Khi từ Campania trở về Bruttium, Hanno, với sự giúp đỡ và dẫn đường của người Bruttium, đã tiến đánh các thành phố Hy Lạp. Những thành phố này vốn càng có xu hướng giữ vững liên minh với người La Mã hơn, bởi họ nhận ra rằng người Bruttium—những kẻ mà họ vừa sợ vừa căm ghét—đã đứng về phía người Carthage. Nơi đầu tiên bị tấn công là Rhegium, nơi họ đã tốn vài ngày nhưng chẳng thu được kết quả gì. Trong khi đó, người Locrians vội vã chuyển lúa mì, gỗ và các vật dụng cần thiết khác từ vùng nông thôn vào trong thành, đồng thời cũng để không bỏ lại bất kỳ chiến lợi phẩm nào cho kẻ thù. Số lượng người túa ra từ mỗi cổng thành tăng lên từng ngày, cho đến cuối cùng, trong thành chỉ còn lại những người có nhiệm vụ sửa chữa tường thành, cổng thành và thu gom vũ khí trong các pháo đài. Chống lại đám đông hỗn tạp này—bao gồm những người đủ mọi lứa tuổi và tầng lớp, khi họ đang lang thang ngoài đồng và hầu hết đều không có vũ khí—Hamilcar người Carthage đã cho kỵ binh xuất trận. Những kỵ binh này đã được lệnh không làm tổn thương ai, mà chỉ dàn các đội hình nhằm chặn đường không cho đám người đang hoảng loạn tháo chạy trở về thành. Bản thân vị tướng này đã đứng trên một gò đất cao có tầm nhìn bao quát cả vùng nông thôn lẫn thành phố, rồi ra lệnh cho một cỗ binh Bruttium tiến sát chân tường, kêu gọi các thủ lĩnh Locrians ra đàm phán, hứa hẹn với họ tình hữu nghị của Hannibal và giục giã họ dâng hiến thành phố. Ban đầu, người Locrians không tin tưởng bất cứ điều gì người Bruttium nói trong cuộc đàm phán; nhưng về sau, khi viên tướng Carthage xuất hiện trên các ngọn đồi và một số kẻ chạy trốn về thành mang theo tin tức rằng phần còn lại của đám đông đang nằm trong tay kẻ thù, họ đã hoàn toàn suy sụp vì sợ hãi và tuyên bố rằng họ sẽ tham khảo ý kiến của toàn dân.

Một cuộc họp nhân dân lập tức được triệu tập. Trong khi tất cả những kẻ dễ thay lòng đổi dạ nhất trong số cư dân đều mong muốn thay đổi chính sách và lập liên minh mới; những kẻ có thân nhân bị kẻ thù tàn sát ngoài đồng thì có tâm trạng như thể họ đã giao nộp con tin; còn một vài kẻ dù thầm ủng hộ sự trung thành kiên định nhưng lại không dám đứng lên bảo vệ chính kiến của mình, thành phố cuối cùng đã bị đầu hàng người Carthage với vẻ ngoài hoàn toàn đồng lòng. Lucius Atilius, vị chỉ huy đồn trú, cùng với các binh sĩ La Mã đi theo ông, đã được lén l đưa xuống cảng và xuống một con thuyền để họ có thể được chở đến Rhegium; trong khi Hamilcar và người Carthage được đón vào thành phố với điều kiện một liên minh sẽ được thiết lập trên nền tảng bình đẳng. Ngay sau khi thành phố đầu hàng, vị tướng Carthage suýt chút nữa đã không thực hiện điều kiện đó, bởi ông ta buộc tội người Locrians đã gian lận tống khứ binh l một cách mưu mô, trong khi người Locrians lại khẳng định rằng viên tướng đó đã tự ý bỏ trốn. Một đội kỵ binh được phái đi truy đuổi những kẻ trốn chạy, đề phòng trường hợp thủy triều giam chân họ ở eo biển hoặc đưa các con thuyền dạt vào bờ. Họ không bắt kịp những kẻ đang bị truy đuổi, nhưng lại phát hiện ra một số con thuyền đang vượt eo biển từ Messana sang Rhegium. Trên những con thuyền này chở các đội quân La Mã do phán quan Claudius phái đến để chiếm đóng thành phố bằng một lực lượng đồn trú. Vì thế, kẻ thù lập tức rút lui khỏi Rhegium. Theo lệnh của Hannibal, hòa bình được ký kết với người Locrians theo các điều kiện sau: "họ được sống tự do dưới luật pháp của chính mình; thành phố sẽ rộng cửa đón người Carthage, còn bến cảng thuộc quyền kiểm soát của người Locrians. Liên minh giữa hai bên phải dựa trên nguyên tắc người Carthage giúp đỡ người Locrians và người Locrians giúp đỡ người Carthage trong cả thời bình lẫn thời chiến."

Thế là các đội quân Carthage phải rút lui khỏi eo biển, trong khi người Bruttium lớn tiếng phàn nàn rằng họ đã bỏ qua không tàn phá Locri và Rhegium—những thành phố mà họ từng đinh ninh sẽ được tha hồ cướp bóc. Do đó, sau khi chiêu mộ và vũ trang cho mười lăm nghìn thanh niên trong tộc, họ tự mình lên đường vây hãm Croto. Đây cũng là một thành phố của người Hy Lạp nằm ven bờ biển, và họ tin rằng mình sẽ thu được một nguồn lực lớn lao nếu có thể chiếm được một đô thị duyên hải có cảng biển và được phòng thủ kiên cố bằng tường thành. Điều khiến họ bực bội là họ không dám tự hành động mà không thỉnh cầu người Carthage trợ giúp, sợ rằng mình sẽ bị coi là hành xử theo cách không xứng tầm đồng minh; nhưng mặt khác, họ cũng lo ngại rằng nếu viên tướng Carthage lại tỏ ra chỉ là một kẻ phân xử hòa bình thay vì một trợ chiến trong chiến tranh, họ sẽ chiến đấu vô ích chống lại sự tự do của Croto như trong vụ việc với người Locrians trước đó. Do đó, phương án khôn ngoan nhất dường như là cử sứ thần đến gặp Hannibal và đạt được thỏa thuận từ ông ta rằng Croto, sau khi bị hạ gục, sẽ thuộc quyền sở hữu của người Bruttium. Hannibal đáp rằng đây là vấn đề phải do những kẻ có mặt tại chỗ quyết định, và hướng họ đến gặp Hanno—người mà họ chẳng thể moi ra được một câu trả lời dứt khoát nào. Nguyên nhân là vì họ không muốn một thành phố nổi tiếng và giàu có như vậy bị tàn phá, đồng thời nuôi hy vọng rằng nếu người Bruttium tấn công trong khi người Carthage bề ngoài không tán thành hay hỗ trợ cuộc tấn công ấy, cư dân trong thành sẽ càng sẵn lòng quy thuận họ hơn. Cư dân Croto không có sự đồng lòng trong cả chính sách lẫn nguyện vọng. Tất cả các quốc gia ở Ý lúc bấy giờ đều nhiễm một thứ "căn bệnh" tương tự: tầng lớp bình dân bất đồng với giới quý tộc, viện nguyên lão thiên về người La Mã, trong khi bình dân lại tìm cách kéo các quốc gia về phía người Carthage. Một kẻ đào ngũ báo tin cho người Bruttium rằng trong thành đang diễn ra sự bất hòa lớn: Aristomachus là thủ lĩnh phe bình dân và là kẻ chủ việc đầu hàng; thành phố có diện tích rộng nhưng thưa dân; tường thành ở mọi nơi đều đã hoang phế; các đồn canh và lính gác chỉ được duy trì lác đác ở đây đó bởi các nghị viên; và bất cứ nơi nào phe bình dân gác sách, nơi đó có một lối đi hoàn toàn rộng mở. Dưới sự chỉ dẫn và dẫn đường của kẻ đào ngũ ấy, người Bruttium đã bao vây chặt chẽ thành phố, và ngay trong cuộc tấn công đầu tiên, họ đã được phe bình dân đón vào và chiếm lấy mọi ngóc ngách trừ phần thành cổ. Giới quý tộc giữ chặt lấy thành cổ—nơi họ đã chủ động chuẩn bị sẵn làm chốn dung thân cho một tình huống như thế. Aristomachus cũng tìm kiếm nơi ẩn náu tại chính nơi đó, cứ như thể hắn ta đã tham gia khuyên nhủ việc dâng hiến thành phố cho người Carthage chứ không phải cho người Bruttium.

Vòng quanh tường thành của Croto từng kéo dài qua một khoảng không gian mười dặm trước khi Pyrrhus đặt chân đến Ý. Sau những cảnh tàn tေ့ do cuộc chiến đó gây ra, chưa đầy một nửa thành phố có người sinh sống. Con sông từng chảy qua giữa thị trấn nay chỉ chảy ở phía bên ngoài những khu vực có các tòa nhà chiếm đóng, và thành cổ thì nằm cách xa những khu vực dân cư. Cách thành phố nổi tiếng này sáu dặm là đền thờ Juno Lacinia, thậm chí còn nổi tiếng hơn cả bản thân thành phố và được tôn kính bởi tất cả các quốc gia xung quanh. Nơi đây có một khu rừng thiêng được bao bọc bởi những rặng cây rậm rạp và những hàng linh sam cao vút, với những bãi cỏ màu mỡ ở chính giữa, nơi các loài gia súc dâng cúc cho nữ thần được tự do gặm cỏ mà không cần người chăn dắt; từng đàn gia súc đủ loại đi ra rồi lại trở về chuồng của mình một cách riêng lẻ, không bao giờ bị tổn hại bởi những cạm bẫy của dã thú hay sự bất lương của con người. Do đó, những đàn gia súc này là nguồn thu nhập lớn, từ đó một cột trụ bằng vàng ròng đã được đúc nên và cung hiến; và đền thờ trở nên nổi bật không chỉ vì sự linh thiêng mà còn bởi sự giàu có của mình. Một số phép lạ được quy cho ngôi đền này, như thường thấy ở những chốn linh thiêng kỳ diệu tương tự. Lời đồn kể rằng có một bệ thờ ở tiền sảnh đền thờ mà tro tàn trên đó không bao giờ bị thổi bay bởi bất kỳ cơn gió nào. Thế nhưng, thành cổ của Croto, một mặt hướng ra biển, mặt kia nhìn về phía đất liền, trước đây chỉ được bảo vệ bởi địa thế tự nhiên nhưng sau đó đã được bao bọc bằng tường thành. Chính tại khu vực này, Dionysius, bạo chúa xứ Sicily, đã chiếm được thành bằng mưu kế khi tiếp cận qua một số vách đá đối diện với nó. Thành cổ này—vốn được coi là đủ an toàn—giờ đây lại bị chiếm giữ bởi giới quý tộc Croto, trong khi người Bruttium, thậm chí kết hợp với cả tầng lớp bình dân của chính họ, đang vây hãm họ. Dù vậy, cuối cùng nhận ra rằng không thể hạ nổi thành cổ chỉ bằng sức mình, người Bruttium, bị thôi thúc bởi nhu cầu bức thiết, đã khẩn khoản cầu xin sự giúp đỡ của Hanno. Hanno tìm cách thuyết phục người Croto đầu hàng theo thỏa thuận cho phép một cộng đồng người Bruttium đến định cư tại đó, để thành phố vốn hoang vắng và suy kiệt vì chiến tranh của họ có thể khôi phục lại sự đông đúc như xưa; thế nhưng ông ta chẳng lay chuyển nổi một ai ngoài Aristomachus. Họ quả quyết rằng "họ thà chết chứ nhất quyết không chịu hòa trộn với người Bruttium để rồi phải cải sang các nghi lễ, phong tục, luật pháp, và chẳng bao lâu sau là cả ngôn ngữ của những kẻ khác." Chỉ có một mình Aristomachus, vì không thể thuyết phục nổi đồng bào đầu hàng cũng như không tìm được cơ hội để phản bội thành cổ như hắn từng phản bội thành phố, nên đã đào ngũ sang phe Hanno. Chẳng bao lâu sau, các sứ thần của Locri, bước vào thành cổ với sự cho phép của Hanno, đã thuyết phục họ chấp nhận di dời đến Locri và đừng liều lĩnh đẩy mọi chuyện đến đường cùng. Họ đã xin được phép làm điều này từ Hannibal thông qua các sứ thần được cử đi vì mục đích đó. Theo đó, Croto được sơ tán, cư dân được dẫn ra bờ biển để lên tàu, và toàn bộ đám đông đã dời đến Locri.

Tại Apulia, Hannibal và người La Mã không hề nghỉ ngơi ngay cả trong mùa đông. Chấp chính quan Sempronius đóng quân mùa đông ở Luceria, còn Hannibal ở không xa Arpi. Những cuộc giao chiến nhỏ diễn ra giữa họ tùy theo việc bên nào có cơ hội hoặc lợi thế; nhờ đó, binh lính La Mã đã được rèn giuyện và ngày càng trở nên cảnh giác hơn cũng như an toàn hơn trước các mưu kế.

Tại Sicily, cái chết của Hiero và việc chuyển giao quyền lực cho người cháu nội của ông là Hieronymus đã hoàn toàn đảo lộn mọi cục diện đối với người La Mã. Hieronymus khi ấy chỉ là một thiếu niên, đến lúc đó vẫn chưa đủ khả năng chịu đựng sự tự do, huống chi là nắm giữ quyền lực tối cao. Các cố vấn và bằng hữu của cậu vui mừng nhận thấy ở cậu một bản tính dễ dàng bị lôi kéo vào mọi loại thói hư tật xấu; tiên đoán được điều này, Hiero được cho là đã nung nấu ý định vào giai đoạn cuối của cuộc đời dài lâu của mình rằng sẽ trả lại sự tự do cho Syracuse, kẻo vương quyền vốn được gầy dựng và thiết lập bằng những phương thức cao quý lại trở thành trò đùa và sụp đổ dưới quyền cai trị của một đứa trẻ. Kế hoạch này của ông đã bị các con gái ông kịch liệt phản đối, bởi họ trù tính rằng đứa cháu sẽ mang danh nghĩa hoàng gia, nhưng việc điều hành mọi công việc sẽ do chính họ và chồng của họ là Andranodorus cùng Zoippus nắm giữ, vì hai người này đã được để lại làm các cố vấn chính. Đối với một người ở tuổi chín mươi, bị vây hãm ngày lẫn đêm bởi những thủ đoạn quyến rũ của phụ nữ, việc giải phóng phán phu của mình và chỉ mưu cầu lợi ích cho đất nước trong các công việc gia đình rõ ràng không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Do đó, tất cả những gì ông làm được chỉ là để lại mười lăm cố vấn cho đứa cháu, và trên giường bệnh, ông nài nỉ họ bảo vệ bất khả xâm phạm liên minh với người La Mã—điều mà chính ông đã vun đắp trong suốt năm mươi năm—đồng thời chăm lo sao cho vị vua trẻ tuổi, trên hết mọi thứ, phải bước theo dấu chân của cha mình và con đường ứng xử mà cậu đã được giáo dục. Đó là những lời trăn trối của ông. Sau cái chết của nhà vua, di chúc được các cố vấn đưa ra ánh sáng, và vị vua trẻ—lúc bấy giờ khoảng mười lăm tuổi—được giới thiệu trước đại hội công chúng. Tại đó, một số ít người được bố trí ở các khu vực khác nhau nhằm mục đích hô hào hoan hô đã bày tỏ sự tán thành bản di chúc; trong khi tất cả những người còn lại đều chìm ngập trong nỗi sợ hãi giữa hoàn cảnh bơ vơ của đất nước, nơi vừa đánh mất đi người che chở tựa như bậc sinh thành. Tang lễ của nhà vua sau đó được cử hành, được tôn vinh nhiều hơn bởi tình yêu và sự gắn bó của các công dân thay vì sự chăm chút của họ hàng. Andranodorus tiếp and loại bỏ các cố vấn khác bằng cách loan báo rằng Hieronymus nay đã đến tuổi trưởng thành và hoàn toàn đủ năng lực gánh vác triều; và cứ thế, bằng cách tự nguyện từ chức cố vấn mà ông ta từng chia sẻ cùng nhiều người khác, ông ta thâu tóm quyền lực của tất cả vào tay mình.

Sẽ chẳng dễ dàng gì, ngay cả đối với một vị vua hiền đức và ôn hòa kế vị một người đã bám rễ sâu xa vào tình cảm của người dân như Hiero, có thể chiếm được cảm tình của cư dân Syracuse. Thế nhưng Hieronymus, quả thực vậy, dường như đang khao khát khơi gợi sự tiếc nuối về sự ra đi của người ông bằng chính những thói hư tật xấu của mình, đã phô bày ngay từ lần xuất hiện đầu tiên thấy rõ mọi thứ đã thay đổi hoàn toàn ra sao. Bởi những người trong suốt bao nhiêu năm trời từng nhìn thấy Hiero và con trai ông là Gelon không hề khác biệt với những công dân còn lại về kiểu cách trang phục hay bất kỳ dấu hiệu phân biệt nào khác, thì nay lại tận mắt chứng kiến sắc phục tía, vương miện, đội cận vệ vũ trang, và vị vua của họ đôi khi tiến ra từ cung điện trên một cỗ xe do bốn con ngựa trắng kéo, theo đúng phong tục của bạo chúa Dionysius. Sự xa hoa trong trang thiết bị và diện mạo ấy đi kèm với sự khinh miệt tương ứng đối với mọi người, thái độ thất thường, những lời lẽ lăng mạ, sự khó tiếp cận—không chỉ với người lạ mà ngay cả với các cố vấn của cậu ta—cùng những dục vọng chưa từng thấy và sự tàn ác vô nhân đạo. Nỗi kinh hoàng lớn lao đã bao trùm lấy tất cả mọi người, khiến một số cố vấn của cậu ta, hoặc bằng cái chết tự nguyện, hoặc bằng con đường lưu vong, đã tự giải thoát trước sự trừng phạt sắp đến. Ba trong số những người duy nhất có đặc quyền tiếp cận thân cận hơn với cung điện là Andranodorus và Zoippus (hai người con rể của Hiero) cùng một kẻ tên là Thraso; tuy họ không được chú ý nhiều trong các vấn đề khác, nhưng trong khi hai người trước nhiệt thành vun vén cho phe Carthage, thì Thraso lại biện hộ cho liên minh La Mã, khiến họ đôi khi thu hút được sự chú ý của vị vua trẻ bằng sự nhiệt huyết và quyết tâm của mình. Chính vào thời điểm này, một âm mưu chống lại sinh mạng của tên bạo chúa đã bị phơi bày bởi một nô lệ trạc tuổi Hieronymus—kẻ từ thuở thơ ấu đã kết giao với cậu ta trong những điều kiện vô cùng thân thiết. Tên chỉ điểm đã có thể nêu tên một trong số những kẻ chủ mưu là Theodotus—người từng lôi kéo chính hắn. Theodotus lập tức bị bắt giam và trao cho Andranodorus để tra khảo cực hình. Nơi ngục thất, không chút do dự, hắn nhận tội về phần mình nhưng che giấu đồng. Cuối cùng, khi bị tra tấn bằng đủ mọi loại hình cực hình vượt quá sức chịu đựng của con người, ra vẻ như đã gục ngã trước những đớn đau, hắn đã chuyển lời buộc tội từ những kẻ có tội sang những kẻ vô tội, bịa đặt rằng Thraso chính là kẻ chủ mưu của âm mưu này và tuyên bố rằng nếu không có sự chỉ đạo tài tình của hắn, họ sẽ không bao giờ đủ táo bạo để mưu đồ một hành động liều lĩnh nhường ấy. Hắn trút tội lên đầu những con người vô tội thân cận bên vua mà hắn cho là tồi tệ nhất, vừa rên rỉ vừa ngụy tạo câu chuyện giữa cơn đau đớn quằn quại. Việc nêu tên Thraso đã mang lại mức độ tin cậy cao nhất cho câu chuyện trong tâm trí tên bạo chúa. Theo đó, Thraso lập tức bị đem đi chịu hình phạt, và những kẻ khác cũng vô tội tương tự cũng bị lôi vào tròng. Không một kẻ nào trong số những kẻ chủ mưu—mặc dù đồng bọn của chúng bị tra tấn trong một thời gian dài—lại tự giấu mình hay bỏ trốn; điều đó cho thấy niềm tin lớn lao nhường nào vào sự kiên cường và lòng trung thành của Theodotus, cũng như sự vững vàng tuyệt đối của hắn trong việc che giấu bí mật của họ.

Thế là sau khi loại bỏ Thraso—kẻ tạo nên sợi dây liên kết duy nhất níu giữ liên minh với người La Mã—mọi sự việc ngay lập tức cho thấy rõ sự phản bội. Các sứ thần được phái đến gặp Hannibal, và ông ta đã cử trở lại, đi cùng một thanh niên dòng dõi quý tộc tên là Hannibal, hai người tên là Hippocrates và Epicydes. Họ là người gốc Carthage và có dòng máu Carthage ở đằng ngoại, nhưng ông nội của họ lại là một kẻ lưu vong từ Syracuse. Thông qua họ, một liên minh đã được thiết lập giữa Hannibal và bạo chúa Syracuse; và với sự đồng thuận của Hannibal, họ ở lại bên cạnh bạo chúa. Ngay khi Appius Claudius, vị phán quan cai quản xứ Sicily, nhận được tin tức về những sự kiện này, ông đã cử sứ thần đến gặp Hieronymus. Các sứ thần trình bày rằng mục đích sứ mệnh của họ là làm mới lại liên minh từng tồn tại giữa người La Mã và ông nội của nhà vua, nhưng họ đã bị nghe và đuổi đi một cách lăng mạ. Hieronymus mỉa mai hỏi họ rằng: "Các ngươi đã xoay sở ra sao trong trận Cannae? Bởi các sứ thần của Hannibal kể những chuyện hầu như khó lòng tin nổi." Cậu ta nói: "Ta muốn biết sự thật, để trước khi đưa ra quyết định, ta có thể xác định xem mình nên kết thân với bên nào vì nó mang lại viễn cảnh tốt đẹp hơn." Người La Mã đáp rằng họ sẽ quay lại gặp cậu ta khi nào cậu ta học được cách tiếp đón các sứ thần một cách nghiêm túc; và sau khi cảnh báo chứ không phải nài nỉ cậu ta đừng dại dột thay đổi liên minh, họ rút lui. Hieronymus phái sứ thần đến Carthage để kết ước theo đúng liên minh với Hannibal. Trong hiệp ước, người ta định đoạt rằng sau khi họ trục xuất người La Mã khỏi Sicily (điều sẽ nhanh chóng hoàn thành nếu người Carthage gửi tàu bè và quân đội), con sông Himera—nơi chia cắt hòn đảo thành hai phần gần như bằng nhau—sẽ là giới hạn của lãnh thổ do người Carthage và người Syracuse cai trị. Về sau, bị chuốc phỉnh bởi những lời nịnh hót của những kẻ giục cậu ta phải ghi nhớ không chỉ Hiero mà cả vua Pyrrhus (ông ngoại bên ngoại của cậu), cậu ta lại cử một sứ đoàn khác, trong đó bày tỏ quan điểm rằng sự công bằng đòi hỏi toàn bộ Sicily phải được nhượng lại cho mình, và quyền thống trị nước Ý phải thuộc về người Carthage như một chiến lợi phẩm riêng biệt. Sự nhẹ dạ và thiếu kiên định này ở một thiếu niên nóng nảy không hề khiến họ ngạc nhiên, cũng chẳng khiến họ quở trách, bởi họ chỉ bận tâm đến việc làm sao dứt cậu ta khỏi người La Mã.

