Một Cuốn Sách Sống. Truyện Sáng Thế của người Sioux. Trận Chiến Đầu Tiên. Một Phiên Bản Khác về Trận Đại Hồng Thủy. Tổ Tiên Loài Vật của Chúng Ta.
Một nhà truyền giáo nọ từng nỗ lực giảng dạy cho một nhóm người Da đỏ về những chân lý trong tôn giáo thiêng liêng của mình. Ông kể cho họ nghe về việc Trái đất được tạo ra trong sáu ngày, và về sự sa ngã của tổ tiên loài người chúng ta khi ăn trái cấm.
Những con người man di lịch thiệp ấy lắng nghe chăm chú, và sau khi cảm ơn ông, một người trong số họ kể lại một truyền thuyết rất cổ xưa về nguồn gốc của cây ngô. Nhưng nhà truyền giáo lộ rõ vẻ ghê tởm và hoài nghi, ông phẫn nộ nói:
“Điều ta truyền đạt cho các ngươi là những chân lý thiêng liêng, còn thứ các ngươi kể cho ta đây chỉ là chuyện ngụ ngôn và dối trá thuần túy!”
“Thưa người anh em,” người đàn ông Da đỏ bị xúc phạm bình tĩnh trả lời, “có vẻ như ông chưa được thấm nhuần các quy tắc lịch sự. Ông thấy rằng chúng tôi, những người thực hành các quy tắc ấy, đã tin vào những câu chuyện của ông; vậy tại sao ông lại từ chối tin vào câu chuyện của chúng tôi?”
Mọi tôn giáo đều có Thánh Kinh của riêng mình, và của chúng tôi là sự hòa quyện giữa lịch sử, thi ca, tiên tri, cùng những lời giáo huấn và văn hóa dân gian, giống hệt như những gì độc giả hiện đại thấy trong các trang Kinh Thánh. Bộ Kinh Thánh này chính là toàn bộ văn chương của chúng tôi, một cuốn Sách sống, được gieo rắc như hạt giống quý báu bởi những bậc hiền triết khôn ngoan nhất, và nảy mầm tươi mới trong đôi mắt ngạc nhiên cùng trên đôi môi ngây thơ của lũ trẻ nhỏ. Phần lớn phong tục và triết lý của chúng tôi đều dựa trên sự khôn ngoan già nua của những câu tục ngữ và ngụ ngôn, cùng những truyền thuyết huyền bí đã được bảo tồn và truyền lại từ cha sang con một cách thiêng liêng như thế.
Vốn hào hiệp và cởi mở, người Da đỏ tin rằng Thần linh không chỉ thổi hơi thở vào con người, mà toàn bộ vũ trụ được tạo hóa đều chia sẻ sự hoàn hảo bất tử của Đấng Sáng Tạo. Tâm trí giàu trí tưởng tượng và thi vị của người Da đỏ, cũng giống như người Hy Lạp, gán cho mỗi ngọn núi, cái cây, con suối một linh hồn, một nữ thần, hay một vị thần dù nhân từ hay tinh quái. Những anh hùng và á thần trong truyền thuyết Da đỏ phản ánh xu hướng tư duy đặc trưng này, cùng với cách họ gán tính cách và ý chí cho các yếu tố tự nhiên, cho mặt trời, những vì sao và vạn vật, dù hữu tình hay vô tri.
Trong câu chuyện sáng thế của người Sioux, Đấng Huyền Bí Vĩ Đại không được đưa trực tiếp lên sân khấu hay được hình dung theo kiểu nhân hình hóa, mà vẫn uy nghiêm ngự ở phía sau. Mặt Trời và Trái Đất, đại diện cho nguyên lý nam và nữ, là những yếu tố chính trong công cuộc sáng tạo của Ngài, các hành tinh khác chỉ là thứ yếu. Hơi ấm nồng nàn của Mặt Trời đi vào lòng đất mẹ, Trái Đất, và ngay lập tức bà thụ thai rồi sinh ra sự sống, cả thực vật lẫn động vật.
