Làn sóng máy bay đầu tiên của Israel xâm nhập không phận Iran lúc 4 giờ sáng một ngày cuối tháng 9 năm 2024.

Mười bốn máy bay chiến đấu tàng hình F-35 tầm xa được cải tiến đặc biệt – được Không quân Israel đặt tên là “Những kẻ hùng mạnh” – đã bay theo các tuyến đường riêng biệt để tấn công các địa điểm trên khắp đất nước rộng lớn, một số cách xa tới 1.200 dặm từ Israel. Một số máy bay bay dọc theo biên giới giữa Syria và Thổ Nhĩ Kỳ rồi bay qua Iraq; những chiếc khác bay qua không phận Ả Rập Xê-út và Vịnh Ba Tư, tất cả đều bay đến Iran cùng lúc, nơi nhiệm vụ của chúng là vô hiệu hóa hệ thống phòng không tại hàng chục địa điểm hạt nhân của Iran, được chọn lọc từ thông tin do Mossad và Tình báo quân sự IDF cung cấp. Cùng lúc đó, IDF triển khai chiến tranh điện tử và chiến tranh mạng nhằm vô hiệu hóa hệ thống vũ khí và thông tin liên lạc của Iran và gây ra hỗn loạn trong lãnh thổ Iran.

Gần như ngay lập tức, một đợt thứ hai gồm các máy bay F-15 Eagles, F-16 Fighting Falcons và lần này là các máy bay F-35 ít tàng hình hơn nhưng mang nhiều vũ khí hơn, mang theo bom GBU-72 nặng 5.000 cân của Mỹ mới được cung cấp đã bay đến các mục tiêu, lúc này không còn tên lửa đất đối không như thường lệ để thả tải trọng của chúng. Và sau đó, một đợt thứ ba tấn công bằng một loạt bom khác xuyên sâu vào lòng đất và phá hủy các cơ sở được bảo vệ nghiêm ngặt, bao gồm cả các cơ sở ở Fordow và Natanz. Một số lượng lớn máy bay không người lái thu thập thông tin tình báo và tấn công cùng với tên lửa đạn đạo đất đối đất cũng được sử dụng trong cuộc tấn công.

Người ta tin rằng buồng chính của Fordow được chôn sâu khoảng 80 mét dưới lòng đất, độ sâu mà chỉ có “bom phá boongke” nặng 30.000 cân trong kho vũ khí của Mỹ mới có thể biến thành đống đổ nát. Nhưng Hoa Kỳ chưa bao giờ cung cấp những vũ khí tàn phá đó cho Israel, thay vào đó, họ dựa vào các cuộc tấn công liên tục, một quả bom tạo ra một hố bom và sau đó là những quả bom khác làm hố bom sâu hơn cho đến khi đạt được mục tiêu. Ngay cả khi không phá hủy hoàn toàn một cơ sở, các cuộc tấn công liên tục có thể chặn nguồn cung cấp điện, chôn vùi các lối ra và nhờ đó có thể tắt nguồn điện.

Israel đã gây ra thiệt hại tàn khốc cho các mục tiêu của mình, mặc dù phải trả giá bằng số máy bay bị mất và số thương vong của các lực lượng đặc nhiệm đã xâm nhập qua biên giới để hỗ trợ chiến dịch. Lò phản ứng nước nặng tại Arak cũng bị vô hiệu hóa, cùng với một nhà máy chuyển đổi uranium gần Isfahan, các lò phản ứng nghiên cứu tại Bonab, Ramsar và Tehran, và các cơ sở khác nơi Iran tiến hành các thí nghiệm vũ khí hạt nhân.

“Sáng nay, chúng ta đã loại bỏ được mối đe dọa hiện hữu đối với nhà nước Israel”, thủ tướng tuyên bố ngay sau khi những chiếc máy bay và Lực lượng đặc biệt còn sống sót trở về nhà an toàn. Đứng giữa người chỉ huy Mossad, tổng tham mưu trưởng IDF và tư lệnh không quân, ông đã phát biểu trước toàn quốc từ boongke chỉ huy ngầm tại trụ sở quân đội ở Tel Aviv. “Chúng tôi quyết định hành động sau khi có thông tin tình báo cho rằng Iran sắp trang bị đầu đạn hạt nhân cho tên lửa. Lưỡi kiếm đã kề cổ chúng tôi và chúng tôi không thể chờ đợi lâu hơn nữa”. Thủ tướng tiếp tục: “Những ngày đen tối đang ở phía trước, nhưng chúng ta sẽ thể hiện sự kiên cường và lòng dũng cảm. Sau thảm sát Holocaust, chúng ta biết rằng chỉ có sự tự lực và đôi khi là sự phòng vệ ra tay trước mới có thể bảo vệ sự tồn tại của chúng ta khỏi những kẻ muốn hủy diệt chúng ta”. Người Israel đã lắng nghe bài phát biểu từ hầm trú bom của họ bởi vì ngay cả khi thủ tướng phát biểu, các lực lượng ủy nhiệm của Iran đã bắt đầu thực hiện cuộc trả thù của Tehran. Các tên lửa được bắn từ bên kia biên giới ở Lebanon và Gaza đang rơi như mưa xuống các thành phố và thị trấn của Israel, thử thách nghiêm trọng hệ thống phòng thủ tên lửa Iron Dome được ca ngợi của nước này.