Thế nhưng mọi thứ dường như hùa nhau đẩy cậu ta vào diệt vong. Bởi sau khi phái trước hai nghìn quân vũ trang dưới sự chỉ huy của Hippocrates và Epicydes để tiến đánh những thành phố do các đội đồn trú La Mã kiểm soát, chính bản thân cậu ta cũng tiến về Leontini cùng toàn bộ số quân còn lại—lên tới mười lăm nghìn bộ binh và kỵ binh. Tại đó, những kẻ chủ mưu (vốn tình cờ đều nằm trong quân ngũ) đã chiếm lấy một ngôi nhà hoang có tầm nhìn bao quát một con đường hẹp mà nhà vua thường đi qua để đến quảng trường. Những kẻ còn lại đứng sẵn ở đó, tay cầm vũ khí, chờ đợi nhà vua đi ngang qua. Một kẻ trong số họ tên là Dinomenes, vì là một thành viên đội cận vệ, được giao nhiệm vụ với một cái cớ nào đó để chặn đám đông phía sau lại trong con đường hẹp khi nhà vua đến gần cửa. Mọi việc diễn ra đúng theo kế hoạch. Dinomenes cản trở đám đông bằng cách giả vờ nhấc chân lên để gỡ một nút giày quá chặt, tạo ra khoảng thời gian vừa đủ để một cuộc tấn công nhằm vào nhà vua (khi ấy đi qua mà không có đội cận vệ đi kèm) diễn ra, khiến cậu ta bị đâm nhiều nhát trước khi bất kỳ sự cứu viện nào kịp đến. Khi tiếng hò hét và hỗn loạn vang lên, một số vũ khí được phóng về phía Dinomenes—kẻ lúc này đã công khai chống lại chúng; tuy nhiên, hắn chỉ trúng hai vết thương và trốn thoát được. Lực lượng cận vệ, ngay khi nhìn thấy nhà vua gục ngã, liền quay đầu tháo chạy. Trong số những kẻ sát nhân, một vài kẻ tiến về quảng trường để gặp gỡ dân chúng—những người đang vô cùng vui mừng vì lấy lại được tự do; số khác chạy về Syracuse để đón đầu các động thái của Andranodorus và phần còn lại của phe phái hoàng gia. Giữa lúc tình hình bất định này, Appius Claudius nhận thấy chiến tranh đang bùng nổ ở vùng cận kề, liền viết thư thông báo cho viện nguyên lão rằng Sicily đã quay sang hòa hoãn với người Carthage và Hannibal. Về phần mình, để phá hỏng các mưu đồ của người Syracuse, ông đã tập hợp toàn bộ lực lượng của mình tại ranh giới giữa tỉnh lỵ và vương quốc. Vào cuối năm này, dưới sự ủy quyền của viện nguyên lão, Quintus Fabius đã cho xây dựng công sự và bố trí lực lượng đồn trú tại Puteoli—nơi trong suốt cuộc chiến đã bắt đầu trở thành một trung tâm thương mại sầm uát. Từ đó trở về Rome để tổ chức bầu cử, ông ấn định ngày đầu tiên có thể dùng cho mục đích đó, và trên đường hành quân, ông đã đi ngang qua thành phố rồi tiến xuống Campus Martius. Vào ngày hôm đó, quyền bỏ phiếu trước thuộc về thế kỷ cử tri trẻ tuổi của bộ tộc Ania do bốc thăm, và họ đã bầu ra hai chấp chính quan là Titus Otacilius và Marcus Aemilius Regillus. Sau đó, Quintus Fabius yêu cầu giữ trật tự rồi dõng dạc đọc bài diễn văn sau:

"Nếu chúng ta có hòa bình ở Ý, hoặc có chiến tranh với một kẻ thù mà nhu cầu cẩn trọng ít cấp thiết hơn thực tế hiện tại, ta sẽ coi kẻ nào tìm cách cản trở khao khát nhiệt thành mà các ngươi mang theo vào Campus Martius để ban danh dự cho bất cứ ai các ngươi muốn là một kẻ thiếu tôn trọng tự do của các ngươi. Nhưng vì trong cuộc chiến tranh hiện tại, và với kẻ thù mà chúng ta đang phải đối mặt, chưa từng có vị tướng nào của chúng ta phạm phải một sai lầm nào mà lại không đi kèm với những hậu quả vô cùng thảm khốc cho chúng ta, nên các ngươi buộc phải cẩn trọng như khi bước ra chiến trường mang theo vũ khí vậy. Mỗi người nên tự nhủ rằng: 'Ta đang đề cử một vị chấp chính quan để đối đầu với tướng Hannibal.' Trong năm nay, tại Capua, khi Jubellius Taurea—kỵ sĩ sành sỏi nhất của xứ Campania—đưa ra lời khiêu chiến, Claudius Asellus—kỵ sĩ xuất sắc nhất trong hàng ngũ người La Mã—đã được chọn để đối đầu với hắn. Chống lại tên người Gaul từng đưa ra lời khiêu chiến trên chiếc cầu bắc qua sông Anio thuở trước, tổ tiên chúng ta đã phái Titus Manlius, một con người có lòng dũng cảm kiên định và sức mạnh lớn lao. Chính vì lý do tương tự, ta không thể chối cãi điều đó, niềm tin đã được đặt vào Marcus Valerius cách đây không lâu, khi ông cầm vũ khí chống lại một tên người Gaul khiêu chiến theo cách tương tự. Cũng như chúng ta muốn bộ binh và kỵ binh của mình mạnh mẽ hơn, hoặc nếu điều đó là bất khả thi thì ít ra cũng phải ngang ngửa kẻ thù, chúng ta hãy tìm ra một vị chỉ huy xứng tầm với tướng quân của kẻ thù. Dẫu chúng ta có chọn được một vị tướng có tài năng vượt trội hơn bất kỳ ai khác trong quốc gia, thì ông ta cũng chỉ được chọn trong khoảnh khắc với nhiệm kỳ vỏn vẹn một năm; trong khi ông ta sẽ phải đối đầu với một vị tướng lão luyện, kẻ nắm quyền chỉ huy liên tục không gián đoạn, không bị ràng buộc bởi bất kỳ giới hạn thời gian hay thẩm quyền nào có thể ngăn cản hắn thực thi hoặc hoạch định mọi thứ theo đúng nhu cầu của chiến tranh. Nhưng với chúng ta, cả một năm trời chỉ trôi qua trong việc chuẩn bị và khi chúng ta mới chỉ bắt đầu các chiến dịch. Đã nói đủ về việc các ngươi nên bầu những hạng người nào làm chấp chính quan, giờ là lúc ta bày tỏ ngắn gọn quan điểm của mình về những kẻ vừa lọt vào sự lựa chọn của thế kỷ cử tri tiên phong. Marcus Aemilius Regillus là tư tế của Quirinus—một chức vụ mà chúng ta không thể đưa ra nước ngoài cũng như giữ lại trong nước mà không lơ là thần linh hoặc cuộc chiến tranh. Otacilius là chồng của con gái chị gái ta và đã có con với cô ấy, nhưng những ân huệ mà các ngươi đã ban cho ta và tổ tiên ta không phải để ta đặt tình cảm gia đình cá nhân lên trên phúc lợi chung của đất nước. Bất kỳ thủy thủ hay hành khách nào cũng có thể lái thuyền trên một vùng biển lặng, nhưng khi một cơn bão dữ dội nổi lên và con thuyền bị cuốn phăng theo dòng nước cuồn cuộn bởi cuồng phong, khi ấy người ta cần đến một người đàn ông và một vị hoa tiêu thực thụ. Chúng ta không chèo lái trên một vùng biển yên ả, mà suýt chút nữa đã chìm đắm dưới những cơn bão dữ lặp đi lặp lại; vì vậy, các ngươi phải hết sức thận trọng và có tầm nhìn xa trông rộng khi quyết định ai sẽ là kẻ ngồi vào ghế lái. Hỡi Titus Otacilius, chúng ta đã có kinh nghiệm về ngươi trong một công việc quy mô nhỏ hơn, và chắc chắn ngươi chưa từng chứng minh cho chúng ta thấy rằng ta nên phó thác những trọng trách lớn lao hơn vào tay ngươi. Hạm đội mà ngươi chỉ huy năm nay đã được chúng ta trang bị cho ba mục đích: tàn phá bờ biển châu Phi, bảo vệ các bờ biển nước Ý, và trên hết là ngăn chặn việc vận chuyển viện binh cùng tiền lương và lương thực từ Carthage cho Hannibal. Giờ đây, nếu Titus Otacilius đã hoàn thành cho nhà nước, ta không nói là tất cả, mà chỉ cần là một trong số những nhiệm vụ đó, hãy phong hắn làm chấp chính quan! Nhưng nếu trong lúc ngươi nắm quyền chỉ huy hạm đội, mọi tiếp tế dù là loại gì đi nữa vẫn được vận chuyển an toàn và nguyên vẹn đến tay Hannibal cứ như thể hắn chẳng có kẻ thù nào trên biển, nếu bờ biển nước Ý năm nay bị quấy phá nhiều hơn cả bờ biển châu Phi, thì ngươi lấy lý do gì để đòi hỏi được ưu ái hơn tất cả những người khác trong vai trò đối thủ của Hannibal? Nếu ngươi làm chấp chính quan, chúng ta sẽ đưa ra ý kiến rằng một nhà độc tài cần phải được bổ nhiệm theo gương của tổ tiên chúng ta. Ngươi cũng chẳng thể cảm thấy bị xúc phạm khi có một ai đó trong quốc gia La Mã được coi là vượt trội hơn ngươi trong chiến tranh. Bản thân ngươi, hỡi Titus Otacilius, mới là kẻ cần quan tâm hơn bất kỳ ai khác để không phải gánh vác trên đôi vai mình một gánh nặng mà ngươi sẽ gục ngã dưới nó. Ta thiết tha khuyên nhủ các ngươi rằng, với chính thứ cảm xúc sẽ chi phối nếu các ngươi đang đứng cầm vũ khí chiến đấu mà đột ngột được yêu cầu bầu ra hai vị tướng—dưới sự chỉ huy và phò trợ của họ, các ngươi sẽ chiến đấu—hôm nay các ngươi hãy bầu ra những vị chấp chính quan mà con cái các ngươi sẽ phải tuyên thệ trung thành, theo mệnh lệnh của họ, chúng sẽ tập hợp, và dưới sự bảo vệ cùng sự chăm sóc của họ, chúng sẽ tòng quân. Hồ Trasimene và Cannae là những tiền lệ u sầu để nhìn lại, nhưng chúng là những lời cảnh báo hữu ích để phòng ngừa những thảm họa tương tự. Hỡi người rao thông báo, hãy gọi thế kỷ trẻ tuổi của bộ tộc Ania quay lại bỏ phiếu lần nữa!"

Khi Titus Otacilius gào thét một cách giận dữ rằng mục đích của ông ta là tiếp tục giữ chức chấp chính quan, vị chấp chính quan liền ra lệnh cho các lictor tiến đến chỗ ông ta, và vì ông ta chưa bước vào thành phố mà đi thẳng từ bối cảnh hành quân đến Campus Martius, ông đã nhắc nhở ông ta rằng các lưỡi rìu vẫn nằm trong bó gậy fasces được khiêng đi trước mặt ông ta. Thế kỷ cử tri tiên phong tiến hành bỏ phiếu lần thứ hai, kết quả là Quintus Fabius Maximus (lần thứ tư) và Marcus Marcellus (lần thứ ba) được suy tôn làm chấp chính quan. Các thế kỷ khác bỏ phiếu cho cùng những cái tên ấy mà không có bất kỳ sự thay đổi nào. Một phán quan khác là Quintus Fulvius Flaccus cũng tái đắc cử; những phán quan mới được chọn tiếp theo là Titus Otacilius Crassus (lần thứ hai), Quintus Fabius (con trai của vị chấp chính quan, lúc đó đang là quan điểm lễ curule aedile), và Publius Cornelius Lentulus. Sau khi hoàn tất việc bầu chọn các phán quan, một nghị quyết của viện nguyên lão được thông qua: giao cho Quintus Fulvius quản lý mảng công việc nội đô ngoài quy trình thông thường, và ông sẽ là người nắm quyền chỉ huy tại thành phố vượt trên bất kỳ ai khác trong lúc các chấp chính quan vắng mặt vì chiến tranh. Những trận lụt lớn xảy ra hai lần trong năm nay, khiến sông Tiber tràn bờ ngập cả các cánh đồng, tàn phá nặng nề nhà cửa cùng sinh mạng con người và gia súc. Bước vào năm thứ năm của cuộc chiến tranh Punic lần thứ hai, Quintus Fabius Maximus (lần thứ tư) và Marcus Claudius Marcellus (lần thứ ba), khi nhậm chức, đã thu hút sự chú ý của toàn quốc gia ở mức độ vượt trội hơn bình thường, bởi từ nhiều năm nay chưa từng có hai vị chấp chính quan nào như thế. Các bậc cao niên nhận xét rằng, chính vì thế mà Maximus Rullus và Publius Decius từng được tuyên bố là chấp chính quan để tiến hành cuộc chiến chống người Gaul; và cũng chính vì thế mà về sau Papirius và Carvilius được bổ nhiệm vào chức vụ đó để chống lại người Samnites, người Bruttium, người Lucanian cùng dân cư Tarentum. Marcellus—người đang ở cùng quân đội—được bầu làm chấp chính quan khi đang vắng mặt; còn Fabius—người có mặt tại chỗ và tự mình chủ trì cuộc bầu cử—thì được tiếp tục giữ chức. Tình thế nguy ngập của thời cuộc, những yêu cầu cấp bách của chiến tranh và mối hiểm họa đe dọa đất nước đã ngăn cản bất kỳ ai soi mói tiền lệ hay nghi ngờ rằng vị chấp chính quan đang bị chi phối bởi lòng ham quyền cố vị; ngược lại, họ ca ngợi sự cao thượng của ông ở chỗ, khi biết rõ đất nước đang khao khát một vị tướng tài năng bậc nhất và bản thân ông chính là người thừa nhận rõ điều đó, ông đã xem nhẹ sự ganh ghét cá nhân có thể phát sinh từ vụ việc hơn là lợi ích của quốc gia.

Vào ngày các chấp chính quan nhậm chức, viện nguyên lão nhóm họp trên Điện Capitol, và trước hết, một nghị quyết được thông qua với nội dung là các chấp chính quan sẽ rút thăm và tự định đoạt xem ai sẽ là người chủ trì cuộc bầu cử để chọn ra các quan giám sát (censor) trước khi họ lên đường gia nhập quân đội. Tiếp đó, tất cả những ai đang nắm quyền chỉ huy quân đội đều được tiếp tục giữ chức và lệnh cho ở lại các tỉnh lỵ của họ: Tiberius Gracchus tại Luceria (nơi ông đang chỉ huy một đội quân gồm nô lệ tình nguyện); Caius Terentius Varro tại vùng Picenum; và Manius Pomponius tại lãnh thổ Gaul. Trong số các phán quan của năm trước, người ta định đoạt rằng Quintus Mucius sẽ nắm quyền cai trị Sardinia với tư cách propraetor, còn Marcus Valerius sẽ nắm quyền chỉ huy vùng duyên hải gần Brundusium để cảnh giác trước mọi chuyển động của Philip—vua xứ Macedonia. Giao phó tỉnh Sicily cho phán quan Publius Cornelius Lentulus. Titus Otacilius tiếp nhận chính hạm đội mà ông đã sử dụng chống lại người Carthage năm trước đó. Nhiều điềm gở được báo cáo là đã xảy ra trong năm nay, và chúng ngày càng gia tăng tương ứng với mức độ tin tưởng của những kẻ cả tin và mê tín: rằng quạ đã làm tổ bên trong đền thờ Juno Sospita ở Lanuvium; rằng một cây chòm lá xanh tươi bỗng bốc cháy ở Apulia; rằng một vũng nước ở Mantua do nước sông Mincius tràn bờ tạo nên đã mang màu sắc của máu; rằng trời mưa ra phấn trắng ở Cales và mưa ra máu ở khu chợ gia súc Rome; rằng một mạch nước ngầm trên phố Istrian đã tuôn ra dòng nước dữ dội đến mức cuồn cuộn như thác lũ, cuốn trôi cả những chiếc thùng và vại gần đó; rằng tòa án công cộng trên Điện Capitol bị sét đánh trúng, cũng như đền thờ Vulcan ở Campus Martius, một cây hạt dẻ ở vùng Sabine, cùng một bức tường và cổng thành ở Gabii. Thậm chí các điềm lạ khác còn được loan truyền: ngọn giáo của thần Mars ở Praeneste tự động dịch chuyển về phía trước; ở Sicily, một con bò đã biết nói; tại xứ Marrucinians, một đứa trẻ trong bụng mẹ đã cất tiếng kêu "Io Triumphe!"; ở Spoletum, một phụ nữ bị biến thành đàn ông; tại Hadria, người ta nhìn thấy trên bầu trời một bệ thờ xuất hiện cùng những bóng người mặc trang phục trắng vây quanh. Thậm chí ngay tại chính thành phố Rome, sau khi một đàn ong xuất hiện ở quảng trường, một số kẻ đã hô hào người dân cầm vũ khí khi khẳng định rằng họ nhìn thấy các đạo quân vũ trang trên đồi Janiculum; nhưng những ai có mặt trên đồi Janiculum lúc đó lại tuyên bố rằng họ chẳng nhìn thấy bất kỳ ai ở đó ngoài những người làm vườn quen thuộc trên đồi. Những điềm gở này đã được chuộc lại bằng các vật tế lớn theo lời phán của các tư tế bói toán (aruspices), và một nghi lễ cầu khẩn được lệnh tổ chức hướng đến tất cả các vị thần có điện thờ tại Rome.

Sau khi các nghi lễ nhằm xoa dịu thần linh hoàn tất, các chấp chính quan thỉnh ý viện nguyên lão về tình hình quốc gia, về cách thức tiến hành chiến tranh, lực lượng quân đội nào nên được sử dụng và họ sẽ hành động ở đâu. Người ta quyết định rằng mười tám quân đoàn sẽ tham gia chiến tranh: các chấp chính quan mỗi người nhận hai quân đoàn; hai quân đoàn được sử dụng ở mỗi tỉnh Gaul, Sicily và Sardinia; phán quan Quintus Fabius chỉ huy hai quân đoàn ở Apulia; Tiberius Gracchus chỉ huy hai quân đoàn nô lệ tình nguyện vùng lân cận Luceria; một quân đoàn được để lại cho cựu chấp chính quan Caius Terentius tại Picenum, một cho Marcus Valerius đối với hạm đội ngoài khơi Brundusium, và hai để bảo vệ thành phố. Để hoàn tất con số các quân đoàn này, sáu quân đoàn mới sẽ được tuyển mộ, và các chấp chính quan được lệnh phải chiêu quân càng sớm càng tốt; đồng thời chuẩn bị hạm đội sao cho cùng với các chiến thuyền đóng dọc bờ biển Calabria, tổng số chiến thuyền năm ấy sẽ lên tới một trăm năm mươi chiếc chiến hạm. Khi việc tuyển quân hoàn tất và một trăm chiến thuyền mới được hạ thủy, Quintus Fabius chủ trì cuộc bầu cử chọn ra các quan giám sát, kết quả là Marcus Atilius Regulus và Publius Furius Philus đắc cử. Giữa lúc rộ lên tin đồn chiến tranh đã bùng nổ ở Sicily, Titus Otacilius được lệnh dẫn hạm đội đến đó; nhưng vì thiếu thủy thủ, các chấp chính quan—chiếu theo nghị quyết của viện nguyên lão—đã ban hành sắc lệnh yêu cầu những cá nhân nào (hoặc cha của họ từng) được định mức tài sản trong cuộc kiểm kê nhân khẩu của Lucius Aemilius và Caius Flaminius từ năm mươi nghìn đến một trăm nghìn as, hoặc có tài sản sau đó đạt đến mức đó, phải cung cấp một thủy thủ kèm sáu tháng lương; mức từ một đến ba trăm nghìn cung cấp ba thủy thủ kèm một năm lương; từ ba trăm nghìn đến một triệu cung cấp năm thủy thủ; trên một triệu cung cấp bảy thủy thủ; và các nghị viên phải cung cấp tám thủy thủ kèm một năm lương. Số thủy thủ được cung cấp theo bản tuyên bố này, sau khi được chủ nhân trang bị và vũ trang đầy đủ, đã lên đường cùng khẩu phần ăn đã nấu chín cho ba mươi ngày. Đó là lần đầu tiên hạm đội La Mã được biên chế nhân sự bằng chi phí của tư nhân.

Những sự chuẩn bị lớn lao bất thường này khiến cư dân Campania vô cùng hoảng sợ, e rằng người La Mã sẽ mở màn chiến dịch trong năm bằng cuộc vây hãm Capua. Do đó, họ cử sứ thần đến gặp Hannibal, khẩn thiết nài xin ông đưa quân đến Capua, đồng thời thông báo rằng những đội quân mới đang được tuyển mộ tại Rome với mục đích bao vây nơi này, và không có thành phố nào mà sự phản bội của họ lại khơi dậy nhiều cảm thù hằn hơn thế. Khi họ thông báo điều này với sự hoảng sợ tột độ, Hannibal suy luận rằng ông phải hành động thật nhanh kẻo người La Mã đến đó trước; thế là ông khởi hành từ Arpi và đóng quân tại doanh trại cũ của mình ở Tifata, phía trên Capua. Để lại lực lượng Numidia và Tây Ban Nha nhằm bảo vệ cả doanh trại lẫn Capua, ông dẫn phần quân còn lại xuống hồ Avernus với cái cớ dâng tế thần, nhưng thực chất là để mưu chiếm Puteoli và lực lượng đồn trú ở đó. Nhận được tin Hannibal đã rời Arpi và đang quay trở lại Campania, Maximus liền quay về với quân đội của mình, tiếp tục cuộc hành trình không ngơi nghỉ suốt ngày lẫn đêm. Ông cũng ra lệnh cho Tiberius Gracchus dẫn quân từ Luceria đến Beneventum, còn phán quan Quintus Fabius (con trai chấp chính quan) thì đến Luceria thay thế vị trí của Gracchus. Cùng lúc đó, hai phán quan lên đường đến Sicily: Publius Cornelius để gia nhập quân đội của mình, còn Otacilius nắm quyền chỉ huy vùng duyên hải và hạm đội; những người khác cũng tiến về các tỉnh lỵ tương ứng của họ, và những ai được tiếp tục lưu nhiệm vẫn ở lại các vùng đất như năm trước.

