Im lặng là nền tảng của nhân cách. Những ý tưởng căn bản về đạo đức. “Cho đi tất cả hoặc không gì cả!” Những quy tắc của chiến tranh danh dự. Một quan niệm của người da đỏ về lòng dũng cảm.
Từ rất lâu trước khi tôi biết đến Chúa hay nhìn thấy một người da trắng, tôi đã học được bản chất của đạo đức từ một người phụ nữ mộc mạc. Nhờ sự giúp đỡ của chính Mẹ Thiên nhiên thân thương, bà đã dạy tôi những điều đơn giản nhưng mang ý nghĩa vô cùng lớn lao. Tôi biết đến Chúa. Tôi nhận thức được thế nào là thiện. Tôi nhìn thấy và yêu mến những gì thực sự đẹp đẽ. Nền văn minh đã chẳng dạy tôi điều gì tốt đẹp hơn thế!
Khi còn là một đứa trẻ, tôi hiểu cách sẻ chia; nhưng từ khi trở thành người văn minh, tôi đã quên mất ân huệ đó. Tôi đã sống một cuộc đời thuận tự nhiên, trong khi hiện tại tôi đang sống một cuộc đời giả tạo. Khi ấy, bất kỳ viên sỏi xinh xắn nào cũng đều quý giá với tôi; mỗi cái cây đang lớn đều là một vật đáng tôn kính. Giờ đây, tôi thờ phụng cùng người da trắng trước một bức tranh phong cảnh được vẽ tô mà giá trị của nó được đong đếm bằng tiền! Vậy là người da đỏ bị tái thiết, giống như những tảng đá tự nhiên bị nghiền nát thành bột rồi đúc thành những khối gạch nhân tạo để xây nên các bức tường của xã hội hiện đại.
Người Mỹ đầu tiên luôn pha trộn lòng kiêu hãnh với một sự khiêm nhường đặc biệt. Kiêu ngạo tâm linh là điều xa lạ với bản tính và giáo lý của họ. Họ chưa bao giờ cho rằng khả năng ngôn ngữ diễn đạt là bằng chứng của sự ưu việt so với vạn vật câm nín; trái lại, với họ, đó là một món quà đầy rủi ro. Họ tin tưởng sâu sắc vào sự im lặng—dấu hiệu của một trạng thái cân bằng hoàn hảo. Im lặng là sự thăng bằng tuyệt đối của thân, tâm và linh hồn. Một người luôn giữ cho bản thể mình bình thản và không lay chuyển trước những cơn bão của sự tồn tại—tựa như một chiếc lá không hề rung động trên cây, một mặt hồ phẳng lặng không gợn sóng—trong tâm trí của vị hiền triết không cần chữ nghĩa, đó mới là thái độ và cách ứng xử lý tưởng của cuộc đời.
Nếu bạn hỏi ông: “Sự im lặng là gì?” ông sẽ đáp: “Đó là Điều Huyền Bí Vĩ Đại!” “Sự im lặng thiêng liêng chính là giọng nói của Người!” Nếu bạn hỏi: “Hoa trái của sự im lặng là gì?” ông sẽ bảo: “Đó là sự tự chủ, lòng dũng cảm thực sự hay sự kiên trì, lòng kiên nhẫn, phẩm giá và lòng thành kính. Sự im lặng là nền tảng của nhân cách.”
“Hãy giữ cái lưỡi của con khi còn trẻ,” vị tù trưởng già Wabashaw nói, “và khi về già, con có thể đúc kết được một tư tưởng hữu ích cho dân tộc mình!”
Ngay khoảnh khắc con người hình dung ra một cơ thể hoàn hảo, dẻo dai, cân đối, duyên dáng và bền bỉ—cũng chính là lúc họ đặt nền móng cho một cuộc đời đạo đức! Không ai có thể hy vọng duy trì được một ngôi đền tâm hồn như thế sau tuổi trưởng thành, trừ khi họ đủ sức kiềm chế những ham muốn của giác quan. Dựa trên chân lý này, người da đỏ đã xây dựng một hệ thống rèn luyện thể chất nghiêm ngặt, một bộ quy tắc xã hội và đạo đức làm luật lệ cho cuộc sống của họ.
