Mã Vị Đô Thuyết Sưu Tàng · Đào Từ Phần (Hạ

Lượt đọc: 195 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bài 18: Rất Ráo Mây Tạnh Sau Cơn Mưa, Sông Xuân Nước Chảy Một Dòng Xanh – Men Màu (Phần Sau)

❊ ❊ ❊

Xuân lai giang thủy lục như lam

Chúng ta hãy đọc một bài từ trước, "Ức Giang Nam": "Giang Nam tốt, phong cảnh cũ từng quen. Trừng nhật hoa đào hồng tựa lửa, xuân đến nước sông xanh tựa chàm, sao có thể không nhớ Giang Nam." Đây là do Bạch Cư Vị sáng tác vào thời nhà Đường. Bạch Cư Vị là một trong những thi nhân viết từ sớm nhất. Ông từng làm quan ở Hàng Châu và Tô Châu, thế nên ông hoài niệm quãng thời gian tốt đẹp này. Ở đây "Xuân đến nước sông xanh tựa chàm", đã từng nghĩ qua câu này chưa? Màu xanh là màu gì nhỉ? Trong mắt người xưa, màu xanh nhất chính là chàm. Cho nên trong đồ sứ cổ có một chủng loại vô cùng đặc biệt gọi là "Khổng Tước lục" (xanh lông công), người đời sau cũng có người gọi nó là "Khổng Tước lam" (xanh lam lông công). Nhìn từ góc độ của con người ngày nay, nó chính là đồ sứ màu xanh lam.

Lò Từ Châu thời Tống Nguyên, trên thực tế phần lớn đều tráng men xanh lông công. Hoàng gia nhà Nguyên lúc bấy giờ theo đuổi sắc xanh lam. Thanh hoa chính là được sáng tạo ra vào thời kỳ đó, vậy, Thanh hoa là một loại sắc xanh nhiệt độ cao, còn xanh lông công là một loại sắc xanh nhiệt độ thấp.

Đồ sứ màu xanh lông công thời nhà Minh còn có loại nào nữa? Chính là pháp hoa khí, ở Sơn Tây rất nhiều. Ngày nay chúng ta gọi là đồ lưu ly. Vào thời kỳ Trung Hoa Dân Quốc, người Pháp nọ cực kỳ theo đuổi thứ này. Rất nhiều đồ pháp hoa đã chảy sang châu Âu, chảy sang Âu Mỹ, thế nhưng sau đó lại không có ai nhận ra.

Tôi có một người bạn có mấy món đồ pháp hoa, không ai nhận hàng. Cứ hay nói với tôi rằng: "Người nay đều không có mắt nhìn, không nhận ra thứ này. Thứ này tốt biết bao." Mặc dù giá anh ấy bán không hề cao, hai mươi vạn, thế nhưng người ta cũng không tiếp nhận, đều muốn trả rẻ. Có một người ngày ngày cò kè mặc cả với anh ấy, nói: "Không được, anh phải bán rẻ thôi. Thứ này không ai nhận, anh buộc phải bán rẻ cho tôi." Kết quả là anh ấy cũng không bán.

Sau đó khi tôi đến Hồng Kông tham gia một buổi đấu giá, kết quả là tại buổi đấu giá ở Hồng Kông có một món đồ pháp hoa vừa vặn được đấu giá hơn hai triệu, gần giống với mức hai mươi vạn mà người kia đòi anh ấy. Tôi liền gọi một cuộc điện thoại cho anh ấy ngay tại buổi đấu giá, tôi nói: "Chúc mừng anh, có một chiếc bình rất giống với món đồ của anh, đã được đấu giá hơn hai triệu rồi." Anh ấy nói: "Tôi phải mau chóng cất chiếc bình của tôi đi mới được, tôi không bán nữa."

Sau đó, nửa tiếng sau, vị người mua kia liền hớn hở xông vào nói: "Chiếc bình của anh đâu rồi? Tôi không kỳ kèo mặc cả với anh nữa. Tôi mua đây." Anh ta cũng có được thông tin này. Cho nên, trong xã hội thông tin ngày nay, thông tin thường là một nhân tố chủ yếu của giá cả. Hai chúng tôi đồng thời có được thông tin, chỉ là ở giữa còn cách nửa tiếng đường đi. Nếu như tôi không gọi cuộc điện thoại này cho anh ấy, nếu như tôi không gọi điện cho người bán này, thì người mua sẽ dùng một mức giá vô cùng rẻ để mua nó đi.

Thời kỳ Khang Hi, Ung Chính, Càn Long nung thiêu rất nhiều men xanh lông công. Sắc trạch nó nung ra ngày càng đều màu hơn, nó thực chất là sự công nhận đối với men xanh lông công trong lịch sử, chính là từ Tống đến Nguyên, đến Minh rồi đến Thanh, nó là một sự thừa nhận. Sau thời Càn Long thì rất ít khi nung nữa.