Trong khi Hannibal đang ở hồ Avernus, năm thanh niên quý tộc từ Tarentum đã đến yết kiến ông. Họ từng bị bắt làm tù binh, một phần ở hồ Trasimenus và phần khác ở Cannae, rồi được vị tướng Carthage cho phép trở về nhà với thái độ lịch thiệp tương tự như ông từng dành cho tất cả các đồng minh La Mã. Họ bày tỏ với ông rằng, vì vô cùng biết ơn những ân huệ của ông, họ đã thành công trong việc thuyết phục phần lớn giới trẻ Tarentum ưu ái lựa chọn liên minh và tình hữu nghị với ông hơn là với người La Mã; và rằng họ được đồng bào cử làm sứ thần đến thỉnh cầu Hannibal đưa lực lượng đến gần Tarentum hơn. Họ nói rằng nếu chiến kỳ và doanh trại của ông xuất hiện trong tầm mắt nhìn thấy được từ Tarentum, thành phố ấy sẽ được dâng nộp vào tay ông không chút chậm trễ; tầng lớp bình dân đang nằm dưới ảnh hưởng của giới trẻ, và vận mệnh Tarentum nằm gọn trong tay bình dân. Sau khi dành những lời ca ngợi cao nhất cho họ và hứa hẹn đủ điều vô cùng lớn lao, Hannibal giục họ mau chóng trở về nhà để củng cố các kế hoạch của mình, đồng thời hứa hẹn sẽ có mặt ở đó đúng lúc. Với những niềm hy vọng ấy, sứ thần Tarentum được cho phép ra về. Bản thân Hannibal đã nung nấu khao khát mãnh liệt nhất là chiếm cho được Tarentum. Ông nhìn thấy đó là một thành phố giàu có và nổi tiếng nằm ven bờ biển, có vị trí thuận lợi đối với xứ Macedonia; và vì người La Mã đang kiểm soát Brundusium, vua Philip chắc chắn sẽ hướng đến cảng này nếu ông ta vượt biển sang Ý. Sau khi hoàn thành nghi lễ tế thần vốn là mục đích chuyến đi, đồng thời nhân thời gian lưu lại đó tàn phá lãnh thổ Cumae cho đến tận mũi Misenum, ông bất ngờ điều quân hành quân đến Puteoli nhằm đánh úp lực lượng đồn trú La Mã tại đây. Lực lượng này gồm sáu nghìn người, và nơi đây được phòng thủ không chỉ bởi địa thế tự nhiên mà còn bằng các công trình kiên cố. Sau khi chờ đợi ở đó ba ngày và tấn công lực lượng đồn trú từ mọi phía mà không thu được chút thành công nào, vị tướng Carthage bèn tiến đến tàn phá lãnh thổ Naples, bị chi phối bởi lòng căm phẫn nhiều hơn là hy vọng chiếm được vùng đất ấy. Bình dân Nola—những kẻ từ lâu đã bất mãn với người La Mã và cừu địch với viện nguyên lão của chính họ—liền kéo ra các cánh đồng lân cận khi ông vừa đến gần; và hưởng ứng động thái này, các sứ thần đã đến mời Hannibal gia nhập với họ, mang theo lời cam đoan chắc nịch rằng thành phố sẽ được dâng hiến cho ông. Chấp chính quan Marcellus—người đã được giới quý tộc khẩn thiết triệu hồi—đã đi trước đón đầu mưu đồ của họ. Chỉ trong một ngày, ông đã đến Suessula từ Cales dù dòng sông Vulturnus đã cản trở việc vượt sông của ông; và từ đó, vào đêm tiếp theo, ông đưa sáu nghìn bộ binh và ba trăm kỵ binh vào Nola để bảo vệ viện nguyên lão. Sự chần chừ của Hannibal tỷ lệ nghịch với tốc độ khẩn trương mà vị chấp chính quan sử dụng trong mọi việc nhằm chiếm tiên hạ thủ vi Nola. Đã hai lần thất bại trong các mưu tính, ông trở nên chậm chạp hơn khi đặt niềm tin vào cư dân Nola.

Cũng trong khoảng thời gian ấy, chấp chính quan Fabius tiến đến đánh Casilinum—nơi đang bị chiếm đóng bởi một lực lượng đồn trú Carthage. Và như thể theo một sự sắp đặt trước, Hanno tiến đến Beneventum từ hướng Bruttium với một đại quân bộ kỵ, trong khi từ hướng ngược lại, Gracchus cũng tiến đến từ Luceria. Người sau tiến vào thị trấn trước. Sau đó, khi nghe tin Hanno đã dựng trại cách thành phố ba dại dọc theo dòng sông Calor và đang tàn phá xứ sở từ đó, chính ông đã tiến ra ngoài tường thành, dựng doanh trại cách kẻ thù chừng một dặm rồi cất lời huênh hoang khích lệ binh sĩ. Các quân đoàn trong tay ông phần lớn gồm những nô lệ tình nguyện—những kẻ thà chọn cách thầm lặng đổi lấy tự do qua một năm tòng quân nữa còn hơn là cãi vã đòi hỏi công khai. Tuy nhiên, khi rời khỏi doanh trại mùa đông, vị tướng đã nhận ra những tiếng xì xào oán thán trong hàng ngũ binh sĩ hỏi rằng khi nào mới đến ngày họ được phục vụ với tư cách là những công dân tự do. Ông đã viết thư cho viện nguyên lão, không hẳn trình bày về những gì họ thiếu thốn mà nói lên những gì họ xứng đáng được hưởng; ông khẳng định họ đã phục vụ ông với lòng trung thành và sự dũng cảm cho đến tận ngày hôm nay, và họ chẳng thiếu thứ gì ngoài tự do để vươn lên ngang tầm những người lính thực thụ. Ông được quyền hành động trong vụ việc này theo bất kỳ cách nào ông cho là có lợi cho quốc gia; và do đó, trước khi giáp chiến với kẻ thù, ông tuyên bố rằng thời khắc để giành lấy sự tự do hằng ao ước bấy lâu nay cuối cùng đã đến: rằng vào ngày hôm sau, ông sẽ đánh một trận quyết chiến trên một vùng đồng bằng phẳng lặng rộng mở, nơi cuộc chiến sẽ được định đoạt thuần túy bằng lòng dũng cảm mà không phải lo sợ bất kỳ cuộc phục kích nào. Kẻ nào mang về thủ cấp của một kẻ thù, ông sẽ lập tức ra lệnh trả lại tự do cho kẻ đó; nhưng ngược lại, ông sẽ trừng phạt theo cách dành cho nô lệ đối với kẻ nào dám rời bỏ vị trí chiến đấu; vận mệnh của mỗi người đều nằm trong tay chính họ; không chỉ riêng ông có quyền chuẩn y việc phóng thích họ, mà còn có cả chấp chính quan Marcus Marcellus cùng toàn thể các nghị viên trong viện nguyên lão—những người, khi được ông thỉnh ý về vấn đề này, đã để mặc mọi sự định đoạt vào tay ông. Sau đó, ông đọc bức thư của chấp chính quan và nghị quyết của viện nguyên lão, khiến toàn quân cất lên tiếng hô vang tán thành, đòi được dẫn thẳng ra trận và khẩn khoản giục ông ban hiệu lệnh ngay lập tức. Gracchus tuyên bố giải tán buổi họp sau khi thông báo thời điểm giao chiến sẽ là ngày hôm sau. Các binh sĩ vô cùng phấn khởi, đặc biệt là những ai có sự tự do được đổi bằng chiến công của một ngày duy nhất, đã dành toàn bộ thời gian còn lại để chuẩn bị vũ khí sẵn sàng.

Ngày hôm sau, ngay khi tiếng kèn vang lên, họ là những người đầu tiên tập trung trước lều của vị tổng chỉ huy, tay cầm vũ khí và sẵn sàng xung trận. Khi mặt trời mọc, Gracchus dẫn quân ra chiến trường; và kẻ thù cũng không chần chừ trong việc nghênh chiến. Lực lượng của địch gồm mười bảy nghìn bộ binh (chủ yếu là người Bruttium và Lucania) cùng một nghìn hai trăm kỵ binh, trong đó có rất ít người Ý, hầu như phần lớn số còn lại đều là người Numidia và Moor. Trận chiến diễn ra dữ dội và kéo dài. Suốt bốn tiếng đồng hồ, không bên nào chiếm được ưu thế, và chẳng có yếu tố nào gây trở ngại cho người La Mã nhiều hơn việc thủ cấp của kẻ thù bị biến thành cái giá đổi lấy tự do cho họ. Bởi khi mỗi người dũng cảm hạ gục được kẻ thù của mình, trước tiên, hắn mất thời gian vào việc chặt đầu địch thủ—một việc thực hiện vô cùng khó khăn giữa chốn đông đúc và hỗn loạn; và thứ hai, tất cả những binh sĩ dũng cảm nhất đều ngừng chiến đấu vì đôi tay họ đang bận cầm những chiếc thủ cấp; và cứ thế, gánh nặng trận chiến đành phó thác cho những kẻ yếu hèn và nhút nhát. Nhưng khi các quân triều báo cáo với Gracchus rằng binh sĩ không còn tập trung tấn công những kẻ thù đang đứng mà lại bận xẻ thịt những kẻ đã ngã quỳ, đôi tay họ bận nắm giữ những cái đầu thay vì thanh gươm, ông liền nhanh chóng ra lệnh phát tín hiệu yêu cầu họ vứt bỏ thủ cấp xuống và xung phong đánh trực diện kẻ thù; rằng họ đã đưa ra những bằng chứng hiển hách và rõ ràng về lòng dũng cảm, và sự tự do của những dũng sĩ như thế là điều chắc chắn. Thế là ngọn lửa chiến đấu bùng cháy trở lại, và kỵ binh cũng được tung ra đối đầu với kẻ thù. Khi lực lượng Numidia giao chiến vô cùng dũng mãnh, và cuộc chiến giữa lực lượng kỵ binh diễn ra quyết liệt chẳng kém gì bộ binh, chiến thắng lại trở nên bất định. Giữa lúc ấy, các vị tướng hai bên đều cất lời lăng mạ đối phương—phía La Mã chế nhạo kẻ thù chỉ là người Bruttium và Lucania từng nhiều lần bị tổ tiên họ đánh bại và khuất phục; còn phía Carthage mỉa mai rằng đội quân đối diện với họ chỉ là những tên nô lệ La Mã được vớt ra từ các nhà lao. Cuối cùng, Gracchus thét lên rằng binh sĩ của ông sẽ chẳng có lấy một hy vọng tự do nào trừ phi kẻ thù bị đánh tan tác và phải tháo chạy ngay trong ngày hôm nay.

Những lời đó cuối cùng đã kích động lòng dũng cảm của họ mạnh mẽ đến mức, khi cất lên tiếng hô vang trở lại như thể bỗng hóa thành những con người khác, họ lao ầm ầm vào kẻ thù với một sự cuồng nộ không tài nào ngăn cản nổi. Trước tiên là những tên lính Carthage đứng trước chiến kỳ, rồi đến lượt các chiến kỳ bị xô lệch vào sự hỗn loạn, và cuối cùng toàn bộ chiến tuyến buộc phải chắp tay chịu thua. Chúng quay lưng bỏ chạy tán loạn về doanh trại với nỗi hoảng sợ và kinh hoàng tột độ đến mức chẳng một ai dám dừng lại trấn thủ ở các cổng thành hay trên chiến lũy. Trong khi đó, người La Mã bám sát nút đến mức suýt hòa làm một thể với quân địch, xông thẳng vào trong chiến lũy của đối phương để tiếp tục cuộc chiến. Tại đây, trận chiến trở nên đẫm máu hơn bởi không gian di chuyển bị thu hẹp do sự chật chội của địa hình. Các tù binh cũng góp sức; khi chộp lấy những thanh gươm giữa lúc hỗn loạn và tự tổ chức thành một khối, họ đâm chém những tên Carthage ở phía sau và chặn đứng đường rút lui của chúng. Cứ thế, chưa đầy hai nghìn người trong số một đại quân hùng hậu như vậy—và phần lớn là kỵ binh—thực hiện được cuộc trốn chạy cùng với viên chỉ huy của chúng, tất cả số còn lại đều bị tước đoạt sinh mạng hoặc bị bắt làm tù binh. Ba mươi tám chiến kỳ bị thu giữ. Về phía phe chiến thắng, có khoảng hai nghìn người ngã xuống. Toàn bộ chiến lợi phẩm ngoại trừ phần của tù binh đều được nhường lại cho binh sĩ. Những con gia súc nào được chủ nhân nhận diện trong vòng ba mươi ngày cũng được miễn trừ. Khi họ trở về doanh trại với chiến lợi phẩm trĩu nặng, khoảng bốn nghìn tên nô lệ tình nguyện từng chiến đấu kém nhiệt huyết hơn và không tham gia cuộc đột kích vào doanh trại địch, vì sợ bị trừng phạt, đã chiếm lấy một ngọn đồi không xa doanh trại. Khi được một quân triều dẫn xuống vào ngày hôm sau, tình cờ họ đến đúng lúc Gracchus đang triệu tập một buổi họp quân sĩ. Tại buổi họp đó, vị cựu chấp chính quan trước tiên ban thưởng huân chương quân sự cho các cựu chiến binh tùy theo lòng dũng cảm và chiến công mà mỗi người thể hiện trong trận chiến; sau đó, khi nói về đám nô lệ tình nguyện, ông bày tỏ rằng thà để tất cả đều được ông ngợi khen dù xứng đáng hay không còn hơn là để bất kỳ ai bị trừng phạt vào ngày hôm nay. "Ta ra lệnh cho tất cả các ngươi được tự do," ông nói, "và nguyện sự kiện này mang lại lợi ích, hạnh phúc cùng sự thịnh vượng cho quốc gia và cho chính các ngươi." Những lời đó được tiếp nối bởi những tiếng hô vang nhiệt thành nhất, binh sĩ ôm chầm lấy nhau chúc mừng, kẻ thì giơ tay hướng lên thiên vương cầu nguyện mọi phúc lành sẽ đến với nhân dân La Mã và cá nhân Gracchus. Khi ấy, Gracchus cất lời hướng về họ: "Trước khi đặt tất cả các ngươi lên một vị thế bình đẳng trong việc tận hưởng sự tự do, ta không muốn đánh dấu bất kỳ dấu hiệu nào để phân biệt giữa người lính dũng cảm và kẻ nhát gan. Nhưng nay, khi lời hứa của quốc gia đã được thực hiện, để sự khác biệt giữa lòng dũng cảm và sự hèn nhát không bị xóa nhòa, ta sẽ ra lệnh lập danh sách những kẻ nào, vốn tự biết rõ hành vi hèn nhát của mình trong trận chiến, đã đào ngũ gần đây. Ta sẽ triệu tập họ trước mặt mình và bắt họ tuyên thệ rằng, ngoại trừ những ai có lý do bệnh tật, chừng nào họ còn tòng quân, họ sẽ không bao giờ dùng thức ăn hay thức uống ở bất kỳ tư thế nào khác ngoài tư thế đứng. Các ngươi sẽ nhẫn nại gánh chịu hình phạt này khi ngẫm ra rằng việc sự hèn nhát của các ngươi bị ghi dấu bằng một sự kỳ thị nhẹ nhàng nhất là điều bất khả kháng." Ngay sau đó, ông phát hiệu lệnh thu vén hành lý; và binh sĩ, vừa cười đùa vừa trêu chọc nhau trong lúc điều khiển và mang vác chiến lợi phẩm, đã quay trở lại Beneventum với tâm trạng hào hứng đến mức họ trông giống như đang trở về từ một bữa tiệc mừng ngày lễ lớn hơn là từ chiến trường đẫm máu. Toàn bộ cư dân Beneventum đổ xô ra đông nghịt đón chào họ ngoài cổng thành, ôm chầm lấy, chúc mừng và mời mọc binh sĩ vào dự tiệc. Tất cả họ đã chuẩn bị sẵn những bữa tiệc linh đình tại sân nhà mình để mời chào các binh sĩ, và khẩn khoản nài nỉ Gracchus cho phép họ được chung vui. Gracchus đồng ý với điều kiện họ phải mở tiệc ngay trên đường phố công cộng. Mỗi người mang mọi thứ bày biện ra trước cửa nhà mình. Các nô lệ tình nguyện tham gia yến tiệc với chiếc mũ tự do trên đầu hoặc được thắt dải len trắng; người thì ngả người trên bàn tiệc, kẻ thì đứng vừa thưởng thức bữa ăn vừa phục vụ những người khác. Thậm chí người ta còn cảm thấy đây là một dịp thích hợp để Gracchus, khi trở về Rome, ra lệnh vẽ một bức tranh tái hiện lại khung cảnh lễ hội ngày hôm ấy trong ngôi đền Tự do—nơi cha ông từng cho xây dựng trên đồi Aventine bằng nguồn tiền thu từ các khoản tiền phạt, và cũng chính cha ông đã làm lễ khánh thành.

Trong lúc những sự kiện này diễn ra tại Beneventum, Hannibal sau khi tàn phá lãnh thổ Naples đã di dời doanh trại đến Nola. Vị chấp chính quan, ngay khi hay tin ông ta đến gần, liền triệu tập phán quan Pomponius cùng lực lượng trong doanh trại phía trên Suessula, rồi chuẩn bị nghênh chiến kẻ thù mà không chần chừ giao chiến chút nào. Ông phái Caius Claudius Nero xuất phát vào lúc nửa đêm cùng phần lớn lực lượng kỵ binh qua cánh cổng nằm xa kẻ thù nhất, với chỉ thị phải đi vòng tránh để không bị phát hiện, rồi từ từ bám theo đội hình địch đang di chuyển, và ngay khi nhận thấy trận chiến bắt đầu, lập tức đánh úp vào hậu phương của chúng. Việc Nero không hoàn thành mệnh lệnh là do nhầm đường hay do thời gian quá ngắn vẫn còn là điều nghi vấn. Dù ông vắng mặt khi trận chiến diễn ra, người La Mã rõ ràng đã chiếm ưu thế; nhưng vì kỵ binh không đến kịp lúc, kế hoạch tác chiến đã được thỏa thuận từ trước đã bị xáo trộn, và Marcellus—không dám mạo hiểm truy đuổi kẻ thù đang rút lui—đành phất cờ ra lệnh rút quân trong lúc binh sĩ của ông đang đà chiến thắng. Mặc dù vậy, hơn hai nghìn tên địch được cho là đã ngã xuống trong ngày hôm đó; về phía người La Mã, con số này chưa đầy bốn nghìn... ý nhầm, chưa đầy bốn trăm. Nero, sau khi quần thảo vô ích cả người lẫn ngựa suốt ngày đêm mà chẳng nhìn thấy bóng dáng kẻ thù, đã trở về vào lúc hoàng hôn; khiến vị chấp chính quan tức giận mắng nhiếc ông đến mức khẳng định rằng ông chính là chướng ngại duy nhất khiến họ không thể giáng trả kẻ thù bằng chính thảm họa từng gánh chịu tại Cannae. Ngày hôm sau, quân La Mã tiến ra chiến trường, nhưng tên tướng Carthage, bị đánh bại ngay cả bằng sự thú nhận ngầm của chính hắn ta, vẫn rúc kỹ trong doanh trại. Từ bỏ mọi hy vọng chiếm được Nola—một mục tiêu chưa bao giờ thực hiện mà không tổn thất—vào một đêm trăng lặng gió thứ ba, ông ta lên đường hướng về Tarentum, nơi ông ta nuôi hy vọng lớn hơn rằng sẽ có kẻ phản bội dâng thành cho mình.

Các công việc nội chính của người La Mã cũng được điều hành với tinh thần quyết tâm chẳng kém gì ngoài chiến trường. Các quan giám sát, được giải phóng khỏi mối bận tâm về việc đấu thầu xây dựng các công trình công cộng do tình trạng khánh kiệt của ngân khố quốc gia, liền chuyển hướng sang việc chấn chỉnh đạo đức con người và trừng phạt những thói hư tật xấu nảy sinh trong thời chiến—tựa như một cơ thể bị suy kiệt bởi cơn bệnh kéo dài nay lại sinh sôi thêm những căn bệnh khác. Trước tiên, họ triệu tập những kẻ bị đồn đại là từng nuôi ý định từ bỏ nhà nước và tháo chạy khỏi Ý sau trận Cannae. Kẻ đứng đầu nhóm này là Lucius Caecilius Metellus, lúc bấy giờ đang giữ chức quaestor (quan tài chính). Tiếp theo, vì cả hắn lẫn những kẻ liên quan khác đều không thể biện minh được khi được lệnh tự bào chữa, họ đã tuyên án những kẻ này có tội vì đã dùng những lời lẽ và bàn tán gây tổn hại cho đất nước nhằm cấu kết hình thành âm mưu bỏ rơi nước Ý. Sau đó, họ triệu tập những kẻ từng thể hiện sự ranh mãnh thái quá trong việc tìm cách lách luật lời thề—cụ thể là những tù binh từng suy diễn rằng lời thề quay trở lại của họ sẽ được thỏa mãn bằng cách quay lén về doanh trại Hannibal sau khi đã lên đường khởi hành. Những kẻ thuộc nhóm này và nhóm kể trên sở hữu ngựa do nhà nước cấp đều bị tước đoạt ngựa, đồng thời tất cả đều bị giáng cấp khỏi bộ tộc và tước quyền công dân. Sự chú ý của các quan giám sát không chỉ dừng lại ở việc chấn chỉnh viện nguyên lão và tầng lớp kỵ sĩ. Họ còn xóa tên khỏi danh sách các thế kỷ trẻ tuổi của tất cả những ai không tham gia tòng quân trong suốt bốn năm qua, trừ phi họ có lý do miễn trừ hợp lệ hoặc bị cản trở bởi bệnh tật. Hơn hai nghìn cái tên như vậy cũng bị gộp vào danh sách những kẻ bị tước quyền và đều bị giáng cấp. Do ngân khố túng thiếu, các quan giám sát đã từ chối nhận thầu việc sửa chữa các đền đài linh thiêng, cung cấp ngựa cho quan lại và những việc tương tự; tuy nhiên, những người từng quen tham gia các buổi đấu thầu loại này đã kéo đến gặp các quan giám sát đông nghịt và khích lệ họ: "Cứ tiến hành mọi việc và ký kết hợp đồng y như thể ngân khố đang dồi dào tiền bạc. Sẽ không một ai trong số chúng tôi đòi hỏi tiền từ ngân khố cho đến khi chiến tranh kết thúc." Sau đó, những người chủ sở hữu của số nô lệ từng được Tiberius Sempronius phóng thích tại Beneventum cũng đến gặp họ, thông báo rằng họ được các chủ ngân hàng nhà nước triệu tập để nhận tiền đền bù giá trị nô lệ, nhưng họ kiên quyết không nhận cho đến khi chiến tranh kết thúc. Khi tinh thần sẵn sàng gánh vác ngân khố khánh kiệt của tầng lớp bình dân này bộc lộ rõ, tài sản của các thiếu niên chưa trưởng thành, rồi sau đó là phần của các góa phụ, bắt đầu được mang nộp vào; những người mang đến đều tin chắc rằng tài sản ký gửi của họ sẽ chẳng ở đâu an toàn và bất khả xâm phạm hơn là đặt dưới lòng tin công cộng. Nếu có bất kỳ thứ gì cần mua sắm hoặc dự trữ cho các góa phụ và trẻ mồ côi, một tờ lệnh chi trả qua quan tài chính sẽ được cấp phát cho việc đó. Sự hào phóng của các cá nhân cứ thế lan tỏa từ thành phố ra tận doanh trại, đến mức không một kỵ sĩ hay sĩ quan bách phu trưởng nào chịu nhận lương, và những ai dám nhận sẽ bị mỉa mai gọi bằng cái tên những kẻ ham tiền thuê mướn.