Cuộc không kích lớn này vào Iran, được thực hiện bởi hơn 100 máy bay Israel và có lẽ một số lượng máy bay không người lái tương tự, việc phá hủy hàng chục địa điểm hạt nhân của Iran, thương vong, các cuộc tấn công trả thù – hiện tại, tất cả những điều này chỉ là một kịch bản được tưởng tượng. Nó chưa xảy ra, nhưng nó có thể xảy ra. Nó có mức độ hiện thực cao. [Các tác giả đã đoán đúng! Vào sáng sớm ngày 26 tháng 10, 2024, tức chỉ lệch khoảng một tháng so với dự đoán, cũng 100 máy bay Israel đã bay đến Iran và tấn công 20 căn cứ quân sự tại khu vực Tehran, nhưng tránh các căn cứ năng lượng và căn cứ hạt nhân, để đáp trả vụ Iran phóng 150 tên lửa đạn đạo vào Israel vào 1 tháng 10. Về phần mình việc tấn công của Iran là để đáp trả việc Israel ra các đòn tấn công ám sát có mục tiêu vào các thủ lĩnh của Hamas và Hezbollah và xua quân vào dải Gaza và Nam Lebanon của Israel: ND].

Trong khi một cuộc tấn công quân sự trực tiếp là lựa chọn cuối cùng, Israel đã chuẩn bị cho chính xác khả năng đó, xây dựng lực lượng và năng lực của mình và tiến hành các cuộc tập trận khi tiếp tục đối mặt với nỗ lực kiên quyết từ một quốc gia lân cận lớn hơn nhiều nhằm xóa sổ họ khỏi bản đồ Trung Đông.

Một phần quan trọng của quá trình chuẩn bị liên quan đến tình báo, để biết Iran đang làm gì, cách nước này thích nghi với hành động phá hoại của Israel và nơi nào trên lãnh thổ rộng lớn của mình, Iran đang che giấu các trung tâm làm giàu uranium và các địa điểm phát triển tên lửa tạo nên nỗ lực kéo dài hàng thập kỷ để trở thành cường quốc vũ khí hạt nhân. Vào tháng 5 năm 2022, IDF đã tiến hành cuộc tập trận quân sự lớn nhất từ ​​trước đến nay, Chariots of Fire (Chiến mã xa Lửa), trong đó hàng chục máy bay chiến đấu của Israel mô phỏng các cuộc tấn công trên không vào các mục tiêu hạt nhân của Iran (Không quân Hoa Kỳ cung cấp dịch vụ tiếp nhiên liệu cho máy bay phản lực của Israel) trong khi Lực lượng Đặc nhiệm tấn công “sâu bên trong lãnh thổ của kẻ thù”. Cuộc tập trận kéo dài một tháng giống như một cuộc chiến tranh thực sự diễn ra trên nhiều mặt trận. Với phần lớn cuộc tập trận được công khai, đây là một lời cảnh báo được che đậy khéo léo đối với Iran. Một cuộc tập trận quân sự chung lớn tương tự giữa Hoa Kỳ và Israel có tên Juniper Oak đã diễn ra vào tháng 1 năm 2023.

Tất nhiên, vẫn còn những lựa chọn khác ngoài chiến tranh toàn diện nếu Iran tăng cường nỗ lực trở thành quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân. Trong một kịch bản, phương Tây sẽ đưa Tehran đến Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc, nơi mà, vì một đặc điểm của JCPOA, cả Nga và Trung Quốc đều không thể phủ quyết việc khôi phục các lệnh trừng phạt trên toàn thế giới đối với Iran. EU và chính quyền Biden muốn tránh đi theo con đường đó với lý do là nó có nguy cơ khiến Cộng hòa Hồi giáo mất hoàn toàn mọi động lực hợp tác. Nhưng nếu không có cách nào khác hiệu quả và phương Tây vẫn còn ngần ngại sử dụng vũ lực, thì đó có thể là con đường khả thi nhất của họ.

