MONG MUỐN CỦA JAN PACAS, GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH của Tập đoàn Hilti, là dẫn dắt tập thể của mình đến nơi họ chưa từng đặt chân đến.¹ Trước đó, Jan từng làm việc tại nhiều chi nhánh khác nhau của Hilti. Khi được cử đến văn phòng tại Australia, ông cảm thấy công ty con ở đây “rất đỗi bình thường” so với tiêu chuẩn của Hilti toàn cầu cũng như các công ty trong cùng ngành tại nước sở tại. Ông kể: “Tôi thấy tại thời điểm đó, công ty cần thiết phải vạch ra một đường hướng rõ ràng, có thể gắn kết tập thể công ty lại với nhau, để mọi người tin tưởng và có động lực làm việc cùng nhau. Chúng tôi muốn nỗ lực không ngừng để hướng tới điều gì đó tốt đẹp hơn”.
Jan hiểu được rằng đề ra mục tiêu chiến lược thôi chưa đủ. Ông giải thích: “Tôi nghĩ mọi người thường sẽ không thể diễn giải động lực kinh doanh thành ngôn ngữ dễ hiểu và dễ hình dung cho số đông nhân viên”. Công ty cần mô tả chiến lược của mình theo một ngôn ngữ khác để mọi người có thể dễ hình dung. Cuối cùng, họ nghĩ ra khẩu hiệu: “Nhuộm đỏ Australia”. Ông chia sẻ: “Nếu đi ngang qua bất cứ công trường nào, bạn sẽ thấy một tấm biển màu xanh dương, vàng, xanh lá cây – các gam màu của các đối thủ của công ty tôi như: Bosch, Makita, DeWalt, Hitachi... Chúng tôi đã chọn màu đỏ với mong muốn khẩu hiệu của Hilti nổi bật hơn nữa tại mỗi công trường”.
Khẩu hiệu “Nhuộm đỏ Australia” có sức lan tỏa rất mạnh. Khi họ giành được hợp đồng khổng lồ với công ty cho thuê thiết bị lớn thứ hai ở Australia, tất cả nhân viên hiểu ra ý nghĩa thiết thực của khẩu hiệu: Toàn bộ 140 cửa hàng cho thuê thiết bị đồng loạt chuyển màu thiết bị từ xanh dương, vàng và xanh lá cây thành 200 cửa hàng với thiết bị màu đỏ. Nhân viên đều hiểu được rằng “Nhuộm đỏ Australia” đồng nghĩa với việc thương hiệu Hilti sẽ được tất cả các khách hàng tin dùng và xuất hiện trong mọi căn nhà, ga-ra, xe tải, công trường.
Những nhà lãnh đạo như Jan hiểu được rằng để nhân viên quan tâm và đi theo tầm nhìn đã đặt ra, trước tiên mỗi người, dù ở vị trí thứ bậc nào đều phải hiểu ý nghĩa của tầm nhìn đó đối với bản thân. Jan tin rằng tầm nhìn của công ty chỉ có tác dụng thực sự khi mọi người đều cắt nghĩa được tác động của nó đến bản thân bằng những từ ngữ dễ hình dung. Ông chia sẻ:
Bạn phải diễn giải tầm nhìn của công ty sao cho tất cả cấp quản lý và nhân viên có thể hiểu và cắt nghĩa nó thành những hành động cụ thể và liên đới đến từng người. Tầm nhìn đó phải chiếm được cảm tình của cả đôi bàn tay, trái tim cũng như khối óc của nhân viên. Khối óc nghĩa là họ hiểu về tầm nhìn một cách logic. Trái tim tức là họ cảm thấy rung động trước sứ mệnh của mình. Và đôi bàn tay nghĩa là tầm nhìn đó có thể được hiện thực hóa. Tựu chung lại, đội ngũ nhân viên phải hiểu việc cần làm và cảm thấy hứng khởi để bắt đầu.
“Nhuộm đỏ Australia” trở thành tâm điểm khiến mọi người hào hứng làm việc và chính họ là yếu tố thành công của chiến lược này. Jan trải lòng: “Rất nhiều người không hề có ý niệm gì về việc công ty sẽ phát triển ra sao, nên họ không thấy được tương lai xán lạn phía trước”. Bằng cách vẽ ra vô vàn viễn cảnh tương lai, các nhà lãnh đạo có thể giúp mọi người cảm thấy mình đang đóng góp vào một sứ mệnh đặc biệt. Nhân viên trở nên năng nổ hơn khi biết tổ chức đang tiến về phía trước, thay vì giậm chân tại chỗ.