Chấp chính quan Quintus Fabius đang đóng quân trước thành Casilinum—nơi đang bị chiếm đóng bởi lực lượng đồn trú gồm hai nghìn quân Campania và bảy trăm lính của Hannibal. Chỉ huy nơi này là Statius Metius, được cử đến bởi Cneius Magius Atellanus (lúc bấy giờ đang là Medixtuticus và đang tiến hành vũ trang bừa bãi cho cả nô lệ lẫn dân thường để tấn công doanh trại La Mã trong lúc chấp chính quan đang mải mê vây hãm Casilinum). Không một việc nào trong số đó lọt khỏi tầm mắt của Fabius. Do đó, ông gửi tin cho đồng nghiệp tại Nola rằng: "Cần phải có thêm một đội quân để đối phó với người Campania trong lúc cuộc vây hãm Casilinum đang tiếp diễn; ngài hãy tự thân thân chinh đến đây sau khi để lại lực lượng đủ bảo vệ Nola, hoặc nếu tình hình Nola đòi hỏi ngài phải ở lại vì nơi này chưa thực sự an toàn trước các cuộc tấn công của Hannibal, hãy triệu hồi cựu chấp chính quan Tiberius Gracchus từ Beneventum đến." Nhận được thông điệp này, Marcellus để lại hai nghìn quân đồn trú tại Nola rồi dẫn số lực lượng còn lại tiến về Casilinum; và sự có mặt của ông khiến người Campania—vốn đang nhấp nhổm hành động—lập tức đình chỉ các mưu tính. Thế là cuộc vây hãm Casilinum được phối hợp tiến hành bởi hai vị chấp chính quan. Nhưng vì binh sĩ La Mã hứng chịu nhiều thương vong khi liều lĩnh áp sát tường thành, và các cuộc tấn công không đạt kết quả mỹ mãn như ý muốn, Fabius đưa ra quan điểm rằng mục tiêu này—vốn là một việc nhỏ nhặt nhưng độ khó khăn chẳng kém gì những việc trọng đại—nên bị bỏ dở, và họ nên rút lui khỏi nơi đây vì những vấn đề cấp bách lớn hơn đang hối thúc. Dù vậy, Marcellus đã thành công trong việc thuyết phục ông không nên bỏ đi khi mục tiêu chưa hoàn thành, với lý do rằng tuy có nhiều việc các vị tướng tài không nên mưu tính, nhưng một khi đã nhúng tay vào thì không được phép bỏ dở, bởi tiếng đồn trong cả hai trường hợp đều mang lại những hậu quả trọng đại. Ngay sau đó, các công trình vây hãm vineae cùng đủ loại máy móc chiến tranh được áp sát; kết quả là người Campania phải khẩn khoản nài nỉ Fabius cho phép họ rút lui an toàn về Capua. Khi một số ít người trong số họ vừa bước ra khỏi thị trấn, Marcellus liền chiếm lấy cánh cổng nơi họ đi qua, lập tức tàn sát không phân biệt những kẻ ở gần cổng, rồi xông thẳng vào trong để cuộc chém giết bùng nổ ngay giữa lòng thị trấn. Khoảng năm mươi người Campania ban đầu bước ra khỏi thành đã chạy trốn đến chỗ Fabius và đến được Capua an toàn dưới sự bảo vệ của ông. Thế là Casilinum thất thủ nhờ một cơ hội tình cờ xuất hiện trong lúc các cuộc đàm phán và sự chần chừ của những kẻ đang cầu xin sự bảo hộ diễn ra. Các tù binh—gồm cả người Campania lẫn lính của Hannibal—được gửi về Rome và tống giam vào ngục tối. Đám đông dân chúng trong thị trấn được phân tán cho các cộng đồng lân cận để quản thúc.

Cùng thời điểm các chấp chính quan rút lui khỏi Casilinum sau khi hoàn thành mục tiêu, Gracchus—lúc bấy giờ đang ở Lucania—đã phái một số đại đội do một viên tổng đốc đồng minh chỉ huy đến tàn phá vùng đất của kẻ thù. Khi những kẻ này đang lang thang bất cẩn, Hanno bất ngờ đánh úp, giáng trả một thảm họa chẳng kém gì những gì chính hắn từng nếm trải tại Beneventum, rồi vội vã rút lui về vùng đất Bruttium kẻo Gracchus đuổi kịp. Về phía các chấp chính quan, Marcellus quay trở lại Nola nơi ông từng xuất phát, còn Fabius tiến vào Samnium để tàn phá ruộng đồng và dùng vũ lực thu hồi các thành phố từng phản loạn. Người Samnites vùng Caudium chịu đựng sự tàn phá nặng nề nhất; những cánh đồng của họ bị thiêu trụi bởi lửa trên một diện tích rộng lớn, cả người lẫn gia súc đều bị cướp đoạt làm chiến lợi phẩm. Các thị trấn Compulteria, Telesia, Compsa, Melae, Fulfulae và Orbitanium lần lượt bị hạ gục bằng bạo lực. Blandae (thuộc về người Lucanian) và Aecae (thuộc về người Apulian) cũng thất thủ sau các cuộc vây hãm. Hai mươi lăm nghìn quân địch bị bắt sống hoặc tiêu diệt trong các thị trấn này, ba trăm bảy mươi kẻ đào ngũ bị tóm gọn; và khi được vị chấp chính quan gửi về Rome, tất cả bọn chúng đều bị đánh đòn roi tại quảng trường comitium rồi quăng xuống khỏi vách đá. Đó là những chiến công mà Fabius đạt được chỉ trong vòng vài ngày ngắn ngủi. Bệnh tật đã giữ chân Marcellus khiến ông không thể hoạt động tích cực tại Nola. Thị trấn Accua cũng bị hạ bằng vũ lực trong cùng khoảng thời gian đó bởi phán quan Quintus Fabius (người có khu vực cai quản là vùng lân cận Luceria); ông cũng cho xây dựng một doanh trại cố định tại Ardonea. Trong khi người La Mã bận rộn ở nhiều mặt trận khác nhau như vậy, Hannibal đã tiến đến Tarentum, tàn phá không thương tiếc mọi thứ trên đường ông đi qua. Tại lãnh thổ Tarentum, lực lượng của ông cuối cùng cũng bắt đầu hành quân một cách hòa bình. Ở đó chẳng có gì bị xâm phạm, họ cũng không bao giờ bước lệch khỏi con đường cái quan; rõ ràng điều này không xuất phát từ sự ôn hòa của binh sĩ hay vị tướng, mà nhằm mục đích lấy lòng tình cảm của cư dân Tarentum. Tuy nhiên, khi tiến đến sát chân tường mà chẳng nhận thấy bất kỳ động thái nào vốn được ông kỳ vọng sẽ xảy ra khi nhìn thấy đội tiên phong của mình, ông đành dựng doanh trại cách thành phố chừng một dặm. Ba ngày trước khi Hannibal tới, Marcus Livius—do phán quan Marcus Valerius, tư lệnh hạm đội tại Brundusium phái đến—đã chiêu mộ giới trẻ quý tộc Tarentum, bố trí lính gác tại mọi cổng thành và xung quanh tường thành ở những nơi hoàn cảnh đòi hỏi, đồng thời duy trì chế độ canh gác vô cùng nghiêm ngặt cả ngày lẫn đêm, đến mức chẳng để lộ bất kỳ cơ hội thực hiện mưu tính nào cho cả kẻ thù lẫn những đồng minh mờ ám. Vì lý do này, vài ngày trôi qua vô ích; và khi nhận ra rằng không một ai trong số những kẻ từng đến gặp mình ở hồ Avernus chịu xuất hiện hay gửi thư từ, thông điệp gì, Hannibal hiểu rằng mình đã cả tin đi theo những lời hứa hão huyền, liền nhổ trại rời đi. Thậm chí sau sự việc này, ông vẫn không hề gây ra bất kỳ hành vi bạo lực nào đối với lãnh thổ Tarentum, bởi ông vẫn chưa từ bỏ hy vọng lung lay lòng trung thành của họ đối với người La Mã dẫu sự khoan dung giả tạo của ông cho tới lúc đó chưa mang lại chút lợi ích nào. Nhưng ngay khi đến Salapia, ông liền thu gom kho dự trữ lúa mì ở đó từ các vùng đất Metapontum và Heraclea, bởi giữa mùa hè đã qua đi và vị trí này rất làm ông hài lòng để làm doanh trại mùa đông. Từ đây, người Moor và Numidia được phái đi cướp bóc lãnh thổ Sallentum cùng những khu rừng lân cận ở Apulia. Tại đó, dẫu chẳng thu được mấy chiến lợi phẩm loại khác, họ lại cướp được chủ yếu là những bầy ngựa, và bốn nghìn con trong số đó đã được phân phát cho lực lượng kỵ binh của ông để thuần hóa.

Người La Mã, nhận thức rằng một cuộc chiến không thể xem thường đang bùng nổ ở Sicily và cái chết của tên bạo chúa đã cung cấp cho người Syracuse những nhà lãnh đạo táo bạo hơn thay vì thay đổi lòng trung thành của họ đối với phe Carthage hay cục diện tâm lý của họ, liền giao phó tỉnh lỵ đó cho Marcus Marcellus—một trong các chấp chính quan của họ. Sau vụ ám sát Hieronymus, thoạt đầu sự hỗn loạn đã nổ ra giữa hàng ngũ binh sĩ ở lãnh thổ Leontini. Họ cuồng nộ gào thét rằng vong linh của nhà vua phải được xoa dịu bằng máu của những kẻ chủ mưu. Về sau, việc từ "tự do" (một từ quá đỗi ngọt ngào đối với đôi tai) được lặp đi lặp lại nhiều lần, những hy vọng về các khoản tiền ban phát từ ngân khố hoàng gia, triển vọng được tòng quân dưới quyền những vị tướng giỏi giang hơn trong tương lai, cùng những câu chuyện kể về những tội ác ghê tởm và dục vọng bệnh hoạn hơn nữa của tên bạo chúa, đã tạo nên một sự biến đổi sâu sắc trong tâm tư họ, khiến họ để mặc cái xác của vị nhà vua—kẻ mà chỉ ít lâu trước đó họ còn tiếc thương—nằm lại đó không người chôn cất. Trong khi những kẻ chủ mưu còn lại ở lại phía sau nhằm giữ chân quân đội đứng về phía mình, Theodotus và Sosis phi ngựa trên những con chiến mã của nhà vua lao về Syracuse với tốc độ nhanh nhất có thể, để đánh úp phe phái hoàng gia khi họ còn chưa hay biết gì về những gì đã xảy ra. Nhưng họ không chỉ bị qua mặt bởi tin đồn—thứ chẳng có gì nhanh nhạy bằng trong những vụ việc như thế—mà còn bởi một sứ giả vốn là một trong các nô lệ hoàng gia. Do đó, Andranodorus đã kịp thời bố trí các lực lượng đồn trú mạnh mẽ chiếm giữ khu vực Insula, thành cổ và mọi vị trí thuận lợi khác trong tầm tay. Sau khi mặt trời lặn, khi bóng tối đang buông xuống, Theodotus và Sosis phi ngựa qua cổng Hexapylum, trưng ra bộ trang phục hoàng gia dính đầy máu cùng chiếc mão của nhà vua; rồi khi đi xuyên qua khu Tycha, vừa hô hào người dân đứng lên vì tự do và cầm vũ khí, họ vừa giục giã mọi người tập trung tại Achradina. Một số người dân túa ra đường phố, kẻ đứng ở hiên nhà, người khác dòm ra từ mái nhà và cửa sổ để gặng hỏi chuyện gì đang xảy ra. Khắp mọi ngóc ngách thành phố ngập tràn ánh đèn và đủ loại tiếng động náo loạn. Các cuộc tụ tập của những kẻ mang vũ khí hình thành tại các không gian công cộng. Những ai không có vũ khí liền xông vào đền thờ thần Jupiter Olympian để tháo dỡ các chiến lợi phẩm thu từ người Gaul và Illyria—từng được dâng tặng cho Hiero bởi nhân dân La Mã và được ông treo ở đó; đồng thời họ cất lời khẩn cầu thần Jupiter hãy sẵn lòng và không một chút oán hận mà cho những kẻ đang cầm vũ khí bảo vệ đất nước, đền thờ các vị thần và sự tự do của mình được mượn tạm những thứ vũ khí được cung hiến ấy. Đám đông này cũng được hội quân bởi các đội lính gác được bố trí tại các khu vực trọng yếu của thành phố. Trong khu vực đảo, Andranodorus đã bảo vệ các kho lương thực công cộng bằng một đội đồn trú, cùng nhiều vị trí khác. Nơi này—được bao bọc bằng những bức tường đá đẽo vuông vức và xây dựng cao ráo theo kiểu thành cổ—được chiếm giữ bởi một nhóm thanh niên được cắt cử làm nhiệm vụ đồn trú, và họ đã phái sứ giả đến Achradina để thông báo rằng các kho lúa và nguồn lương thực đang nằm trong tay viện nguyên lão.

Vào lúc rạng đông, toàn bộ dân chúng—cả vũ trang lẫn tay không—tập trung tại tòa nhà viện nguyên lão ở Achradina. Tại đó, từ bệ thờ Nữ thần Hòa bình đứng sừng sững ở đó, một quý tộc tên là Polyaenus đã cất lên một bài phát biểu ôn hòa và đầy phóng khoáng. Ông nói rằng: "Những con người từng nếm trải cảnh nô lệ và nhục nhã thường phẫn nộ trước một tai họa vốn đã quá quen thuộc, nhưng cư dân Syracuse mới chỉ nghe kể lại từ cha ông chứ chưa từng tận mắt chứng kiến những thảm họa mà nội chiến mang lại." Ông tiếp rằng: "Ông ngợi khen sự hăng hái mà họ đã dùng để cầm vũ khí; nhưng ông sẽ còn ngợi khen họ nhiều hơn nữa nếu họ biết kiềm chế không sử dụng chúng trừ khi bị ép buộc bởi tình thế ngặt nghèo cùng cực. Hiện tại, ông khuyên nên cử sứ thần đến gặp Andranodorus để buộc hắn phải quy phục sự chỉ đạo của viện nguyên lão và nhân dân, mở toang các cổng đảo và rút lực lượng đồn trú đi. Nếu hắn quyết tâm soán đoạt vương quyền mà hắn từng được bổ nhiệm làm giám hộ, ông sẽ đề nghị họ khốc liệt giành lại tự do từ tay Andranodorus hơn là từng làm với Hieronymus." Từ đại hội đó, các sứ thần được phái đi. Viện nguyên lão bắt đầu nhóm họp trở lại; cơ quan này—dù dưới thời Hiero vẫn luôn đóng vai trò là hội đồng công cộng của nhà nước, nhưng từ sau cái chết của ông cho đến nay chưa từng một lần hội họp hay được thỉnh ý về bất kỳ vấn đề gì. Khi các sứ thần đến gặp Andranodorus, bản thân hắn ta đã lung lay trước ý kiến đồng lòng của đồng bào, trước việc họ đã kiểm soát các khu vực khác của thành phố, và trước thực tế là phần kiên cố nhất của hòn đảo đã bị phản bội và rơi vào tay kẻ khác. Thế nhưng vợ hắn là Demarata—con gái của Hiero—vẫn sục sôi niềm kiêu hãnh hoàng gia và thói ngạo mạn đàn bà, đã kéo hắn ra khỏi sự hiện diện của các sứ thần và nhắc nhở hắn về câu nói từng được bạo chúa Dionysius lặp đi lặp lại nhiều lần rằng: "Một người chỉ nên từ bỏ quyền lực tối cao khi bị lôi đi bằng chân chứ không phải trong lúc đang ngồi trên lưng ngựa. Việc từ bỏ quyền lực vào bất kỳ khoảnh khắc nào mình muốn là điều dễ dàng, nhưng để gầy dựng và chiếm lấy nó mới là điều khó khăn và gian khổ. Rằng hắn nên đòi hỏi các sứ thần cho thêm chút thời gian suy tính, rồi dùng khoảng thời gian đó để đón quân từ Leontini về; nếu hắn hứa hẹn kho báu hoàng gia cho họ, mọi thứ sẽ nằm gọn trong lòng bàn tay hắn." Lời khuyên này, xuất phát từ một phụ nữ, đã không bị Andranodorus bác bỏ hoàn toàn cũng chẳng được áp dụng ngay lập tức; hắn ta cho rằng phương án an toàn nhất để đạt được quyền lực là câu giờ vào thời điểm hiện tại. Do đó, hắn bảo các sứ thần mang lời đáp về rằng hắn sẽ hành động tùng theo viện nguyên lão và nhân dân. Ngày hôm sau, vừa lúc rạng sáng, hắn mở toang các cổng đảo và bước vào quảng trường Achradina; rồi leo lên bệ thờ Nữ thần Hòa bình—nơi Polyaenus từng đọc bài diễn văn ngày hôm trước—hắn bắt đầu bài phát biểu bằng cách cầu xin sự tha thứ cho sự chần chừ của mình. "Ta giữ các cổng đóng kín," hắn nói, "không phải vì tách biệt lợi ích của bản thân khỏi lợi ích chung, mà vì sợ hãi không biết cuộc tàn sát sẽ dừng lại ở đâu một khi lưỡi gươm đã tuốt vỏ; không biết họ sẽ chỉ mãn nguyện với cái máu của tên bạo chúa vốn đã đủ cho sự tự do, hay sẽ tàn sát tất cả những ai có quan hệ huyết thống, thông gia hoặc nắm giữ bất kỳ chức vụ nào với triều đình vì bị coi là đồng lõa trong tội ác của kẻ khác. Sau khi nhận thấy những kẻ giải phóng đất nước đang khao khát bảo vệ nó khi đã được giải phóng, và mưu sự của mọi người đều hướng về lợi ích chung, ta đã không do dự trao trả lại cho tổ quốc bản thân ta cùng mọi thứ từng được phó thác vào danh dự và sự giám hộ của ta, bởi chính kẻ từng ủy thác chúng cho ta đã ngã xuống làm nạn nhân cho sự điên rồ của chính hắn." Sau đó, quay sang những kẻ từng ám sát nhà vua, gọi thẳng tên Theodotus và Sosis, hắn nói: "Các ngươi đã thực hiện được một chiến công đáng nhớ, nhưng hãy tin ta, vinh quang của các ngươi chỉ mới bắt đầu chứ chưa hoàn thiện; và vẫn còn đó những hiểm họa lớn lao rình rập rằng nhà nước tự do sẽ bị hủy hoại, nếu các ngươi không lo liệu cho sự yên bình và hòa hợp của nó."

Khép lại bài phát biểu này, hắn đặt những chiếc chìa khóa cổng thành và kho báu hoàng gia xuống dưới chân họ; và ngày hôm đó, rút lui khỏi đại hội với tâm trạng vô cùng phấn khởi, họ cùng vợ con dâng lễ cầu khẩn tại mọi đền thờ của các vị thần. Vào ngày hôm sau, một đại hội được tổ chức để bầu chọn các phán quan. Andranodorus đắc cử ngay trong nhóm đầu; những người còn lại phần lớn là những kẻ từng tiêu diệt bạo chúa, trong đó có hai người là Sopater và Dinomenes được cử nhiệm khi đang vắng mặt. Khi nghe tin về những gì đã xảy ra tại Syracuse, họ liền vận chuyển kho báu hoàng gia từ Leontini về đó và giao nổ vào tay các quan tài chính được chỉ định cho mục đích đó. Kho báu trên đảo và ở Achradina cũng được bàn giao cho họ, và phần tường thành vốn tạo ra sự ngăn cách quá mức kiên cố giữa hòn đảo với các khu vực khác của thành phố đã bị phá hủy theo sự đồng thuận chung. Mọi việc khác được thực hiện đều phù hợp với xu hướng hướng về tự do trong tâm trí họ. Về phần Hippocrates và Epicydes, khi hay tin về cái chết của bạo chúa—điều mà Hippocrates thậm chí từng muốn che giấu bằng cách thủ tiêu cả sứ giả—bị binh lính bỏ rơi, họ đành quay trở lại Syracuse vì thấy đó là phương án an toàn nhất trong hoàn cảnh hiện tại. Tuy nhiên, sợ rằng nếu xuất hiện công khai cùng nhau, họ sẽ trở thành đối tượng bị nghi kỵ và bị xem là những kẻ đang tìm cơ hội tạo ra biến động, trước tiên họ đến gặp các phán quan và thông qua họ để tiến thỉnh viện nguyên lão. Họ tuyên bố rằng: "Họ được Hannibal phái đến gặp Hieronymus với tư cách bạn bè và đồng minh; họ đã tuân thủ mệnh lệnh của chính con người mà vị tướng của họ muốn họ tuân theo; họ khao khát được quay trở lại với Hannibal; nhưng vì cuộc hành trình sẽ không an toàn khi lính La Mã vũ trang đang lùng sục khắp nơi trên xứ Sicily, họ khẩn thiết yêu cầu được cung cấp một đội hộ vệ để đưa họ về Locri ở Ý một cách an toàn; và qua đó, họ sẽ mang lại một ơn huệ lớn lao cho Hannibal với chút ít phiền phức." Thỉnh cầu này rất dễ được chấp thuận, bởi người ta đang rất muốn tống khứ những vị tướng rành nghề chiến trận, vừa nghèo túng vừa táo bạo ấy của nhà vua đi cho khuất mắt. Nhưng họ đã không hành động nhanh chóng như ý muốn để đạt được điều mình khao khát. Trong lúc đó, những thanh niên có máu nhà binh và quen thuộc với binh lính này lại tranh thủ đi khắp nơi phao tin buộc tội viện nguyên lão và giới quý tộc, lúc thì rót vào tai chính binh sĩ, khi thì rỉ tai bọn đào ngũ (phần lớn là thủy thủ La Mã), có lúc lại thì thầm với đám dân nghèo hạ đẳng, ám chỉ rằng: "Những gì họ đang ngầm nhọc công mưu tính chính là đặt Syracuse dưới quyền thống trị của người La Mã dưới cái cớ làm mới liên minh, và khi ấy phe phái đó cùng nhóm nhỏ những kẻ chủ trương liên minh sẽ nắm quyền tối cao."

Đám đông những kẻ sẵn sàng lắng nghe và tin tưởng những lời bóng gió đó từ khắp nơi đổ về Syracuse ngày càng tăng lên từng ngày, thắp lên hy vọng không chỉ cho Epicydes mà cho cả Andranodorus trong việc thực hiện đảo chính. Cuối cùng, bị quấy rầy bởi sự hối thúc của người vợ—cảnh báo rằng: "Giờ đây chính là thời điểm thuận lợi để chớp lấy quyền chính, khi vạn vật hãy còn hỗn loạn do sự tự do còn non trẻ và chưa được thiết lập quy củ; khi một lực lượng binh lính được nuôi dưỡng bằng tiền lương hoàng gia vẫn còn đó; và khi các vị tướng do Hannibal phái đến vốn quen thuộc với binh lính có thể phò trợ cho mưu đồ ấy"—Andranodorus bèn chia sẻ ý định của mình với Themistus (kẻ đã kết hôn với con gái của Gelon), rồi vài ngày sau lại bất cẩn tiết lộ nó cho một diễn viên kịch tên là Ariston—người mà hắn ta có thói quen tin tưởng giao phó những bí mật khác. Ariston là một người có dòng dõi và gia thế đàng hoàng, nghề nghiệp của ông không hề làm lu mờ điều đó bởi đối với người Hy Lạp, chẳng có ngành nghề nào kiểu ấy bị coi là hở mặt hay nhục nhã. Do đó, ông đã phơi bày âm mưu cho các phán quan vì tin chắc rằng lòng trung thành với tổ quốc phải được đặt lên trên hết. Sau khi thu thập bằng chứng không thể chối cãi để xác thực lời khai của Ariston là sự thật, họ thỉnh ý các vị bô lão trong viện nguyên lão, và với sự đồng thuận của các cụ, họ bố trí lính gác tại các cánh cửa rồi ra tay tiêu diệt Themistus và Andranodorus ngay khi hai kẻ này vừa bước vào phòng họp viện nguyên lão. Một vụ bạo loạn bùng nổ do hành động này—vốn mang vẻ tàn bạo đối với những ai không rõ nguyên nhân (chỉ có các phán quan mới biết)—đã khiến các phán quan, sau khi cuối cùng cũng vãn hồi được trật tự im lặng, phải đưa kẻ chỉ điểm vào trong phòng họp. Sau khi Ariston trình bày chi tiết mọi ngóc ngách sự việc một cách có hệ thống, chứng minh rằng âm mưu bắt nguồn từ cuộc hôn nhân giữa Harmonia (con gái Gelon) với Themistus; rằng các lực lượng phụ họa châu Phi và Tây Ban Nha đã được chuẩn bị sẵn sàng để tẩm liệm các phán quan cùng giới quý tộc khác; rằng người ta đã loan tin tài sản của họ sẽ là chiến lợi phẩm cho bọn sát nhân; rằng một băng nhóm lính đánh thuê quen tuân lệnh Andranodorus đã được chuẩn bị sẵn để tái chiếm hòn đảo—và sau khi vạch trần rành mạch các vai trò của những kẻ nhúng chớp vào vụ việc, đồng thời phơi bày toàn bộ kế hoạch được chuẩn bị sẵn sàng từ nhân sự cho đến vũ khí, viện nguyên lão đều đồng thuận rằng chúng đã đền tội thích đáng chẳng khác gì Hieronymus. Một tiếng hò hét vang lên bên ngoài tòa nhà viện nguyên lão từ đám đông với nhiều tâm trạng khác nhau và hoang mang về sự thật; nhưng khi họ cưพ xử một cách cuồng nộ và đe dọa, thi thể của những kẻ âm mưu nằm ở tiền sảnh viện nguyên lão đã khiến họ hoảng sợ đến mức thầm lặng đi theo phe bình dân ôn hòa hơn để bước vào đại hội. Sopater là người được viện nguyên lão và đồng nghiệp ủy nhiệm giải thích rõ câu chuyện.