Mặc dù vậy, nếu không có một thỏa thuận chắc chắn giữa Iran và các cường quốc thế giới đảm bảo rằng Tehran sẽ không thể trở thành một cường quốc vũ khí hạt nhân, thì khả năng xảy ra khủng hoảng sẽ tăng lên theo từng tháng; nhiều người tin rằng một cuộc khủng hoảng như vậy là không thể tránh khỏi và điều này sẽ xảy ra ngay cả khi Hoa Kỳ và Iran thành công trong việc đàm phán để Hoa Kỳ tái gia nhập JCРОА. Thật vậy, đây là lý do cơ bản khiến Israel phản đối thỏa thuận hạt nhân Iran. Israel đơn giản là không tin Iran sẽ ngừng theo đuổi việc phát triển bom nguyên tử. Trên thực tế, vụ đánh cắp kho lưu trữ hạt nhân của Mossad đã chứng minh với nhiều người rằng Iran chưa bao giờ dừng lại hoàn toàn, ngay cả khi họ là một thành viên của thoả thuận JCPОА.

Iran biết rằng chừng nào thỏa thuận còn hiệu lực và Iran làm ra vẻ vẫn tuân thủ các giới hạn do hiệp ước đặt ra thì về mặt chính trị, Mossad sẽ khó thực hiện các hoạt động hơn so với khi không có hiệp ước và Iran đang trắng trợn vi phạm các giới hạn mà hiệp ước đã đặt ra.

Hơn nữa, trong thỏa thuận cũ mà Hoa Kỳ đã rút lui, các khía cạnh về giới hạn số lượng máy ly tâm mà Iran có thể lắp ráp sẽ hết hạn vào tháng 10 năm 2025. Vì vậy, ngay cả khi có một thỏa thuận mới và vẫn duy trì các điều khoản cơ bản của thỏa thuận cũ, một cuộc khủng hoảng có thể phát triển vào cuối năm 2024, với dự đoán rằng Iran lúc đó được phép sở hữu nhiều máy ly tâm hơn và do đó có thể tạo ra uranium cấp độ vũ khí với tốc độ nhanh hơn nhiều. Về mặt lý thuyết, thỏa thuận này buộc Tehran trì hoãn vài tháng có được vũ khí hạt nhân bằng cách không cho phép các máy ly tâm được sử dụng để làm giàu uranium vượt quá khối lượng 300 kg. Tuy nhiên, người Israel tin rằng một khi Iran có được một số lượng máy ly tâm và địa điểm làm giàu nhất định, sẽ khó khăn hơn nhiều cho các cơ quan tình báo của nước này hoặc phương Tây có thể tìm ra một vụ đột phá với đủ thời gian để làm gì đó về nó. Israel có thể sẽ giải quyết viễn cảnh như vậy trước tiên thông qua hoạt động phá hoại bí mật do Mossad chỉ huy, và nếu điều đó không hiệu quả, IDF sẽ được giao nhiệm vụ tiến hành một cuộc không kích.

Và nếu điều đó không xảy ra, thỏa thuận mới vẫn sẽ hết hạn vào năm 2030 và lúc đó cuộc khủng hoảng sẽ xảy ra.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng ý rằng một cuộc khủng hoảng sắp xảy ra hoặc không thể tránh khỏi. Quan điểm của Hoa Kỳ, như một viên chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã bày tỏ với chúng tôi, là nỗi lo sợ về một cuộc khủng hoảng vào năm 2025 là quá đáng. Quan điểm của Hoa Kỳ là việc khôi phục lại JCPOA hoặc giám sát của IAEA kết hợp với việc thu thập thông tin tình báo của phương Tây, họ lập luận, sẽ đủ để trì hoãn bất kỳ cuộc khủng hoảng nào cho đến năm 2031, mà theo thỏa thuận cũ, là thời điểm sớm nhất khi các hạn chế chính đối với Iran được dỡ bỏ. Nhưng, tất nhiên, điều đó ngay từ đầu đã là lý do chính khiến Israel phản đối thỏa thuận năm 2015; cho dù cuộc khủng hoảng xảy ra vào năm 2025 hay 2031, nó vẫn mang tính chất sống còn đối với Israel.

