Đây là đoạn đường cuối cùng trong cuộc đời Trần Mặc. Trong lòng hắn có chút không cam lòng. Bầu trời xanh, mây trắng, phố phường, những dãy nhà lần lượt lướt qua trước mắt hắn. Hắn biết, vượt qua mảnh rừng cao lương ấy chính là một bãi cát, nơi mà năm nào người ta cũng chọn làm địa điểm hành quyết. Khi chiếc xe chở tử tù dừng lại, hắn nhìn thấy một người phụ nữ với sắc mặt tái nhợt đang bước về phía mình...

Sư Vĩnh Chính và Diệp Thiên Sơn bước xuống từ một chiếc xe khác, chắn ngang tầm nhìn của hắn. Trong lòng hắn nảy sinh ý định chơi khăm cuối cùng.

Diệp Thiên Sơn bước đến trước mặt hắn, kẹp một điếu thuốc lên vành tai hắn rồi nói: "Mang theo mà hút trên đường đi nhé! Thế nào, còn có gì muốn nói nữa không? Tôi vẫn luôn nghĩ ngợi việc cậu không nói thật về khẩu súng đó, khai ra đi, mang theo xuống mồ thì có gì thú vị chứ!"

Trần Mặc ngửa cổ nhìn lên bầu trời, nhớ lại câu nói mà Ngụy Thành từng nói trong đại hội toàn thể cảnh sát: "Lần sau, tôi sẽ đợi ở đây để tổ chức đại hội tổng kết biểu dương khen thưởng cho các đồng chí..."

Ánh mắt Trần Mặc cứng rắn như đá, mang theo sự bướng bỉnh cuối cùng rồi nói: "Nếu tao nói cho tụi mày biết khẩu súng đó ở đâu, chẳng phải tụi mày sẽ lại mở đại hội tổng kết khen thưởng ở hội trường đó, vừa lập công vừa nhận thưởng rồi sao? Nhưng mà, tao nghĩ cho dù tao có chết đi, cái chết là thứ có thể nhìn thấy, thế nhưng thắng thua đôi khi lại là thứ không thể nhìn thấy được. Giống như một viên ngọc có vết bẩn thì không thể là viên ngọc hoàn mỹ. Vụ án này của tụi mày, thiếu đi khẩu súng đó cũng giống như viên ngọc có vết điểm vậy, hoàn toàn không hoàn mỹ. Không chỉ không hoàn mỹ, tao nghĩ trong sự nghiệp điều tra hình sự của tụi mày, khẩu súng đó sẽ là nỗi tiếc nuối suốt đời. Hơn nữa, tụi mày đừng hòng có ai lập được công!"

Diệp Thiên Sơn cười một cách rộng lượng rồi nói: "Nếu việc phạt tôi xuống địa ngục có thể cứu rỗi được tâm hồn đã trở nên cực ác của cậu, tôi thà xuống địa ngục và từ bỏ mọi công danh lợi ích, chỉ mong kiếp sau cậu làm một người tốt. Nếu cậu trở thành người tốt, tôi thà kiếp sau bị bỏ trống một lượt không làm cảnh sát nữa. Cậu biết đấy, vì làm cảnh sát tôi có thể từ bỏ bất cứ thứ gì, nhưng vì kiếp sau cậu làm một người tốt, tôi cũng có thể từ bỏ nghề nghiệp mà tôi yêu nhất cuộc đời này..."

Trần Mặc gật đầu nói: "Kiếp sau gặp lại nhé!" Sau đó, hắn nhìn xuyên qua khoảng trống giữa đôi vai của Sư Vĩnh Chính và Diệp Thiên Sơn, liếc nhìn người phụ nữ kia thêm một cái.

Thương Thu Vân cũng nhìn rõ Trần Mặc. Trước mắt cô bỗng chốc trở nên trống trải mông lung, vô vàn âm thanh đan xen hỗn tạp ngoài ý thức của cô. Cô nghe thấy có người gọi mình, cô còn nhìn thấy Lâm Lạc Thiên Song của cô đang đứng ở nơi cao, ánh mắt bình thản dõi theo mọi thứ ở đây. Mọi thứ tựa như hư ảo, nhưng cô lại nghe rõ mồn một một tiếng súng giòn giã...

