Năm 1944, khi hai mươi tuổi, Eli Cohen tham dự trong hàng ngũ thanh niên Do Thái tự trị ở A-lec-xăng-đơ-ri. Bắt đầu từ ngày ấy và liên tục cho đến khi bị xử tử ở Đa-mát, Eli là một giáo chức của phong trào tự trị và của nhà nước Ixraen. Xúc động trước bản án của Ben Du-ri và Ha-kin trong nhóm “Xtec” ở Cai-rô, Eli đã quyết định phục vụ theo chí hướng của những người này.
Eli Cohen là một tay trợ lực quí báu của những người chỉ huy phong trào thanh niên Do Thái. Những kiến thức, trình độ văn hóa Do Thái và A-rập đã giúp y nhanh chóng trở thành một huấn luyện viên, rồi người phụ trách một nhóm thanh niên, Eli sớm nổi tiếng trong đám trai trẻ cùng chí hướng ở A-lec-xăng-đơ-ri như là một “nhà truyền giáo” hoàn hảo, người khuyến khích đám thanh niên tham gia phong trào và sẵn sàng lên đường đi Pa-le-xtin.
Trong khoảng thời gian này của đời Eli, người có ảnh hưởng với y nhất, đã dìu dắt y vào phong trào tự trị là Xa-mu-en A-da. Ngay từ năm 1944, người giáo viên này đã là điểm tập hợp của những người tự trị “tích cực” ở A-lec-xăng-đơ-ri và Cai-rô. Cũng bắt nguồn từ Xa-mu-en A-da, tổ chức Ha-ga-na ở A-rập hoạt đồng và nguồn di dân Do Thái gốc A-rập đi Pa-le-xtin và sau đó năm 1948, đi Ixraen được tiến hành.
Là bạn thân của Eli Cohen, A-da đã khuyến khích y tham gia một phần hoạt động mạo hiểm, Eli hoạt động quá mạnh trong phong trào Do Thái tự trị khiến các nhà chức trách A-rập phải nghi ngờ. Cuối cùng việc khám phá ra Eli thuộc phe những người tự trị và ngay từ năm 1945, đã tổ chức cho kiều dân Do Thái đi Pa-le-xtin, y buộc phải rời trường đại học “Pha-rúc đệ nhất” trước khi học xong. Việc này xảy ra vào năm 1947. Từ năm đó người ta lại thấy Eli dành phần lớn thời gian hoạt động mạnh cho phong trào bí mật. Y làm kế toán cho một xí nghiệp gỗ ở A-lec-xăng-đơ-ri để giải quyết sinh kế.
Ixraen tuyên bố độc lập và cuộc chiến tranh giữa các quốc gia A-rập, kể cả Ai-cập, với Do Thái vào năm 1948, đã gây ra những hậu quả quan trọng cho dân Do Thái ở Ai-cập. Phần lớn kiều dân Do Thái, chừng ba trăm ngàn người, đang sống ở Ai-Cập đều nhận ra rằng trong tình hình hiện nay, họ chỉ có thể sống yên ổn nếu rời xa xứ này. Những phương thức di dân hàng loạt đã được những tổ chức trong đó có Eli Cohen và Xa-mu-en bố trí từ lâu.
Rất nhiều trung tâm di dân Do Thái đã được đặt ở Ai-Cập và do cơ quan Do Thái Ai-Cập điều khiển và trợ cấp – Ban chấp hành của phong trào tự trị này giống như một chính phủ của Do Thái. Cơ quant rung ương hoạt động trong bí mật, lấy tên là “ Cục du lịch Gơ-run-béc”, đặt ở một tầng gác ngôi nhà đồ sộ ở Cai-rô. Một chi nhánh của cục này hoạt động ở A-lec-xăng-đơ-ri.
Cách thức di dân bí mật cũng bình thường thôi: người ta tổ chức những cuộc “du lịch” đi Pháp. Nếu có những viên chức người Ai-Cập không ngây thơ để tin vào chuyện dân Do Thái đi du lịch châu Âu thì người ta mua chuộc, biếu xén họ để làm trung gian. Họ còn xoay được cả của lãnh sự Pháp ở A-lec-xăng-đơ-ri một số khá lớn hộ chiếu Pháp cho những người gặp khó khăn trong việc xin cấp thị thực xuất cảnh của Ai-Cập, và khi đã đến châu Âu rồi, từ các hải cảng Mac-xây hoặc Nap, bằng cách này hay cách khác, người ta gửi những kiều dân Do thái này bằng tàu thủy đi Ixraen.