Vậy, chúng ta đang đứng ở đâu? Theo một số cách, xung đột giữa Israel và Iran về bản chất tiếc thay là không thay đổi, và có lẽ là không thể thay đổi. Trừ khi chế độ thần quyền của mình sụp đổ, Iran sẽ tiếp tục làm hai việc: một là phấn đấu trở thành một quốc gia có vũ khí hạt nhân, và hai là, vì lý do hệ tư tưởng tôn giáo và sự vĩ đại của quốc gia, tìm cách hủy diệt Israel. Hoa Kỳ sẽ cố gắng hỗ trợ Israel theo nhiều cách khác nhau, nhưng chính quyền Biden đã cẩn thận tránh bất kỳ lời hứa nào về hành động quân sự thực sự thay mặt cho Israel. Tất nhiên, Israel sẽ tiếp tục đấu tranh để ngăn chặn Iran trong việc đạt được các mục tiêu liên quan, mặc dù Mossad và IDF đã đạt được những thành tựu phi thường, sáng tạo và táo bạo, nhưng chỉ làm chậm lại chứ không ngăn chặn được tiến trình phát triển hạt nhân của Iran.

___

Tuy nhiên, tình hình chung ở Trung Đông hiện nay rất khác so với khi cuộc chiến của Mossad chống lại Iran bắt đầu gần hai mươi lăm năm trước, và những khác biệt đó phần lớn có lợi cho Israel. Hiệp định Abraham là sự khác biệt quan trọng nhất như vậy. Liên minh Phòng không Trung Đông là sự thay đổi cụ thể nhất, nhưng nhiều khía cạnh ngoại giao và kinh doanh khác của Hiệp định Abraham đã củng cố vị thế của Israel trong khu vực và mở rộng danh sách các đồng minh của nước này trong trường hợp xảy ra xung đột khu vực với Iran.

Trong kịch bản tốt nhất, quan hệ tiến bộ của Israel với những hàng xóm Sunni của mình sẽ ngăn cản Iran gây ra nhiều rắc rối hơn hiện giờ. Nhưng theo nhiều nhà phân tích không gì không thể cho bất kỳ kịch bản tốt đẹp nhất nào

Nếu ván cờ Israel-Iran được chơi mạnh hơn, mọi thứ có thể trở nên đáng ngại. Nếu Iran biết rằng Israel biết rằng họ có thể cố gắng chế tạo vũ khí hạt nhân trước tháng 10 năm 2025, thì họ có thể quyết định làm như vậy thậm chí còn sớm hơn, trước bất kỳ cuộc tấn công phủ đầu nào của Israel. Đổi lại, Israel có thể quyết định tấn công trước khi người Iran có nhiều thời gian hơn để chuẩn bị – nói cách khác, trước tháng 10 năm 2025. Vào thời điểm đó, các bên sẽ bị mắc kẹt trong vòng nghi ngờ và phủ đầu không hồi kết, đó là lý do tại sao một số người, không đồng tình với quan điểm phổ biến trong chính quyền Biden, dự đoán một cuộc khủng hoảng mới sẽ xảy ra vào năm 2024.

Một yếu tố khác trong bức tranh: Iran có thể thích tạo ra một cuộc khủng hoảng hạt nhân trong khi chính quyền Biden vẫn còn nắm quyền. Mặc dù Biden cam kết ngăn chặn Iran có được vũ khí hạt nhân, ông đã thể hiện sự phản đối đáng kể đối với việc sử dụng sức mạnh quân sự của Mỹ (đảo ngược những gì các quan chức của Biden đã nói là sự thờ ơ của chính quyền Trump đối với ngoại giao). Các giáo sĩ Hồi giáo có thể lo ngại rằng hầu như bất kỳ tổng thống Cộng hòa tiềm năng nào nhậm chức vào tháng 1 năm 2025 sẽ hung hăng hơn trong việc đối đầu với mối đe dọa hạt nhân của Iran, có thể là thông qua việc áp đặt các lệnh trừng phạt ngày càng nghiêm khắc hơn đối với Iran, cô lập ngoại giao hoặc thể hiện sự sẵn sàng hơn trong việc sử dụng sức mạnh quân sự và mạng của Mỹ để chống lại lợi ích của Iran.

Để chuẩn bị cho tình huống có thể phải hành động đơn độc, Israel đã phân bổ hàng tỷ đô la để tăng cường năng lực tấn công tầm xa, cũng như tích trữ pin cho hệ thống phòng thủ tên lửa Iron Dome để chuẩn bị cho bất kỳ cuộc trả thù tiềm tàng nào của Iran được thực hiện thông qua tên lửa hoặc các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái do các lực lượng ủy nhiệm địa phương thực hiện. IDF đã đặt hàng thêm một phi đội máy bay phản lực F-35, bốn máy bay tiếp nhiên liệu Boeing KC-46 Pegasus, mười hai trực thăng CH-53K King Stallion mới và các kho dự trữ tên lửa đánh chặn cho Iron Dome.