Đối xử với họ như thể họ đang đứng trước tòa án, ông bắt đầu từ quá khứ của chúng, khẳng định rằng Andranodorus và Themistus chính là cội nguồn của mọi hành vi bất nghĩa và vô đạo đức từng xảy ra kể từ sau cái chết của Hiero. "Bởi vì," ông nói, "cậu bé Hieronymus từng tự mình làm được việc gì chứ? Cậu ta làm sao có thể làm được gì khi tuổi hãy còn chưa tới tuổi cập kê? Các gia sư và cố vấn của cậu ta mới là kẻ cai trị, trong khi tiếng ác lại trút lên đầu người khác. Do đó, đáng lẽ ra bọn chúng đã phải bị xử tử trước hoặc cùng lúc với Hieronymus. Thế nhưng những kẻ đáng chết ấy lại mưu toan những tội ác mới sau khi bạo chúa đã qua đời; thoạt đầu là công khai, khi đóng các cổng đảo lại, Andranodorus tự xưng là người thừa kế ngai vàng và chiếm giữ nó như một tư gia trong khi hắn chỉ nắm giữ với tư cách giám hộ; sau đó, khi bị phản bội bởi những kẻ trên đảo và bị bao vây bởi toàn thể công dân chiếm đóng Achradina, hắn tìm cách tước đoạt bằng những thủ đoạn bí mật và tinh vi cái vương quyền mà hắn từng mưu tính công khai nhưng thất bại. Thậm chí hắn còn chẳng mủi lòng trước những ân huệ và danh hiệu, bởi ngay cả kẻ âm mưu chống lại tự do của tổ quốc này cũng được suy tôn làm phán quan giữa những người giải phóng nó. Nhưng chính những người vợ mang dòng máu hoàng gia đã làm vấy bẩn chúng bằng cơn khát vương quyền này—một ả kết hôn với con gái Hiero, ả kia kết hôn với con gái Gelon." Nghe đến những lời đó, một tiếng hò hét bùng lên từ mọi ngóc ngách của đại hội rằng "không một ai trong số những người phụ nữ này được phép sống, và không một kẻ nào thuộc dòng dõi hoàng gia được giữ lại trên đời." Bản chất của đám đông muôn đời vẫn thế: chúng hoặc là những kẻ nô lệ luồn cúi, hoặc là những bạo chúa ngạo mạn. Chúng chẳng biết cách ôn hòa khi khinh miệt hay tận hưởng sự tự do vốn đứng ở vị trí trung dung; và thông thường chẳng bao giờ thiếu những kẻ thừa cơ thủ lợi, những kẻ chuyên dắt mũi sự oán giận của chúng để kích động những bộ óc hăng hái nông nổi ấy đến với máu me và tàn sát. Do đó, trong dịp này, các phán quan ngay lập tức đề xuất thông qua một nghị quyết—được đồng thuận hầu như còn trước cả khi được đề xuất—rằng toàn bộ gia tộc hoàng gia phải bị xử tử; và những kẻ được phán quan phái đi vì mục đích đó đã ra tay tước đoạt sinh mạng Demarata (con gái Hiero) cùng Harmonia (con gái Gelon)—những người vợ của Andranodorus và Themistus.

Vẫn còn một người con gái của Hiero tên là Heraclea—vợ của Zoippus (kẻ từng được Hieronymus phái đi làm sứ thần đến chỗ vua Ptolemy rồi trở thành một kẻ lưu vong tự nguyện). Ngay khi hay tin họ sắp tìm đến mình, cô liền chạy trốn vào nhà nguyện của các vị thần hộ mệnh, đi cùng là hai người con gái đồng trinh với mái tóc xõa tung và những dấu hiệu thảm hại khác. Không dừng lại ở đó, cô còn cất tiếng cầu khẩn, nài nỉ họ "vì ký ức về người cha Hiero và người anh trai Gelon của cô mà đừng để một kẻ vô tội như cô phải bị thiêu rụi trong ngọn lửa căm hờn dành cho Hieronymus. Rằng tất cả những gì cô nhận được từ triều đại của ông chỉ là cuộc lưu vong của chồng mình. Rằng cô chẳng hề tận hưởng những lợi ích giống như chị gái mình khi Hieronymus còn sống, và sự tình của cô lúc này cũng chẳng giống ả khi hắn đã chết. Sao cơ? Dẫu chị gái cô có thể đã chia sẻ ngai vàng với Andranodorus nếu mưu đồ của hắn thành công, thì cô đây vẫn phải chịu cảnh nô lệ như những người khác. Liệu có ai nghi ngờ rằng nếu Zoippus nhận được tin Hieronymus đã bị xử tử và Syracuse đã được tự do, hắn sẽ lập tức lên tàu trở về quê hương? Nhưng than ôi, mọi hy vọng của con người thật lắm phen lừa dối! Vợ con hắn đang phải chật vật giành giật sự sống ngay trên chính mảnh đất quê hương nay đã đượm ánh tự do! Họ đang đứng cản đường tự do hay luật pháp ở điểm nào? Liệu có hiểm họa nào giáng xuống bất kỳ ai từ họ—từ một người phụ nữ cô độc, tựa như góa phụ và những đứa trẻ sống cảnh mồ côi hay sao? Nhưng có lẽ người ta sẽ thừa nhận không có mối hiểm họa nào từ họ, mà lại viện cớ rằng toàn bộ gia tộc hoàng gia đều đáng ghét. Nếu đúng là vậy, cô khẩn khoản xin hãy đày ải họ thật xa Syracuse và Sicily, hãy ra lệnh đưa họ đến Alexandria—người vợ về với chồng, các con gái về với cha." Nhận thấy tai và tâm trí họ hoàn toàn dửng dưng, và một số kẻ trong số đó đang rút gươm ra để tránh lãng phí thời gian vô ích, cô bỗng buông xuôi việc van xin cho bản thân và chuyển sang nài nỉ họ "hãy tha mạng, chí ít là cho các con gái cô—những đứa trẻ ở độ tuổi mà ngay cả những kẻ thù căm hận nhất cũng phải rủ lòng thương." Cô khẩn nài họ "trong cơn báo thù các bạo chúa, đừng tự mình bắt chước những tội ác vốn đáng bị họ ngỉu báng." Giữa lúc cô đang van nài, chúng lôi cô ra khỏi nơi ẩn tích và tàn sát; rồi sau đó lao vào những trinh nữ đang vấy đẫm máu của mẹ họ. Những thiếu niên ngây thơ ấy, ngơ ngác vì sợ hãi lẫn đau thương, hệt như người mắc chứng điên loạn, đã lao vụt ra khỏi nhà nguyện với tốc độ nhanh đến mức nếu có một lối thoát nào đó ra đường phố, họ chắc chắn đã làm chấn động cả thành phố bằng sự hỗn loạn. Thế nhưng, họ đã nhiều lần luồn lách qua giữa vô số kẻ mang vũ khí với thân thể nguyên vẹn trong không gian chật hẹp của ngôi nhà, tự giải thoát khỏi những cái ôm tóm chặt dẫu phải giãy giụa qua bao nhiêu đôi tay vạm vỡ; nhưng cuối cùng, kiệt sức vì những vết thương và để lại vệt máu loang lổ khắp nơi, họ ngã xuống bất động. Vụ sát hại này, tự thân nó vốn đã bi thảm, lại càng trở nên não nề hơn bởi chỉ một khoảnh khắc ngắn ngủi sau đó, một thông điệp đã được truyền tới rằng không được giết họ, vì tâm trạng của người dân lúc này đã chuyển sang lòng trắc ẩn. Sự trắc ẩn đó rồi lại châm ngòi cho một cảm giác phẫn nộ, bởi sự vội vã đã quá đỗi trong việc thi hành án phạt và chẳng còn chút cơ hội nào để mềm lòng hay quay bước trước cơn giận dữ. Do đó, đám đông bày tỏ sự bất bình và đòi tiến hành bầu cử để khuyết vị trí của Andranodorus và Themistus (vì cả hai đều là phán quan)—một cuộc bầu cử chắc chắn chẳng lấy gì làm dễ chịu đối với các phán quan đương nhiệm.

Ngày bầu cử được ấn định, và trái với sự ngạc nhiên của tất cả mọi người, một kẻ từ tận cùng đám đông cất tiếng đề cử Epicydes, rồi một kẻ khác cũng từ góc ấy đề cử Hippocrates. Sau đó, số phiếu ủng hộ hai nhân vật này tăng vọt với sự đồng thuận hiển nhiên của đám đông. Đại hội có thành phần hỗn tạp, không chỉ gồm bình dân mà còn cả một rừng binh sĩ, với lượng lớn những kẻ đào ngũ pha trộn vào—những kẻ luôn khao khát đảo lộn mọi thứ. Các phán quan thoạt đầu giấu nhẹm cảm xúc và tìm cách kéo dài thời gian; nhưng cuối cùng, chịu khuất phục trước dư luận chung và lo sợ một cuộc bạo loạn, họ đành tuyên bố hai kẻ đó đắc cử phán quan. Dù vậy, những kẻ này không lập tức công khai lộ rõ ý đồ, dẫu họ vô cùng bực bội khi thấy sứ thần đã được phái đi gặp Appius Claudius để thương lượng một hiệp hưu chiến mười ngày, và ngay khi đạt được điều đó, những sứ thần khác lại tiếp tục được cử đi bàn chuyện nối lại liên minh cũ. Người La Mã với hạm đội một trăm chiến thuyền lúc bấy giờ đang đóng quân tại Murgantia, ngóng chờ kết quả của cuộc náo động do cái chết của các bạo chúa gây ra tại Syracuse, cũng như việc nền tự do mới mẻ sẽ đẩy cư dân nơi đây tiến đến đâu. Trong khi đó, các sứ thần Syracuse được Appius Claudius phái đến gặp Marcellus khi ông đặt chân đến Sicily; và sau khi lắng nghe các điều kiện hòa bình cùng nhận định rằng mọi việc có thể đạt được sự dàn xếp, chính Marcellus cũng cử sứ thần đến Syracuse để thương thảo trực tiếp với các phán quan về việc nối lại liên minh. Nhưng lúc bấy giờ, sự tĩnh lặng và yên bình ở đó đã hoàn toàn biến mất. Hippocrates và Epicydes, sau khi gạt bỏ được nỗi sợ hãi khi tin tức về việc hạm đội Carthage cập cảng Pachynum bay đến, liền rỉ tai hết lính đánh thuê đến bọn đào ngũ rằng Syracuse đang bị phản bội dâng cho người La Mã. Và khi Appius bắt đầu bố trí các chiến thuyền của mình ngay tại cửa khẩu cảng để khích lệ tinh thần phe đối lập, những lời bóng gió giả dối của họ dường như càng củng cố thêm bằng chứng mạnh mẽ; và trong cơn bốc đồng đầu tiên, đám đông thậm chí còn lộn xộn lao xuống bờ biển nhằm ngăn cản người La Mã đổ bộ.

Giữa lúc tình hình bất định này, người ta quyết định triệu tập một đại hội. Tại đó, khi kẻ ngả theo bên này người ngả theo bên kia và một cuộc nổi dậy chực bừng phát, Apollonides—một nhân vật quý tộc—đã cất lời phát biểu đầy những lời khuyên khôn ngoan xét trên bối cảnh thời cuộc ngặt nghèo: "Chưa bao giờ," ông nói, "một quốc gia lại đứng gần lằn ranh giữa sự sống và sự diệt vong đến thế. Bởi nếu tất cả cùng đồng lòng ủng hộ sự nghiệp của người La Mã hoặc người Carthage, sẽ chẳng có quốc gia nào có số phận thịnh vượng và hạnh phúc hơn; nhưng nếu họ kéo theo những hướng ngược lại, cuộc chiến giữa người La Mã và người Carthage sẽ chẳng đẫm máu bằng cuộc chiến diễn ra giữa chính những người Syracuse với nhau, nơi cả hai phe giao tranh đều có lực lượng, quân đội và tướng lĩnh nằm ngay trong cùng một vòng tường thành. Do đó, mọi nỗ lực phải được dốc vào việc làm sao để tất cả cùng suy nghĩ giống nhau. Liên minh nào sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn là một câu hỏi mang tính thứ yếu và ít trọng đại hơn; dẫu rằng uy quyền của Hiero vẫn nên được tuân thủ hơn là Hieronymus trong việc lựa chọn đồng minh, và một tình bạn từng trải nghiệm qua những ngọt bùi suốt năm mươi năm rõ ràng phải được chọn lựa thay vì một thứ liên minh chưa từng thử thách và từng bất tín trong quá khứ. Các ngươi cũng nên cân nhắc trong các quyết định rằng hòa bình với người Carthage có thể được từ chối theo cách sao cho ít nhất không lập tức dẫn đến chiến tranh với họ, trong khi với người La Mã, các ngươi buộc phải chọn ngay lập tức hoặc là hòa bình hoặc là chiến tranh." Bài phát biểu càng ít mang màu bè phái và sự nhiệt tình quá khích bao nhiêu, nó càng có sức nặng bấy nhiêu. Một hội đồng quân sự cũng được hợp nhất cùng các phán quan và một nhóm viện nguyên lão được chọn lọc; các đội trưởng cùng các tổng đốc đồng minh cũng được lệnh cùng nhau tham vấn. Sau khi vấn đề được tranh cãi nảy lửa, cuối cùng, vì không thấy có phương án nào khác để tiếp tục chiến tranh với người La Mã, người ta quyết định ký kết một hiệp ước hòa bình và cử sứ thần cùng đi với phái đoàn Rome để phê chuẩn hiệp ước đó.

Chẳng bao lâu sau, các sứ thần từ Leontini kéo đến yêu cầu viện binh bảo vệ biên giới của họ. Sứ mệnh này dường như là một cơ hội tuyệt vời để tống khứ đám đông bạo động hỗn loạn ra khỏi thành phố và đẩy các thủ lĩnh của chúng đi xa. Phán quan Hippocrates được lệnh dẫn dắt bọn đào ngũ đến đó. Sự góp mặt của nhiều lính đánh thuê phụ họa đã nâng tổng số quân lên bốn nghìn người vũ trang. Cuộc viễn chinh này mang lại niềm vui lớn cho cả kẻ đi lẫn người tiễn, bởi với phe đi, họ có được cơ hội thay đổi mà mình hằng mong ước từ lâu, trong khi phe ở lại vô cùng mừng rỡ vì coi như cái "thùng rác" của thành phố cuối cùng cũng được tháo cạn. Nhưng họ nào khác gì vừa tạm xoa dịu một cơ thể bệnh tật để rồi sau đó nó lại rơi vào một căn bệnh trầm trọng hơn. Bởi Hippocrates bắt đầu tàn phá các vùng phụ cận thuộc tỉnh lỵ La Mã—thoạt đầu bằng những cuộc đột kích lén lút, nhưng về sau, khi Appies phái một lực lượng đến bảo vệ ruộng đồng của đồng minh, hắn tung toàn bộ lực lượng tấn công trực diện đội lính gác đối địch và tàn sát rất nhiều người. Nhận được tin này, Marcellus lập tức cử sứ thần đến Syracuse tuyên bố rằng hiệp ước hòa bình đã bị phá vỡ, và sẽ mãi mãi có cái cớ để châm ngòi thù hận trừ phi Hippocrates và Epicydes bị trục xuất không chỉ khỏi Syracuse mà còn phải rời xa toàn bộ Sicily. Sức ép từ việc sợ bị quy trách nhiệm cho tội ác do người em vắng mặt gây ra, hoặc sợ tỏ ra kém cỏi trong việc khuấy động chiến tranh, đã thúc đẩy Epicydes cũng tự mình tiến về Leontini. Nhận thấy cư dân nơi đây đã phẫn nộ với người La Mã đến độ chín muồi, hắn tìm cách tách họ khỏi cả người Syracuse. Lập luận của hắn là các điều kiện mà họ dùng để ký kết hòa bình với người La Mã quy định rằng bất kỳ dân tộc nào từng thuộc về các vị vua của họ đều phải đặt dưới quyền thống trị của họ; và giờ đây họ chẳng thỏa mãn với tự do trừ phi có thể vươn tay thực hiện quyền uy và thống trị nhà vua lên những kẻ khác. Do đó, câu trả lời mà hắn xúi họ đáp lại là: cư dân Leontini cũng tự thấy mình xứng đáng được hưởng tự do, hoặc dựa trên lý do bạo chúa đã ngã xuống trên đường phố thành phố của họ, hoặc vì tiếng hò hét vì tự do đã cất lên đầu tiên ở nơi đó, và chính họ là những kẻ đã từ bỏ các vị tướng của nhà vua để đổ xô về Syracuse. Vì vậy, hoặc điều khoản đó phải bị xóa khỏi hiệp ước, hoặc điều khoản đó sẽ không được chấp nhận. Họ dễ dàng thuyết phục được đám đông; và khi các sứ thần Syracuse phàn nàn về vụ tàn sát đội lính gác La Mã, đồng thời ra lệnh cho Hippocrates và Epicydes phải xéo đi Locri hoặc bất kỳ nơi nào họ muốn miễn là cút khỏi Sicily, họ nhận lại một câu trả lời hống hách: "Họ không tự đặt mình dưới quyền định đoạt của người Syracuse để ký kết hòa bình thay cho họ với người La Mã, cũng chẳng bị ràng buộc bởi các hiệp ước của những kẻ khác." Phái đoàn Syracuse mang câu trả lời này trình lên người La Mã, đồng thời tuyên bố rằng "người Leontini không nằm dưới sự kiểm soát của họ, và do đó, người La Mã có thể gây chiến với họ mà không hề vi phạm hiệp ước hiện hành giữa hai bên; họ cũng sẽ không thoái thác trách nhiệm trong cuộc chiến đó, với điều kiện khi bị khuất phục trở lại, người Leontini sẽ là một phần lãnh thổ của họ theo đúng các điều khoản hòa bình."

Marcellus dẫn toàn bộ lực lượng tiến đánh Leontini, đồng thời triệu hồi Appius để tấn công từ một hướng khác. Trước sức ép của binh lính—những kẻ vô cùng phẫn nộ vì đội lính gác La Mã bị tàn sát ngay trong lúc đang đàm phán hòa bình—họ đã hạ gục thị trấn bằng vũ lực ngay trong cuộc tấn công đầu tiên. Nhận thấy kẻ thù đã leo lên tường thành và phá vỡ các cổng, Hippocrates và Epicydes cùng một vài kẻ khác tháo chạy vào thành cổ, rồi từ đó lén lút trốn thoát trong đêm để đến Herbessus. Cư dân Syracuse—những kẻ từng khởi hành từ quê nhà với tám quân đoàn—đã đụng độ một sứ giả bên dòng sông Myla, kẻ thông báo rằng thành phố đã thất thủ. Những gì hắn kể tiếp theo là sự pha trộn giữa sự thật và dối trá: hắn nói rằng đã có một cuộc tàn sát không phân biệt đối xử đối với cả binh sĩ lẫn dân trong thành, và hắn cho rằng không một ai ở tuổi dậy thì còn sống sót; thị trấn đã bị cướp bóc và tài sản của giới nhà giàu đã bị chia chóc cho binh sĩ. Nhận được tin dữ đó, quân đội dừng bước; và giữa lúc mọi người đang vô cùng kích động, hai vị tướng Sosis và Dinomenes đã hội họp bàn bạc về bước đi tiếp theo. Việc đánh đòn roi và chặt đầu hai nghìn kẻ đào ngũ trước đó đã mang lại cho lời dối trá này một vẻ hợp lý gây hoang mang; nhưng thực tế không có bất kỳ bạo lực nào giáng xuống binh sĩ Leontini hay bất kỳ ai sau khi thành phố thất thủ, và tài sản của mỗi người đều được hoàn trả, ngoại trừ phần bị thiêu rụi trong sự hỗn loạn đầu tiên lúc hạ thành. Đám quân phàn nàn rằng đồng bào của họ đã bị phản bội và tàn sát, nhất quyết không chịu tiến đến Leontini cũng như không chịu đứng chờ tin tức chính xác hơn tại chỗ. Nhận thấy tâm ý binh sĩ có chiều hướng nổi loạn, nhưng suy luận rằng sự bạo động của họ sẽ không kéo dài nếu những kẻ xúi giục họ vào con đường u mê đó bị loại bỏ, các vị tướng bèn dẫn quân đến Megara, trong khi bản thân họ cùng một số ít kỵ binh tiến về Herbessus với hy vọng thành phố sẽ đầu hàng giữa lúc hoang mang chung. Khi nỗ lực này thất bại, họ quyết định dùng vũ lực và rời doanh trại Megara vào ngày hôm sau để tấn công Herbessus với toàn lực. Về phần Hippocrates và Epicydes, sau khi nung nấu ý định tự phó thác mình vào tay đám lính—hầu hết vốn quen thuộc với họ và đang phẫn nộ trước tin đồn tàn sát đồng đội, không hẳn vì đó là một nước đi an toàn mà vì đó là con đường duy nhất còn lại khi mọi hy vọng đã bị cắt đứt—họ liền đi ra nghênh đón quân đội. Tình cờ là sáu trăm quân Cretan đi ở tốp đầu từng tham gia phục vụ dưới trướng Hieronymus dưới sự chỉ huy của họ, đồng thời mang ơn Hannibal vì từng bị bắt tại Trasimenus trong số lực lượng phụ họa La Mã rồi được ông ta phóng thích. Nhận ra họ qua chiến kỳ và kiểu giáp phục, Hippocrates và Epicydes giơ cao các nhành ô liu cùng dải băng thắt quen thuộc của những kẻ cầu khẩn, nài nỉ họ tiếp nhận vào hàng ngũ, bảo vệ mình khi đã được nhận và đừng phản bội họ cho người Syracuse—những kẻ sẽ sớm giao nộp họ cho người La Mã để tàn sát.