Trong những câu chuyện Trải nghiệm lãnh đạo tâm đắc nhất mà chúng tôi thu thập được, nhiều người đề cập đến việc cần phải giúp mọi người hiểu và đồng thuận với tầm nhìn cũng như lôi kéo họ vào giấc mơ chung, như cách Jan đã làm. Những nhà lãnh đạo này hiểu rằng để đạt được những điều phi thường, mọi người phải tin tưởng sâu sắc và gắn bó với một mục tiêu chung.
Một phần của quá trình kêu gọi mọi người cùng tham gia là xây dựng một mái nhà chung. Cảm xúc được nhà lãnh đạo tin tưởng chia sẻ tầm nhìn cũng không kém phần quan trọng. Nghiên cứu cho thấy cấp dưới không chỉ kỳ vọng nhà lãnh đạo có khả năng nhìn xa trông rộng, mà còn phải có khả năng truyền cảm hứng. Nhân viên cần có được nguồn năng lượng và hứng khởi tràn đầy để có thể đạt tới ước mơ xa xôi. Các nhà lãnh đạo chính là người tạo ra nguồn năng lượng quan trọng đó. Và đội ngũ nhân viên sẵn sàng chủ động giành lấy sự ủng hộ từ những nhà lãnh đạo có đam mê và khát khao cháy bỏng.
Dù bạn đang cần huy động hàng nghìn người trong cộng đồng hay chỉ một người trong tập thể để kêu gọi người khác cùng tham gia, bạn phải thực hiện được hai việc quan trọng:
Tạo cảm hứng về lý tưởng chungTái hiện tầm nhìnKêu gọi người khác cùng tham gia chính là khơi gợi sự hào hứng đối với mục tiêu chung và lay động lòng người để họ có thể đứng vững trước những thử thách lớn. Để tổ chức đạt được thành quả cao, bạn không chỉ phải đưa ra lý luận sắc bén, mà phải thu hút được cả trái tim lẫn lý trí của cấp dưới. Hãy bắt đầu với việc tìm hiểu khát khao làm được điều gì đó lớn lao và có ý nghĩa của họ.
KHƠI GỢI CẢM HỨNG VỀ LÝ TƯỞNG CHUNG
Trong câu chuyện trải nghiệm lãnh đạo tâm đắc nhất, các nhà lãnh đạo trải lòng về lý tưởng của mình. Họ thể hiện khao khát tạo ra thay đổi lớn cho môi trường kinh doanh thường nhật. Họ muốn vươn tới điều gì đó lớn hơn, kỳ diệu hơn, mà chưa ai từng làm được trước đó.
Tầm nhìn chất chứa niềm hy vọng, ước mơ và hoài bão. Nó thể hiện mong muốn chạm đến điều gì đó, phi thường và là biểu hiện của sự lạc quan. Liệu nhà lãnh đạo có thể kêu gọi mọi người phấn đấu vì mục tiêu chung thông qua câu nói: “Tôi muốn anh cùng tôi thực hiện những việc thường nhật không”? Theo tôi, điều đó là không thể. Tầm nhìn sẽ khuyến khích mọi người mường tượng những điều thú vị, những bước ngoặt lớn trong lĩnh vực công nghệ, và những thay đổi mang tính cục diện đối với đời sống xã hội.
Lý tưởng của nhà lãnh đạo thể hiện qua thị hiếu về giá trị, bộc lộ những ưu tiên hàng đầu trong các lĩnh vực kinh tế, công nghệ, chính trị, xã hội và thẩm mỹ. Lý tưởng về hòa bình thế giới, tự do, bình đẳng, bác ái, hạnh phúc… là những nỗ lực lớn nhất của nhân loại. Đó là kết quả của mục đích lớn lao mà về lâu dài, con người có thể đạt được nếu có những hành động trong thực tiễn. Nhờ lý tưởng, chúng ta sẽ hiểu được ý nghĩa cũng như mục tiêu trước khi bắt đầu.