Thanh diệu (Men ngọc)

Men ngọc là đồ sứ men màu xuất hiện sớm nhất, lịch sử của nó có thể truy nguyên về thời kỳ Thương Chu. Mà men ngọc Long Tuyền thời nhà Tống lại càng là một chủng loại đồ sứ vô cùng quan trọng trong lịch sử phát triển của men ngọc. Vào thế kỷ 16, 17, men ngọc Long Tuyền đã được buôn lậu sang châu Âu với số lượng lớn. Giới quý tộc châu Âu lúc bấy giờ đều lấy việc có thể sở hữu được men ngọc Long Tuyền làm vinh dự.

Thế nhưng sau đời Tuyên Đức, men ngọc Long Tuyền lại đột ngột dừng nung vào đời Minh. Nguyên nhân là gì? Chính là nơi nung Long Tuyền ở Xử Châu đã dừng cống nạp, không cống nạp cho hoàng cung nữa, tại sao vậy? Thứ nhất là chủng loại đơn điệu, nơi các ngươi chỉ nung mỗi một loại đồ sứ thanh, Cảnh Đức Trấn nung rất nhiều kiểu dáng, cho nên tiện thể vận chuyển cùng nhau luôn. Thứ hai, thai sứ Long Tuyền tương đối dày, không đạt được độ mỏng của thai sứ Cảnh Đức Trấn, không đạt được cường độ của nó. Cho nên, Long Tuyền sau đời Tuyên Đức này, chất lượng đã tụt dốc không phanh, chẳng còn theo đuổi gì nữa.

Đồ sứ thanh Khang Hi cũng giống như các loại màu men khác, đã đạt đến đỉnh cao vào thời kỳ này. Sắc màu lúc bấy giờ, nó có thể phân chia đồ sứ thanh ra thành các tầng thứ. Được chia thành: Phấn thanh, Đông thanh và Đậu thanh. Hai đầu cực kỳ dễ hiểu. Phấn thanh là màu xanh rất nhạt; Đậu thanh là màu xanh rất đậm, Đậu thanh mà chúng ta nói chính là màu sắc mà bạn có thể tưởng tượng ra. Nhưng sắc Đông thanh này thì lại không dễ hiểu cho lắm. Đông thanh chỉ riêng cách viết thôi đã có hai loại, một loại viết chữ đông trong mùa đông, một loại viết chữ đông trong phương Đông. Vậy thì bây giờ cũng dễ hiểu rồi. Bạn biết phấn thanh, biết đậu thanh, loại nằm ở khoảng giữa chính là đông thanh.

Đặc trưng của men ngọc đời Thanh, đó là nó đã thêm vào rất nhiều thủ pháp trang trí, không đơn thuần dùng màu men để thể hiện nữa. Nó đã thêm vào một số hoa văn họa tiết, ví dụ như có loại đắp phấn, ví dụ như có loại khắc hoa. Từ Ung Chính đến Càn Long, mặt men ngọc thời kỳ này phì nhuận (mập mạp, nhu hòa), sau đó thì ngày càng thưa thớt mỏng manh, cho đến tận thời Dân Quốc. Năm 2005 tại nhà đấu giá Sotheby's Hồng Kông, có một chiếc bình lục lăng lồng nhau cao 40 phân, bên ngoài là men ngọc, bên trong là thanh hoa, giá thành giao là 44,92 triệu đô la Hồng Kông. Nhắc đến thì cũng là mức giá gần nửa tỷ, giá cả vô cùng cao.

Sưu tầm và thị trường chứng khoán

Có một năm, tôi cùng một người bạn đi Thượng Hải. Ở cửa hàng văn vật tại Thượng Hải nhìn thấy một đôi bình vuông phấn thanh, tôi liền khuyên anh ấy mua. Tôi nói: "Thứ này không tính là rất đắt." Anh ấy nói: "Vẫn là đắt.", nói "Không thịnh hành." Tôi nói: "Tương lai có một ngày thứ này sẽ rất có giá trị. Hiện tại anh có tiền chi bằng cứ mua nó đi." Anh ấy vô cùng lo lắng, cuối cùng vẫn nghe lời khuyên mà mua. Trong tay anh ấy, sau này rất nhiều năm sau, anh ấy nói: "May mà năm xưa anh khuyên tôi mua món đồ này đấy." Tôi liền nói với anh ấy, tôi nói: "Rất nhiều chuyện đều giống nhau, lúc này khác, lúc khác khác."

Cái này cũng giống như thị trường chứng khoán vậy. Rất nhiều chuyên gia nói với bạn rằng, thị trường chứng khoán có một quy luật, chính là mua vào ở thị trường gấu (thị trường con gấu), bán ra ở thị trường bò (thị trường con bò). Nhưng có bao nhiêu người nghe theo quy luật này? Tất cả mọi người đều mua vào ở thị trường bò, đến thị trường gấu thì cắt thịt (cắt lỗ). Đúng không? Đây chính là trạng thái thị trường chứng khoán của chúng ta. Lại có người đưa ra một tổng kết có tính quy luật về thị trường chứng khoán, anh ta nói: Bạn nên cảm thấy sợ hãi trong tiếng tung hô, và cảm thấy phấn khích trong sự sợ hãi. Ý là gì? Khi tất cả mọi người đều vui mừng, bạn nên vô cùng lo lắng; khi tất cả mọi người đều lo lắng, bạn nên vô cùng vui mừng.