Cuối cùng, một cách đầy bí ẩn, Ish-na-e-cha-ge, "Đứa Con Đầu Lòng," xuất hiện. Một sinh linh có hình dáng giống con người, nhưng còn hơn cả con người, ông lang thang cô độc giữa muôn loài thú vật và thấu hiểu đường đi lối lại cũng như ngôn ngữ của chúng. Chúng nhìn ông với sự ngạc nhiên và kính sợ, bởi chúng không thể làm gì mà không để ông biết. Ông đã dựng lều ở trung tâm vùng đất, và không nơi nào là ông không thể đặt chân tới.
Cuối cùng, giống như Adam, "Đứa Con Đầu Lòng" của người Sioux trở nên mệt mỏi khi phải sống cô độc, bèn tự tạo cho mình một người bạn đồng hành—không phải một người vợ, mà là một người anh em—không phải từ chiếc xương sườn bên cạnh, mà từ một mảnh dằm ông rút ra từ ngón chân cái của mình! Đó là Cậu Bé Người (Little Boy Man), không được tạo ra khi đã trưởng thành hoàn toàn, mà như một đứa trẻ ngây thơ, tin tưởng và yếu ớt. Người Anh Cả là thầy dạy của cậu qua từng giai đoạn phát triển của con người từ thuở ấu thơ đến khi trưởng thành, và chính từ những quy tắc ông đặt ra, cũng như những lời khuyên dành cho Cậu Bé Người, mà chúng tôi truy nguyên nguồn gốc của nhiều niềm tin thâm căn cố đế và những phong tục thiêng liêng nhất của mình.
Đứng đầu trong số muôn loài thú vật là Unk-to-mee, tức Con Nhện, kẻ gây rối nguyên thủy, kẻ đã tinh ý nhận ra sự phát triển về trí tuệ và sự khéo léo của cậu bé, và ngay lập tức xúi giục loài vật hãy tiêu diệt cậu; "vì," nó nói, "nếu các ngươi không làm thế, một ngày nào đó cậu ta sẽ trở thành chủ nhân của tất cả chúng ta!" Nhưng chúng đều yêu mến Cậu Bé Người vì cậu rất thân thiện và ham chơi. Chỉ có những con quái vật dưới đáy biển sâu là nghe theo, và chẳng bao lâu sau đã cướp đi mạng sống của cậu, giấu xác cậu dưới đáy đại dương. Tuy nhiên, nhờ quyền năng phép thuật của Đứa Con Đầu Lòng, thi thể ấy đã được tìm lại và hồi sinh trong phòng tắm hơi thiêng liêng, như đã được mô tả trong một chương trước.
Một lần nữa, tổ tiên đầu tiên của chúng ta lại lang thang hạnh phúc giữa muôn loài thú vật, vốn là một chủng tộc hùng mạnh vào thời đó. Ông học cách sống và ngôn ngữ của chúng—vì ngày đó chúng có chung một ngôn ngữ—học cách hót như loài chim, bơi như loài cá, và leo trèo vững chãi trên đá như loài cừu núi. Dù ông là người bạn đồng hành tốt và chẳng hề làm hại chúng, Unk-to-mee một lần nữa gieo rắc sự bất hòa giữa loài vật, và các thông điệp được gửi đi khắp bốn phương trời, dưới biển và trên không, để tất cả các bộ tộc cùng đoàn kết tuyên chiến với con người cô độc, kẻ được định mệnh chọn làm chủ nhân của chúng.