Iran không sở hữu lực lượng không quân hiện đại và dựa vào máy bay phản lực MiG-29 thế hệ thứ tư mua từ các nước Đông Âu sau khi Liên Xô sụp đổ vào đầu những năm 1990. Nhưng trong khi Tehran không thể hiện đại hóa lực lượng không quân của mình, thì khả năng phòng thủ trên không của nước này đã được cải thiện đáng kể từ khi Israel bắt đầu cân nhắc tấn công chương trình hạt nhân của Iran vào năm 2010. Vào thời điểm đó, mạng lưới radar của Iran không có khả năng theo dõi các máy bay F-16 và F-15 mà Israel có thể sử dụng để tấn công. Máy bay của Israel và Mỹ được cho là đã thực hiện nhiều lần xuất kích vào không phận Iran. Nhưng vào năm 2017, sau một câu chuyện dài một năm liên quan đến vụ kiện trị giá 4 tỷ đô la mà Iran đã đưa ra chống lại công ty xuất khẩu vũ khí nhà nước Rosoboronexport của Nga, Iran cuối cùng đã nhận được hệ thống phòng không S-300 tiên tiến của Nga.

Israel cũng đã đầu tư mạnh vào việc nâng cấp và sản xuất các hệ thống tên lửa đất đối không của riêng mình có khả năng chống tàng hình. Israel đã chứng minh trong vô số cuộc tấn công trước đây ở Syria rằng họ có khả năng vượt qua hệ thống phòng thủ của S-300, nhưng S-300 và các hệ thống tiên tiến hơn của Iran ít nhất sẽ thách thức được các máy bay F-15 và F-16 của Israel. Do đó, Israel sẽ phải dựa vào các máy bay F-35 tránh radar của mình, cùng với các cuộc tấn công mạng và điện tử, để phá hủy hệ thống phòng thủ của Iran trước đợt tấn công thứ hai và thứ ba bằng máy bay chiến đấu thế hệ thứ tư. Israel có thể đối mặt với một vấn đề lớn hơn nếu Nga bán cho Iran S-400, mà Moscow tuyên bố có khả năng theo dõi và tiêu diệt máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ thứ năm. Vào tháng 3 năm 2023, phương tiện truyền thông nhà nước Iran đưa tin rằng Iran và Nga đang tiến hành một hiệp ước theo đó Moscow sẽ có thể cung cấp cho Tehran 24 máy bay chiến đấu Sukhoi Su-35 SE thế hệ 4.5 ban đầu được dành cho lực lượng không quân Ai Cập và hai khẩu đội S-400 SAM.

Không có khung thời gian giao hàng nào được ghi nhận và không có xác nhận nào từ Nga vào thời điểm đó. Việc bán hàng diễn ra sau sự xuất hiện của liên minh Nga-Iran do hậu quả của cuộc chiến tranh Ukraine; Iran được cho là đã bán cho Nga hàng trăm máy bay không người lái tự sát, các loại máy bay không người lái khác, tên lửa đất đối đất và các loại vũ khí khác.

___

Tính đến tháng 4 năm 2023, khi cuốn sách này được hoàn thành, đã hơn 20 năm trôi qua kể từ khi các chuyên gia dự đoán rằng Iran chỉ còn cách một vài năm nữa là có thể tiến đến đột phá hạt nhân. Sự chậm trễ kéo dài này là một thành công đáng kể đối với cơ quan tình báo tinh nhuệ của Israel, nhưng Tehran, theo lời thừa nhận của chính họ, hiện chỉ còn cách một bước nhảy vọt nữa là đạt được mức độ tinh chế 90 phần trăm cần thiết cho urani phân hạch cấp vũ khí. Tuy nhiên, ngay cả khi Iran dường như đã làm chủ được chu trình làm giàu – một bước quan trọng đối với bất kỳ cường quốc hạt nhân nào – thì vẫn còn từ 6 tháng đến 2 năm nữa mới có thể thực sự triển khai vũ khí hạt nhân, không chỉ bao gồm việc tạo ra chất nổ uranium mà còn bao gồm việc làm chủ quá trình kích nổ, thu nhỏ đầu đạn và lắp nó vào tên lửa đạn đạo.