Từ khi còn nhỏ, người da đỏ đã được khơi dậy một lý tưởng cao cả về sức mạnh và vẻ đẹp nam nhi, mà để đạt được điều đó, họ phải dựa vào sự tiết độ nghiêm ngặt trong ăn uống và quan hệ tình dục, cùng với việc tập luyện khắc nghiệt và bền bỉ. Anh ta khao khát trở thành một mắt xích xứng đáng trong dòng giống của mình, để không phá hủy bằng sự yếu đuối của bản thân cái sinh lực và dòng máu thuần khiết vốn đã được vun đắp bởi biết bao sự tự chế của biết bao thế hệ tổ tiên đi trước.
Anh ta bắt buộc phải nhịn ăn định kỳ trong thời gian ngắn, và giải tỏa năng lượng dư thừa thông qua việc chạy bộ, bơi lội và tắm hơi. Sự mệt mỏi về thể xác tạo ra từ những việc này, đặc biệt khi kết hợp với chế độ ăn uống thanh đạm, là phương thuốc đáng tin cậy để chữa trị những ham muốn tình dục không phù hợp.
Sự khiêm nhường cá nhân được vun đắp từ sớm như một biện pháp bảo vệ, cùng với lòng tự trọng mạnh mẽ và niềm tự hào về gia đình, chủng tộc. Điều này đạt được một phần nhờ việc luôn để đứa trẻ xuất hiện trước mắt công chúng, ngay từ lúc mới chào đời. Sự xuất hiện của cậu bé trên thế gian, đặc biệt là với người con đầu lòng, thường được sứ giả thông báo rộng rãi, kèm theo việc phân phát quà cáp cho những người già cả và thiếu thốn. Điều tương tự cũng diễn ra khi cậu chập chững bước đi đầu tiên, khi đôi tai được bấm lỗ, và khi săn được con thú đầu tiên, để những chiến công và sự trưởng thành của cậu đều được cả thị tộc như một đại gia đình biết đến, và cậu lớn lên làm một người đàn ông với ý thức bảo vệ danh tiếng mà mình cần gìn giữ.
Người thanh niên được khuyến khích tham gia sớm vào các công việc chung, và phát triển một hoài bão lành mạnh để đạt được vinh dự của một nhà lãnh đạo và người tổ chức tiệc tùng—điều sẽ chẳng bao giờ thuộc về anh nếu anh không chân thật và hào hiệp, cũng như dũng cảm, và luôn ghi nhớ sự trong sạch và danh dự cá nhân. Có nhiều phong tục mang tính nghi lễ ảnh hưởng rõ rệt đến đạo đức; phụ nữ bị tách biệt nghiêm ngặt vào những thời kỳ nhất định, và người chồng trẻ bị cấm lại gần vợ mình khi đang chuẩn bị cho chiến tranh hoặc bất kỳ sự kiện tôn giáo nào. Vị thế công cộng hay bộ tộc của người da đỏ hoàn toàn phụ thuộc vào đức hạnh cá nhân, và anh ta không bao giờ được phép quên rằng mình không sống cho riêng mình, mà sống cho bộ tộc và thị tộc của mình. Nhờ đó, những thói quen tự chủ hoàn hảo được hình thành từ sớm, và anh ta không hề bị bủa vây bởi những điều kiện phi tự nhiên hay những cám dỗ phức tạp cho đến khi bị một chủng tộc mạnh mẽ hơn đánh bại.
Để giữ cho các nam thanh nữ tú giữ trọn danh dự, trong ký ức của chính tôi, chúng tôi từng duy trì một số nghi lễ hàng năm mang tính bán tôn giáo. Một trong những nghi lễ ấn tượng nhất là “Lễ hội của những trinh nữ” thiêng liêng, khi được tổ chức lần đầu, nó tương đương với lời thông báo công khai rằng cô gái đã đến tuổi lấy chồng. Vị sứ giả đi quanh các túp lều trong làng, sẽ công bố buổi tiệc theo cách này:
“Nàng Weasel-woman xinh đẹp, con gái của Brave Bear, ngày mai sẽ nhóm lên ngọn lửa thiếu nữ đầu tiên của mình! Hỡi những ai chưa từng khuất phục trước lời khẩn cầu của đàn ông, những ai chưa đánh mất sự ngây thơ của mình, chỉ mình các người được mời, để cùng tuyên bố một lần nữa trước Mặt Trời và Đất Mẹ, trước những người bạn đồng hành và dưới sự chứng kiến của Điều Huyền Bí Vĩ Đại, về sự trong trắng và thuần khiết thời con gái của các người. Hãy đến đây, tất cả những ai chưa từng biết đến đàn ông!”