Hồi kết

Ngày Lâm Lạc Thiên Song được truy phong liệt sĩ, Giang Tâm Nguyệt âm thầm đến Cổ Thành. Cô đến thăm bố mẹ của Lâm Lạc Thiên Song. Tại nhà họ Lâm, trong phòng khách bày di ảnh và hũ tro cốt của Lâm Lạc Thiên Song. Giang Tâm Nguyệt lấy từ trong túi xách ra mấy bức thư tay của Lâm Lạc Thiên Song năm xưa. Trước di ảnh của Lâm Lạc Thiên Song, cô thả những ngôn từ không tiếng động trong trang giấy vào ngọn lửa. Khi tro bay phác tán, trong lòng cô rốt cuộc cũng có thể yên ổn...

Mười năm, cô gánh chịu sự nặng nề suốt ròng rã mười năm, không ai biết sự dằn vặt và áy náy của cô. Mà khi trưởng khoa trọng án là người đầu tiên kể cho cô nghe toàn bộ hồ sơ vụ án, cô đã thở phào thật dài cho chính mình. Đồng thời, khi biết tội phạm hóa ra lại là Trần Mặc – người cùng bàn với Lâm Lạc Thiên Song và từng ngồi ngay phía sau cô, tim cô lại một lần nữa thắt lại: Sao lại có thể là Trần Mặc – kẻ mà người ta nói chuyện thì lúc nào cũng nheo mắt cười, lầm lì không nói năng gì ấy cơ chứ? Cô cảm thấy hoang mang, bối rối, sợ hãi...

Tại sao chứ? Động cơ của hắn ở đâu? Mục đích lại là gì?

Đây là câu hỏi mà ai cũng muốn biết.

"Ngay từ đầu hắn vốn không hề có ý định phạm tội, chẳng ai sinh ra đã là tội phạm bẩm sinh cả, ở đây có cả một quá trình biến đổi dần dần...

Giống như những quả trên một cái cây, chúng hấp thụ cùng một chất dinh dưỡng trên cùng một thân cây, phần lớn lớn lên thành những quả ngon, cá biệt lại có những quả biến thành quả hỏng. Quả hỏng cũng không phải hỏng ngay từ phút ban đầu, nó có thể bắt đầu hỏng từ một vết đốm nhỏ xíu nào đó, rồi từ bề mặt lan rộng vào bên trong; cũng có thể có một loại vi khuẩn ẩn nấp ở bên trong, gặp được cơ hội bên ngoài thúc đẩy phát triển theo chiều hướng xấu, nó liền hỏng triệt để từ trong ra ngoài, hỏng đến mức không còn chỗ để xoay chuyển...

Một kẻ phạm tội rất giống một quả trái cây bị thối rữa từ ngoài vào trong hoặc từ trong ra ngoài..." Đây là những lời mà bạn học của cô là Hạ Tiểu Kỳ từng nói với cô.

Lần thứ hai đến Cổ Thành, cô đến với tư cách là một phóng viên. Cục Công an thành phố Cổ Thành từ chối mọi phóng viên phỏng vấn, họ nói đây là lệnh của Thành ủy và Ủy ban nhân dân thành phố. Khi vụ án "1145" được hé lộ, Cổ Thành quy tụ rất nhiều phóng viên của các cơ quan truyền thông lớn trên toàn quốc, nhưng không có bất kỳ phóng viên nào khai thác được dù chỉ một chữ.

"Vụ án 1145 thì có gì mà khai thác chứ? Khai thác đi khai thác lại cũng là cảnh sát phạm tội. Sự xuất hiện của những còn sâu mọt như thế trong đội ngũ cảnh sát không chỉ là điều mất mặt của cảnh sát thành phố Cổ Thành, mà còn là nỗi nhục nhã của cảnh sát Trung Quốc..."

Giang Tâm Nguyệt đã quên tên của vị lãnh đạo nói câu đó rồi, nhưng cô không thể đồng tình với ý nghĩa mà câu nói ấy bao hàm. Cảnh sát đấu tranh với tội phạm, nói theo nghĩa đơn giản thì giống như mèo bắt chuột. Mà mèo cũng có mèo tốt mèo xấu, trong đội ngũ cảnh sát xuất hiện tội phạm, giống như trong đàn mèo xuất hiện một con mèo ác, bạn không thể vì xuất hiện một con mèo ác mà dùng con mèo ác đó làm hình ảnh đại diện cho toàn bộ đàn mèo.