Vấn đề di dân Do Thái ở Ai-Cập hấp dẫn này đã được ghi vào như những trang sử mới mẻ của lịch sử nhà nước Ixraen, dưới danh từ “Luật Gô-sen”.
Vì thế vào năm 1949 và 1950, trừ Eli, toàn thể gia đình y đã đi Ixraen. O-đét, Mô-rít và Ét-ra đi trước, vào năm 1949, sau đó, năm 1950 đến anh chị em và cha mẹ Eli. Eli Cohen lúc đó ở lại một mình, hẹn với gia đình khi xong nhiệm vụ ở Ai-Cập, sẽ đi theo. Tuy vậy, y còn ở lại Ai-Cập những sáu năm nữa.
Ít nhất cũng có một lần Eli đã đến gần một giá treo cổ dựng ở Cai-rô.
Câu chuyện kết thúc trên giá treo cổ ở Cai-rô mà Eli có liên quan khá trực tiếp vào năm 1951, thời gian vua Pha-rúc trị vì Ai-Cập. Không khí chiến tranh lan tràn ở Trung Đông, Ixraen biết trước là bị đe dọa bởi một cuộc tiến công bởi Ai-Cập và đề phòng trước, đặt ở Ai-Cập một hệ thống tình báo tinh vi.
Sau một thời gian huấn luyện đặc biệt, người ta ném vào Ai-Cập qua Pa-ri – một nhân viên là nhiệm vụ là tiếp cận và tuyển một mạng lưới điệp viên Do Thái ở Ai-Cập có thể tin tưởng được. Điệp viên này tên là A-bra-ham Đa, sĩ quan trong quân đội Ixraen và được phái đến Ai-Cập với tên giả là Giôn Đa-linh để làm nhiệm vụ.
Nhờ có một hộ chiếu giả, Giôn Đa-linh đột nhập vào Ai-Cập năm 1951 chẳng khó khăn gì. Từ năm 1951-1953, y tuyển dụng được một số khá đông thanh niên Do Thái ở Ai-Cập ngỏ ý muốn và thích đến Ixraen.
Một số những thanh niên này được Đa-linh sử dụng làm gián điệp, nhưng mang tính chất “tài tử” vì họ không được huấn luyện ở các trung tâm chuyên môn. Những người khác thì tiếp tục là thành viên của tổ chức tự trị bí mật và hoàn toàn hoạt động cho “Cục du lịch Gơ-run-béc”. Nhiệm vụ của Đa-linh tuy không phải nhiệm vụ chính, là thúc đẩy nhanh chóng việc di cư kiều dân Do Thái ở Ai-Cập.
Ngày nay, mười lăm năm sau sự kiện trên, có thể nhận thấy rằng nhóm người tình nguyện làm việc dưới sự chỉ huy của Đa-linh không hề nhận một đồng tiền thưởng nào, họ toàn những dân Do Thái thiếu thực tế và không gây được một nguy hiểm gì cho Ai-Cập!
Tuy nhiên, những sự kiện chính trị quan trọng xảy ra ở Ai-Cập cũng lôi kéo một phần của nhóm này vào một hoạt động quá nguy hiểm. Vua Pha-rúc bị lật đỏ và bị thay thế bởi một chính phủ Cách mạng do tướng Nê-ghíp đứng đầu. Tướng này cũng bị hạ bệ bởi một số tướng tá, quân nhân cách mạng, mà chỉ huy là đại tá Nát-xe. Ngay từ 1953, Nát-xe đã tiến hành thương lượng với Luân Đôn một thỏa hiệp tiến tới rút toàn bộ quân đội Anh đóng ở dọc kênh đào Xuy-ê. Tất cả các loại quân nhu, quân dụng Anh, cùng các căn cứ doanh trại của quân đội đều phải đặt trong tay người Ai-Cập.