Cả ngôi làng lập tức hào hứng với sự kiện sắp diễn ra, vốn được xem là quan trọng hàng đầu trong cộng đồng, chỉ đứng sau Vũ điệu Mặt Trời và Vũ điệu Y thuật Vĩ đại. Lễ hội luôn diễn ra vào giữa mùa hè, khi nhiều thị tộc khác nhau tập hợp lại cho các lễ hội mùa hè, và được tổ chức ngay trung tâm khu cắm trại hình tròn rộng lớn.
Tại đây, hai vòng tròn được vẽ ra, vòng này nằm trong vòng kia, bao quanh một tảng đá có hình dáng thô sơ giống trái tim, được điểm tô bằng sơn đỏ, và hai bên tảng đá cắm xuống đất một con dao và hai mũi tên. Vòng tròn bên trong dành cho các thiếu nữ, còn vòng ngoài dành cho các bà hoặc những người giám hộ, những người được cho là đã qua thời kỳ mãn kinh. Bên ngoài rìa buổi lễ là một đám đông lớn, nơi trật tự được duy trì bởi một số chiến binh có uy tín cao nhất. Bất kỳ người đàn ông nào trong số khán giả cũng có thể tiến lại gần và thách thức bất kỳ thiếu nữ nào mà anh ta biết là không xứng đáng; nhưng nếu người cáo buộc không chứng minh được lời buộc tội, các chiến binh thường sẽ trừng phạt anh ta rất nặng.
Mỗi cô gái lần lượt tiến lại gần tảng đá thiêng và đặt tay lên đó đầy trang nghiêm. Đây là lời tuyên bố tôn giáo về sự trinh trắng của cô, lời thề giữ mình trong sạch cho đến khi kết hôn. Nếu cô gái nào vi phạm lời thề của thiếu nữ, thì hãy đón lấy con dao sắc bén và những mũi tên nhọn hoắt kia!
Các thiếu nữ của chúng tôi rất khao khát tham dự nhiều buổi lễ như vậy trước khi kết hôn, và đôi khi xảy ra trường hợp một cô gái bị buộc phải tổ chức lễ hội này vì những lời đàm tiếu về tư cách của mình. Khi ấy, nó mang bản chất của một lời thách thức những kẻ ngồi lê đôi mách hãy chứng minh lời nói của chúng! Một buổi lễ tương tự đôi khi cũng được tổ chức bởi các chàng trai trẻ, những người mà quy tắc còn nghiêm ngặt hơn, vì không một chàng trai trẻ nào được phép tham dự nếu đã từng nói lời yêu đương với một thiếu nữ. Trong cộng đồng chúng tôi, việc giành được chút danh tiếng trong chiến tranh và săn bắn, và trên hết là được mời ngồi vào hội đồng trước khi kịp nói lời với bất kỳ cô gái nào ngoại trừ chị em gái mình, được xem là một vinh dự cao quý.
Chúng tôi tin rằng lòng tham của cải là một điểm yếu cần phải vượt qua. Nó hướng tới phần vật chất, và nếu để nó lấn át, nó sẽ sớm làm xáo trộn sự cân bằng tâm linh của con người. Vì vậy, đứa trẻ phải sớm học được vẻ đẹp của sự hào phóng. Trẻ được dạy cho đi những gì mình trân quý nhất, và để nếm trải hạnh phúc của sự cho đi, ngay từ nhỏ, đứa trẻ đã được giao làm người phân phát của cải của gia đình. Nếu một đứa trẻ có khuynh hướng tư lợi, hay giữ khư khư những món đồ nhỏ của mình, những câu chuyện huyền thoại sẽ được kể cho nó nghe, về sự khinh bỉ và ô nhục dành cho kẻ keo kiệt và bần tiện.