Sưu tầm cũng giống như vậy. Khi bạn biết giá trị lịch sử của rất nhiều thứ, nó không thể nào hiển thị đỉnh cao giá trị lịch sử đó ngay trước mặt bạn, đó mới là thời điểm tuyệt đẹp nhất. Nếu như nó là một thung lũng giá trị lịch sử, vậy thì bạn vừa hay nên bước chân vào. Bạn không thể nói người khác đều không mua, tôi cũng không mua. Hai hôm sau, thứ đó tăng giá lên rồi, bạn lại nói: Sao hồi đó tôi lại không mua chứ? Bạn chắc chắn sẽ có cảm giác này. Cho nên, nhất định phải biết, nó có giá trị lịch sử gì, giá trị thực sự của nó nằm ở đâu, thì bạn mới có thể đưa ra quyết định đó.

Kiêm thính tắc minh, thiên tín tắc ám (Nghe nhiều phía thì sáng suốt, tin một chiều thì u mê)

Trong men lục (men xanh lá) còn có một số men lục nhiệt độ thấp. Ví dụ như, màu quả dưa hấu thời Khang Hi, màu nước hồ thời Ung Chính, màu tâm hành (lòng hành) thời Càn Long v.v., nó là một loại men lục nhiệt độ thấp. Màu sắc đó đều lấy màu xanh lá làm chủ đạo mà biến hóa khôn lường.

Cuối thập niên 80 của thế kỷ 20, tôi nhìn thấy một chiếc tô lớn màu tâm hành, đó là đồ thời Quang Tự. Tôi có ấn tượng vô cùng sâu sắc, một chiếc tô lớn như thế này, khắc hai con rồng, đẹp đến cực điểm. Lúc bấy giờ niêm yết giá là một trăm sáu mươi đồng, có thể giảm giá mười phần trăm. Lúc tôi chuẩn bị mua, có vị lão tiên sinh nói với tôi rằng, nói: "Người trẻ tuổi cậu không hiểu gì cả, đồ sứ đến thời điểm này là không có giá trị nữa rồi. Cậu không thể mua." Sau đó, tôi nghĩ lại cũng phải, quan niệm lúc bấy giờ chính là chơi đồ sưu tầm nhất định phải là trước thời Càn Long, sau thời Càn Long đều là rác rưởi. Tôi đã nói đều là hàng bán kèm. Cậu mua một chiếc bình Càn Long, tôi tặng cậu một chiếc tô Quang Tự, chính là cái con đường này.

Cho nên, sao cậu có thể bỏ ra một trăm sáu mươi đồng để đi mua một chiếc tô như thế này chứ? Thế là tôi đã không mua. Rất nhiều năm sau, tôi liền hối hận chuyện này. Kỳ thực chúng ta biết một đạo lý, gọi là "Kiêm thính tắc minh, thiên tín tắc ám" (Nghe nhiều phía thì sáng suốt, tin một chiều thì u mê). Hôm đó coi như tôi đã tin một chiều rồi, vị lão gia tử kia cũng chẳng có trách nhiệm cho lắm, cứ nói với tôi câu nói thế này.

Bạn biết đấy, hôm nay chúng ta đưa ra quyết định này đều cảm thấy rất dễ dàng, tại sao lúc đó bạn lại không đưa ra quyết định đó? Tại sao bạn không mua? Lúc đó, đầu tiên là một trăm sáu mươi đồng, giảm mười phần trăm cũng là một trăm bốn mươi bốn đồng, đối với tôi mà nói chính là tiền lương hai tháng. Vấn đề mà chúng ta phải đối mặt ngày nay sau khi qua đi rồi nhìn lại, thì vẫn sẽ xuất hiện những vấn đề như thế này. Lúc bấy giờ việc đưa ra quyết định là vô cùng khó khăn. Tôi đã không đưa ra quyết định đó, không lấy tiền lương hai tháng ra để mua chiếc tô này. Vậy mà bây giờ có thể biến thành tiền lương của hai đời người. Cho nên, nhất định phải nhớ kỹ: Kiêm thính tắc minh, thiên tín tắc ám.