Khi truyền đạt tầm nhìn về tương lai với cấp dưới, bạn cần khuyến khích họ làm nên điều khác biệt cho thế giới, tạo ảnh hưởng tích cực lên con người và các sự kiện. Bạn cần cho họ thấy cách hiện thực hóa những lợi ích dài hạn bằng cách kêu gọi họ tham gia vào một mục tiêu chung. Bạn cần truyền đạt ý nghĩa và mục đích cao cả của công việc. Bạn cần mô tả một hình ảnh hấp dẫn về tương lai để khuyến khích họ tham gia vào mục tiêu chung.²
Giúp người khác hiểu rằng những việc họ làm rất có ý nghĩa: Những nhà lãnh đạo giỏi không áp đặt mục tiêu của mình mà chắp cánh cho mục tiêu của cấp dưới. Họ đánh thức giấc mơ, thổi hồn vào hy vọng và khơi dậy niềm tin sẽ làm được điều gì đó lớn lao. Họ mang những lý tưởng này vào trong các cuộc đối thoại về mục tiêu chung. Điều thực sự kéo mọi người về phía trước, đặc biệt là trong những thời khắc khó khăn, bất ổn, là suy nghĩ rằng những gì họ làm sẽ tạo ra một sự khác biệt sâu sắc cho gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, khách hàng cũng như cả cộng đồng. Họ muốn làm những việc có ý nghĩa.³ Khảo sát tại 40 quốc gia (và 16 ngôn ngữ) cho thấy đề ra mục tiêu cho nhân viên giúp tăng mức độ gắn bó và năng suất làm việc.⁴
Khi phải đối mặt với nhiều mục tiêu khác nhau trong bộ phận của mình, Phó Chủ tịch phụ trách phúc lợi cho người tàn tật và chăm sóc dài hạn của Trustmark, Nancy Sullivan, nhận thấy tập thể của mình có thể vượt qua được những khó khăn trước mắt. Nhưng để làm vậy, cô cần đem đến cho cấp dưới không chỉ kế hoạch của bộ phận, mà còn cần phác họa một bức tranh lớn hơn để mọi người chung sức phấn đấu tạo nên sự khác biệt.
Nancy đã soạn một thông điệp mục tiêu dài 4 trang và dán nó tại nơi mọi người hay tụ tập. Trong các buổi họp nhóm, họp bộ phận, họp riêng, hay lúc tán gẫu trong hành lang, cô nói về ý nghĩa và mục tiêu của công việc giúp mọi người nhìn ra được khả năng của mình. Thông điệp này không chỉ bao gồm những kết quả phải đạt được trong kinh doanh, mà còn thể hiện rõ vai trò của nhà lãnh đạo đối với cấp dưới. Dưới đây là một phần của thông điệp:
Trong văn phòng này, tôi mơ về nơi đội bán hàng tôn trọng và tin tưởng quyết định của chúng tôi, không chỉ hôm nay mà còn ngày mai và mọi ngày khác – họ không hề nghi ngờ quyết định của chúng tôi. Đó là nơi mọi người tin tưởng quyết định của chúng tôi và hiểu chúng tôi cam kết phục vụ họ trong những thời khắc khó khăn nhất như thế nào. Đó là nơi khách hàng tin tưởng rằng quyết định của các bạn không chỉ mang tính ràng buộc, mà còn hợp lý, tuân thủ tiêu chuẩn đạo đức. Đó là nơi mà khi bạn giới thiệu về đồng nghiệp, từ duy nhất bạn muốn dùng là “đáng tin cậy”.
Tôi mơ về một nơi có rất nhiều cơ hội phát triển vì các bạn đã đầu tư thời gian, công sức cùng với tâm huyết của mình vào đây, nhờ thế cơ hội và tiềm năng của chúng ta là vô biên. Một nơi không còn phải quản lý đơn khiếu nại mà tận hưởng những lời khen ngợi. Một nơi không bị coi là chuyên gia hỗ trợ khiếu nại cho người tàn tật mà là chuyên gia phục vụ người tàn tật. Một nơi đồng nghiệp và cán bộ nhà nước tìm giải pháp hỗ trợ người tàn tật. Một nơi Trustmark trở thành công ty hàng đầu trong việc hỗ trợ nhu cầu của người tàn tật.
Mỗi ngày Nancy đều nhấn mạnh những điều hấp dẫn có thể xảy ra trong tương lai. Thông điệp của Nancy đã nâng tầm công việc của bộ phận và nhắc nhở mọi người rằng công việc của họ cao cả như thế nào. Chú trọng vào mục tiêu và ý nghĩa của công việc đã giúp củng cố tinh thần, và nhờ tầm nhìn đó, họ đã có thể vượt chỉ tiêu năm trong 10 năm liên tục.