Việc cho đi công khai là một phần của mọi nghi lễ quan trọng. Nó gắn liền với việc ăn mừng sinh nhật, kết hôn, tang lễ, và được thực hiện bất cứ khi nào người ta muốn dành sự tôn vinh đặc biệt cho một cá nhân hay sự kiện nào đó. Trong những dịp như vậy, việc cho đi đến mức kiệt quệ tài sản là chuyện thường thấy. Với bản tính đơn giản, người da đỏ thực sự cho đi tất cả những gì mình có, cho người thân, cho khách của bộ tộc hoặc thị tộc khác, nhưng trên hết là cho những người nghèo khó và già cả, những người mà họ không mong đợi được báo đáp. Cuối cùng, món quà dâng lên “Điều Huyền Bí Vĩ Đại,” tức lễ vật tôn giáo, có thể tự thân nó không mang giá trị lớn, nhưng trong suy nghĩ của người trao, nó phải mang ý nghĩa và phần thưởng của sự hy sinh thực sự.
Trẻ mồ côi và người già luôn được chăm sóc, không chỉ bởi họ hàng thân thích mà còn bởi cả thị tộc. Niềm tự hào của những bậc cha mẹ nhân từ là nhìn thấy con gái mình đến thăm những người bất hạnh và không nơi nương tựa, mang thức ăn cho họ, chải tóc và vá víu áo quần cho họ. Cái tên “Wenonah,” được đặt cho người con gái cả, ngụ ý rõ ràng tất cả những điều này, và một cô gái không hoàn thành nghĩa vụ từ thiện của mình sẽ bị coi là không xứng đáng với cái tên đó.
Người đàn ông là thợ săn lành nghề, có người vợ luôn nắm bắt cơ hội, sẽ tổ chức nhiều bữa tiệc, và anh ta cẩn thận mời những người đàn ông lớn tuổi trong thị tộc đến, vì hiểu rằng họ đã qua thời kỳ sung sức nhất và giờ đây không gì vui hơn là được ăn uống trong bầu không khí tốt đẹp và ôn lại chuyện xưa. Về phần mình, những người già cố gắng hết sức để đền đáp sự hào phóng của anh bằng những lời phát biểu, trong đó họ thường kể về những hành động dũng cảm và hào hiệp của tổ tiên người chủ tiệc, cuối cùng chúc mừng anh đã trở thành người kế thừa xứng đáng của một dòng dõi đáng kính. Như vậy, danh tiếng của anh được khẳng định là thợ săn và người tổ chức tiệc tùng, và theo cách riêng, anh ta cũng nổi tiếng gần bằng người chiến binh vĩ đại, nếu có tên tuổi và vị thế được công nhận là một “người của hòa bình.”
Người da đỏ chân chính không bao giờ định giá tài sản hay sức lao động của mình. Sự hào phóng của họ chỉ bị giới hạn bởi sức lực và khả năng. Anh ta coi việc được chọn cho một dịch vụ khó khăn hay nguy hiểm là một vinh dự, và sẽ cảm thấy xấu hổ nếu đòi hỏi bất kỳ phần thưởng nào, thay vào đó sẽ nói: “Hãy để người mà tôi phục vụ bày tỏ lời cảm ơn tùy theo cách giáo dục và ý thức về danh dự của chính họ!”
Tuy nhiên, anh ta công nhận quyền sở hữu tài sản. Ăn trộm của người trong bộ tộc quả là một sự ô nhục, và nếu bị phát hiện, cái tên “Wamanon,” hay Kẻ trộm, sẽ đeo bám anh ta mãi mãi như một vết nhơ không thể gột rửa. Ngoại lệ duy nhất của quy tắc này là thức ăn, vốn luôn sẵn có cho người đói nếu không có ai ở đó để mời. Không thể có sự bảo vệ nào khác ngoài luật đạo đức trong một cộng đồng người da đỏ, nơi không có khóa hay cửa, và mọi thứ đều mở và dễ tiếp cận với tất cả mọi người.
Tài sản của kẻ thù là chiến lợi phẩm, và việc tịch thu nó là điều luôn được phép nếu có thể. Tuy nhiên, thời xưa không có nhiều của cải để cướp bóc. Trước khi người da trắng đến, thực tế có rất ít cám dỗ hay cơ hội để cướp bóc kẻ thù; nhưng trong thời hiện đại, thói quen “trộm ngựa” từ các bộ tộc thù địch đã trở nên phổ biến, và bị xem là chẳng hề thiếu danh dự.
