cuộc đời mà Ngài bắt chúng ta phải sống; Chúng ta tưởng chừng tự do biết bao, mà lại bị xiềng xích chặt chẽ nhường nào! Anh cảm thấy chính Ngài đã đặt chiếc cùm ấy: cứ để nó nằm đó! Căn phòng này chẳng hạn—quay đầu lại xem— Tất cả những gì ở phía sau chúng ta! Em chẳng hiểu gì Cũng chẳng màng hiểu về nghệ thuật của anh, Nhưng ít ra em cũng có thể nghe thấy người ta bàn tán: Và bức họa phác thảo kia, bức thứ hai tính từ cửa ra vào —Đó mới chính là tác phẩm. Em yêu! Những thứ như thế mới đáng là tác phẩm— Hãy chiêm ngưỡng Đức Mẹ đi!—anh cả gan thưa rằng. Anh có thể làm được bằng ngòi bút chì những gì anh biết, Những gì anh thấy, những gì tận đáy lòng Anh hằng mong ước, nếu như anh có ao ước sâu sắc đến thế— Lại còn làm một cách dễ dàng nữa—khi anh nói là hoàn hảo, Chắc anh không khoác lác đâu: chính em là người phán xử, Em đã lắng nghe cuộc trò chuyện của Sứ thần vào tuần trước, Và họ cũng từng nói y như thế ở bên Pháp. Dù thế nào thì mọi thứ cũng thật dễ dàng! Chẳng cần phác thảo trước, chẳng cần nghiên cứu gì sảng, chuyện đó qua lâu rồi: Anh làm được điều mà nhiều kẻ hằng mơ ước suốt cả đời, —Mơ ước ư? Cố gắng làm, và dằn vặt vì muốn làm, Rồi chuốc lấy thất bại. Anh có thể đếm được ngần ấy kẻ Trên đầu ngón tay gấp đôi của em, mà chẳng cần bước khỏi thị trấn này, Những kẻ đang cố gắng—em chẳng biết người ta cố gắng thế nào đâu— Để vẽ một chi tiết nhỏ xíu như thứ mà em từng vô tình bôi xóa Khi bước qua với tà áo thướt tha— Vậy mà làm được ít hơn nhiều, ít hơn biết bao. Ai đó nói rằng, (Anh biết tên hắn, nhưng thôi khỏi nhắc)—làm ít hơn biết bao! Chà, ít hơn lại là nhiều hơn, hỡi Lucrezia: anh đã bị phán xử. Có một ánh sáng đích thực của Chúa cháy bùng trong họ, Trong khối óc bị giày vò, nhồi nhét và bế tắc của họ, Trái tim, hay bất cứ thứ gì khác, mạnh mẽ hơn nhiều So với bàn tay thợ thủ công ngay thẳng, mạch đập yếu ớt này của anh. Tác phẩm của họ rơi rụng xuống mặt đất, nhưng bản thân họ, anh biết rõ, Nhiều lần chạm đến thiên đường vốn khép lại với anh, Bước vào và chiếm lấy chỗ đứng của mình ở đó một cách chắc chắn, Dù họ có quay trở lại và chẳng thể kể cho thế gian nghe. Tác phẩm của anh thì gần thiên đường hơn, nhưng anh lại ngồi nơi này.
Dòng máu nóng bốc lên của những kẻ ấy! Chỉ vì một lời— Khen ngợi chúng, máu sôi lên, hay chê trách chúng, máu cũng sôi lên sùng sục. Còn anh, vẽ từ chính mình và cho chính mình, Biết rõ mình đang làm gì, chẳng hề nao núng trước lời chê bai của người đời Hay cả lời ca tụng của họ. Ai đó nhận xét rằng Đường nét của Morello ở đằng kia bị vẽ sai, Sắc thái màu sắc bị nhầm lẫn; thì sao nào? Hoặc ngược lại, Đường nét ngay ngắn và bố cục chỉn chu; thì sao nào? Họ muốn nói gì mặc họ, ngọn núi nào có bận tâm? À, nhưng tầm với của một người phải vượt qua được cái nắm tay của mình, Bằng không thì thiên đường sinh ra để làm gì? Mọi thứ đều mang sắc xám ánh bạc Điềm tĩnh, và hoàn hảo với nghệ thuật của anh: điều đó lại càng tệ hơn! Anh biết rõ cả điều mình muốn lẫn những gì mình có thể đạt được, Thế nhưng biết để làm gì, thở dài để làm gì khi thốt lên: "Giá như ta là hai người, một người nữa cộng với chính ta, Thì cái đầu của chúng ta đã có thể bao quát cả thế giới!" Chắc chắn là thế rồi. Kìa là một tác phẩm của người