Trà diệp mạt (Mạt chè)

Trong men màu còn có một loại màu men vô cùng đặc biệt gọi là "Trà diệp mạt". Bản thân sự hình thành của trà diệp mạt vốn là một hiện tượng ngẫu nhiên. Thời kỳ Đường Tống, các lò nung đồ sứ ở phương Bắc rất dễ nung ra được màu sắc này. Đến sau thời Ung Chính, nó đã biến thành một sự theo đuổi chủ động. Tôi cứ muốn theo đuổi loại màu sắc xanh không ra xanh, vàng không ra vàng này. Men trà diệp mạt còn được gọi là xưởng quan diệu. Trong tấm bia "Đào thành ký sự bi", nó ghi chép có ba loại. Một loại gọi là "Thiện ngư hoàng" (vàng lươn), một loại gọi là "Xà bì lục" (xanh da rắn), một loại gọi là "Hoàng ban điểm" (đốm vàng). Các chuyên gia ngày nay rất dễ phân biệt đâu là "vàng lươn", đâu là "xanh da rắn", chỉ là phân không rõ đâu là "đốm vàng". "Đốm vàng" này quá trừu tượng. Bởi vì, lươn, rắn đây đều là những động vật tự nhiên mà chúng ta có thể nhìn thấy, có thể đem ra so sánh. Người đời sau lại gọi một loại màu sắc vô cùng hình tượng trong trà diệp mạt là "Giải giáp thanh" (màu mai cua), chính là màu sắc giống như chiếc mai của con cua lông lớn vậy. Sự theo đuổi về mặt mỹ học đạt đến tầng diện này, đạt đến một tầng diện của men trà diệp mạt, nó là một tầng diện vô cùng hàm súc. Việc lĩnh hội tầng diện này hoàn toàn không dễ hiểu bằng những màu đỏ, vàng, làm, trắng mà chúng ta nói.

Màu sắc đó, không được đẹp mắt cho lắm, nói cũng nói không rõ rốt cuộc là màu gì. Trà diệp mạt là thuật ngữ chuyên ngành. Bạn nói "trà diệp mạt" với hàng xóm, người ta cũng không biết là màu gì. Bạn nói, đây là vàng hay là xanh? Nói không rõ. Cho nên, nó có một chướng ngại thẩm mỹ về mặt thẩm mỹ. Điều này đòi hỏi bạn phải từ từ lĩnh hội sự vui vẻ mà loại màu sắc này mang lại cho bạn, đòi hỏi phải đọc nhiều sách hơn, xem nhiều ví dụ thực tế hơn.

Tôi có một người bạn là họa sĩ, anh ấy biết vẽ tranh, nhưng lại không biết giám định đồ sứ. Ngay cửa nhà họ có một chợ hoa chim, rất lớn, hồi đó đã rất lớn rồi. Rất nhiều năm trước, anh ấy đi dạo khu chợ đó, nhìn thấy một chiếc bình dẹp bách tề (bình củ ấu) mang men trà diệp mạt như thế này, đồ quan diệu tiêu chuẩn thời Càn Long, trên miệng bị sứt mẻ mất một miếng. Tất cả những người bán đồ đều là bán hoa chim, hoàn toàn không hiểu gì về đồ sứ; người mua đồ cũng đều vì hoa chim mà đến, cũng không hiểu gì về đồ sứ. Cho nên, chiếc bình này cứ thế được mua về nhà một cách vô tình may mắn với giá năm đồng. Năm đồng! Tôi cứ mãi nghĩ, sao vận may của kẻ ngoại đạo như anh ta lại tốt hơn chúng ta là người trong nghề thế nhỉ? Giống như mua vé số vậy, ra tay một lần là trúng số luôn, chúng ta mua cả đời mà chẳng trúng lần nào. Sao tôi lại chưa từng gặp được chuyện hời như thế này cơ chứ?! Anh ấy cầm đến cho tôi xem với vẻ vô cùng đắc ý, anh ấy nói: "Anh nhìn thứ này xem, tôi hoàn toàn dựa vào trực giác đấy." Anh ấy là họa sĩ, anh ấy có sự huấn luyện về mặt mỹ học, cho nên anh ấy đã dựa vào trực giác để mua món đồ này về. Vậy tôi liền nói: "Đây chính là vô tình may mắn, cậu may mắn hơn tôi, cậu trúng số rồi."

Ô kim diệu (Men ô kim)

Thời kỳ lịch sử Trung Quốc theo đuổi men đen cực kỳ ngắn ngủi, men đen sớm nhất không phải là thứ chúng ta theo đuổi, mà là sản phẩm vô ý thức. Bởi vì kỹ thuật không khống chế được, hàm lượng sắt quá nhiều, nung thành màu đen. Triều đại nhà Minh không một ai nung men đen. Triều đại nhà Thanh chỉ có triều đại Khang Hi là theo đuổi nung men đen, bao gồm cả Ung Chính, Càn Long đều có nhưng không nhiều lắm. Cuối đời Thanh từng có hàng mô phỏng.