Như cựu cố vấn an ninh quốc gia Hoa Kỳ John Bolton từ phía hữu và cựu thủ tướng Israel Ehud Barak từ phía tả đã nói, việc làm chủ chu trình làm giàu có thêm một lợi thế nữa cho một quốc gia hạt nhân tiềm năng: urani làm giàu ở mức cao (ít nhất 60 phần trăm) cất giấu trong các cơ sở hạt nhân nhỏ dễ dàng hơn nhiều so với urani làm giàu ở mức thấp hơn.

Cựu giám đốc tình báo IDF Amos Yadlin đã nói với chúng tôi, “Israel nên cho rằng có lẽ mình đã đánh mất cơ hội ngăn chặn Iran về mối đe dọa vật liệu phân hạch, và chúng tôi phải tập trung nhiều hơn vào nhóm vũ khí hóa, vào các hoạt động vũ khí hóa – để biết chúng ở đâu, khi nào chúng sẽ được kích hoạt và làm thế nào để ngăn chặn chúng.” Yadlin đang đề cập đến tên lửa đạn đạo có thể mang đầu đạn hạt nhân.

Trong khi Israel cân nhắc chiến lược tương lai của mình, các cuộc đàm phán về việc Mỹ tái gia nhập thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với Iran vẫn tiếp tục, nhưng với kết quả không chắc chắn. Tính đến tháng 4 năm 2023, sau nhiều vòng đàm phán, các bên tham gia khác nhau – Hoa Kỳ, Iran và các cường quốc thế giới khác – đã đạt được thỏa thuận về khoảng 95 phần trăm các vấn đề liên quan đến việc Mỹ quay trở lại JСРОА.

Theo các tài khoản bị rò rỉ về các cuộc đàm phán, các nguyên tắc cơ bản của JCPOA ban đầu sẽ được khôi phục. Iran sẽ đình chỉ chương trình vũ khí hạt nhân của mình cho đến năm 2030 để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt và sẽ hủy bỏ một số tiến bộ mà nước này đã đạt được sau khi chính quyền Trump rời khỏi thỏa thuận vào năm 2018. Giống như trong thỏa thuận ban đầu, sẽ có giới hạn về khối lượng uranium làm giàu mà Iran có thể sở hữu cũng như về số lượng máy ly tâm mà nước này có thể tiếp tục vận hành.

Nhưng theo các tài khoản bị rò rỉ, đã có một số nhượng bộ quan trọng được thực hiện đối với Iran, đáng chú ý nhất có lẽ là họ có thể đưa hàng trăm máy ly tâm tiên tiến mới mà họ đã chế tạo từ năm 2018 vào kho lưu trữ, thay vì phá hủy chúng. Iran, theo thông tin bị rò rỉ, cũng sẽ được phép duy trì một lượng nhỏ uranium làm giàu 60 phần trăm. Việc này và quyền giữ các máy ly tâm tiên tiến trong kho là mối quan tâm lớn đối với Israel, vì nó sẽ khiến Iran chỉ còn cách vũ khí hạt nhân vài tháng nữa, nếu và khi họ khôi phục hoạt động của máy ly tâm.

“Nếu họ quay lại cùng các thông số của năm 2015, Iran sẽ tiến gần hơn nhiều đến quả bom, nhờ các máy ly tâm tiên tiến, đặc biệt là nếu chúng không bị phá hủy”, Yadlin nói với chúng tôi. “Có dữ liệu – bạn không thể phá hủy dữ liệu”.

Máy ly tâm và kho dự trữ uranium không phải là những vấn đề gai góc duy nhất trong các cuộc đàm phán. Vào một thời điểm trong năm 2022, Iran đã khăng khăng yêu cầu Hoa Kỳ xóa IRGC khỏi danh sách chính thức các tổ chức khủng bố, điều mà Washington đã từ chối thực hiện. Một số nhà quan sát, bao gồm cả chúng tôi, tin rằng Iran cuối cùng sẽ từ bỏ yêu cầu này, điều mà các báo cáo cho thấy họ đã làm. Nhưng sau đó, họ lại mở lại một vấn đề cũ khác, yêu cầu IAEA đóng các cuộc điều tra về bất kỳ sự cố gian lận nào trước đây liên quan đến giới hạn hạt nhân đã bị tiết lộ bởi vụ đánh cắp dữ liệu của Mossad năm 2018. Vào thời điểm này, một số nhà phân tích đã chuyển sang quan điểm rằng Iran có thể đang trì hoãn một thỏa thuận cuối cùng để mua thêm thời gian cho các hoạt động bí mật nhằm cho phép họ chế tạo vũ khí hạt nhân nhanh chóng sau khi hiệp ước hết hạn.