thanh niên nổi danh nọ, Chàng trai người Urbino đã qua đời cách đây năm năm. (Đó là bản sao, Giorgio Vasari đã gửi cho anh đấy.) Chà, anh có thể tưởng tượng cách cậu ta làm tất cả những điều ấy, Dốc trọn tâm hồn dưới ánh mắt của các vị vua và giáo hoàng, Vươn lên để thiên đường có thể bù đắp cho cậu ta, Vượt qua và xuyên qua nghệ thuật của mình—vì nghệ thuật rồi cũng sẽ chịu khuất phục; Cánh tay đó được đặt sai chỗ—và ở đằng kia nữa— Một lỗi lầm có thể tha thứ được trong những nét vẽ, Về mặt hình hài, nếu có thể nói vậy: còn phần hồn thì hoàn toàn đúng đắn, Cậu ta có ý đồ đúng đắn—điều đó, một đứa trẻ cũng có thể hiểu được. Tuy nhiên, cánh tay ấy mới tuyệt làm sao! Và anh hoàn toàn có thể sửa lại: Nhưng toàn bộ sự linh hoạt, tầm nhìn sâu rộng và sức vươn xa ấy— Nó xuất phát từ trong anh, từ trong anh đấy chứ! Mà sao lại xuất phát từ đó nhỉ? Giá như em ra lệnh cho những điều đó, ban cho anh một tâm hồn, Hẳn chúng ta đã vươn lên tầm vóc của Rafael, cả anh và em nữa! Không đâu, em yêu, anh nghĩ em đã trao tất cả những gì anh đòi hỏi— Hơn cả những gì anh xứng đáng, vạn lần hơn ấy chứ. Nhưng giá như em—ồ, với cái trán hoàn mỹ y nguyên ấy, Và đôi mắt hoàn mỹ, cùng chiếc miệng còn hơn cả hoàn mỹ, Và giọng nói trầm trầm mà tâm hồn anh nghe thấy, tựa như loài chim Lắng nghe tiếng kèn của kẻ bẫy chim, rồi cứ thế bước theo vào chiếc bẫy— Giá như em, với những nét y hệt thế, lại mang theo cả một tâm trí! Đàn bà khối người thế đấy. Giá như cái miệng ở đó thúc giục rằng: "Chúa trời và sự vinh quang! Đừng bận tâm đến lợi lộc. Hiện tại so với tương lai, thì có bã gì đâu? Hãy sống vì danh tiếng, sánh vai cùng Agnolo! Rafael đang chờ kìa: hướng lên Chúa đi, cả ba người!" Hẳn anh đã làm được điều đó vì em. Dường như là thế: Hoặc có lẽ không. Mọi chuyện đều do Chúa định đoạt. Hơn nữa, động lực phải đến từ chính tâm hồn; Những thứ còn lại chẳng có ích gì. Anh cần em để làm gì? Rafael từng có người vợ nào, hay Agnolo có vợ không? Ở thế gian này, kẻ làm được việc thì lại chẳng muốn làm; Còn kẻ muốn làm thì lại chẳng tài nào làm nổi, anh nhận ra là thế: Tuy nhiên ý chí vẫn là một phần—và năng lực cũng là một phần— Và cứ thế, những kẻ bất tài nửa vời như chúng ta cứ phải vật lộn. Cuối cùng, Anh kết luận rằng Chúa sẽ đền bù, và cũng sẽ trừng phạt. Sẽ an toàn hơn cho anh nếu sự phán xét có phần khắt khe, Rằng anh vốn bị đánh giá thấp ở đây từ lâu, Nghèo khổ suốt ngót ngạo nay, bị coi rẻ, nói thật là thế. Em có biết không, anh chẳng dám rời nhà cả ngày, Vì sợ lỡ chạm mặt những quý tộc người Pháp. Tốt nhất là khi họ đi qua và liếc mắt sang hướng khác; Nhưng thỉnh thoảng họ vẫn cất lời; và anh phải nhẫn nhịn tất cả. Họ hoàn toàn có quyền lên tiếng chứ! Vị vua Francis đó, vào lần đầu tiên ấy, Và cả năm hội hè đẵng đẵng ở Fontainebleau! Hẳn khi ấy đã có lúc anh được nhấc bổng khỏi mặt đất, Khoác lên mình vinh quang, bộ trang phục hằng ngày của Rafael, Dưới ánh nhìn rực rỡ của vị quân vương nhân hậu và vĩ đại ấy— Một ngón tay đùa nghịch chòm râu hay lọn tóc xoăn Vắt ngang khóe miệng đầy nét cười của ngài, Một cánh tay ôm lấy vai anh, quàng qua cổ anh, Tiếng chuông vàngủng rẻo bên tai anh, Anh kiêu hãnh vẽ trong hơi thở của ngài vây quanh, Toàn bộ triều đình vây quanh