Thế nhưng quân Cretan đồng thanh hô vang kêu gọi họ cứ vững tâm, rằng họ sẽ chia sẻ mọi vận mệnh cùng họ. Giữa lúc cuộc trò chuyện đó diễn ra, tốp đi đầu đã khựng lại và cuộc hành quân bị trì hoãn; tin tức về nguyên nhân sự chậm trễ vẫn chưa truyền đến các vị tướng. Khi tin đồn lan rộng rằng Hippocrates và Epicydes đang có mặt ở đó, và một âm thanh vang lên khắp quân đội cho thấy rõ binh sĩ vô cùng vui mừng trước sự xuất hiện của họ, các phán quan liền phi ngựa lên tuyến đầu, lo lắng gặng hỏi "ý nghĩa của hành vi vi phạm kỷ luật mà quân Cretan vừa phạm phải là gì, khi dám trò chuyện với kẻ thù và cho phép chúng hòa lẫn vào hàng ngũ mà không có sự cho phép của phán quan." Họ ra lệnh bắt giữ Hippocrates và tống giam vào xà lim. Nghe thấy vậy, một tiếng gào thét bùng lên—thoạt đầu từ quân Cretan rồi lan ra toàn quân—cho thấy rõ nếu họ còn tiến xa hơn, họ sẽ phải gánh chịu hậu quả. Giữa lúc lo lắng và hoang mang này, họ đành ra lệnh hành quân quay trở lại Megara nơi họ xuất phát, đồng thời phái sứ giả về Syracuse thông báo tình hình hiện tại. Hippocrates bèn giở trò lừa đảo khi nhận thấy tâm trí binh sĩ dễ dàng đón nhận mọi nghi kỵ. Bái phái một số lính Cretan mai phục trên đường, hắn đọc một bức thư tự xưng là bị chặn bắt nhưng thực chất do chính hắn viết. Người gửi ghi: "Các phán quan Syracuse gửi chấp chính quan Marcellus." Sau những lời chúc sức khỏe thông thường, bức thư viết rằng: "Ngài đã hành động đúng đắn và phải phép khi không tha mạng cho bất kỳ tên Leontini nào, nhưng nguyên nhân của tất cả lực lượng lính đánh thuê đều giống nhau, và Syracuse sẽ chẳng bao giờ được yên bình chừng nào còn bất kỳ lính phụ họa nước ngoài nào trong thành phố hoặc trong quân đội. Do đó, ngài cần phải tìm cách tóm cho bằng được những kẻ đang đóng trại tại Megara cùng các phán quan của chúng, và qua việc trừng phạt chúng, cuối cùng hãy trả lại tự do cho Syracuse." Sau khi bức thư này được đọc lên, họ ào ạt chạy đi lấy vũ khí từ mọi hướng với tiếng hô vang dội đến mức các phán quan vô cùng kinh hoàng, phải phi ngựa tháo chạy về Syracuse giữa cơn hỗn loạn. Dù vậy, cuộc bạo loạn vẫn không bị dập tắt ngay cả khi họ tháo chạy; thay vào đó, một cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Syracuse đã nổ ra, và chẳng một ai có thể thoát khỏi bạo lực của chúng nếu Hippocrates và Epicydes không đứng ra ngăn chặn cơn phẫn nộ của đám đông—không phải vì lòng thương xót hay nhân đạo, mà để đề phòng việc cắt đứt mọi hy vọng quay về của chính họ, cũng như để giữ chân binh sĩ vừa làm lực lượng trung thành vừa làm con tin, qua đó lấy lòng người thân và bạn bè của họ trước hết bằng một ơn huệ lớn lao, sau đó bằng lý lẽ của lời thề hẹn. Nhận thấy dân chúng có thể bị kích động bởi bất kỳ nguyên nhân nào dẫu vô căn cứ hay vụn vặt ra sao, họ bèn mua chuộc một tên lính trong số những kẻ bị vây hãm tại Leontini, xúi giục hắn mang tin đồn về Syracuse trùng khớp với những gì từng bịa đặt tại Myla; và bằng cách làm chứng cho những gì hắn nói, kể lại như những sự việc tận mắt chứng kiến đối với những điều còn hoài nghi, chúng đã thêu dệt để thổi bùng ngọn lửa căm phẫn trong lòng người dân.

Kẻ này không chỉ chiếm được lòng tin của bình dân mà còn được dẫn vào phòng họp viện nguyên lão, tạo ra tác động lên cả các nghị viên. Một số nhân vật có trọng lượng không nhỏ công khai tuyên bố rằng thật may mắn khi lòng tham lam và sự tàn ác của người La Mã đã bị phơi bày qua vụ việc ở Leontini; rằng nếu họ bước chân vào Syracuse, họ cũng sẽ gây ra những hành vi tương tự hoặc thậm chí kinh khủng hơn, bởi ở đó những cám dỗ về của cải vật chất sẽ lớn hơn nhiều. Do đó, tất cả đều khuyên nên đóng các cổng thành lại và canh gác cẩn mật, dù không phải ai cũng chung một đối tượng đáng sợ hay đáng ghét. Trong hàng ngũ binh sĩ đủ loại và phần lớn người dân, cái tên La Mã là thứ bị căm ghét. Các phán quan và một số ít quý tộc, dẫu vô cùng phẫn nộ trước thông tin giả mạo đó, lại hướng sự cẩn trọng của mình vào một mối hiểm họa cận kề và trực diện hơn. Hippocrates và Epicydes lúc này đã có mặt tại Hexapylum; và các cuộc trò chuyện đang diễn ra—được thúc đẩy bởi người thân của những người lính bản xứ trong quân đội—xoay quanh việc mở cổng thành và cho phép đồng bào của họ được bảo vệ trước bạo lực của người La Mã. Một trong những cánh cửa của Hexapylum lúc này bị đẩy toang, và các đội quân bắt đầu tiến vào qua đó. Các phán quan lập tức can thiệp; thoạt đầu bằng mệnh lệnh và đe dọa, sau đó bằng lời khuyên nhủ để ngăn chặn hành vi của họ, và cuối cùng, khi mọi phương án khác đều thất bại, quên đi cả phẩm giá của mình, họ tìm cách lay động bằng những lời nài nỉ, khẩn khoản họ đừng phản bội tổ quốc vào tay những kẻ vốn từng là tay sai của bạo chúa nay lại là những kẻ đồi bại hóa quân đội. Nhưng đôi tai của đám đông đang cuồng nộ hoàn toàn điếc đặc trước mọi lý lẽ ấy, và các nỗ lực từ bên trong nhằm phá toang cổng thành cũng chẳng kém gì phía bên ngoài. Các cánh cổng đều bị phá vỡ và toàn bộ đạo quân được đón nhận vào khu Hexapylum. Các phán quan cùng giới trẻ trong thành tháo chạy vào Achradina; lũ lính đánh thuê và bọn đào ngũ, cùng với toàn bộ binh sĩ của cố nhà vua đang có mặt tại Syracuse, đã gia nhập lực lượng của kẻ thù. Do đó, khu Achradina cũng thất thủ ngay trong cuộc tấn công đầu tiên, và tất cả các phán quan ngoại trừ những kẻ trốn thoát được trong cơn hỗn loạn đều bị tước đoạt sinh mạng dưới lưỡi gươm. Màn đêm khép lại cuộc tàn sát. Ngày hôm sau, các nô lệ được mời gọi hưởng tự do và những kẻ bị giam cầm trong ngục tối được phóng thích; sau đó, đám đông hỗn tạp này đã suy tôn Hippocrates và Epicydes làm phán quan của họ, và cứ thế, Syracuse sau một khoảnh khắc ngắn ngủi ánh lên ngọn lửa tự do, lại chìm đắm trở lại vào vũng lầy nô lệ thuở trước.

Nhận được tin tức về những sự kiện này, người La Mã lập tức dời doanh trại từ Leontini đến Syracuse. Tình cờ vào thời điểm này, các sứ thần được phái đi bởi Appius trên một chiếc thuyền năm tầng chèo đang tìm cách vượt qua bến cảng. Một chiếc thuyền bốn tầng chèo được phái đi trước đã bị tóm gọn ngay khi vừa tiến vào cửa khẩu bến cảng, và các sứ thần phải chật vật lắm mới trốn thoát được. Lúc này, không chỉ luật pháp thời bình mà ngay cả luật chiến tranh cũng bị phớt lờ khi quân đội La Mã dựng doanh trại tại Olympium—một ngôi đền thờ thần Jupiter cách thành phố một dặm rưỡi. Từ nơi này, người ta cũng cho rằng nên phái các sứ thần tiến lên trước; nhưng họ đã bị chặn lại bởi Hippocrates và Epicydes cùng các đồng đảng ngay ngoài cổng thành nhằm ngăn không cho bước vào thành phố. Viên sứ giả La Mã được giao trọng trách cất lời phát biểu cho biết rằng: "Ông không mang chiến tranh đến, mà mang sự cứu trợ và giúp đỡ đến cho cư dân Syracuse—không chỉ cho những ai trốn thoát khỏi vòng vây tàn sát mà chạy đến với người La Mã để cầu sự bảo hộ, mà còn cho cả những ai bị áp đảo bởi nỗi sợ hãi đang phải cúi đầu trước một thứ nô lệ còn gây sốc hơn cả cảnh lưu vong hay cái chết. Người La Mã cũng sẽ không dung thứ cho vụ tàn sát ghê rởm đối với bạn bè của họ mà để chìm vào quên lãng. Do đó, nếu những kẻ tìm kiếm nơi nương náu ở chỗ họ được phép trở về quê hương an toàn, những kẻ chủ mưu vụ tàn sát bị giao nộp, và cư dân Syracuse được khôi phục lại quyền tận hưởng tự do cùng luật pháp của mình, sẽ chẳng cần đến vũ khí bạo lực nào cả; nhưng nếu những điều này không được thực thi, họ sẽ hướng vũ khí không ngơi nghỉ chống lại những kẻ trì hoãn chúng, bất kể kẻ đó là ai." Epicydes đáp trả rằng: "Nếu họ được giao phó bất kỳ thông điệp nào cho chúng, chúng đã đưa ra câu trả lời; và khi chính quyền Syracuse nằm trong tay những kẻ mà họ đang đến gặp, họ có thể quay lại Syracuse sau. Nếu họ châm ngòi chiến tranh, họ sẽ tự thân trải nghiệm thực tế rằng việc vây hãm Syracuse và Leontini hoàn toàn là hai chuyện khác nhau." Nói xong, hắn bỏ mặc các sứ thần và đóng sập cửa cổng lại. Cuộc vây hãm Syracuse chính thức bắt đầu bằng cả đường biển lẫn đường bộ cùng một lúc: đường bộ từ hướng Hexapylum, đường biển từ hướng Achradina (nơi có bức tường thành bị sóng biển vỗ vào). Và vì người La Mã tin chắc rằng giống như cách họ từng chiếm Leontini bằng sự hoảng sợ trong cuộc tấn công đầu tiên, họ cũng sẽ có thể chọc thủng được lối vào ở một góc nào đó của một thành phố vốn hoang phế và trải rộng trên một không gian mênh mông như vậy, họ liền áp sát tường thành mọi loại máy móc dùng để vây hãm đô thị.

Và một cuộc tấn công được thực hiện với khí thế ngút trời như thế chắc chắn đã thành công, nếu không có sự hiện diện của một con người duy nhất lúc bấy giờ tại Syracuse. Con người đó chính là Archimedes—một bộ óc lỗi lạc vô song trong việc quan sát bầu trời và các vì sao, nhưng càng xứng đáng được ca ngợi hơn gấp bội với tư cách là nhà phát minh và chế tạo các cỗ máy chiến tranh cùng công trình phòng thủ. Nhờ chúng, chỉ với một nỗ lực vô cùng nhỏ bé, ông đã biến những gì kẻ thù thực hiện với bao khó nhọc vất vả trở thành những trò hề lố bịch. Bức tường chạy dọc theo những cao nguyên nhấp nhô—phần lớn cao và khó tiếp cận, một số thấp và dễ tiếp cận qua các thung lũng bằng phẳng—đã được ông trang bị đủ loại cỗ máy chiến tranh sao cho phù hợp với từng vị trí đặc thù. Marcellus tấn công từ những chiến thuyền năm tầng chèo nhắm vào bức tường thành của khu Achradina vốn bị biển vỗ vào như đã đề cập. Từ các chiến thuyền khác, các cung thủ, thợ ném đá và bộ binh nhẹ—với thứ vũ khí khó lòng bị ném ngược lại bởi những kẻ thiếu kỹ năng—đã hầu như không để cho bất kỳ ai có thể đứng trên tường thành mà không trúng thương. Để có không gian phóng đạn dược, họ giữ các chiến thuyền cách xa tường thành một khoảng nhất định. Tám chiến thuyền năm tầng chèo được kết cặp đôi với nhau, tháo bỏ hàng mái chèo ở mạn trong để các mạn tàu áp sát vào nhau, hoạt động tựa như những chiếc sà lan đơn lẻ nhờ vào hệ thống mái chèo ở mạn ngoài, đã chở theo các đài quan sát xây nhiều tầng cùng các cỗ máy khác dùng để phá vỡ tường thành. Chống lại hạm đội này, Archimedes bố trí trên các phần khác nhau của tường thành những cỗ máy với đủ mọi kích cỡ. Nhắm vào những chiến thuyền ở xa, ông phóng những khối đá nặng vô cùng tận; còn với những chiếc ở cự ly gần hơn, ông tấn công bằng những thứ vũ khí nhẹ hơn và do đó có số lượng áp đảo hơn. Cuối cùng, để binh sĩ của mình có thể trút mưa vũ khí xuống đầu kẻ thù mà không phải hứng chịu bất kỳ vết thương nào, ông đục khoét bức tường từ trên xuống dưới bằng vô số lỗ châu mai có đường kính khoảng một khuỷu tay. Qua những lỗ đó, người thì dùng cung tên, kẻ thì dùng máy phóng tên tầm trung (scorpio) để tấn công kẻ thù mà vẫn được che giấu kín đáo. Những chiến thuyền nào tiến quá gần chân tường nhằm lọt vào tầm với của cỗ máy bỗng bị nhấc bổng đuôi tàu lên, ngẩng phắt mũi lên trời nhờ một chiếc móc sắt gắn vào sợi xích chắc chắn. Chiếc móc này được thả xuống từ một cần cẩu (tolleno) nhô ra từ tường thành, vươn qua đầu chúng với một khối đối trọng bằng chì nặng trịch kéo sập đòn bẩy xuống đất; rồi khi chiếc móc bất ngờ được tháo gỡ, con thuyền rơi từ trên cao như từ đỉnh tường thành xuống nước với một lực mạnh đến mức khiến các thủy thủ hoảng loạn tột độ, và dẫu nó có rơi xuống ở tư thế đứng đi chăng nữa thì lượng nước tràn vào tàu cũng vô cùng lớn. Cứ thế, cuộc tấn công bằng đường biển hoàn toàn bị vô hiệu hóa, và toàn bộ nỗ lực của họ đành chuyển sang hướng tấn công đường bộ với toàn lực. Nhưng ở mặt trận này, thành phố cũng được trang bị một hệ thống máy móc tương tự với đủ mọi chủng loại—được trù tính từ nguồn ngân sách của Hiero (người từng dành tâm huyết cho mục đích này suốt nhiều năm trời) và được chế tạo bởi tài năng kiệt xuất của Archimedes. Địa thế tự nhiên của nơi đây cũng hỗ trợ đắc lực cho họ: nền đá làm móng cho tường thành phần lớn dốc đứng đến mức không chỉ các vật liệu phóng ra từ máy bắn đá mà ngay cả những thứ tự lăn xuống bởi trọng lực của chính chúng cũng giáng xuống đầu kẻ thù với một lực cực kỳ khủng khiếp; chính nguyên nhân đó cũng khiến việc tiếp cận thành phố trở nên khó khăn và bước chân chông chênh mất thăng bằng. Do đó, sau một cuộc họp hội đồng, người ta quyết định rằng vì mọi nỗ lực đều vô vọng, họ nên đình chỉ các cuộc tấn công đánh trực diện và thay vào đó là duy trì một cuộc phong tỏa, chỉ cắt đứt nguồn lương thực của kẻ thù từ cả đường bộ lẫn đường biển.

Trong khi đó, Marcellus—người đã khởi hành cùng khoảng một phần ba quân đội nhằm thu hồi các thị trấn từng đầu phiếu theo phe Carthage trong cơn bốc đồng—đã giành lại Helorus và Herbessus qua con đường đầu hàng tự nguyện. Thị trấn Megara, sau khi bị ông hạ gục bằng bạo lực, đã bị tàn phá và cướp bóc nhằm gieo rắc nỗi kinh hoàng cho phần còn lại, đặc biệt là cư dân Syracuse. Khoảng cùng thời điểm đó, Himilco—kẻ từng lưu giữ hạm đội tại mũi Pachynus trong một thời gian dài—đã đổ bộ hai mươi lăm nghìn bộ binh, ba nghìn kỵ binh và mười hai con voi chiến tại Heraclea (mà họ gọi là Minoa). Lực lượng này lớn hơn rất nhiều so với số quân trước đó hắn từng mang theo trên hạm đội tại Pachynus. Nhưng sau khi Syracuse bị Hippocrates chiếm giữ, hắn ta tiến về Carthage; và tại đó, được hỗ trợ bởi các sứ thần của Hippocrates cùng một bức thư từ Hannibal (trong đó viết rằng đây chính là thời điểm để thu hồi Sicily với vinh quang cao nhất), kết hợp với những lời khuyên trực tiếp của chính hắn mang sức ảnh hưởng không nhỏ, hắn đã thuyết phục được người Carthage vận chuyển sang Sicily một lực lượng lớn nhất có thể gồm cả bộ binh lẫn kỵ binh. Ngay khi đặt chân đến nơi, hắn tái chiếm Heraclea và chỉ trong vòng vài ngày sau là Agrigentum; đồng thời tại các quốc gia khác đứng về phía Carthage, những niềm hy vọng vô cùng tự tin được thắp lên về việc tống cổ người La Mã khỏi Sicily. Cuối cùng, ngay cả những kẻ đang bị vây hãm tại Syracuse cũng lấy lại can đảm; và nghĩ rằng một nửa lực lượng của họ là đủ để bảo vệ thành phố, họ phân chia công việc chiến tranh sao cho Epicydes giám sát việc phòng thủ trong thành, trong khi Hippocrates phối hợp cùng Himilco tiếp tục cuộc chiến chống lại vị chấp chính quan La Mã. Người sau, sau khi lén lút vượt qua các khoảng trống giữa các đồn canh vào ban đêm cùng mười nghìn bộ binh và năm trăm kỵ binh, đang dựng doanh trại gần thành phố Acrillae thì Marcellus bất ngờ ập đến lúc họ đang dựng công sự. Trên đường trở về từ Agrigentum—nơi đã bị kẻ thù chiếm giữ do ông không kịp đến trước nhờ hành quân tốc hành—Marcellus tính toán đến mọi kịch bản chứ không mảy may nghĩ rằng sẽ đụng độ một đạo quân Syracuse vào thời điểm và địa điểm đó. Dù vậy, vì sự cẩn trọng trước Himilco và người Carthage (lực lượng mà số quân trong tay ông hoàn toàn không thể địch nổi), ông vẫn hành quân với sự cảnh giác tối đa và bố trí đội hình sẵn sàng ứng phó cho mọi tình huống bất ngờ có thể xảy ra.

Tình cờ là sự cẩn trọng vốn nhằm đề phòng người Carthage lại chứng tỏ vô cùng hữu ích khi đối phó với người Sicily. Bắt gặp họ đang trong tình trạng hỗn loạn, phân tán và bận rộn xây dựng doanh trại, hầu hết đều không có vũ khí, ông đã tàn sát toàn bộ lực lượng bộ binh của họ. Lực lượng kỵ binh của họ, sau khi giao chiến sơ sài, liền tháo chạy về Acrae cùng Hippocrates. Trận chiến này đã kìm hãm người Sicily khỏi ý định phản loạn chống lại người La Mã; Marcellus quay trở lại Syracuse, và chỉ vài ngày sau, Himilco được hội quân bởi Hippocrates đã dựng doanh trại trên dòng sông Anapus, cách nơi đó khoảng tám dặm. Gần như cùng thời điểm, năm mươi lăm chiến thuyền của người Carthage dưới sự chỉ huy của Bomilcar từ ngoài khơi cập vào bến cảng lớn của Syracuse, trong khi một hạm đội La Mã gồm ba mươi chiến thuyền năm tầng chèo đổ bộ quân đoàn thứ nhất xuống Panormus. Cả hai thế lực đối địch đều dồn tâm trí vào Sicily đến mức thoạt nhìn người ta có cảm giác chiến trường chính đã được chuyển dịch từ nước Ý sang đây. Himilco—kẻ từng đinh ninh rằng quân đoàn La Mã đổ bộ xuống Panormus chắc chắn sẽ trở thành miếng mồi ngon cho hắn trên đường hành quân đến Syracuse—đã nhầm lẫn đường đi. Vị tướng Carthage hành quân qua các vùng nội địa, trong khi quân đoàn La Mã bám sát bờ biển, được hạm đội tùng tiêphộ tống, và đã hội quân với Appius Claudius (kẻ từng tiến đến Pachynus với một phần lực lượng để đón họ). Người Carthage cũng chẳng chần chừ lâu hơn tại Syracuse. Bomilcar, đồng thời nhận thấy lực lượng hải quân của mình không đủ sức tự tin khi người La Mã sở hữu hạm đội gấp đôi số lượng của ông ta, và hiểu rằng sự chần chừ chẳng mang lại kết quả tốt đẹp nào ngoài việc làm gia tăng tình trạng thiếu lương thực cho đồng minh do sự hiện diện của quân đội ông, liền giương buồm ra khơi xa để vượt biển sang châu Phi. Về phần Himilco, sau khi vô ích bám theo Marcellus đến Syracuse để tìm kiếm cơ hội giao chiến trước khi kẻ thù được tăng cường lực lượng lớn hơn, nhận thấy mục tiêu bất thành và cư dân trong thành được bảo vệ an toàn nhờ các công trình phòng thủ cùng lực lượng vững chắc, không muốn lãng phí thời gian ngồi chầu chực xem cuộc vây hãm đồng minh mà chẳng làm được gì hữu ích, ông bèn dẫn quân đi nơi khác nhằm xuất hiện ở bất cứ đâu có triển vọng phản loạn chống người La Mã vẫy gọi, hoặc nơi sự hiện diện của ông có thể nhen nhóm thêm lòng can đảm cho những kẻ quy thuận. Đầu tiên, ông chiếm được Murgantia sau khi lực lượng đồn trú La Mã bị chính cư dân nơi đây phản bội. Tại đây, một lượng lớn lúa mì và lương thực đủ loại đã được người La Mã cất trữ sẵn.