Sau một thời gian, người thanh niên phát hiện ra âm mưu và trở về nhà với vẻ rất buồn bã. Ông yêu quý những người bạn thú vật của mình, và đau lòng khi thấy chúng hợp sức chống lại ông. Hơn nữa, ông lại trần trụi và không có vũ khí. Nhưng Người Anh Cả đã trang bị cho ông một cây cung và những mũi tên đầu đá lửa, một cái chùy chiến bằng đá và một cây giáo. Ông cũng ném một hòn sỏi bốn lần lên không trung, và mỗi lần như vậy, nó lại hóa thành một vách đá hoặc bức tường đá bao quanh túp lều.
“Giờ đây,” ông nói, “đã đến lúc chiến đấu và khẳng định uy quyền của con, vì chính chúng là kẻ gây ra tai họa cho con, chứ không phải con gây ra cho chúng!”
Ngày đêm Cậu Bé Người vẫn canh chừng kẻ thù từ trên đỉnh tường thành, và cuối cùng cậu trông thấy đồng cỏ đen kịt với những đàn bò rừng, và loài nai sừng tấm đang tụ tập ở bìa rừng. Gấu và chó sói đang bao vây từ mọi phía, và từ trên bầu trời, Sấm Sét cất lên tiếng hét xung trận đáng sợ, đáp lại là tiếng hú dài của loài sói.
Loài lửng và những loài đào hang khác bắt đầu đào xới pháo đài đá của cậu, trong khi những loài leo trèo tìm cách trèo lên những bức tường thẳng đứng.
Thế rồi lần đầu tiên trên trái đất, cây cung được giương lên, và hàng trăm mũi tên đầu đá lửa đã cắm phập vào mình lũ thú, trong khi mỗi lần Cậu Bé Người vung chùy chiến bằng đá, kẻ thù lại ngã gục vô số kể.
Cuối cùng, lũ côn trùng, những sinh linh bé nhỏ của không trung, tấn công cậu cùng một lúc, bay vào mắt và tai, hành hạ cậu bằng những chiếc gai độc khiến cậu tuyệt vọng. Cậu cầu cứu Người Anh Cả, người ra lệnh cho cậu đập chùy chiến đá xuống những tảng đá. Ngay khi cậu làm theo, những tia lửa bắn vào lớp cỏ khô trên đồng cỏ và bùng lên thành ngọn lửa. Một cột khói khổng lồ bốc lên, xua tan lũ côn trùng đáng ghét, trong khi ngọn lửa làm lũ thú kinh hãi và tản mát.
Đây là lần phân chia ranh giới đầu tiên giữa con người và loài thú, và khi loài thú cầu xin hòa bình, hiệp ước quy định rằng từ đó về sau chúng phải cung cấp thịt làm thức ăn và da làm quần áo cho con người, dù con người phải đánh đổi bằng nỗ lực và sự nguy hiểm. Lũ côn trùng bé nhỏ từ chối mọi sự nhượng bộ, và từ đó đến nay vẫn luôn là kẻ hành hạ con người; tuy nhiên, các loài chim trên không tuyên bố chúng sẽ trừng phạt chúng vì sự ương ngạnh đó, và chúng vẫn tiếp tục làm như vậy cho đến ngày nay.
Dân tộc chúng tôi luôn khẳng định rằng những mũi tên đá được tìm thấy rất phổ biến trên khắp đất nước chính là những mũi tên mà con người đầu tiên đã sử dụng trong cuộc chiến với loài thú. Trong truyền thống của chúng tôi, và thậm chí trong ký ức của những người già, chưa từng ghi chép việc chúng tôi đã làm hay sử dụng những mũi tên như thế. Một số người đã cố gắng sử dụng chúng để bắn cá dưới nước nhưng chẳng mấy thành công, và chúng hoàn toàn vô dụng với loại cung của người Da đỏ đã được sử dụng khi châu Mỹ được phát hiện. Có khả năng chúng được tạo ra bởi một chủng tộc tiền sử nào đó, những người sử dụng loại cung dài và mạnh hơn, và là những người thợ làm đá, điều mà dân tộc chúng tôi không phải. Các công cụ bằng đá của chúng tôi chỉ đơn giản là những tảng đá tự nhiên hoặc những mảnh đá lửa được lắp vào tay cầm bằng da thô hoặc gỗ, ngoại trừ những chiếc tẩu thuốc, vốn được chạm khắc từ một loại đá mềm khi mới khai thác nên dễ dàng chế tác bằng những công cụ thô sơ nhất. Trên thực tế, tất cả các mũi tên đá lửa mà chúng ta thấy trong các bảo tàng và những nơi khác đều là đồ nhặt được hoặc cày xới lên được, trong khi một số được bán một cách bất chính bởi những người Da đỏ buôn bán và những người khác, khi chúng được cắm vào cây hoặc xương.