Những hoạt động bí mật này có thể thay đổi từ việc giấu một số uranium làm giàu 60 phần trăm đến thực hiện các thí nghiệm nổ mới và phóng tên lửa.

Trong khi đó, nhiều diễn biến mới nổi lên vào năm 2022 đã hạ thấp triển vọng trước mắt của một thỏa thuận. Một là cuộc xung đột đang diễn ra giữa Hoa Kỳ và Nga về Ukraine, trong đó Cộng hòa Hồi giáo, như đã lưu ý, đã đứng về phía Moscow và trở thành nhà cung cấp vũ khí chính cho Nga. “Thời điểm then chốt tuyệt đối [để trì hoãn vô thời hạn một thỏa thuận với Iran]”, Enrique Mora, trưởng đoàn đàm phán với Iran của EU, đã nói với chúng tôi vào tháng 2 năm 2023, “là việc trình bày bằng chứng vào giữa tháng 10 năm 2022 rằng người Iran đã cung cấp máy bay không người lái đến Nga. Đây trở thành một câu hỏi rất khó về việc liệu có cách nào để tán thành JCPOA hay không. Tôi nghi ngờ khả năng thực thi hiệp ước trong tình hình mới”, ngay cả khi một thỏa thuận được ký kết. Bên cạnh những diễn biến ở Ukraine, một làn sóng biểu tình mới trong nước ở Iran đã nổ ra vào tháng 9 năm 2022 sau khi cảnh sát đạo đức của chế độ tra tấn và làm chết một người phụ nữ vì bị cáo buộc vi phạm luật về y phục đoan trang của chế độ. Chế độ Iran đã đáp trả bằng sự đàn áp dữ dội và hàng trăm người đã thiệt mạng trong khi các cuộc biểu tình vẫn đang tiếp diễn.

Tuy nhiên, chúng tôi đã được một số nguồn tin tình báo và quân sự cấp cao của Israel cho biết rằng Israel vẫn thấy Hoa Kỳ và phương Tây có khả năng tìm cách quay lại JCPOA nếu và khi hoàn cảnh cho phép.

Đối với Israel, cũng như phần còn lại của thế giới, không có nhất trí rõ ràng về biện pháp nào là tốt nhất để ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Một cuộc tranh cãi công khai nổ ra giữa Tamir Pardo, cựu giám đốc Mossad, và Yossi Cohen, cựu phó và người kế nhiệm của ông, minh họa cho hai trường phái tư tưởng đối lập trong Israel. Về cơ bản, Pardo tin rằng Netanyahu và Cohen đã phạm phải một sai lầm thảm khốc khi thuyết phục chính quyền Trump rút khỏi thỏa thuận Iran. Đúng vậy, việc rút lui đã áp đặt lại các lệnh trừng phạt tàn khốc đối với Iran, buộc nước này phải quay lại bàn đàm phán. Nhưng, như những người ủng hộ JCPOA đã chỉ ra một cách chính xác, Iran đã sử dụng thời điểm để thúc đẩy tham vọng hạt nhân của mình và giờ đây gần hơn với một quả bom so với thời điểm Trump kéo Hoa Kỳ ra khỏi hiệp ước. Về cơ bản, trong khi Cohen cáo buộc Pardo là thụ động đối với Iran, quá miễn cưỡng thực hiện các hành động hung hăng có thể làm tê liệt chương trình hạt nhân của nước này, Pardo tin rằng Israel nhỏ bé cần phải khiêm tốn khi muốn thách thức tham vọng của một quốc gia lân cận có dân số gấp mười lần. Ông tin rằng việc Netanyahu sẵn sàng thách thức Hoa Kỳ và đi theo con đường riêng của mình đối với Iran là vô ích; không thể có giải pháp nào cho vấn đề này nếu không có sự hỗ trợ của Hoa Kỳ.

“Những gì các nhà ngoại giao Mỹ cần làm”, Pardo nói với chúng tôi, là “vỗ về người Iran: Cưng à, thỏa thuận phải là thỏa thuận, cưng cần phải dừng lại những thứ Satan lớn, gạt vấn đề Satan Nhỏ sang một bên…. Và anh muốn mở một đại sứ quán ở Tehran và anh muốn mở một văn phòng lãnh sự ở Tabriz và một văn phòng lãnh sự ở Isfahan. Và anh muốn mở McDonald’s ở Iran… một tiệm tương đương Halal ở Israel…. Nếu bạn muốn Iran thay đổi chính sách của mình thì bạn cần phải chuyển đổi toàn bộ trò chơi.”