Sự phản loạn này cũng khơi gợi tâm trí của các quốc gia khác; và các lực lượng đồn trú La Mã lúc bấy giờ hoặc bị trục xuất khỏi các thành cổ, hoặc bị phản bội dâng nộp rồi bị đè bẹp. Enna—nơi tọa lạc trên một ngọn đồi cao chót vót, khó tiếp cận từ mọi phía và hoàn toàn bất khả xâm phạm xét về địa thế—còn sở hữu một lực lượng đồn trú kiên cố trong thành cổ dưới sự chỉ huy của một con người khó lòng bị lừa gạt bởi mưu phản: Lucius Pinarius, một vị tướng kiên cường đặt niềm tin vào các biện pháp phòng ngừa phản trơ hơn là lòng trung thành của người Sicily. Nhất là vào thời điểm đó, những tin tức ông nhận được về vô số thành phố bị phản bội, phản loạn cùng các vụ tàn sát đồn trú đã khiến ông hết sức cẩn trọng trong mọi bề. Do đó, suốt ngày lẫn đêm, mọi thứ luôn được duy trì trong tình trạng sẵn sàng, mọi ngóc ngách đều được bố trí lính gác và đội tuần tra, binh sĩ liên tục túc trực vũ khí tại các vị trí chiến đấu. Thế nhưng, khi các nhân vật sừng sỏ ở Enna—những kẻ từng cấu kết ngầm với Himilco để phản bội lực lượng đồn trú—nhận ra rằng họ chẳng thể tìm được cơ hội nào qua mặt người La Mã, họ quyết định hành động công khai. Họ yêu cầu rằng: "Thành phố và thành cổ phải nằm dưới quyền kiểm soát của họ, bởi họ từng thiết lập liên minh với người La Mã trên tinh thần họ là những người tự do chứ không phải bị giao nộp vào tay họ như những nô lệ. Do đó, họ cho rằng việc đòi lại chìa khóa các cổng thành là hoàn toàn chính đáng. Niềm tin danh dự chính là sợi dây liên kết mạnh mẽ nhất giữa những người đồng minh tốt, và nhân dân cùng viện nguyên lão Rome sẽ bày tỏ lòng biết ơn đối với họ nếu họ tiếp tục duy trì tình bạn bằng sự tự nguyện của chính mình chứ không phải do ép buộc." Vị sĩ quan La Mã đáp rằng: "Ông được phái đến đây bởi vị tổng chỉ huy của mình để bảo vệ nơi này; từ vị đó, ông đã tiếp nhận chìa khóa cổng thành và quyền quản lý thành cổ—những trọng trách mà ông nắm giữ không phải phụ thuộc vào ý muốn của cá nhân ông hay cư dân Enna, mà tuân theo lệnh của người đã phó thác chúng cho ông. Đối với người La Mã, việc một kẻ bỏ vị trí chiến đấu là tội trừng phạt bằng cái chết, và các bậc phụ huynh từng phê chuẩn luật đó bằng chính sinh mạng của con cái họ. Chấp chính quan Marcellus cách đây không xa; họ có thể cử sứ thần đến gặp ông ấy—người nắm giữ quyền hạn và quyền tự do quyết định." Nhưng họ tuyên bố rằng họ nhất quyết không cử sứ thần đến gặp ông ta, đồng thời long trọng tuyên bố nếu không đạt được mục tiêu qua lý lẽ, họ sẽ tìm cách tự định đoạt sự tự do của mình. Nghe vậy, Pinarius liền quan sát rồi nói rằng: "Nếu các ngươi thấy việc cử người đến gặp chấp chính quan là quá phiền toái, ít nhất các ngươi cũng phải cho phép ta triệu tập một đại hội nhân dân, để xác định xem những lời đe dọa này xuất phát từ một nhóm nhỏ hay từ toàn bộ quốc gia." Một đại hội nhân dân được lệnh triệu tập vào ngày hôm sau với sự đồng thuận chung.

Sau cuộc gặp này, ông quay trở lại thành cổ, tập hợp binh sĩ và cất lời dỗ dành họ: "Hỡi các binh sĩ, ta tin chắc các ngươi đã nghe rõ cách thức mà các đội đồn trú La Mã bị phản bội và tàn sát bởi người Sicily thời gian gần đây. Các ngươi đã thoát khỏi thảm họa phản trơ ấy, trước hết nhờ ân huệ của các vị thần, và thứ hai là nhờ ý thức kỷ luật của chính các ngươi khi không ngừng túc trực canh gác dưới vũ khí. Ta ước gì phần thời gian còn lại của chúng ta có thể trôi qua mà không phải chịu đựng hay gây ra những hành động hãi hùng nào. Sự cẩn trọng mà chúng ta áp dụng từ trước đến nay vốn nhằm đề phòng những mưu phản ngầm; nhưng vì không đạt được mục đích qua đó như ý muốn, giờ đây chúng công khai đòi lại chìa khóa cổng thành. Ngay khi chúng ta trao chúng vào tay chúng, Enna sẽ lập tức rơi vào tay người Carthage, và chúng ta sẽ bị tàn sát dưới những thảm cảnh còn kinh hoàng hơn cả số phận lực lượng đồn trú Murgantia. Ta đã chật vật lắm mới xin được thời gian tạm hoãn một đêm để suy tính, nhằm dùng nó thông báo cho các ngươi hiểm họa đang rình rập. Vào lúc bình minh, chúng định tổ chức một đại hội chung với mục đích vu khống ta và kích động dân chúng chống lại các ngươi; do đó, ngày mai Enna sẽ chìm đắm hoặc trong máu của các ngươi hoặc máu của chính cư dân nơi đây. Nếu chúng ra tay trước, các ngươi sẽ chẳng còn hy vọng gì; nhưng nếu các ngươi đón đầu hành động của chúng, hiểm họa sẽ không còn. Chiến thắng sẽ thuộc về phe nào tuốt gươm trước. Do đó, tất cả các ngươi hãy vũ trang đầy đủ, tập trung chờ đợi hiệu lệnh. Ta sẽ có mặt tại đại hội, dùng lời lẽ tranh cãi để câu giờ cho đến khi mọi thứ sẵn sàng. Khi nào ta phát hiệu lệnh bằng chiếc áo choàng của mình, hãy chú ý cất tiếng hô vang từ mọi phía, lao thẳng vào đám đông và chém sạch mọi kẻ cản đường, đồng thời chú ý không để bất kỳ ai sống sót có thể gây ra mưu mô hay hiểm họa nào. Ta khẩn nài các ngươi, hỡi Mẹ Ceres và Proserpine, cùng toàn thể các vị thần thiên đinh lẫn địa phủ—những đấng ngự trị chốn này và những hồ nước, rừng thiêng linh thiêng này—hãy ban cho chúng ta sự trợ giúp thân thiện và phù hộ, bởi chúng ta thực hiện hành động này không nhằm mục đích gây tổn thương mà để ngăn chặn nó. Ta sẽ khasn thủ thỉ nhiều hơn nữa với các ngươi, hỡi các binh sĩ, nhưng với những kẻ không có vũ khí và lơ là phòng bị, các ngươi cứ thỏa thuê tàn sát. Doanh trại của chấp chính quan cũng ở gần đây, nên chẳng có gì phải lo ngại Himilco hay người Carthage cả."

Được cho phép giải tán ngay sau bài huấn thị này, họ tản ra chuẩn bị phần ăn uống. Ngày hôm sau, họ bố trí người ở khắp nơi—kẻ chốt chặn các con phố, người phong tỏa các lối thoát mà cư dân có thể dùng để tẩu thoát, phần lớn tụ tập trên và xung quanh khu vực nhà hát, nơi họ vốn quen thuộc từ trước với tư cách khán giả của các đại hội. Khi viên tổng đốc La Mã được các quan chức dẫn vào trước mặt đông đảo quần chúng và cất lời rằng quyền hạn quyết định thuộc về chấp chính quan chứ không phải ông, lặp lại phần lớn những gì từng nói hôm trước, thoạt đầu chỉ có một nhóm nhỏ, sau đó là đông đảo người dân, yêu cầu ông phải giao chìa khóa. Khi ông chần chừ do dự, họ đập phá la hét giận dữ và ra vẻ như sắp sửa dùng đến bạo lực cực đoan. Đúng lúc ấy, viên tổng đốc phất chiếc áo choàng làm hiệu lệnh đã thỏa thuận từ trước. Ngay lập tức, các binh sĩ—những kẻ từ lâu đã nóng lòng chờ đợi hiệu lệnh trong tư thế sẵn sàng—cất tiếng hô vang, lao ầm ầm từ các vùng cao xuống tập kích hậu phương của đại hội, đồng thời phong tỏa các lối thoát khỏi khu nhà hát chật cứng người. Cư dân Enna bị nhốt kín trong lòng chảo đó đã bị tàn sát dã man, chất chồng lên nhau không chỉ bởi làn sóng chém giết mà còn bởi chính nỗ lực túng quẫn tìm đường tẩu thoát của họ. Kẻ trèo lên đầu người này, người không trúng thương ngã đè lên kẻ bị thương, người sống đè lên người chết, tất cả chồng chất lên nhau thành từng đống. Sau đó, họ tỏa đi khắp mọi ngóc ngách thành phố, nơi chẳng còn thấy gì ngoài cảnh tượng trốn chạy và đổ máu hệt như một đô thị vừa bị hạ thành bằng binh đao. Cơn thịnh nộ của binh sĩ trong việc tàn sát đám đông tay không chẳng kém gì so với lúc đối mặt với hỏa lực chiến trường và hiểm họa đồng cân đồng lạng. Cứ thế, Enna tiếp tục được giữ vững nhờ một hành động mang tính tàn bạo hoặc bất đắc dĩ. Marcellus không hề lên án hành động đó và nhường toàn bộ chiến lợi phẩm tại đây cho binh sĩ, với suy luận rằng người Sicily, khiếp sợ trước tấm gương này, sẽ không dám phản bội lực lượng đồn trú của họ nữa. Vốn tọa lạc ở trung tâm Sicily, nổi bật nhờ địa thế tự nhiên kiên cố và bởi mọi ngóc ngách nơi đây đều được thiêng hóa qua những dấu tích về vụ bắt cóc Proserpine thuở xưa, tin tức về thảm họa của Enna đã lan truyền khắp toàn bộ Sicily chỉ trong vòng chưa đầy một ngày. Và vì người ta cho rằng qua vụ tàn sát kinh hoàng này, sự phỉ báng đã giáng xuống không chỉ các mái nhà nhân gian mà thậm chí cả các vị thần linh, nên lúc ấy, ngay cả những ai trước sự kiện này hãy còn hoang mang không biết nên chọn phe nào cũng đã quay sang phản loạn ủng hộ người Carthage. Hippocrates và Himilco—những kẻ từng vô ích dẫn quân đến Enna theo lời mời của các kẻ phản bội—đành rút lui: kẻ thì về Murgantia, người thì về Agrigentum. Marcellus quay trở lại lãnh thổ Leontini, thu gom một lượng lúa mì cùng lương thực tại doanh trại ở đó, để lại một lực lượng nhỏ bảo vệ rồi tiến lên đường vây hãm Syracuse. Appius Claudius được phép rời khỏi đó về Rome tranh cử chức chấp chính quan, và Marcellus chỉ định Titus Quintus Crispinus chỉ huy hạm đội cùng doanh trại cũ thay thế ông ta. Bản thân Marcellus tự xây dựng doanh trại và dựng lán trại cho binh sĩ cách Hexapylum năm dặm tại một địa điểm gọi là Leon. Đó là những sự kiện diễn ra tại Sicily cho đến khi mùa đông bắt đầu.

Cùng mùa hè năm đó, cuộc chiến với vua Philip—đúng như những nghi vấn trước đó—đã bùng nổ. Các sứ thần từ Oricum đến yết kiến phán quan Marcus Valerius (đang điều phối hạm đội tuần tra quanh Brundusium và các vùng duyên hải lân cận Calabria) với thông tin rằng Philip trước tiên đã mưu đánh Apolloniji bằng cách chèo thuyền ngược dòng sông cùng một trăm hai mươi thuyền hai tầng chèo; sau đó, vì không đạt được kết quả nhanh chóng như kỳ vọng, ông ta đã lén lút đưa quân đến Oricum vào ban đêm. Thành phố này—vốn tọa lạc trên một vùng đồng bằng và không được bảo vệ bởi công sự hay binh lính vũ trang—đã thất thủ ngay trong cuộc tấn công đầu tiên. Cùng với thông tin đó, họ khẩn thiết nài xin ông mang viện binh đến cứu giúp, đánh đuổi kẻ thù quyết liệt của người La Mã này bằng lực lượng bộ binh hoặc hải quân, bởi họ bị tấn công chỉ vì lý do duy nhất là nằm đối diện với nước Ý. Marcus Valerius giao phó cho trung tướng Publius Valerius bảo vệ khu vực đó, rồi giương buồm đưa hạm đội đã trang bị sẵn sàng lên đường, chở theo trên các tàu vận tải số bộ binh không đủ chỗ trên chiến hạm, và cập bến Oricum vào ngày thứ hai. Vì thành phố này chỉ do một lực lượng đồn trú mỏng manh được Philip để lại khi rút đi nắm giữ, ông đã tái chiếm nó mà không gặp sự kháng cự đáng kể nào. Tại đây, các sứ thần từ Apollonia đến yết kiến ông, thông báo rằng họ đang bị vây hãm bởi không chịu phản bội người La Mã, và họ sẽ chẳng thể chống cự nổi sức mạnh của người Macedonia lâu hơn nữa nếu không có lực lượng La Mã được phái đến bảo vệ. Nhận lời thực hiện điều họ mong muốn, ông phái hai nghìn quân vũ trang tinh nhuệ trên các chiến hạm đến cửa sông dưới sự chỉ huy của Quintus Naevius Crista—một tổng đốc đồng minh táo bạo và giàu kinh nghiệm trận m trận. Sau khi đổ bộ binh sĩ và cho thuyền quay về hội quân với phần lớn hạm đội tại Oricum nơi ông xuất phát, ông dẫn quân đi vòng tránh xa con dòng sông theo một con đường không hề bị lính của nhà vua canh gác, rồi bước vào thành phố trong đêm tối mà không một tên địch nào hay biết. Suốt ngày hôm sau, họ giữ im lặng tuyệt đối để tạo thời gian cho vị tổng đốc kiểm tra lực lượng thanh niên Apollonia cùng vũ khí và nguồn lực của thành phố. Thu thu được sự tự tin đáng kể từ cuộc duyệt binh và kiểm tra đó, đồng thời nắm bắt qua tin báo thám báo về sự lơ là và cẩu thả ngự trị trong hàng ngũ kẻ thù, ông dẫn quân xuất phát giữa đêm khuya không một tiếng động để tiến vào doanh trại địch. Doanh trại này ở trong tình trạng lơ là và phơi bày đến mức người ta nhận thấy rõ ràng một nghìn quân đã vượt qua chiến lũy trước khi bất cứ ai kịp phát hiện, và nếu họ không kiềm chế việc tàn sát, họ thậm chí đã có thể thọc sâu đến tận lều trướng của nhà vua. Tiếng kêu la của những kẻ đứng gần cổng đã đánh động kẻ thù; và kết quả là toàn bộ bọn chúng bị chìm đắm trong nỗi sợ hãi và hoang mang đến mức không chỉ không một ai trong số những kẻ còn lại dám cầm vũ khí hay tìm cách trục xuất kẻ thù khỏi doanh trại, mà ngay cả nhà vua cũng hốt hoảng tháo chạy trong bộ dạng bán khỏa thân hệt như lúc vừa bị đánh thức khỏi giấc ngủ, lao thục mạng ra sông và lên tàu với một vẻ ngoài chẳng mấy xứng tầm cho một thường dân, huống chi là bậc đế vương. Phần lớn đám đông cũng tháo chạy về đó với sự vội vã tột độ. Gần ba nghìn quân bị tàn sát hoặc bị bắt làm sống trong doanh trại; tuy nhiên, số bị bắt sống còn đông hơn đáng kể so với số bỏ mạng. Sau khi doanh trại bị cướp bóc, cư dân Apollonia mang các cỗ máy bắn đá balista, catapult và các cỗ máy vây thành từng được tập kết nhằm tấn công thành phố của họ về thành để bảo vệ tường thành, đề phòng trường hợp một tình huống tương tự tái diễn; phần chiến lợi phẩm còn lại trong doanh trại được chia đều cho người La Mã. Nhận được tin tức về những sự kiện này tại Oricum, Marcus Valerius lập tức điều hạm đội đến cửa sông để nhà vua không thể tẩu thoát bằng đường biển. Cứ thế, Philip đánh mất mọi hy vọng đối với việc đương đầu kẻ thù bằng đường bộ lẫn đường biển, sau khi đã kéo lên bờ hoặc thiêu trụi chiến thuyền của mình, đành tìm đường về Macedonia bằng đường bộ trong tình trạng quân lính phần lớn không vũ khí và bị tước đoạt hành lý. Hạm đội La Mã cùng Marcus Valerius trải qua mùa đông tại Oricum.

Cùng năm đó, cuộc chiến tại Tây Ban Nha tiếp diễn với những kết quả thành bại đan xen; bởi trước khi người La Mã vượt sông Iberus, Mago và Hasdrubal đã đánh tan một đại quân Tây Ban Nha, và vùng Tây Ban Nha xa xôi suýt chút nữa đã phản loạn khỏi người La Mã nếu Publius Cornelius không vội vã vượt sông Iberus cùng quân đội để kịp thời tiếp thêm sinh khí cho tinh thần dao động của các đồng minh bằng sự xuất hiện của mình. Người La Mã thoạt đầu dựng doanh trại tại một nơi gọi là Trại Cao—nổi tiếng là nơi ngự tọa cái chết của đại tướng Hamilcar. Đó là một cứ điểm được phòng thủ kiên cố bằng công sự, và họ từng vận chuyển lúa mì đến đó trước; nhưng vì toàn bộ vùng đất xung quanh tràn ngập quân địch, và đoàn quân La Mã trên đường hành quân từng bị kỵ binh địch tập kích mà không thể trả đũa, hai nghìn quân lơ đễnh đi tụt lại phía sau hoặc đi lạc vào các cánh đồng đã bị tàn sát, khiến người La Mã phải rời bỏ nơi này để tiến đến gần vùng đất đồng minh hơn nhằm dựng doanh trại tại đồi Chiến Thắng. Đến nơi này có Cneius Scipio cùng toàn bộ lực lượng của ông, cùng với Hasdrubal (con trai Gisgo) và một vị tướng Carthage thứ ba dẫn theo một đạo quân hoàn chỉnh. Tất cả bọn họ đều lấy vị trí đối diện với doanh trại La Mã ở bên kia bờ sông. Publius Scipio, trong lúc đi dạo cùng một số lính nhẹ để quan sát vùng đất xung quanh, đã bị kẻ thù phát hiện; và ông suýt chút nữa đã bị đánh bại giữa đồng bằng trống trải nếu không kịp chiếm lấy một ngọn đồi gần đó. Tại đây, ông tiếp tục bị bao vây chặt chẽ, nhưng đã được giải cứu khỏi vòng vây của kẻ thù nhờ sự xuất hiện kịp thời của người anh trai. Castulo—một thành phố của Tây Ban Nha vô cùng kiên cố, nổi tiếng và gắn bó mật khít với người Carthage đến mức Hannibal từng lấy vợ người ở đây—đã phản loạn gia nhập người La Mã. Người Carthage bắt đầu vây hãm Illiturgi vì nơi đây có lực lượng đồn trú La Mã, và có vẻ như họ sẽ hạ được thành chủ yếu do tình trạng thiếu lương thực. Cneius Scipio, khởi hành cùng một quân đoàn trang bị nhẹ nhằm tiếp viện cho đồng minh và lực lượng đồn trú, đã tiến vào thành phố sau khi len lỏi qua giữa hai doanh trại của kẻ thù và tàn sát một số lượng lớn chúng. Ngày hôm sau, ông tiếp tục xuất kích và chiến đấu với thành công tương tự. Hơn mười hai nghìn tên bị tàn sát trong hai trận chiến, hơn một nghìn bị bắt làm tù binh, và ba mươi sáu chiến kỳ bị thu giữ. Kết quả là chúng phải bãi binh rút lui khỏi Illiturgi. Sau đó, cuộc vây hãm Bigerra—một thành phố cũng thuộc liên minh với người La Mã—được mở màn bởi người Carthage; nhưng Scipio kịp thời có mặt và giải tỏa vây hãm mà không gặp phải bất kỳ sự kháng cự nào.

Người Carthage sau đó di dời doanh trại đến Munda, nơi người La Mã nhanh chóng bám đuổi theo sau. Tại đây, một trận quyết chiến diễn ra kéo dài gần bốn tiếng đồng hồ; và trong khi người La Mã đang càn quét mọi thứ một cách vô cùng hào hùng, hiệu lệnh rút quân bỗng vang lên bởi đùi của Cneius Scipio bị một cây lao đâm thủng xuyên qua. Các binh sĩ xung quanh ông rơi vào trạng thái hoảng loạn tột độ, e rằng vết thương sẽ chí mạng. Dù vậy, không có gì phải nghi ngờ rằng nếu không bị cản trở bởi sự cố tình cờ này, họ đã có thể hạ gục doanh trại Carthage ngay trong ngày hôm đó. Đến lúc ấy, không chỉ bộ binh mà cả những con voi chiến cũng bị dồn ép đến tận chiến lũy; và ngay trên đỉnh chiến lũy, ba mươi chín con voi đã bị đâm ngã bởi những cây giáo. Trong trận chiến này, người ta kể lại có chừng mười hai nghìn tên thiệt mạng, gần ba nghìn bị bắt sống cùng năm mươi bảy chiến kỳ. Người Carthage rút lui về thị trấn Auringis, nơi người La Mã bám theo sau nhằm tận dụng sự hoảng sợ của chúng. Tại đây, Scipio lại tái đấu với chúng khi được khiêng ra chiến trường trên một chiếc cáng nhỏ; chiến thắng thuộc về ông một cách dứt khoát, nhưng số lượng địch thủ bị tàn sát không bằng một nửa so với trước, bởi số sống sót để chiến đấu đã ít đi rất nhiều. Tuy nhiên, dòng tộc này vốn có năng khiếu bẩm sinh trong việc tái tạo chiến tranh và phục hồi sức mạnh, chẳng mấy chốc đã tái lập lại lực lượng khi Mago được phái đi đốc thúc tòng quân, và họ lại lấy lại can đảm để thử vận may trong một cuộc đọ sức mới. Dù binh sĩ phần lớn là những gương mặt mới, nhưng vì họ chiến đấu cho một sự nghiệp từng thất bại nhiều lần trong khoảnh khắc ngắn ngủi vài ngày, họ vẫn mang theo tâm lý của những kẻ từng giao chiến trước đó, và kết quả trận chiến cũng tương tự. Hơn tám nghìn người bị tàn sát, chưa đầy một nghìn bị bắt sống cùng năm mươi tám chiến kỳ. Phần lớn chiến lợi phẩm thuộc về người Gaul, gồm vô số vòng vàng và xuyến tay. Hai vị thủ lĩnh tiểu quốc Gaul nổi tiếng tên là Moenicaptus và Civismarus cũng ngã xuống trong trận chiến này. Tám con voi bị bắt sống và ba con bị tiêu diệt. Khi các công việc tại Tây Ban Nha tiến triển thuận lợi như thế, người La Mã bắt đầu cảm thấy hổ thẹn vì Saguntum—nguyên nhân châm ngòi cho cuộc chiến—lại tiếp tục nằm trong tay kẻ thù cho đến tận năm thứ tám này. Do đó, sau khi dùng vũ lực trục xuất lực lượng đồn trú Carthage, họ tái chiếm thị trấn và trao trả nó cho những cư dân nguyên bản từng sống sót qua cơn thịnh nộ của chiến tranh. Người Turditania—những kẻ từng gây ra cuộc chiến giữa dân tộc đó và người Carthage—cũng bị khuất phục, bị bán làm nô lệ và thành phố của họ bị san bằng thành bình địa.