Chiến tranh được chúng tôi xem như một thể chế của “Điều Huyền Bí Vĩ Đại”—một giải đấu hay thử thách về lòng dũng cảm và kỹ năng được tổ chức bài bản, với các quy tắc và “điểm số” tỉ mỉ cho vinh dự khao khát là chiếc lông đại bàng. Nó được tổ chức để phát triển phẩm chất nam nhi và động cơ là lòng hiệp nghĩa hoặc lòng yêu nước, chứ không bao giờ là mong muốn mở rộng lãnh thổ hay lật đổ một quốc gia anh em. Thời xưa, một trận chiến hay cuộc giao tranh thường kéo dài suốt cả ngày, với sự thể hiện rầm rộ của lòng dũng cảm và kỹ năng cưỡi ngựa, nhưng số người chết và bị thương còn ít hơn số người có thể được khiêng ra khỏi sân trong một trận bóng bầu dục ở đại học.
Người giết kẻ địch trong trận chiến được mong đợi sẽ để tang trong ba mươi ngày, bôi đen mặt và xõa tóc theo phong tục. Tất nhiên, anh ta không coi việc lấy đi mạng sống của kẻ thù là tội lỗi, và nghi lễ để tang này là dấu hiệu của sự tôn kính đối với linh hồn người đã khuất. Việc giết hại những người không tham chiến trong chiến tranh, chẳng hạn như phụ nữ và trẻ em, được giải thích một phần bởi thực tế rằng trong cuộc sống hoang dã, người phụ nữ không có chồng hay người bảo vệ sẽ rơi vào hoàn cảnh đáng thương, và người ta cho rằng linh hồn của chiến binh sẽ mãn nguyện hơn nếu không còn góa phụ và trẻ mồ côi phải chịu cảnh thiếu thốn, cũng như phải rơi lệ.
Ban đầu, da đầu chỉ có thể được lấy bởi người chỉ huy đội quân và trong thời kỳ đó không có hành vi cắt xẻo nào khác được thực hiện. Đó chỉ là một lọn tóc nhỏ không quá ba inch vuông, chỉ được mang theo trong ba mươi ngày ăn mừng chiến thắng, và sau đó được chôn cất theo nghi lễ tôn giáo. Những hành vi tàn ác vô cớ và các phong tục chiến tranh dã man hơn đã gia tăng dữ dội cùng với sự xuất hiện của người da trắng, những kẻ mang theo rượu mạnh và vũ khí chết người, khơi dậy những bản năng tồi tệ nhất của người da đỏ, kích động sự trả thù và lòng tham, thậm chí còn treo thưởng cho da đầu của những người đàn ông, phụ nữ và trẻ em vô tội.
Giết người trong bộ tộc là một tội ác nghiêm trọng, phải bị trừng phạt theo sắc lệnh của hội đồng, và thường thì kẻ giết người phải trả giá bằng chính mạng sống của mình. Anh ta không cố gắng trốn chạy hay né tránh công lý. Việc tội ác được thực hiện trong thâm sâu rừng già hay vào đêm khuya, không một mắt người chứng kiến, cũng không tạo ra sự khác biệt nào trong suy nghĩ của anh ta. Anh ta hoàn toàn tin rằng mọi thứ đều được “Điều Huyền Bí Vĩ Đại” biết rõ, và do đó không do dự đầu thú, để chịu sự xét xử của những người già thông thái thuộc thị tộc của nạn nhân. Gia đình và thị tộc của anh ta không được phép bào chữa hay bảo vệ anh ta, nhưng các thẩm phán sẽ cân nhắc mọi tình tiết, và nếu thấy anh ta giết người để tự vệ, hoặc sự khiêu khích quá nghiêm trọng, anh ta có thể được thả sau ba mươi ngày để tang trong cô độc. Nếu không, người thân thích của nạn nhân được phép lấy đi mạng sống của anh ta; và nếu họ không làm vậy, như thường thấy, anh ta sẽ phải sống cuộc đời bị ruồng bỏ khỏi thị tộc. Giết người cố ý là một sự kiện hiếm hoi trước thời đại của rượu whisky và những cuộc ẩu đả say xỉn, vì chúng tôi không phải là một dân tộc bạo lực hay hay gây gổ.
Mọi người vẫn nhớ rõ Crow Dog, người đã giết tù trưởng Sioux, Spotted Tail, vào năm 1881, đã bình tĩnh đầu thú và bị các tòa án ở Nam Dakota xét xử và kết án. Sau khi bị kết án, anh ta được hưởng sự tự do đáng kinh ngạc trong tù, điều mà có lẽ chưa từng có người da trắng nào được hưởng khi đang chịu án tử hình.