Chúng tôi không hề có khái niệm quỷ dữ hay địa ngục trong tôn giáo của mình cho đến khi người da trắng mang chúng đến, nhưng Unk-to-mee, con Nhện, chắc chắn có nét tương đồng với con Rắn già đã cám dỗ mẹ Eve. Nó luôn được mô tả là kẻ xảo quyệt, phản trắc, đồng thời lại hòa nhã và quyến rũ, không thiếu những món quà là sự dí dỏm, tiên tri và tài hùng biện. Nó là một ảo thuật gia khéo léo, có khả năng biến hình thành bất cứ dạng nào theo ý muốn, và miễn nhiễm với mọi lời giễu cợt hay lăng mạ. Ở đây, có vẻ như, chúng ta có những yếu tố của câu chuyện trong Sách Sáng Thế; vườn Eden nguyên thủy, kẻ cám dỗ trong hình dạng loài vật, và sự mang đến nỗi buồn và cái chết cho trái đất thông qua những tội lỗi sơ khai là lòng đố kỵ và ghen tuông.
Lời cảnh báo ẩn chứa trong câu chuyện về Unk-to-mee luôn được các bậc cha mẹ, và đặc biệt là ông bà, sử dụng thành công trong việc giáo dục con cháu. Ngược lại, Ish-na-e-cha-ge là một á thần và là người thầy huyền bí, người có chức năng khai sáng cho con người đầu tiên về những công việc và thú vui của mình ở đây trên trái đất.
Sau cuộc chiến với loài thú, tiếp theo là cuộc chiến với các yếu tố tự nhiên, một phần nào đó tương đồng với câu chuyện về trận Đại Hồng Thủy trong Cựu Ước. Trong trường hợp này, mục đích dường như là để tiêu diệt loài thú hung ác, vốn quá đông và quá mạnh đối với con người cô độc.
Truyền thuyết kể rằng khi mùa thu đến, Đứa Con Đầu Lòng khuyên người em trai hãy tự làm cho mình một chiếc lều ấm áp bằng da bò rừng và tích trữ nhiều thức ăn. Vừa làm xong thì tuyết bắt đầu rơi, và tuyết rơi liên tục suốt nhiều mặt trăng. Cậu Bé Người tự làm cho mình đôi giày đi tuyết, nhờ đó có thể đi săn dễ dàng, trong khi loài vật chạy trốn khỏi cậu với nhiều khó khăn. Cuối cùng, sói, cáo và quạ tìm đến cửa nhà cậu để xin thức ăn, và cậu đã giúp đỡ chúng, nhưng nhiều loài thú dữ hơn đã chết vì lạnh và đói.
Một ngày nọ, khi những kẻ đói khát xuất hiện, tuyết đã cao hơn cả đỉnh các cột lều, nhưng ngọn lửa của Cậu Bé Người vẫn giữ một cái lỗ mở và thông thoáng. Chúng nhìn xuống cái lỗ đó, và kìa! người đàn ông đã bôi tro lên mặt theo lời khuyên của Người Anh Cả, và cả hai đều nằm lặng lẽ, bất động ở hai bên đống lửa.