Bản thân men đen là một động thái bất đắc dĩ trong quá trình sản xuất đồ gốm sứ, trong lịch sử họ không muốn nung thành men đen, nhưng họ không có cách nào khác. Chúng ta không thể tưởng tượng nổi, cảm giác trong lòng khi bưng chiếc tô đen ăn cơm trong một thời gian dài. Hôm nay chúng ta thỉnh thoảng ra các quán ăn trên phố ăn mì udon, mang ra một chiếc tô đen lớn, ăn một tô mì thì bạn chẳng có cảm giác gì cả. Nhưng khi bạn ôm một chiếc tô đen ăn cơm từ đầu năm cho đến cuối năm, thì trong lòng bạn sẽ vô cùng đau khổ. Bạn sẽ nói: "Tôi đã phạm phải lỗi lầm gì chứ, mà cả một năm nay tôi đều cầm một chiếc tô đen ăn cơm thế này." Nhưng không may là, cổ nhân của chúng ta lại có một trải nghiệm cầm chiếc tô đen ăn cơm trong một thời gian dài như vậy. Cho nên, khoa học chính là yêu cầu nó thoát khỏi sự tối tăm này, nó phải vứt bỏ sắc đen này đi. Sở dĩ đồ gốm sứ của chúng ta có cống hiến đối với thế giới, chính là không ngừng né tránh, sửa đổi những khiếm khuyết của nó đi.

Đến đời Thanh cuộc sống đã khá giả hơn, bỗng nhiên nhớ tới chiếc tô đen này, trong nhà lại không có. Chúng ta liền nung một chiếc bình đen bày ở đó, thế là men ô kim đã ra đời, chính là men đen này. Bản lĩnh của người Trung Quốc rất lớn, phàm là những thứ nghe không lọt tai đều đổi một phương pháp khác để biểu đạt. "Men đen", nghe không lọt tai, "men ô kim". Tại sao lại gọi là "men ô kim"? Than đá trước kia chính là gọi là "ô kim".

Tôi có một người bạn mua một chiếc ống bút men đen vẽ vàng mang đến cho tôi xem, rồi anh ấy nói với tôi với vẻ mặt như bị trầm cảm, nói: "Tôi mua một thứ thế này, tất cả mọi người đều bảo tôi không đáng." Tôi nói: "Sao lại không đáng?" Anh ấy nói: "Thứ này không thịnh hành, đen xì xì, rất trầm cảm." Hỏi tôi phải giải thích chuyện này thế nào, có thể cổ vũ củng cố lòng tin này cho anh ấy chút nào không.

Tôi nói: "Sưu tầm xét theo một ý nghĩa nào đó, thứ mà bạn nên tìm chính là chủng loại vô cùng hiếm có này, chứ không phải tìm những chủng loại thường thấy. Chủng loại thường thấy thì có thể so sánh được. Người khác mua một ống bút thanh hoa, tốn hai vạn tệ; tôi mua một cái tốn một vạn tám, trong lòng tôi sẽ cực kỳ vui mừng, tôi mua rẻ hơn anh ta. Kết quả là người ta mua một chiếc ống bút thanh hoa, còn bạn lại mua một chiếc ống bút men ô kim, bạn liền không tài nào hiểu nổi nữa. Trong lòng bạn cứ thấp thỏm hoài, mắc bệnh trầm cảm. Như vậy không tốt lắm đâu. Kỳ thực thú vui của bạn nằm ở chính chỗ này, nằm ở việc bạn sở hữu thứ mà người khác không sở hữu được, vậy thì dĩ nhiên thứ này nhất định phải là thật. Bạn không thể mua một đống đồ giả, mà bạn còn cực kỳ vui mừng. Bạn nói người khác đều không có."

Lô Quân diệu (Men Lô Quân)

Chúng ta vừa nãy đã nói trong men màu toàn là men đơn sắc, chính là chỉ có duy nhất một màu sắc. Vậy thì, men màu có từ hai màu sắc trở lên này, thường được gọi là "men phức sắc". Trong đó điển hình nhất chính là, men Lô Quân. Men Lô Quân, nó mang trạng thái chảy xuôi. Nó đan xen giữa xanh lam và đỏ. Giai đoạn đầu có một cái tên vô cùng khó nghe, gọi là "tị thế lam" (xanh nước mũi), trạng thái chảy xuôi giống như chảy nước mũi vậy. Thế, cái tên "tị thế lam" vô cùng không đẹp, cho nên, hầu như không được lưu truyền lại. Kỳ thực nó, nó mô phỏng Quảng Quân và Nghi Quân. Cái gọi là "Quảng Quân" chính là đồ sứ Quân do khu vực Quảng Châu, khu vực Thạch Lam Hà Vịnh sản xuất; Nghi Quân là đồ sứ Quân do khu vực Nghi Hưng, Giang Tây sản xuất. Nó mô phỏng đồ sứ của hai nơi này.

Trong "Đào thành ký sự bi" có ghi chép như thế này, nó nói rằng: "Hoa văn chảy xuôi qua." Tức là so với Quảng Quân, Nghi Quân, trạng thái hoa văn chảy xuôi của nó vô cùng rõ rệt, cho nên mới có một mỹ hiệu là "tị thế lam". Cung Thức đời Thanh trong "Cảnh Đức Trấn đào ca" có miêu tả thế này, ông ấy nói: "Lừa gan ngựa phổi, tên men kỳ lạ, nước mũi trời xanh, mô phỏng màu sắc thích hợp." Nghe mấy câu này chẳng có từ ngữ nào hay ho cả "lừa gan ngựa phổi", "nước mũi trời xanh". Ý của "lừa gan ngựa phổi" là gì? Chính là khi đồ sứ Quân này được nung đốt với số lượng lớn ở Cảnh Đức Trấn, lúc bấy giờ có rất nhiều món nung không đạt, màu sắc xám xịt, được ghi chép là "la can mã phế" (gan la gan ngựa). Các bạn đừng quản nó là "la" hay là "lừa", chúng đều chỉ cái phổi của loài động vật này, là một màu sắc vô cùng khó coi.