Bản thân Đảng là một tổ chức tế bào gốc thuần khiết, nhưng Đảng cũng không thể đảm bảo mỗi một đảng viên đều thuần khiết, không biến chất, không vấy bẩn. Không ngừng loại bỏ những bộ phận bị phân liệt xấu trong thành phần mới có thể đảm bảo được sự khỏe mạnh và thuần khiết của thể mẹ.

Hồ Trường Thanh làm quan đến chức Phó Tỉnh trưởng, có thể coi là một quan chức cấp cao của Đảng Cộng sản, thế nhưng con đường hắn đi lại vô cùng mất mặt. Một vị Phó Tỉnh trưởng đường đường lại vắt óc thu vén năm triệu nhân dân tệ để rồi cuối cùng tự đẩy mình lên máy chém. Còn có cả Bí thư Ủy ban Chính pháp Lý Trường Hà – kẻ thuê sát thủ giết người... vâng vâng.

Hồ Trường Thanh và những kẻ như thế với tư cách là những phần tử xấu trong Đảng Cộng sản, hắn ta cũng chỉ có thể đại diện cho hình ảnh cá nhân của mình mà thôi.

Trần Mặc với tư cách là một cảnh sát tép riu, chức vị không thể sánh bằng Hồ Trường Thanh, cảnh giới nhân tính có lẽ cũng không bằng Hồ Trường Thanh, nhưng bọn họ đều đi đến con đường thoái hóa từ những giai đoạn cuộc đời và con đường khác nhau. Tội phạm là quan chức cấp cao của Đảng Cộng sản còn có thể đưa tin, mà cảnh sát là công cụ chuyên chính của chính đảng, một kẻ xấu nào đó nắm giữ công cụ ấy còn có thể đưa tin, vậy thì việc một cảnh sát nào đó với tư cách là công cụ lại trở thành tội phạm thì có gì mà phải kiêng dè không dám chạm vào chứ?

Giống như một bộ phận nào đó trong cơ thể chúng ta bị bệnh biến, điều đầu tiên chúng ta cần làm là dũng cảm đối mặt, sau đó mới có thể hạ quyết tâm ngăn chặn và tận gốc trừ bỏ. Chúng ta không thể nào cứ trừ bỏ chỗ này xong thì các bộ phận khác trong cơ thể sẽ không còn xuất hiện bệnh biến nữa. Thay vì đối với mỗi một chỗ bệnh biến đều nhẫn nhịn và che đậy trong im lặng, chi bằng hãy phơi bày chúng dưới ánh nắng mặt trời để tất cả mọi người có thể nhìn rõ nguyên nhân và kết quả của bệnh biến đó, từ đó nâng cao khả năng nhận biết, phòng ngừa và chống đỡ...

Mùa đông cuối cùng của thế kỷ trước, Giang Tâm Nguyệt lần thứ ba đến Cổ Thành. Lần này cô không đến với tư cách phóng viên mà đến với tư cách là bạn học của Hạ Tiểu Kỳ, Tần Nhất Chân và những người khác, với một sự chuẩn bị từ trước. Trước đó, cô nghe nói báo cáo xin khen thưởng cho họ đã bị gác lại một cách nhạt nhòa ở một góc nào đó. Có người nói: "Người nội bộ cảnh sát phạm tội, không bị kỷ luật không bị cách chức đã là may lắm rồi, còn mặt mũi đâu mà đòi lập công? Lập công gì chứ? Nếu phải nói đến lập công, thì nên tính công cho Bí thư Thành ủy Tạng Thiên Ý! Nếu không phải Tạng Thiên Ý đề xuất khai quật sông Đường, thì vĩnh viễn không tìm thấy khẩu súng và ổ đạn đó... Tất cả đều là ý trời, nếu muốn nói đến lập công, thì nên giao công lao cho ông trời ấy..."

Cô cảm thấy đau buồn khôn tả vì câu nói này!