Sau đó, con cáo sủa và con quạ kêu lên tín hiệu cho các bộ tộc đang lang thang, và tất cả chúng đều vui mừng nói: "Giờ thì cả hai đều đang chết hoặc đã chết, và chúng ta sẽ không còn rắc rối nữa!" Nhưng mặt trời xuất hiện, và một cơn gió ấm làm tan những đống tuyết, khiến mặt đất tràn ngập nước. Người thanh niên và Thầy của mình đóng một chiếc xuồng bằng vỏ cây bạch dương, chiếc xuồng nổi trên bề mặt nước lũ, trong khi loài thú chỉ còn sót lại một vài con tìm được chỗ đứng trên những đỉnh núi cao nhất.
Chàng trai trẻ lúc này đã vượt qua những thử thách về sự trưởng thành một cách vinh quang. Một ngày nọ, Người Anh Cả nói với cậu: "Giờ đây con đã chinh phục loài thú và chống chọi được với sức mạnh của thiên nhiên. Con đã khuất phục trái đất theo ý mình, nhưng con vẫn chỉ có một mình! Đã đến lúc phải lên đường tìm một người phụ nữ mà con có thể yêu thương, và nhờ sự giúp đỡ của nàng mà con có thể duy trì nòi giống."
“Nhưng làm sao con làm được việc này?” người đàn ông đầu tiên trả lời, vì ông chỉ là một chàng trai thiếu kinh nghiệm. “Con ở đây một mình, như anh đã nói, và con không biết tìm một người phụ nữ hay một người bạn đời ở đâu!”
“Hãy đi ra ngoài và tìm nàng,” Vị Thầy Vĩ Đại trả lời; và ngay lập tức chàng thanh niên lên đường phiêu bạt để tìm vợ. Ông không hề biết cách tán tỉnh, nên cuộc tình đầu tiên được thực hiện bởi những thiếu nữ xinh đẹp và điệu đà của các bộ tộc Chim, Hải ly và Gấu. Có một số câu chuyện tình yêu cảm động và kỳ lạ mà trí tưởng tượng phong phú của người Da đỏ đã dệt nên trong truyền thuyết cổ xưa này.
Chẳng hạn, người ta kể rằng tại nơi cắm trại đầu tiên, ông đã dựng cho mình một túp lều bằng cành cây xanh giữa rừng, và ở đó, dòng suy tư của ông bị ngắt quãng bởi một giọng nói từ vùng hoang dã—một giọng nói ngọt ngào một cách sâu sắc và không thể cưỡng lại. Bằng một cách bí ẩn nào đó, tâm hồn chàng thanh niên bị chạm đến theo cách chưa từng có trước đây, vì tiếng gọi đầy dịu dàng và quyến rũ này chính là tiếng gọi của người phụ nữ vĩnh cửu!
Chẳng bao lâu sau, một cô gái nhỏ quyến rũ rụt rè đứng trước cửa túp lều cành thông của ông. Cô ăn mặc giản dị màu xám, với một chút màu đen tuyền quanh khuôn mặt xinh xắn, và cô mang theo một giỏ anh đào dại mà cô ngại ngùng mời chàng trai. Vậy là kẻ lang thang đã bị khuất phục, và tình yêu được thả ra thế giới để xây dựng và hủy diệt! Khi cuối cùng cô rời bỏ ông, ông nhìn qua cửa theo cô, nhưng chỉ thấy một con chim cổ đỏ, với cái đầu nghiêng sang một bên một cách tinh nghịch, bay đi giữa những hàng cây.