ngài, nhìn bằng đôi mắt của ngài, Những đôi mắt Pháp thật bộc trực, và ngọn lửa tâm hồn Tràn trề biết bao, tay anh cứ thế miệt mài bên những trái tim ấy— Và tuyệt vời nhất là đây, đây, khuôn mặt này ở phía sau, Khuôn mặt đang chờ đợi bên công việc của anh, Để tô điểm cho thành quả bằng phần thưởng cuối cùng! Đó là một khoảng thời gian tươi đẹp, phải không em, những ngày tháng vương giả của anh? Và giả như em đã không trở nên bồn chồn... nhưng anh thừa biết— Chuyện đó xong rồi và đã qua đi; bản năng của anh mách bảo rằng thế là đúng, Cuộc sống khi ấy quá đỗi sôi động, rực rỡ sắc vàng chứ không ảm đạm sắc xám, Và anh chỉ là chú dơi lòa mắt chẳng ánh mặt trời nào dám cám dỗ Bước ra khỏi cái nhà kho mà bốn bức tường làm nên cả thế giới của nó. Mọi chuyện có thể kết thúc theo cách nào khác được cơ chứ? Em đã gọi anh, và anh đã quay trở về với trái tim em. Khải hoàn ca là được vươn tới và ở lại đó; vì anh Đã chạm tới nó trước cả khi khúc khải hoàn vang lên, thì còn gì mất mát nữa? Hãy để đôi bàn tay anh khung lấy khuôn mặt em giữa mái tóc bồng bềnh sắc vàng, Hỡi Lucrezia xinh đẹp của anh!
“Rafael vẽ thế này, Andrea vẽ thế kia; Bức tranh của người La Mã đẹp hơn khi em cầu nguyện, Nhưng dẫu sao Đức Mẹ của người kia chính là vợ hắn—” Người đời sẽ châm chước cho anh, anh rất đỗi vui mừng Khi được phán xét cả hai bức tranh trước mặt em; vận may tốt đẹp hơn Của anh đang dần rạng rỡ, anh tự nhủ lòng mình phải kiên quyết như thế. Bởi vì, em có biết không, Lucrezia, thề có Chúa đang sống, Chính miệng Agnolo đã từng nói một ngày nọ, Với người của Rafael... anh đã biết điều này suốt bao nhiêu năm nay... (Khi chàng trai trẻ đang rực cháy những ý tưởng của mình Trên bức tường cung điện cho thành Rome chiêm ngưỡng, Lòng quá đỗi kiêu hãnh vì điều đó) “Bạn tôi ơi, có một gã thợ lùn tội nghiệp nào đó Cứ lang thang khắp Florence của chúng ta, chẳng ai buồn quan tâm, Mà nếu gã được giao phó việc lên kế hoạch và thực hiện Như anh đang làm, được thúc giục bởi các giáo hoàng và vua chúa của anh, Hẳn sẽ khiến giọt mồ hôi phải túa ra trên trán anh đấy!” Nói với người của Rafael đấy nhé!—Và quả thật cánh tay ấy đã vẽ sai. Anh hầu như chẳng dám... thế nhưng, chỉ cần em nhìn thôi, Đưa phấn đây nào—nhanh lên, đường nét phải đi thế này này! Ừ thì, nhưng còn cái hồn thì sao! Hắn ta là Rafael mà! Thôi xóa đi vậy! Tuy nhiên, điều duy nhất anh quan tâm, nếu hắn nói thật, (Hắn nào ư? Ai vào đây ngoài Michel Agnolo? Em đã quên mất những lời nói như thế từ bao giờ vậy?) Nếu thực sự có một cơ hội như thế, mà lại để vụt mất— Thì điều anh quan tâm là em có—không phải biết ơn—mà là cảm thấy hài lòng hơn. Chà, cứ để anh nghĩ thế đi. Và quả thực em đang mỉm cười kìa! Khoảnh khắc này quả là một khoảnh khắc tuyệt diệu! Thêm một nụ cười nữa được không? Nếu đêm nào em cũng ngồi bên anh thế này Hẳn anh sẽ làm việc tốt hơn, em có hiểu không? Ý anh là anh sẽ kiếm được nhiều tiền hơn, mang lại cho em nhiều hơn. Kìa, bóng tối đã buông xuống hẳn rồi; có một ngôi sao kìa; Morello đã khuất dạng, những ngọn đèn canh đang rọi sáng bức tường, Những con cú mèo đang cất lên cái tên mà chúng ta vẫn thường gọi chúng. Hãy rời khỏi cửa sổ đi, em yêu—vào nhà thôi, cuối cùng thì Hãy bước vào bên trong ngôi nhà nhỏ u buồn Mà chúng ta từng xây dựng để ngập tràn tiếng cười. Chúa thật công minh. Vua Francis có lẽ sẽ tha thứ cho anh: thường thì vào những đêm Khi anh ngước lên khỏi bức tranh, đôi mắt mệt nhoài, Những bức tường bỗng bừng sáng rực rỡ, từng viên gạch một Hiện lên rõ mồn một, thay vì vữa xây, chúng rực lên thứ vàng chói lọi, Chính là thứ vàng của ngài mà anh đã dùng để trát chúng đấy! Chỉ cần chúng ta yêu thương nhau thôi. Em phải đi thật sao? Lại là người họ hàng đó ở ngoài kia ư? Hắn đang đợi bên ngoài à? Phải gặp em—gặp em chứ không phải đi cùng anh ư? Những khoản nợ đó á? Lại những khoản nợ cờ bạc phải trả ư? Em mỉm cười vì điều đó sao? Chà, cứ để những nụ cười chuộc lấy anh đi! Em còn khoản nào để tiêu nữa không? Chừng nào tay và mắt cùng một chút tâm hồn Còn lại với anh, thì công việc chính là món hàng của anh, và nó đáng giá bao nhiêu? Anh sẽ trả tiền cho sự hoang tưởng của mình. Chỉ cần để anh ngồi nốt Quãng thời gian còn lại trong buổi chiều ngả xám này, Lặng thối, như em vẫn gọi thế, và mơ mộng trọn vẹn Rằng anh có thể vẽ nên biết bao, giả như anh được trở về nước Pháp, Một bức tranh, chỉ một bức nữa thôi—khuôn mặt của Đức Mẹ, Lần này không phải là mặt em đâu! Anh muốn em ở bên cạnh anh Để nghe họ—ý anh là Michel Agnolo— Phán xét mọi việc anh làm và nói cho em biết giá trị của nó. Em chịu chứ? Ngày mai, hãy làm thỏa mãn gã bạn của em đi. Anh sẽ nhận các chủ đề cho hành lang của hắn, Hoàn thành bức chân dung ngay tức khắc—nào, nào, Và ném thêm cho hắn một hoặc hai thứ nữa Nếu hắn còn chần chừ; bấy nhiêu đó hẳn là quá đủ Để trả cho trò khùng điên của người họ hàng này. Hơn nữa, Điều tuyệt vời hơn và cũng là tất cả những gì anh quan tâm, Là em sẽ có được mười ba scudi cho chiếc cổ áo nhún ấy! Em yêu, điều đó có làm em vui không? À mà còn hắn ta thì sao, Gã họ hàng ấy! Hắn làm gì để làm em vui hơn cơ chứ?
Đêm nay anh đã trở nên bình yên như tuổi già. Anh chẳng tiếc nuối mấy, và cũng muốn thay đổi còn ít hơn nữa. Vì cuộc đời quá khứ của anh nằm ở đó, việc gì phải thay đổi nó? Cả lỗi lầm với vua Francis nữa!—đó là sự thật Anh đã nhận tiền của ngài, bị cám dỗ rồi tặc lưỡi tuân theo, Và xây nên ngôi nhà này rồi phạm tội, thế là hết chuyện. Cha mẹ anh đã chết vì đói khát. Chà, thế anh có sự giàu có của riêng mình không? Em thấy đấy Người ta trở nên giàu có như thế nào đấy! Cứ để mỗi người gánh chịu số phận của mình. Họ sinh ra trong nghèo khó, sống nghèo khó, và chết đi cũng nghèo khó: Còn anh đã lao động vất vả trong suốt quãng đời của mình Mà chẳng được trả công hậu hứa. Cứ để một người con hiếu thảo nào đó Vẽ hai trăm bức tranh của anh đi—cứ thử xem! Không còn nghi ngờ gì nữa, thế gian luôn có sự cân bằng. Đúng vậy, Đêm nay xem ra em đã yêu anh vừa đủ chừng. Thế này là quá đủ cho anh ở đây rồi. Người ta còn mong mỏi gì hơn nữa? Ở thiên đường, có lẽ sẽ có những cơ hội mới, thêm một cơ hội nữa— Bốn bức tường vĩ đại ở New Jerusalem, Được đo đạc bằng chiếc sậy của thiên sứ ở mỗi bên, Cho Leonardo, Rafael, Agnolo và anh Cùng nhau tô điểm—ba người đi đầu thì không có vợ, Còn anh lại có vợ mình! Thế nên—họ vẫn cứ vĩ đại hơn Bởi vì vẫn còn đó một Lucrezia—theo đúng lựa chọn của anh.
Lại tiếng huýt sáo của người họ hàng kìa! Đi đi, em yêu của anh.