Cô đã tìm gặp Hạ Tiểu Kỳ, tìm gặp Tần Nhất Chân, tìm gặp Thương Thu Vân, tìm gặp Lỗ Vệ Đông, Hà Lực, Đồng Phi, Lâu Tiểu Hòa. Trong những cuộc phỏng vấn trá hình ngày đêm không nghỉ, cô vẫn luôn nén lại sự kích động trong lòng. Cô không dám tưởng tượng, những người bạn học của cô, trong quãng thời gian đằng đẵng ròng rã tám năm trời, đội nòng súng vác mạng sống trong tay, ngờ đâu cuối cùng người đấu tranh với họ lại chính là đồng đội của mình...

Sự nguy hiểm tiềm ẩn trong mỗi một ngày, đối thủ ẩn nấp trong bóng tối, có thể ở ngay phía sau lưng họ lúc đang hành động, có thể ở ngay cùng phòng trực đêm với họ. Nhất cử nhất động, từng lời nói hành động của họ đều nằm trong tầm ngắm của đối thủ, chỉ sơ sẩy một chút thôi là có thể mất mạng.

Đó là cái tám năm gì chứ? Có lẽ nó còn bào mòn con người ta hơn cả tám năm kháng chiến. Bạn rõ ràng biết đối thủ đó nằm ngay trong nội bộ đội ngũ của mình, thế nhưng bạn lại không đoán ra được rốt cuộc đó là ai.

Giang Tâm Nguyệt trong những đêm thanh vắng sau khi phỏng vấn xong mỗi ngày, một mình nằm trong phòng 333 của khách sạn Bân Lang (Tân Lang), để ngọn đèn hắt lên thứ ánh sáng mập mờ. Chỉ khi để ngọn đèn mập mờ như thế, nội tâm cô mới có được sự yên ổn đôi chút. Cô không dám đối mặt với đêm đông đen tối ấy, cũng giống như không dám đối mặt với cái tám năm mà các bạn học, các đồng đội của cô không thể nào đối mặt nổi...

Một vài chuyện cũ, một vài bóng hình quen thuộc lướt qua trên ranh giới giữa bóng tối và ánh sáng mập mờ, vội vã bước qua từng năm từng tháng từng ngày mà sinh mệnh từng trải qua. Dù nhắm mắt hay mở mắt, họ đều đang lướt đi trước mắt cô. Những ánh mắt bất đắc dĩ, ưu tư, bất khuất, chán chường đủ mọi sắc thái đều ẩn giấu trong hoàn cảnh riêng của họ mà nhìn chằm chằm vào cô. Cô nằm không yên, cô ngủ không được, cô ngồi dậy, nhấc bút lên, cô biết mình nên đặt bút viết gì rồi! Việc này thật giống như sự an bài đầy dụng ý của Thượng đế...

Dưới đây trích từ ghi chép phỏng vấn của Giang Tâm Nguyệt

Ngày 19 tháng 12 năm 1999

Tôi rất muốn gặp Diệp Thiên Sơn, nhân vật có vai trò vô cùng quan trọng trong toàn bộ quá trình phá án của vụ án "1145". Lần đầu tiên tôi nghe nói đến người này là do bạn học của tôi là Phương Lệ nhắc tới. Phương Lệ kể trong một cuộc điện thoại rằng hình như còn có một người năm xưa vì điều tra bí mật Trần Mặc, đã ngụy tạo việc phạm sai lầm kinh tế để chủ động xin bị đình chỉ công tác, mà thực chất anh ta lại chịu đựng mọi sự khinh thường và ánh mắt khinh miệt của tất cả mọi người để bí mật điều tra thăm dò tìm kiếm chứng cứ suốt bao năm. Cho đến khi vụ án được phá giải thì chân tướng mới phơi bày, lúc đó mọi người mới biết, hóa ra lại có chuyện như vậy! Trong lòng tôi dâng lên sự kính trọng sâu sắc, tôi nghĩ chỉ có cảnh sát mới sẵn sàng đánh đổi cái giá lớn nhường này. Đây là vụ án "1145" đã phá được, giả sử như không phá được, cái mà anh ta hy sinh đâu chỉ là danh dự và địa vị, đó là cả tuổi thanh xuân và sinh mạng đấy chứ!