Nguyên nhân hành động của anh xuất phát từ một nhiệm vụ trang nghiêm mà anh nhận được từ dân tộc mình, gần ba mươi năm trước đó, vào thời điểm Spotted Tail soán ngôi tù trưởng với sự hỗ trợ của quân đội—những kẻ mà ông ta đã giúp đỡ. Crow Dog đã thề sẽ giết vị tù trưởng này nếu ông ta phản bội hoặc làm nhục cái tên Brule Sioux. Không còn nghi ngờ gì khi ông ta đã phạm nhiều tội ác cả công khai lẫn riêng tư, phạm tội lạm dụng chức quyền cũng như những hành vi vi phạm đạo đức nghiêm trọng; vì vậy cái chết của ông ta không phải là vấn đề trả thù cá nhân mà là sự trừng phạt công bằng.
Vài ngày trước khi Crow Dog bị hành quyết, anh xin phép được về thăm nhà và nói lời từ biệt với vợ cùng hai đứa con trai sinh đôi, lúc đó chín hoặc mười tuổi. Lạ lùng thay, yêu cầu đó đã được chấp thuận, và người tử tù được gửi về nhà dưới sự hộ tống của phó cảnh sát trưởng, người vẫn ở lại cơ quan của người da đỏ, chỉ dặn tù nhân của mình hãy trình diện ở đó vào ngày hôm sau. Khi anh không xuất hiện đúng hẹn, cảnh sát trưởng đã cử cảnh sát da đỏ đi tìm anh. Họ không tìm thấy anh, và vợ anh chỉ nói đơn giản rằng Crow Dog muốn một mình cưỡi ngựa đến nhà tù, và sẽ đến đó đúng ngày đã định. Mọi nghi ngờ đều tan biến vào ngày hôm sau nhờ một bức điện báo từ Rapid City, cách đó hai trăm dặm, ghi rằng: “Crow Dog vừa mới trình diện ở đây.”
Vụ việc đã thu hút sự chú ý của công chúng đến kẻ sát nhân người da đỏ này, với kết quả bất ngờ là vụ án được mở lại, và Crow Dog được tuyên vô tội. Ông vẫn còn sống, một người đàn ông khoảng bảy mươi lăm tuổi vẫn còn minh mẫn, và rất được kính trọng trong cộng đồng của mình.
Người ta kể rằng, từ thời xa xưa, nói dối là một tội tử hình trong cộng đồng chúng tôi. Với niềm tin rằng kẻ nói dối cố ý có khả năng phạm bất kỳ tội ác nào sau bức màn của sự dối trá hèn nhát và hai mặt, kẻ phá hoại niềm tin chung này đã bị tử hình ngay lập tức, để cái ác không thể lan xa hơn.
Ngay cả những kẻ thù tệ hại nhất của người da đỏ, những kẻ cáo buộc họ về sự phản trắc, khát máu, tàn ác và dâm dục, cũng không thể phủ nhận lòng dũng cảm của họ, nhưng trong tâm trí chúng, đó là một lòng dũng cảm ngu muội, thô bạo và kỳ quái. Quan niệm về lòng dũng cảm của chính người da đỏ biến nó thành một đức hạnh đạo đức cao cả, vì với họ, nó không nằm ở sự khẳng định bản thân một cách hung hăng mà ở sự tự chủ tuyệt đối. Người thực sự dũng cảm, theo chúng tôi, không khuất phục trước nỗi sợ hãi hay sự giận dữ, ham muốn hay đau đớn; anh ta luôn làm chủ được bản thân; lòng dũng cảm của anh ta vươn tới tầm cao của tinh thần hiệp sĩ, lòng yêu nước và sự anh hùng thực sự.
“Đừng để cái lạnh, cơn đói, nỗi đau, hay nỗi sợ hãi về chúng, đừng để hàm răng sắc nhọn của hiểm nguy hay chính cái miệng của tử thần ngăn cản con làm việc thiện,” một vị tù trưởng già đã nói với một trinh sát đang chuẩn bị đi tìm đàn bò rừng giữa mùa đông để cứu đói cho dân làng. Đó chính là quan niệm ngây thơ về lòng dũng cảm của ông.