Nơi cắm trại tiếp theo của ông là bên cạnh một dòng suối trong vắt đang chảy, nơi một cô gái đầy đặn và chăm chỉ đang bận rộn chặt củi. Ông cũng nhanh chóng yêu cô, và một thời gian sau họ sống cùng nhau trong ngôi nhà ấm cúng bên bờ nước của cô. Sau khi con trai họ chào đời, kẻ lang thang rất muốn quay lại gặp Người Anh Cả để giới thiệu vợ và con. Nhưng người phụ nữ hải ly từ chối đi, nên cuối cùng ông đi một mình trong chuyến thăm ngắn. Khi trở về, chỉ còn một dòng nước nhỏ chảy bên cạnh con đập bị vỡ, ngôi nhà xinh đẹp đã trở nên hoang tàn, vợ và con đã ra đi mãi mãi!
Người chồng bị bỏ rơi ngồi một mình trên bờ suối, mất ngủ và kiệt sức vì đau buồn, cho đến khi ông được an ủi bởi một người phụ nữ trẻ xinh đẹp trong bộ lông đen bóng, người đã thương xót cho nỗi khổ của ông và xoa dịu ông bằng thức ăn và những sự quan tâm âu yếm. Đây là người phụ nữ gấu, người mà sau đó ông cũng lại bị chia cắt bởi một tai nạn nào đó. Câu chuyện kể rằng ông có con với mỗi người trong số nhiều người vợ của mình, một số đứa trẻ giống cha, và những đứa này trở thành tổ tiên của loài người, trong khi những đứa mang đặc điểm của mẹ thì trở về với bộ tộc của nàng. Người ta cũng nói rằng những đứa trẻ có hình dạng bất thường hoặc quái dị đều bị cấm duy trì nòi giống, và mọi tình yêu và sự giao phối giữa con người và loài vật từ đó về sau đều bị nghiêm cấm. Có một số truyền thuyết kỳ lạ về những chàng trai và cô gái đã vi phạm luật này một cách vô tình, bị dụ dỗ và lừa dối bởi một con hươu đực tráng lệ, có lẽ, hoặc một con hươu cái duyên dáng, và sự sa ngã của họ đã bị trừng phạt bằng cái chết.
Những vật tổ động vật vốn rất phổ biến giữa các bộ tộc được cho là đã truyền lại cho họ từ bộ tộc của bà cố của họ, và truyền thuyết này thường được trích dẫn để ủng hộ tình bạn thân thiết của chúng ta với loài thú. Đôi khi tôi tự hỏi tại sao học thuyết khoa học về nguồn gốc của con người lại không làm tăng sự tôn trọng của người da trắng đối với những người anh em thấp kém hơn này của chúng ta theo cùng một cách.
Trong số nhiều anh hùng hoặc Hiawatha xuất hiện sau này trong cuốn sách không thành văn khổng lồ của chúng tôi, mỗi người đều mở ra một thời đại trong câu chuyện dài về con người và môi trường của họ. Ví dụ, có Người Báo Thù cho những kẻ vô tội, sinh ra từ một cục máu đông; cậu bé nhỏ rách rưới đã giành được danh tiếng và một người vợ bằng cách bắn hạ Đại Bàng Đỏ điềm báo định mệnh; và Cậu Bé Sao, con của một thiếu nữ phàm trần và một vì Sao.
Chính người cuối cùng này đã chiến đấu vì con người chống lại những kẻ thù mạnh nhất của mình, chẳng hạn như Wazeeyah, Gió Lạnh hay Gió Bắc. Có một trận chiến ác liệt giữa hai người này, trong đó ban đầu người này chiếm ưu thế rồi đến người kia, cho đến khi cả hai kiệt sức và tuyên bố đình chiến. Trong lúc nghỉ ngơi, Cậu Bé Sao tiếp tục quạt cho mình bằng chiếc quạt lớn làm từ lông đại bàng, và tuyết tan nhanh đến mức Gió Bắc buộc phải sắp xếp một hiệp ước hòa bình, theo đó hắn chỉ được kiểm soát một nửa năm. Vậy là vòng quay trật tự của các mùa đã được thiết lập, và mỗi năm Cậu Bé Sao với chiếc quạt lông đại bàng của mình lại khởi động những cơn gió ấm mang đến mùa xuân.