Có nhiều ý kiến ​​khác nhau về cách ứng phó tốt nhất với Iran, và không có ý kiến ​​nào đưa ra sự rõ ràng trắng đen, điều đó có nghĩa là cuộc tranh luận sẽ tiếp tục ngay cả khi ba nhân vật chính trong vở kịch này, Iran, Israel và Hoa Kỳ, tiếp tục phản ứng với những tình huống mới khi chúng xảy ra.

Yadlin, một người ôn hòa cánh tả, nói với chúng tôi rằng Hoa Kỳ nên ở lại thỏa thuận hạt nhân bất chấp những lỗi lầm của nó, ít nhất là cho đến năm 2024 – ông nói rằng Trump đã rút lui quá sớm – khi một số giới hạn về làm giàu đã hết hạn. Ông nói rằng Israel sẽ không có lựa chọn nào khác ngoài việc tuân thủ nếu chính quyền Biden quay trở lại thỏa thuận. Ông nói rằng Jerusalem nên tập trung nỗ lực vào việc đảm bảo rằng cách diễn đạt của bất kỳ điều khoản thỏa thuận nào cũng sẽ không để lại lỗ hổng tiềm ẩn cho người Iran khai thác và yêu cầu “Washington thực hiện các cam kết của ba vị tổng thống cuối cùng rằng Iran sẽ không có bom hạt nhân”.

Tương tự như vậy, về phía Hoa Kỳ, cựu cố vấn an ninh quốc gia H. R. McMaster, một người trung hữu ôn hòa phản đối việc Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018, nói với chúng tôi rằng giờ đây khi người Mỹ đã rút lui, sẽ là “lố bịch” nếu quay lại hiệp ước năm 2015, lưu ý rằng thời hạn của hiệp ước chỉ còn vài năm nữa là hết hạn, và vài năm trong cuộc đời của một quốc gia thực tế không phải là thời gian. Hơn nữa, ông nói thêm, chỉ cần gia hạn thỏa thuận thêm năm hoặc mười năm cũng không phải là giải pháp, trừ khi có những tiêu chuẩn cụ thể mà Iran phải đáp ứng để gỡ bỏ các hạn chế đối với chương trình hạt nhân của mình.

Nhưng có một vấn đề lớn hơn mà sự tập trung vào điều khoản này hay điều khoản kia của JCPOA có xu hướng bỏ qua nó. Câu hỏi lớn không phải là liệu JCPOA đã và sẽ tốt hay xấu hay về Obama, Trump hay Biden. Câu hỏi là những biện pháp nào sẽ thực sự ngăn chặn Iran có được vũ khí hạt nhân trong cả ngắn hạn và dài hạn. Bất kỳ ai trung thực cũng sẽ thừa nhận rằng không có cách hoàn hảo nào để đạt được mục tiêu này và cần phải kết hợp các biện pháp ngoại giao, quân sự (ít nhất là các mối đe dọa khả thi) và các phương pháp bí mật. Trong sự kết hợp này, các hành động bí mật của Mossad là cách thành công nhất để làm chậm Iran, đồng thời tránh được chiến tranh toàn diện.

Không ai có thể hoàn toàn bác bỏ những người cho rằng Israel nên dựa nhiều hơn vào các cách tiếp cận ngoại giao mà Netanyahu và Cohen đã bác bỏ, xét đến tình hình chương trình hạt nhân của Iran hiện nay. Nhưng vẫn chưa rõ liệu những cách tiếp cận như vậy có thể trì hoãn Cộng hòa Hồi giáo lâu như Mossad đã làm hay không. Các chuyên gia có thể tranh luận những câu hỏi này mãi mãi. Bất chấp điều đó, Israel và Mossad đã nói rõ rằng họ sẽ không chấp nhận tình huống một nhà nước Shiite thần quyền, có vũ khí hạt nhân quyết tâm phá hủy mình.

Khi Hoa Kỳ và Iran gặp nhau tại Vienna vào tháng 11 và tháng 12 năm 2021 để thảo luận về khả năng quay trở lại các thỏa thuận hạt nhân, David Barnea đã phát biểu tại lễ trao giải cho mười hai điệp viên Mossad xuất sắc.

“Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân”, ông thề, “không phải trong những năm tới, mà là không bao giờ. Đó là lời hứa của tôi, đó là lời hứa của Mossad”.