Sự biến chuyển của tình hình Ai-Cập tự nhiên gây nên những nỗi lo âu sợ sệt ở Ixraen. Đại tá Nát-xe là người đã nếm mùi thất bại và bị quân đội Ixraen cầm tù năm 1948 ở Nê-ghép. Ý chí phục thù của Nát-xe không phải là điều bí mật với mọi người. Ông ta không hề che giấu những ý định của mình trước dư luận công khai ở trong nước và thế giới. Lúc bấy giờ, thủ tướng kiêm bộ trưởng Ngoại giao Ixraen đã tuyên bố: “Việc quân đội Anh rút lui khỏi kênh Xuy-ê có quan hệ trực tiếp đến Ixraen”. Chính phủ Luân Đôn cũng đã thử trấn an Ixraen nhưng không có một cam kết tích cực nào để có thể làm tiêu tan nỗi lo lắng của nước đó.
Trong khi đó , bộ trưởng Bộ Quốc phòng mới, Pi-nát La-vôn, tuổi chừng năm mươi, nhảy vào cuộc. Những “sự kiện” tiếp diễn sau này ở Ai-Cập mang danh nghĩa của La-vôn.
Theo chủ trương của Ten A-vip, đại tá BG, Cục trưởng Cục tình báo quân đội Ixraen từ xa chỉ huy vụ phá hoại ở Ai-Cập. Chính Đa-linh là người điều khiển trực tiếp với sự tham gia của Xa-mu-en A-da và một vài người tình nguyện Do thái gốc Ai-Cập trong đó có Eli Cohen.
Nhà sử học EABay-nơ, năm 1961 đã viết trong tạp chí Đại học Phin Xtap (American Uni-versitary Field Staff Bulletin):
“Đối phó lại với việc quân đội Anh rút khỏi từ Xuy-ê tới đảo Síp, đề án đặt ra ở Bộ Quốc phòng Ixraen là chủ trương khủng bố đã mang tính chất phi lý rõ ràng”.
Bay-nơ giải thích kế hoạch của Ten A-vip nhằm mục đích lợi dụng sự bất bình do người Anh gây ra bởi việc rút quân đội khỏi Xuy-ê và làm lay chuyển sự tin cẩn của Mỹ đói với tình “hữu nghị” thân Tây Âu của Nát-xe!
Đầu năm 1954, Giôn Đa-linh, đặc phái viên của Ixraen, người đã đặt những mạng lưới hoạt động ở Ai-Cập từ năm 1951 ( trong đó có A-da và E-li) đã bắt liên lạc với một nhân viên người Ai-Cập khác tên là Pôn Phơ-răng, mang hộ chiếu Đức và vào Cai-rô với tư cách đại diện của một hãng buôn đồ điện lớn của Đức.
Pôn Phơ-răng có nhiệm vụ xâm nhập vào trong lòng các chính giới Ai-Cập để thu thập những tin tức tối đa cần thiết cho Cục tình báo Ixraen và ngoài ra hợp tác với Đa-linh, bbos trí những vụ phá hoại theo lệnh của Ten A-víp. Trong nhiệm vụ thứ nhất, Pôn Phơ-răng đã đạt kết quả vượt quá sự mong muốn. Ngay từ 1954,vì có quan hệ bạn bè thân mật với một số kỹ thuật viên người Đức làm việc cho quân đội ở Nát-xe, y làm quen được với các công chức cao cấp của chế độ này và đặc biệt với công an Ai-Cập. Trong đó, người ta thấy Pôn đi lại với Da-ki-ra Mô-hi-et-đin (sau này là thủ tướng) với đô đốc Sô-lây-man và cục trưởng Cục tình báo quân đội, đại tá Ốt-man Nu-ri.
Nhưng Đa-linh, Pôn Phơ-răng và những thanh niên Do Thái được sử dụng vào nhiệm vụ phá hoại đã thất bại trong việc thi hành kế hoạch quỉ quyệt do Ten A-víp đặt ra. Vào tháng năm và tháng sáu năm 1954, sau khi đã bố trí xong, chúng liền tiến hành một loạt hoạt động khủng bố và phá hoại: dùng một loạt chất nổ kiểu cổ đốt một hòm thư của một kiều dân Mỹ; cho nổ một quả bom khác trên ô-tô để sách của thư viện Sở thông tin Mỹ ở Cai-rô nhưng không gây thiệt hại gì cả. Sau cùng, một bao diêm trong nhét đầy thuốc nổ, nổ trong túi áo choàng của một thanh niên mười chín tuổi tên là Na-tan-xơn lúc anh ta vào rạp chiếu bóng ở thủ đô, nơi anh ta định đặt gói nổ.
Những vụ phá hoại được bố trí vội vã trong chiến dịch Cai-rô bởi những huấn luyện viên Ixraen và những thanh niện Do Thái gốc Ai-Cập chỉ gây ra những thiệt hại vật chất hoặc những hậu quả chính trị không đáng kể do những hành động lố lăng này gây ra.
Ngày 14 tháng 7 năm 1954, vài phút sau khi những quả “bom” cháy này nổ, công an Ai-Cập đã tóm gần hết mạng lưới bọn gián điệp và phá hoại của Ixraen: tổng cộng mười một tên, trong bọn này có một bác sĩ trẻ tuổi ở bệnh viện Do thái – Mác-đức, một giáo viên và bạn của Eli Cohen, Xa-mu-en A-da; một thiếu phụ là nhân viên của “Công ty du lịch Gơ-run-béc” Mác-xen Ni-ni-ô và Mác Ben-net, một người Do thái gốc Đức.
Từ lâu Mác Ben-net đã xâm nhập vào Ai-Cập với tư cách đại diện một ngành chuyên môn làm chân tay giả của Đức cho các thương binh, và đã liên lạc được ngay với tướng Nê-ghíp. Y bị rơi vào tay người Ai-Cập do sự khinh xuất của nhóm Đa-linh và Phơ-răng. Nguyên do là sau một thời gian mất liên lạc với Mác Ben-net, bọn Đa-linh và Phơ-răng cho Mác-xen Ni-ni-ô, một nữ nhân viên trẻ tuổi ở công ty du lịch đi tìm đồng bọn. Quên hẳn mệnh lệnh nghiêm ngặt là Mác Ben-net phải tiếp tục nhiệm vụ tình báo mà không được phép quan hệ trực tiếp với các nhóm khác, do Đa-linh và Phơ-răng phụ trách, nàng Mác-xen Ni-ni-ô trẻ tuổi đã hoàn thành nhiệm vụ của mình quá giới hạn thận trọng được đặt ra và cô ta nhiều lần gặp tên gián điệp cô độc.
Ngay sau khi mạng lưới bọn phá hoại bị công an và mật vụ Ai-Cập, Mác-xen Ni-ni-ô đã làm Mác Ben-net bị bắt ngay. Giôn Đa-linh thì chạy thoát và Phơ-răng ít ngày sau rời Ai-Cập qua Đức.
Eli Cohen bị công an Ai-Cập bắt giữ lần đầu tiên vào năm 1952 vì “hoạt động Do thái tự trị và cực đoan” và được thả sau một cuộc thẩm vấn chặt chẽ. Năm 1953, theo yêu cầu của Xa-mu-en A-da, cũng chính Eli đứng tên thuê một ngôi nhà ở Cai-rô, dùng cho hoạt động bí mật của nhóm. Năm 1954, khi cả mạng lưới gián điệp bị bắt trong đó có huấn luyện viên của y là Xa-mu-en A-da, bị công an Ai-Cập lại thẩm vấn Eli lần thứ hai, nhưng y đã tìm mọi cách làm cho công an tin y là vô tội và lại được tha lần nữa.
Mãi tới ngày 7 tháng 12 năm 1954 mới xử vụ án bọn phá hoại Do thái. Vụ án sắp kết thúc thì Mác Ben-net tự tử trong xà lim nhà tù Cai-rô. Bản án của các chánh án Ai-Cập được đọc ngày 27 tháng 1 năm 1955 kết tội: Mác-đúc và A-da bạn của Eli Cohen, bị kết án tử hình; hai tên đồng phạm, Lê-vi và Na-tan-sơn, tù chung thân; Mác-xen Ni-ni-ô trước mặt các chánh án và nhà báo, đã kêu la là bị tra khảo trong nhà tù, và một bị can nữa là Đat-xa, bị kết án là mười lăm năm tù khổ sai; hai tên nữa bị kết án bảy năm tù và sau rốt là hai can phạm được tha bổng.
Bốn ngày sau, hôm 31 tháng giêng, Mác-đúc và A-da bị hành quyết.