Men Lô Quân vào thời kỳ Ung Chính, có một phán định đơn giản chính là, nó chẳng phải có hai màu sao? Tôi nói nó có hai màu đỏ lam phải không? Khi sắc đỏ nhiều sắc lam ít thì thường phán định đều là thời kỳ Ung Chính; khi sắc lam nhiều sắc đỏ ít, phán định thường đều là thời kỳ Càn Long. Nhưng điều này không tuyệt đối. Do những người thưởng thức men Lô Quân không phải là rất nhiều, cho nên sau thời Càn Long thì suy thoái kịch liệt. Kỳ thực, men Lô Quân là một loại đồ sứ vô cùng xinh đẹp, đặc biệt là men Lô Quân được nung đốt vào thời kỳ Ung Chính, có danh hiệu là "cao lương hồng" (đỏ cao lương). Màu sắc đó giống như đỏ cao lương, vô cùng hàm súc.

Độ cao của sự mô phỏng

Thời kỳ Ung Chính, Càn Long, còn có một thành tựu men màu quan trọng nữa, chính là năm đại danh diệu đời Tống được mô phỏng lúc bấy giờ —— Nhữ, Quan, Ca, Quân, Định —— chúng ta đã nói qua về năm đại danh diệu đời Tống rồi. Việc mô phỏng đồ cổ có mối quan hệ vô cùng lớn với người thống trị. Bản thân Ung Chính cực kỳ sùng bái thẩm mỹ của thời kỳ đó. Thế nhưng, năm đại danh diệu mô phỏng đời Thanh với năm đại danh diệu đời Tống vẫn có sự khác biệt rất lớn.

Trước tiên, thứ mà nó theo đuổi là ý tượng, chứ không phải cụ tượng. Thứ mà nó theo đuổi chính là cái ý của năm đại danh diệu đời Tống —— Nhữ, Quan, Ca, Quân, Định, chứ không phải muốn mô phỏng giống y đúc. Xét từ lý mà nói, nó có xu hướng làm đẹp hóa. Cho nên, các bạn nhìn năm đại danh diệu được mô phỏng thời kỳ Ung Càn đều vô cùng xinh đẹp, đẹp hơn một cách thực tế so với đồ đời Tống. Lúc này chúng ta nhìn thấy sự theo đuổi của người thống trị, chính là sự theo đuổi của hoàng đế là gì? Ông ấy hoàn toàn không có tâm trạng làm đồ giả, cũng không có tâm trạng mưu cầu lợi nhuận. Tôi mô phỏng món đồ này vốn không muốn làm đồ giả cũng chẳng muốn kiếm tiền, tôi chỉ là thích thôi. Đây chính là một hình thức biểu hiện của quốc lực thời thịnh thế. Tôi dùng lực lượng và kỹ thuật của quốc gia tôi để đạt đến độ cao chưa từng có của người xưa. Đây là điều mà ông ấy dùng để thể hiện sức mạnh của một quốc gia, là một tâm thế đại quốc.

Triều đại Càn Long, nó còn mô phỏng đá cẩm thạch, mô phỏng vân gỗ, mô phỏng thanh đồng, mô phỏng đồ sơn mài, mô phỏng ngọc cổ, mô phỏng men vàng bạc, những thứ này đều thuộc về trạng thái mô phỏng sinh học, dùng năng lực đồ sứ của ta để mô phỏng tất cả các vật chất có thể nhìn thấy được. Nó ở đây còn có thể làm được những gì nữa? Mô phỏng hoa quả khô tươi. Lại còn có mô phỏng một con cua đặt ở đó trông giống hệt như thật vậy. Năng lực chế tạo đồ sứ lúc bấy giờ vô cùng cao. Tại sao lại xuất hiện tình huống này? Là bởi vì sau thời kỳ giữa đời Càn Long, sự sung túc của xã hội đã dẫn đến tình thú cuộc sống phát sinh thay đổi.

Cuộc sống ngày nay vô cùng sung túc, tình thú cuộc sống của đại đa số mọi người đều đã phát sinh thay đổi, hoàn toàn không giống với sự theo đuổi hồi giai đoạn đầu. Tôi nhớ vào đầu thập niên 80 của thế kỷ 20, ăn một bữa cơm ngon phải nói cả một tuần lễ. Nói ăn cái gì, thơm cỡ nào. Ngày nay không còn ai nói về chuyện này nữa. Lại ví dụ như có người mua một bộ quần áo mới, ở cơ quan phải cởi ra, để người khác mặc thử xem sao, ngày nay cũng không còn hiện tượng này nữa. Tôi có ấn tượng rất sâu sắc. Khi tôi hai mươi mấy tuổi làm việc ở nhà máy, các đồng chí nữ mua giày mới, phải cởi ra cho mỗi người thử một chút, lúc đó tôi cảm thấy vô cùng kỳ lạ.