Trước khi nghe câu chuyện này, tôi vẫn luôn do dự không biết có nên làm trái ý của Cục Công an thành phố Cổ Thành để viết về vụ án này hay không. Vào khoảnh khắc đó, trong lòng tôi trào dâng một cảm giác sứ mệnh mãnh liệt. Tôi nghĩ tội phạm và chống tội phạm, trong nhận thức truyền thống của chúng ta có những điểm sai lầm. Cảnh sát phạm tội mang đến cho những cảnh sát khác – những người đấu tranh với họ – một sự khảo nghiệm thực tế khốc liệt hơn. Họ dùng sinh mạng để bảo vệ sự tôn nghiêm của quốc huy, họ là bạn học của tôi, là đồng đội của tôi, họ luôn sẵn sàng làm người ngã xuống tiếp theo...

Khi tôi gặp Diệp Thiên Sơn, tôi cảm giác đây là người mà cuộc đời tôi từng gặp qua. Diệp Thiên Sơn mà tôi tưởng tượng trong lòng chính là thế này đây.

Lúc tôi đi gặp anh ấy, anh ấy vừa được điều động đến huyện Thượng An nhậm chức Cục trưởng Cục Công an. Điều kiện làm việc ở huyện vô cùng sơ sài, trong sân cục huyện không có tòa nhà nào cả, văn phòng kiêm phòng ở của anh ấy là một căn nhà trệt gian kép ở phía tây bắc của sân. Khi tôi bước vào văn phòng của anh ấy, tôi phát hiện bên trong cánh cửa văn phòng được bọc một lớp tôn sắt, chính giữa cửa bắc ngang một thanh chốt sắt, trên đó treo một ổ khóa lớn, toàn bộ cửa sổ đều được bảo vệ bằng lưới thép. Trong lòng tôi giật thót một cái, tôi lập tức nhận ra anh ấy vẫn chưa hoàn toàn bước ra khỏi cái bóng mà Trần Mặc để lại. Dù sao thì vẫn chưa tìm được khẩu súng đó, có lẽ khẩu súng ấy vẫn đang trôi nổi trong tay ai đó...

Tôi nói với anh ấy tôi là bạn học của Trần Mặc, anh ấy không đáp lời, mà lấy từ trong ngăn kéo ra mấy bức ảnh: Một bức ảnh chụp chính Trần Mặc, một bức ảnh phác họa chân dung mô phỏng, một bức ảnh Trần Mặc đứng ở vành móng ngựa khi ra tòa xét xử, một bức ảnh ở đại hội tuyên án công khai, và một bức ảnh sau khi Trần Mặc bị hành quyết được đẩy đến nhà máy hỏa táng...

Tôi đón lấy những bức ảnh và nhìn thấy người bạn học trường cảnh sát từng học chung với tôi hai năm – Trần Mặc. Tôi đứng ngây ra đó một lúc lâu, giơ mấy bức ảnh ấy lên, tâm trí bay bổng về những năm tháng xa xôi. Tôi dường như không quen biết con người này, con người này chính là người từng học chung với tôi sao? Tại sao anh ta lại chọn con đường hoàn toàn khác biệt với chúng ta chứ?

Anh ta thật sự là một ẩn số trong lòng chúng ta mà...

Đêm ngày 24 tháng 12 năm 1999

Khi viết đến chuỗi ngày tháng năm này, tôi mới sực nhận ra hôm nay chính là đêm Giáng sinh cuối cùng của thế kỷ này. Đây cũng là ngày kỷ niệm Lâm Lạc Thiên Song bị sát hại, trên đời này lại thực sự có sự trùng hợp khéo léo đến thế cơ chứ. Tôi không hề cố ý chọn ngày này để đến Cổ Thành, cũng không cố ý muốn viết bài ghi chép này vào một ngày như thế. Vào những ngày cuối cùng của cuối thế kỷ này, tôi đang bôn ba để tìm kiếm lời giải được chôn giấu đằng sau những vụ án kinh tâm động phách hết vụ này đến vụ khác từ mười mấy năm trước. Những chuyện cũ không nỡ nhìn lại ấy, những oan hồn đã khuất ấy, lại một lần nữa bị tôi khuấy động lên như bụi bặm. Tôi coi tất cả những chuyện từng xảy ra như một thứ định mệnh, những người tôi quen biết đều đổ dồn vào một phân đoạn của không gian thời gian từ những bầu không khí khác nhau trong cùng một năm. Có lẽ cuộc đời là một số bi kịch tất yếu, mà chúng ta lại hoàn toàn mù tịt về tất cả những gì mình đang trải qua...