Đó là những chiến tích tại Tây Ban Nha trong nhiệm kỳ chấp chính quan của Quintus Fabius và Marcus Claudius. Tại Rome, ngay khi các quan tribune bình dân mới nhậm chức, Lucius Metellus (một tribune bình dân) lập tức ấn định ngày để tống đạt trước nhân dân đối với các quan giám sát Publius Furius và Marcus Atilius. Vào năm trước, khi ông đang giữ chức quaestor, họ từng tước đoạt ngựa của ông, xóa tên khỏi bộ tộc và tước quyền công dân vì âm mưu tại Cannae nhằm bỏ rơi nước Ý. Tuy nhiên, được sự hậu thuẫn của chín quan tribune khác, họ bị cấm trả lời khi đang tại chức và được buông tha. Cái chết của Publius Furius ngăn cản họ hoàn tất nghi lễ thanh tẩy lustrum. Marcus Atilius từ chức. Một đại hội bầu cử chấp chính quan được chủ trì bởi Quintus Fabius Maximus. Các chấp chính quan đắc cử là Quintus Fabius Maximus (con trai của vị chấp chính quan) và Tiberius Sempronius Gracchus (lần thứ hai), cả hai đều vắng mặt. Các phán quan được bổ nhiệm gồm Marcus Atilius cùng hai quan curule aedile là Publius Sempronius Tuditanus và Cneius Fulvius Centumalus, đi kèm Marcus Aemilius Lepidus. Sử sách ghi lại rằng các trò chơi sân khấu năm nay lần đầu tiên được cử hành suốt bốn ngày bởi các quan curule aedile. Quan aedile Tuditanus chính là kẻ từng phá vòng vây kẻ thù tại Cannae khi tất cả những người khác đều tê liệt vì sợ hãi trước thảm họa kinh hoàng đó. Ngay khi các cuộc bầu cử hoàn tất, các chấp chính quan đắc cử được triệu về Rome, theo thỉnh cầu của chấp chính quan Quintus Fabius, đã nhậm chức và thỉnh ý viện nguyên lão về chiến tranh, về tỉnh lỵ của chính họ cũng như của các phán quan, về lực lượng quân đội sẽ sử dụng và ai sẽ là người chỉ huy từng phần.

Các tỉnh lỵ và quân đoàn được phân bổ như sau: việc tiếp tục chiến tranh với Hannibal được giao cho các chấp chính quan; về phần quân đoàn, gồm một quân đoàn do chính Sempronius từng chỉ huy và một quân đoàn do chấp chính quan Fabius từng chỉ huy, mỗi bên gồm hai quân đoàn. Marcus Aemilius (phán quan ngoại vụ) nhận Luceria làm tỉnh lỵ của mình cùng hai quân đoàn từng được Quintus Fabius (khi đó là phán quan) chỉ huy; đồng nghiệp của ông là Marcus Atilius (phán quan nội đô) đảm nhận các nhiệm vụ chức vụ của mình. Tỉnh Ariminum rơi vào tay Publius Sempronius, còn Suessula thuộc về Cneius Fulvius, mỗi nơi cũng nhận hai quân đoàn; Fulvius mang theo các quân đoàn nội đô, còn Tuditanus tiếp nhận quân đoàn của mình từ tay Manius Pomponius. Các vị tướng tiếp tục lưu nhiệm và được phân bổ tỉnh lỵ như sau: Marcus Claudius nhận phần Sicily nằm trong giới hạn vương quốc Hiero; propraetor Lentulus nhận tỉnh cũ trên hòn đảo đó; Titus Otacilius nhận hạm đội, không có thêm quân số bổ sung nào. Marcus Valerius nhận Hy Lạp và Macedonia cùng quân đoàn và hạm đội ông đang có ở đó; Quintus Mucius nhận Sardinia cùng đội quân cũ gồm hai quân đoàn; Caius Terentius nhận Picenum cùng một quân đoàn ông đang chỉ huy. Ngoài ra, lệnh được ban hành để tuyển mộ hai quân đoàn cho thành phố và hai mươi nghìn quân từ các đồng minh. Với những vị chỉ huy và lực lượng đó, họ đã củng cố đế chế La Mã trước vô số cuộc chiến tranh hoặc đã bùng nổ hoặc đang bị nghi ngờ bùng nổ cùng một lúc. Sau khi tuyển mộ các quân đoàn thành phố và bổ sung quân số cho các đơn vị khác, các chấp chính quan, trước khi rời thành phố, đã tiến hành chuộc lỗi các điềm gở được báo cáo. Một bức tường và một cổng thành đã bị sét đánh trúng; thậm chí tại Aricia, đền thờ thần Jupiter cũng bị sét đánh. Những ảo ảnh khác về thị giác và thính giác được tin tưởng như thật. Hình ảnh hạm đội xuất hiện trên dòng sông ở Tarracina trong khi chẳng có chiếc thuyền nào ở đó. Tiếng khua giáp chiến vang lên trong đền thờ Jupiter Vicilinus ở lãnh thổ Compsa; và một dòng sông ở Amiternum chảy ra toàn máu. Sau khi các điềm gở này được chuộc lỗi theo nghị quyết của các tư tế pontiff, các chấp chính quan lên đường: Sempronius hướng về Lucania, Fabius về Apulia. Cha của người sau bước vào doanh trại tại Suessula với tư cách trung tướng của con trai; và khi người con tiến ra đón ông, các lictor vì tôn trọng phẩm giá đã bước đi trong im lặng. Cựu lão gia cưỡi ngựa vượt qua mười một cây gậy fasces, lúc đó vị chấp chính quan mới ra lệnh cho lictor đứng gần nhất nhắc nhở ông và cất tiếng gọi ông xuống ngựa. Cuối cùng, khi đã xuống ngựa, ông thốt lên: "Ta muốn kiểm tra xem con trai ta có ý thức đầy đủ rằng mình là một chấp chính quan hay không."

Đến doanh trại này có Dasias Altinius xứ Arpi, lén lút đến vào ban đêm cùng ba tên nô lệ, mang theo lời hứa rằng nếu nhận được phần thưởng tương xứng, hắn sẽ nhận trách nhiệm phản bội Arpi dâng cho họ. Khi Fabius đưa vấn đề ra trước hội đồng, một số người cho rằng "hắn đáng bị đánh đòn roi và xử tử như một kẻ đào ngũ, một kẻ bất ổn tâm trí và là kẻ thù chung của cả hai phe. Hắn từng chạy theo Hannibal sau thảm bại ở Cannae và kéo Arpi phản loạn, cứ như thể lòng trung thành của một con người có thể xoay chiều theo những biến động của vận mệnh; và giờ đây, khi phe La Mã bất chấp hy vọng và mong muốn của hắn mà đang trỗi dậy, hắn lại càng bồi đắp thêm sự đê tiện của mình bằng cách đền đáp những kẻ từng bị hắn phản bội trước đó bằng một vụ phản bội mới. Một kẻ có thói quen ôm chân phe này trong khi tâm hồn hướng về phe khác rõ ràng không xứng đáng được tin tưởng với tư cách đồng minh và quá đáng khinh bỉ để làm kẻ thù; hắn phải trở thành tấm gương thứ ba dành cho lũ đào ngũ, tiếp nối những kẻ từng phản bội Falerii và Pyrrhus." Ngược lại, cựu chấp chính quan Fabius (cha của vị chấp chính quan) nhận định rằng: "Quên đi hoàn cảnh, con người thường dễ dàng đưa ra những phán quyết phóng khoáng đối với mọi vấn đề trong sức nóng của chiến tranh hệt như lúc thời bình. Bởi dù trong trường hợp hiện tại, điều đáng lẽ nên trở thành mục tiêu nỗ lực và tâm trí họ chiếm giữ là làm sao để không một đồng minh nào phản bội nhân dân La Mã, thì họ lại chẳng hề nghĩ đến điều đó; trái lại, họ khăng khăng đòi làm gương đối với bất kỳ ai hối hận và quay đầu tìm về liên minh cũ. Nhưng nếu việc ruồng bỏ người La Mã được dung túng mà việc quay trở về với họ lại không được phép, ai có thể nghi ngờ rằng chẳng mấy chốc người La Mã, bị bỏ rơi bởi các đồng minh, sẽ phải chứng kiến mọi quốc gia ở Ý liên minh với người Carthage. Dù vậy, không có nghĩa là ta cho rằng có thể đặt trọn niềm tin vào Altinius, nhưng ta sẽ đề xuất một phương án trung dung. Đối xử với hắn không như kẻ thù cũng chẳng như bạn bè lúc này, ta ước mong hắn sẽ bị giam lỏng trong suốt cuộc chiến tại một thành phố có độ tin cậy cao, cách không xa doanh trại, trong một trạng thái quản thúc dễ chịu; và khi chiến tranh kết thúc, khi ấy chúng ta mới phán xét xem hắn xứng đáng bị trừng phạt vì tội phản bội trước kia hay được tha thứ vì màn quay đầu hiện tại." Ý kiến của Fabius được thông qua. Altinius bị trói giằng và trao vào tay lực lượng canh giữ cùng với một lượng lớn vàng mang theo được lệnh bảo quản cho hắn. Hắn bị giam giữ tại Cales, nơi ban ngày hắn được tự do đi lại không cùm xích nhưng có lính canh túc trực và khóa nhốt vào ban đêm. Sự vắng mặt của hắn lần đầu tiên bị phát hiện và truy lùng tại nhà riêng ở Arpi; nhưng về sau, khi tin đồn về sự biến mất của hắn lan rộng khắp thành phố, một cơn chấn động dữ dội bùng lên hệt như thể họ vừa mất đi người lãnh đạo. Lo sợ trước viễn cảnh thay đổi tình hình hiện tại, các sứ thần được phái đi cấp tốc đến gặp Hannibal. Tin này khiến tướng Carthage vô cùng hả hê, một phần vì ông từ lâu đã nhìn con người này với ánh mắt nghi ngờ như một kẻ hai lòng, phần khác vì nay ông may mắn có được cái cớ hợp pháp để tịch thu tài sản của một kẻ quá đỗi giàu có. Nhưng để thiên hạ đinh ninh rằng ông khuất phục trước sự căm phẫn nhiều hơn là lòng tham lam, ông đã cộng thêm sự tàn nhẫn vào thói cướp bóc: ông triệu tập vợ con Altinius vào doanh trại, tra khảo trước tiên về cuộc trốn chạy của Altinius, sau đó về số lượng vàng bạc bị bỏ lại tại nhà hắn, và sau khi đã nắm rõ mọi điểm đó, ông thiêu sống họ.

Fabius, xuất phát từ Suessula, trước hết tiến hành vây hãm Arpi; và sau khi dựng doanh trại cách thành phố chừng nửa dặm, ông quan sát kỹ lưỡng vị trí lẫn tường thành, quyết định ưu tiên tấn công vào góc độ nào kiên cố công sự nhất và có ít lính canh gác nhất. Sau khi tập hợp mọi thứ hữu ích cho việc vây thành, ông lựa chọn những bách phu trưởng xuất sắc nhất trong toàn quân, đặt họ dưới quyền chỉ huy của các tribune tài năng đã được kiểm chứng, giao cho họ sáu trăm binh sĩ—con số được cho là đủ cho mục đích này. Ông ra lệnh cho họ mang thang leo đến địa điểm đã vạch sẵn ngay khi hiệu lệnh canh gác ca thứ tư vang lên. Tại khu vực này có một cánh cổng thấp và hẹp mở ra một con phố ít người qua lại, dẫn xuyên qua phần hoang phế của thành phố. Ông yêu cầu họ, ngay sau khi leo qua tường thành, hãy tiến đến cánh cổng này, dùng sức phá vỡ các then cài từ bên trong, và khi đã chiếm được khu vực đó của thành phố, hãy thổi kèn cornet làm hiệu để phần lực lượng còn lại được dẫn vào, đồng thời hứa hẹn sẽ chuẩn bị sẵn sàng mọi thứ chu đáo. Mệnh lệnh này được thi hành khẩn trương; và thứ tưởng chừng là vật cản trở hoạt động của họ lại hóa ra thứ che giấu họ tốt nhất. Một trận mưa rào bất chợt đổ xuống vào lúc nửa đêm buộc lính canh phải rời bỏ vị trí trốn chạy vào các ngôi nhà; và tiếng mưa rơi khá nặng hạt thoạt đầu che lấp đi âm thanh do đám lính phá cổng gây ra. Sau đó, khi tiếng mưa rơi đều đặn và dịu bớt, nó lại ru ngủ phần lớn binh sĩ địch. Sau khi chiếm được cổng thành, họ bố trí các kèn sĩ đứng dọc con phố cách đều nhau, yêu cầu họ thổi kèn để hiệu triệu vị chấp chính quan. Mọi việc được thực hiện đúng theo kế hoạch vạch sẵn, và vị chấp chính quan ra lệnh cho quân đội hành quân, tiến vào thành phố qua cánh cổng bị phá vỡ ngay trước khi trời rạng sáng.

Lúc ấy kẻ thù mới giật mình tỉnh giấc, cơn mưa đang ngớt dần và ánh bình minh ló dạng. Hannibal có một lực lượng đồn trú khoảng năm nghìn quân vũ trang trong thành, và bản thân cư dân cũng có ba nghìn quân cầm vũ khí; người Carthage bố trí họ ở tuyến đầu đối đầu với kẻ thù để đề phòng bất kỳ âm mưu phản bội nào từ phía sau. Trận chiến thoạt đầu diễn ra trong bóng tối và giữa những con phố hẹp, khi người La Mã đã chiếm lấy không chỉ các con phố mà cả những ngôi nhà gần cổng nhất để không bị trúng đạn hay thương vong từ trên cao phóng xuống. Một số người Arpi và người La Mã nhận ra nhau, dẫn đến những cuộc trò chuyện trong đó người La Mã hỏi họ có ý định gì: vì lỗi lầm nào từ phía người La Mã hay công ơn nào từ phía người Carthage mà họ—những người Ý—lại đi đánh giặc ủng hộ người ngoại bang và rợ tộc chống lại những đồng minh cổ xưa của mình, biến nước Ý thành kẻ nộp cống nạp và chịu thuế cho châu Phi? Người Arpi biện minh rằng vì hoàn toàn mù mờ trước mọi sự thật, họ đã bị giới quý tộc bán đứng cho người Carthage, và bị kìm kẹp trong tình trạng nô lệ áp bức bởi một nhúm kẻ cầm quyền. Sau lời mào đầu đó, số lượng người tham gia trò chuyện ở cả hai phía ngày càng đông hơn; và cuối cùng, phán quan của Arpi được đồng bào dẫn đến trước mặt chấp chính quan. Sau khi trao đổi những lời cam kết giữa các chiến kỳ và hàng quân, người Arpi bất ngờ quay mũi giáo chống lại người Carthage để phò trợ người La Mã. Một số lính Tây Ban Nha—chưa đầy một nghìn người—sau khi đạt được thỏa thuận duy nhất với chấp chính quan là lực lượng đồn trú Carthage được phép rút lui an toàn, cũng đào ngũ sang phe chấp chính quan. Do đó, các cổng thành được mở toang cho người Carthage; và được phép rút lui bình an theo đúng thỏa thuận, họ gia nhập lực lượng của Hannibal tại Salapia. Cứ thế, Arpi được thu hồi về tay người La Mã mà không tổn hại sinh mạng nào, ngoại trừ một kẻ từng là kẻ phản bội trước kia và là kẻ đào ngũ gần đây. Lính Tây Ban Nha được lệnh nhận gấp đôi khẩu phần lương thực, và trong rất nhiều dịp, nền cộng hòa đã tận dụng sự dũng cảm và lòng trung thành của họ. Trong lúc một vị chấp chính quan ở Apulia, người kia ở Lucania, một trăm mười hai quý tộc Campania—với sự cho phép của các quan chức rời Capua dưới cái cớ đi cướp bóc lãnh thổ kẻ thù—đã bước vào doanh trại La Mã đóng phía trên Suessula. Họ thưa với những lính gác ở tiền phương rằng họ muốn yết kiến phán quan. Cneius Fulvius là người chỉ huy doanh trại; khi hay tin, ông ra lệnh dẫn mười người trong số họ vào diện kiến mà không mang vũ khí, và sau khi lắng nghe thỉnh cầu của họ (yêu cầu duy nhất là khi người La Mã tái chiếm Capua, tài sản của họ sẽ được hoàn trả), tất cả đều được đón nhận dưới sự bảo hộ của ông. Phán quan còn lại là Sempronius Tuditanus thì dùng vũ lực hạ gục thị trấn Aternum, bắt sống hơn bảy nghìn người cùng lượng lớn tiền xu đồng và bạc. Một vụ hỏa hoạn kinh khủng bùng nổ tại Rome, kéo dài suốt hai đêm một ngày; mọi thứ bị thiêu rụi thành bình địa trong khoảng từ Salinae đến cổng Carmental, bao gồm cả Aequimaelium và đường Jugarian. Trong các đền thờ Nữ thần May mắn, Mater Matuta và Nữ thần Hy Vọng (nằm ngoài cổng thành), ngọn lửa lan rộng thiêu rụi vô số công trình cả tôn giáo lẫn thế tục.

Cùng năm đó, hai anh em nhà Cornelius là Publius và Cneius, khi tình hình tại Tây Ban Nha đang khởi sắc và họ đã thu hồi được nhiều đồng minh cổ xưa cùng kết nạp thêm những đồng minh mới, bắt đầu mở rộng tầm nhìn hướng sang tận châu Phi. Syphax là một vị vua Numidia bất ngờ trở thành kẻ thù của người Carthage; họ cử ba bách phu trưởng làm sứ thần đến gặp ông để thiết lập hiệp ước hữu nghị và liên minh, đồng thời hứa hẹn rằng nếu ông tiếp tục đẩy mạnh chiến tranh chống người Carthage, ông sẽ mang lại một dịch vụ đáng ghi nhận cho viện nguyên lão và nhân dân Rome, và họ sẽ tìm cách đáp đền ơn huệ đó bằng những phần thưởng lớn lao vào thời điểm thích hợp. Sứ mệnh này làm vị thủ lĩnh rợ tộc vô cùng mãn nguyện; và khi trò chuyện cùng các sứ thần về nghệ thuật chiến tranh, được nghe những quan sát từ những người lính từng trải trận mạc ấy, bằng cách so sánh thực tế chiến đấu của chính mình với một hệ thống kỷ luật chuẩn mực như thế, ông nhận ra mình còn quá mù mờ trước biết bao điều. Sau đó, ông nài nỉ họ hãy đưa ra minh chứng đầu tiên về việc họ là những đồng minh tốt và trung thành bằng cách "để hai người trong số họ mang kết quả sứ mệnh về cho các vị tướng của mình, trong khi một người ở lại bên ông làm cố vấn về khoa học quân sự, bởi dân tộc Numidia hoàn toàn mù tịt về phương thức tác chiến bằng bộ binh, chỉ hữu dụng khi cưỡi ngựa chiến. Tổ tiên họ đã tiến hành chiến tranh theo cách đó ngay từ buổi sơ khai của dân tộc, và họ đã quen thuộc với nó từ thuở nhỏ. Nhưng họ phải đối đầu với một kẻ thù đặt niềm tin vào sức mạnh của bộ binh; và nếu họ muốn được đặt lên một vị thế bình đẳng về mặt sức mạnh chiến đấu hiệu quả, họ cũng phải tự trang bị cho mình lực lượng bộ binh. Lãnh thổ của ông dồi dào những con người thích hợp cho mục đích đó, nhưng ông lại mù mờ về nghệ thuật vũ trang, trang bị và bố trí đội hình cho họ; toàn bộ bộ binh của ông đều chậm chạp, cồng kềnh hệt như một đám đông rợ tộc tập hợp ngẫu nhiên." Các sứ thần đáp rằng họ sẽ chiều lòng thỉnh cầu của ông trong lúc này nếu ông cam kết sẽ trả người đó về ngay lập tức nếu các vị tướng của họ không tán thành những việc họ đã làm. Người ở lại bên nhà vua chính là Quintus Statorius. Cùng với hai người La Mã còn lại, vị vua Numidia phái các sứ thần sang Tây Ban Nha để nhận sự phê chuẩn liên minh từ các vị tướng La Mã. Ông cũng giao phó cho những người đó nhiệm vụ nhanh chóng lôi kéo người Numidia đang phục vụ như lực lượng đánh thuê trong quân đội Carthage quay sang phe bên kia. Statorius chiêu mộ một đạo quân bộ binh cho nhà vua từ số lượng lớn thanh niên ông tìm thấy; và sau khi biên chế họ thành các đại đội mô phỏng chặt chẽ phương pháp La Mã, ông dạy họ cách tuân theo chiến kỳ, giữ vững đội hình khi di chuyển và thực hiện các động tác đội ngũ. Ông huấn luyện họ quen thuộc với các công trình quân sự và các nhiệm vụ nhà binh khác đến mức chẳng mấy chốc nhà vua không chỉ dựa dẫm vào kỵ binh mà còn tin cậy cả bộ binh của mình; và trong một trận quyết chiến dàn trận trên đồng bằng phẳng lặng, ông đã đánh bại kẻ thù của mình là người Carthage. Tại Tây Ban Nha, sự xuất hiện của các sứ thần nhà vua cũng mang lại lợi ích to lớn cho người La Mã, bởi nghe tin đó, người Numidia bắt đầu ồ ạt quay đầu quy thuận. Cứ thế, người La Mã và Syphax gắn kết trong tình hữu nghị—điều khiến người Carthage khi hay tin liền lập tức phái sứ thần đến gặp Gala, vị vua trị vì một vùng khác ở Numidia cai quản dân tộc gọi là Massylii.

Gala có một người con trai tên là Masinissa mới mười bảy tuổi nhưng sở hữu tài năng kiệt xuất, bộc lộ ngay từ thời điểm đó rằng cậu sẽ làm cho vương quốc trở nên rộng lớn và hùng cường hơn thời điểm cậu tiếp nhận nó. Các sứ thần trình bày rằng: "Vì Syphax đã liên kết với người La Mã để thông qua liên minh đó củng cố lực lượng chống lại các vị vua và các quốc gia châu Phi, nên Gala cũng tốt hơn hết là nên liên minh với người Carthage càng sớm càng tốt trước khi Syphax vượt biển sang Tây Ban Nha hoặc người La Mã sang châu Phi; Syphax có thể bị đè bẹp khi hắn chưa thu được gì từ hiệp ước với người La Mã ngoài cái tên suông." Gala, khi con trai ông đòi hỏi được giao phó trọng trách chỉ huy cuộc chiến, đã dễ dàng bị thuyết phục để phái đi một đạo quân phối hợp cùng các quân đoàn Carthage đánh bại hoàn toàn Syphax trong một trận chiến lớn. Tại trận này, ba mươi nghìn người được cho là đã thiệt mạng. Syphax cùng một nhúm kỵ binh tháo chạy khỏi chiến trường, tìm đến trốn tránh tại vùng Maurusian Numidia—một dân tộc cư ngụ ở tận cùng châu Phi, giáp đại dương và đối diện Gades. Dù vậy, khi các rợ tộc đổ xô đến dưới cờ của ông từ mọi phía nhờ danh tiếng lẫy lừng của ông, ông nhanh chóng tái vũ trang một lực lượng vô cùng hùng hậu. Trước khi ông vượt biển mang theo lực lượng đó sang Tây Ban Nha (vốn chỉ bị chia cắt bởi một eo biển hẹp), Masinissa đã kịp tiến đến cùng đội quân chiến thắng của mình; và tại đây, cậu gặt hái vinh quang lớn lao trong cuộc chiến chống Syphax khi hành động đơn độc không cần bất kỳ sự trợ giúp nào từ người Carthage. Tại Tây Ban Nha, chẳng có chiến tích nào đáng kể được thực hiện, ngoại trừ việc người La Mã lôi kéo được giới trẻ Celtiberian về phe mình bằng cách trả cho họ mức lương tương đương số tiền họ từng thỏa thuận với người Carthage. Họ cũng phái hơn ba trăm người Tây Ban Nha có địa thế cao nhất sang Ý để thuyết phục đồng bào của họ—những kẻ đang phục vụ trong hàng ngũ phụ họa của Hannibal—quay về. Điểm đáng nhớ duy nhất trong năm nay tại Tây Ban Nha là việc người La Mã lần đầu tiên sử dụng lực lượng đánh thuê trong doanh trại của mình, cụ thể là người Celtiberian.