Eli Cohen buộc phải ở lại Ai-Cập mãi đến năm 1956. Đến khi quân đội Ixraen chiếm bãi sa mạc Xi-nai của Ai-Cập ngày 29 tháng 10 năm 1956, và không quân Anh ném bom Ai-Cập để bảo vệ bước tiến của quân đổ bộ Pháp, thì Eli nhận thấy rằng bằng bất cứ giá nào, giờ xuất phát của y đã điểm. Ngay buổi đầu chiến sự ở kênh Xuy-ê, cũng như phần đông dân Do Thái còn sinh sống ở Ai-Cập, Eli bị bắt giữ và bị nhốt trong những căn nhà của một trường đại học Do thái ở A-lec-xăng-đơ-ri. Năm 1956, y đã bí mật rời Ai-Cập như nhiều người Do thái đã làm trước y. Dừng lại châu Âu ít ngày, đầu năm 1957, Eli đặt chân lên Ixraen.
Trước khi chấm dứt chương này, chúng tôi thấy cần nói một vài câu về một nhân vật của tấn thảm kịch này, hiện nay còn nằm trong nhà tù, không phải là ở Ai-Cập như người ta đoán, mà ở Ixraen.
Đó là Pôn Phơ-răng.
Ngày 14 tháng 7 năm 1954, sau khi thoát khỏi tay công an Ai-Cập, Pôn Phơ-răng trở về Đức, nơi mà từ đây y đã đi làm nhiệm vụ ở Ai-Cập. Y được thăng thưởng ở Cục tình báo Ixraen và tiếp tục làm được nhiều việc quan trọng ở Đức và ở Áo, nhờ cái quá khứ SS giả của y. Khi cấp trên ra lệnh cho Pôn Phơ-răng cắt đứt mọi quan hệ với những người Ai-Cập ở châu Âu. Nhưng mặc dù có lệnh này, Pôn Phơ-răng vẫn tiếp tục gặp gỡ những người Ai-Cập trong đó có Đô đốc Sô-lây-man mà y quen biết ở Cai-rô hiện phụ trách một phái đoàn ngoại giao ở Bon. Người ta nghi Pôn cũng làm việc cho người Ai-Cập
Pôn Phơ-răng buộc phải trở về Ixraen. Năm 1959, y bị đưa ra truy tố trước một tòa án quân sự ở Giê-ru-xa-lem và bị kết án 12 năm tù. Nhưng trong lúc thẩm tra, sự việc xảy ra ở Cai-rô năm 1954 lại được đưa ra bàn lại. Cục tình báo Ixraen đã đi tới một kết luận sửng sốt: ngay từ hồi đó, Pôn Phơ-răng đã hợp tác với người Ai-Cập rồi và đã chơi con bài hai mặt. Y đã khai, ngay từ năm 1954, y đã phản bội bằng cách gây ra những vụ phá hoại chính trị và đã nhận của Ai-Cập một số tiền là bốn mươi nghìn đồng mác Đức. Việc phản bội của y đã giải thích tại sao sau ngày 14 tháng 7 năm 1954, y có thể rời Ai-Cập.
Nhưng chưa phải là đã hết. Khi bị thẩm vấn ở Giê-ru-xa-lem, Phơ-răng tố cáo hai sĩ quan Ixraen, bắt buộc y phải làm nhân chứng giả về những sự kiện ở Cai-rô năm 1954 nhằm gạt trách nhiệm của vụ hoạt động thất bại lên đầu Pin-nat La-vôn, bộ trưởng Quốc phòng lúc bấy giờ. Ông này năm 1955 buộc phải từ chức để nhường chỗ cho Ben Gu-ri-ôn.
Cơn giông tố kéo dài và đau khổ, Mặc cho bao nhiêu ủy ban điều tra chính thức và bán chính thức vẫn chẳng cung cấp được một giải đáp rõ ràng và dứt khoát cho câu hỏi chủ yếu: năm 1954, ai là người chịu trách nhiệm về tai họa đã làm thiệt mạng điệp viên Mac Ben-nét, các hoạt động viên Mác-đúc và A-da, và đã làm cho Mác-xen Ni-ni-ô cùng nhiều người khác đã bị tù đầy hàng bao nhiêu năm?