Năm 1982, tôi thi đậu vào Trường Cảnh sát Nhân dân thành phố Cổ Thành. Đó là lần đầu tiên trong lịch sử đội ngũ công an tuyển sinh hướng ra toàn xã hội. Rất nhiều thành phố lớn và vừa trên toàn quốc đều thành lập trường cảnh sát. Đội ngũ cảnh sát qua nhiều năm trải qua thời kỳ kiến quốc, trải qua Đại cách mạng văn hóa, nhân sự đã dần già hóa. Theo sự biến đổi của xã hội, tình hình trị an thay đổi nên cần phải hấp thụ những làn máu mới, chúng tôi chính là những làn máu mới được truyền vào.

Ký túc xá của trường cảnh sát là một trường trung học cũ được cải tạo lại. Ngoài việc lên lớp, chúng tôi còn dùng rất nhiều thời gian sức lực vào việc lao động chỉnh trang môi trường trường học. Lúc đó chúng tôi khá ngây thơ, một trăm con người ngồi đen nghịt trong một phòng học lớn dột trước dột sau, lắng nghe các thầy cô giáo có kinh nghiệm được mời từ tuyến đầu điều tra hình sự và trị an đến giảng dạy cho chúng tôi những kiến thức nghiệp vụ công an. Chúng tôi với một trái tim thành kính được dẫn dắt bước qua cánh cửa công an. Trăm con người cùng ngồi chung một phòng học ấy, không một ai là không yêu nghề cảnh sát. Giờ giải lao, chúng tôi luyện quyền anh đánh bao cát, học bắn súng, lái xe mô tô, sân trường lúc nào cũng náo nhiệt rồng bay phượng múa, trong không khí tràn ngập niềm khát khao hướng về tương lai của tuổi trẻ. Giữa màn bụi bay mù mịt, mỗi người chúng tôi đều không thể nhìn thấy con đường tương lai và kết cục sinh mệnh của mình.

Phía trước ký túc xá tôi ở có một hàng cây ngô đồng Pháp to lớn, giường của tôi nằm ở vị trí sát cửa sổ, tôi thường hay ngồi ở vị trí này đọc sách, đọc chán rồi thì ngắm phong cảnh bên ngoài. Tôi nghĩ có một ngày, tôi cũng sẽ viết một cuốn sách, viết về cuộc sống trường cảnh sát của mình. Lúc đó tôi hoàn toàn tràn ngập những mường tượng tốt đẹp về tương lai, hoàn toàn không biết rằng các bạn học của tôi sau này lại bước vào trang sách của tôi theo cách như vậy... Bây giờ tôi mới phát hiện ra, cùng năm chúng tôi vào trường cảnh sát, Diệp Thiên Sơn đã được điều động đến Phòng số 5 Cục Công an thành phố Cổ Thành...

Cũng trong năm đó, Tòng Minh xuất ngũ từ quân đội chuyển nghiệp về Cục Công an thành phố Cổ Thành. Năm chúng tôi tốt nghiệp, anh ấy xin về đội cảnh sát chống bạo động làm huấn luyện viên bắn súng...

Tôi tìm gặp Tòng Minh thông qua Hạ Tiểu Kỳ. Còn Tòng Minh đang ở Bắc Kinh cho đến nay vẫn độc thân, và vẫn kiên định với giấc mơ thám tử mãi mãi không bao giờ thực hiện được của mình...

Thượng đế dường như có dụng ý an bài hết lớp lang mai phục này đến lớp lang mai phục khác trên con đường mà sinh mệnh chúng ta bắt buộc phải đi qua.

Chỉ là điều mà Thượng đế an bài không phải là trò chơi mèo vờn chuột...

Tôi nghĩ sứ mệnh của cảnh sát chỉ có chính những người cảnh sát mới có thể dùng sinh mạng của họ để lý giải mà thôi.