Tình thú cuộc sống đã phát sinh thay đổi, phản ánh lên sự theo đuổi đối với tác phẩm nghệ thuật, thì không phải là theo đuổi tác phẩm nghệ thuật đơn thuần nữa. Nung một chiếc bình thanh hoa thì không có gì mới mẻ cả, phải nung đồ sứ thành một chiếc đĩa đựng kẹo, bên trong vừa có hạt dưa, vừa có đậu phộng, vừa có củ ấu đều là đồ sứ cho bạn xem, đó là một loại tình thú. Sự sung túc này của xã hội đã phản ánh một tâm lý khoe khoang. Không chỉ đời sống cá nhân sung túc là sẵn sàng khoe khoang. Khi một dân tộc, một quốc gia khi họ sung túc thì đều sẵn sàng khoe khoang.

Vẻ đẹp của đơn sắc diệu thời Ung Chính

Năm Ung Chính thứ mười một, trong "Dưỡng Tâm Điện tạo biện xứ ánh án" có ghi chép đoạn văn thế này: "(Năm Ung Chính thứ mười một) Ngày 27 tháng 12, người nhà của Tổng quản Nội vụ phủ Niên Hy Nghiêu là Trịnh Thiên Tích mang đến mười hai loại chậu hoa đủ màu... lại mang đến mười hai màu đĩa sứ hình hoa cúc đủ kiểu, bên trong mỗi màu một chiếc." Mười hai màu nào vậy? Ngày nay chúng ta có thể may mắn nhìn thấy, rực rỡ muôn màu, đẹp không sao tả xiết.

Mười hai màu này là: Bạch diệu, lục diệu, hồ thủy lục, thông tâm lục, hoàng diệu, đạm hoàng diệu, mễ hoàng diệu, thiên lam diệu, tát lam diệu, yên chi tử, tử kim diệu, ngẫu hà diệu, mười hai màu. Lúc bấy giờ, Viên Minh Viên bày trí chậu hoa của mười hai màu. Ngày nay nghĩ lại, nếu như không phải cuộc sống sung túc, bạn ăn đồ ăn chỉ cần một màu là được rồi chứ gì, bày đầy đĩa trắng là được, có đồ ăn là được. Khi chúng ta ở trong cảnh nghèo khó, chưa từng quan tâm đến bộ đồ ăn bao giờ. Chúng ta nhất định là lúc cuộc sống tốt đẹp rồi mới quan tâm đến bộ đồ ăn này. Mỗi một hộ gia đình chúng ta ngày nay khi muốn sắm thêm một bộ đồ ăn thì đều chọn tới chọn lui, xem nó có thể phù hợp với thẩm mỹ của bản thân hay không. Trước kia không có chuyện này, chiếc tô tôi dùng hồi nhỏ, chiếc tô đẹp nhất chính là có một đường viền vàng, loại bình thường thì có một đường viền xanh là xong chuyện, không có ai cân nhắc chuyện này cả.

Sở dĩ đồ sứ đơn sắc thời kỳ Ung Chính có thể được nung đốt thuần thục như vậy, nguyên nhân hàng đầu chính là sự yêu thích của hoàng đế. Chúng ta đã nói rồi, Ung Chính là một vị hoàng đế vô cùng nội liễm. Các bạn nghĩ xem, ông ấy không xuống Giang Nam, cứ ở lạng trong hoàng cung, nửa bước không rời Bắc Kinh. Ông ấy đem tất cả áp lực nội tâm của mình chuyển hóa thành sự thưởng thức đối với các tác phẩm nghệ thuật. Tình yêu nghệ thuật của ông ấy khác với các vị đế vương khác. Vua thích cái gì thì bề tôi chuộng cái đó. Thế nên, Ung Chính yêu thích men đơn sắc như vậy, cho nên triều đại Ung Chính nung đốt men đơn sắc vô cùng nhiều. Thứ hai, hoàng đế không phải là người chấp hành cụ thể, ông ấy chỉ đưa ra ý đồ của mình. Thế, men đơn sắc của Ung Chính có thành tựu cao như vậy, có một người không thể không nhắc tới. Người này tên là Niên Hy Nghiêu.

Niên Hy Nghiêu

Niên Hy Nghiêu là anh trai của Niên Găng Nghiêu. Thời kỳ Ung Chính, ông là vị quan phụ trách nung đốt đồ gốm sứ cao nhất ở Cảnh Đức Trấn. Ngày 11 tháng 12 năm Ung Chính thứ ba, các vị đại học sĩ Cửu khanh đem vụ án phản nghịch của Niên Găng Nghiêu tâu lên triều đình, theo quy củ thì cha và anh của hắn đều đáng tội chu di. Hoàng đế hạ chiếu: "Tình ý mưu phản dẫu là thật, mà sự tích hãy còn chưa rõ ràng. Trẫm nhớ công lao Thanh Hải của Niên Găng Nghiêu, không nỡ gia hình cực hình. Giao cho Bộ quân thống lĩnh A Tề Tự ra lệnh cho hắn tự vẫn. Tính tình cương bật tàn ngược của Niên Găng Nghiêu, trẫm vẫn luôn biết rõ, sự dạy bảo của cha anh hắn, chẳng những xưa nay không tuân theo, mà từ trước tới nay còn coi cha anh như cỏ rác. Niên Hi Linh, Niên Hy Nghiêu đều thuộc tuợng người trung hậu an phận, chuẩn bị cách chức khoan miễn tội cho họ. Hết thảy các khoản ban thưởng, ngự bút, quần áo vạn vật đều chuẩn bị thu hồi."

Chuyện này, hồi đó làm rùm beng rất lớn. Niên Găng Nghiêu là đại thần có công. Hoàng đế nói: "Trẫm niệm tình ngươi có công, trẫm không thi hành cực hình với ngươi, trẫm không lăng trì, ra lệnh cho ngươi tự sát. Tự mình thắt cổ chết đi cho toàn vẹn." Sự việc liên lụy đến cha và anh trai của hắn, anh trai của hắn chính là viên quan đốc tao Niên Hy Nghiêu đó. Thế nhưng, bởi vì Ung Chính cảm thấy, Niên Găng Nghiêu đối xử với cha của hắn, đối với anh trai hắn không ra gì, cho nên đã không để cha anh hắn bị liên lụy. Chỉ là cách chức chức vụ này thôi, đó đã là vạn hạnh rồi. Trong vòng một tháng. Tháng giêng năm sau, Ung Chính phong Niên Hy Nghiêu làm Tổng quản Nội vụ phủ, chưa đầy một tháng, vừa mới cách chức xong, còn chẳng tính là khôi phục chức vụ cũ, chức vụ lại còn lớn hơn. Kiêm nhiệm chức vụ Nội vụ phủ, đồng thời kiêm nhiệm Tổng lý Ngự diệu xưởng Cảnh Đức Trấn. Năm Ung Chính thứ sáu, lại phái Đường Anh đến Cảnh Đức Trấn phò tá Niên Hy Nghiêu.

Niên Hy Nghiêu làm việc đến tận năm Ung Chính thứ mười ba mới kết thúc sự nghiệp làm quan. Làm việc ở Cảnh Đức Trấn mười năm. Mỗi lần hoàng đế hạ thánh chỉ đều giao trực tiếp cho bản thân ông ấy. Các bạn thử nghĩ xem, do sự kiện của em trai ông ấy làm rùm beng lớn như thế, bản thân vốn dĩ đã bị cách chức, lại được khôi phục chức vụ. Sai ngươi quản lý việc này, ông ấy liền cho rằng hoàng đế có ơn với mình, ông ấy không dám lơ là dù chỉ một chút. Mười năm nay, ông ấy vẫn luôn dốc lòng dốc sức, cho nên sản phẩm do Niên Hy Nghiêu sản xuất ra vào thời kỳ này ở Cảnh Đức Trấn có danh hiệu là "Niên diệu". Nhắc đến đồ sứ có thể dùng họ tên của con người để đặt tên, thì chỉ có "Lang diệu", "Niên diệu", "Đường diệu" còn có "Tạng diệu" —— Tạng Ứng Tuyển.

Lấy màu sắc làm hình thức biểu hiện là một sự theo đuổi mỹ học của gốm sứ. Nó không giống như đồ sứ mang theo ý họa được biểu đạt một cách trực tiếp như vậy. Tôi vẽ tranh biểu đạt vô cùng trực tiếp, tôi vẽ phong cảnh thì chính là phong cảnh, tôi vẽ hoa chim thì chính là hoa chim. Men màu là một cách biểu đạt hàm súc, bạn bắt buộc phải có tu dưỡng mỹ học thì mới có thể lĩnh hội được. Màu sắc của đồ sứ giai đoạn đầu là vô tình, nó không phải là sự theo đuổi. Từ đời Đường, Tống, Nguyên, Minh, Thanh cho đến nay, sự theo đuổi men màu dần dần đạt đến độ lưỡi hỏa thuần thanh (hoàn mỹ), dần dần trở nên mãnh liệt và minh bạch. Đặc biệt là đến thời thịnh thế Khang Càn, việc nung đốt men màu càng tỏ ra vô cùng thuận tay hay việc, đạt đến độ hoàn mỹ.

Vậy thì, hoa văn họa tiết với tư cách là một hình thức biểu hiện khác của đồ sứ, cũng có một bầu trời riêng của mình. Bài giảng tiếp theo sẽ nói về đồ sứ màu sắc rực rỡ ngũ sắc bàng bạc.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.