Thành công mà nhân viên của Nancy đạt được đã chứng minh kết quả nghiên cứu về mối liên hệ giữa công việc hằng ngày với một mục tiêu có ý nghĩa rõ ràng. Các nhà nghiên cứu đã theo dõi cuộc sống của hơn 400 người trong một tháng và thực hiện khảo sát về các hoạt động trong ngày, mức độ khó khăn trong cuộc sống, thái độ với các mối quan hệ, thời gian và các tham số liên quan. Những người tham gia nghiên cứu cũng được hỏi cuộc sống của họ có ý nghĩa hay hạnh phúc ra sao.⁵ Kết quả là: “Khi mọi người hướng đến một mục tiêu cao cả hơn, họ sẽ đạt được những lợi ích rõ ràng như tâm lý tích cực hơn, sáng tạo hơn, làm việc năng suất hơn. Những nhân viên tìm thấy ý nghĩa của công việc thường gắn bó hơn và không có xu hướng bỏ việc”.⁶ Khi giúp người khác thấy được ý nghĩa công việc của họ, tức là bạn đang giúp họ củng cố động lực nội tại của mình để làm tốt hơn công việc được giao.
Tương tự, số liệu của chúng tôi cho thấy những nhà lãnh đạo thường xuyên hoặc luôn chứng minh cho người khác thấy việc tham gia vào mục tiêu chung sẽ giúp họ đạt được lợi ích lâu dài được cấp dưới đánh giá tốt hơn gần 16 lần so với những người ít hoặc không có thói quen đó. Nghiên cứu cho thấy việc nhấn mạnh yếu tố “tại sao” như “Tại sao anh lại làm việc này và tại sao việc đó lại có ý nghĩa?” giúp làm tăng không chỉ nỗ lực mà còn cảm xúc liên quan đến công việc họ đang làm.⁷ Chẳng hạn, hãy nghĩ đến sự khác biệt giữa nhân viên tổng đài giúp khách hàng giải quyết vấn đề, với những người chỉ muốn dập máy càng nhanh càng tốt. Người thứ hai sẽ cố thuyết phục khách hàng rằng công ty chúng tôi đã cố hết sức rồi, trong khi người thứ nhất sẵn sàng tìm mọi cách để đại diện công ty hỗ trợ khách hàng.
Lãnh đạo giúp mọi người thấy rằng điều họ đang làm còn lớn hơn chính bản thân họ và thậm chí là cả doanh nghiệp. Công việc của họ mang ý nghĩa rất cao cả. Hình 6.[1] cho thấy cấp dưới nhận thấy ý nghĩa trong công việc nếu lãnh đạo giúp họ thấy mục tiêu chung có thể hiện thực hóa lợi ích lâu dài.
Tự hào vì khác biệt: Những nhà lãnh đạo giỏi như Jan và Nancy cùng đối thoại về những điều khiến cấp dưới và tổ chức trở thành một thể thống nhất. Mục tiêu hấp dẫn sẽ tạo nên sự khác biệt. Hành động phân biệt “chúng ta” với “bọn họ” hay có “chất” riêng để thu hút và giữ chân nhân viên, tình nguyện viên, khách hàng, nhà đầu tư và nhà tài trợ cũng vô cùng hiệu quả. Nhà nghiên cứu thị trường Doug Hall nhận thấy một sản phẩm hay dịch vụ có “sự khác biệt lớn” sẽ giúp tăng xác suất thành công lên đến 350%. Càng khác biệt, thì tỷ lệ trung thành càng cao.⁸

Sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu làm việc, chấp nhận hay đầu tư vào một tổ chức không khác gì những tổ chức khác bên kia đường hay trong cùng tòa nhà. Việc nói rằng: “Chào mừng đến với chúng tôi, một công ty giống bao công ty khác” không khiến ai cảm thấy vui sướng. Khi bạn cho thấy khác biệt với đám đông, những người đi theo sẽ sẵn sàng đóng góp và đầu tư thời gian của mình hơn.
Khác biệt tạo ra cảm giác tự hào, tự tôn và tự trọng của mọi người trong tổ chức.⁹ Khi cảm thấy tự hào vì được làm việc và phục vụ mục tiêu của một tổ chức và khi thấy việc mình làm có ý nghĩa, chúng ta sẽ trở thành những đại sứ đầy nhiệt huyết với thế giới bên ngoài. Tương tự, khi khách hàng cảm thấy tự hào với việc sở hữu sản phẩm hoặc sử dụng dịch vụ của chúng ta, họ sẽ trung thành hơn và giới thiệu sản phẩm hoặc dịch vụ của chúng ta với bạn bè của họ. Khi mọi người xung quanh tự hào vì có người hàng xóm như bạn, họ sẽ làm mọi thứ để khiến bạn thoải mái.
Azmeena Zaveri đã hiểu được tầm quan trọng của việc cảm thấy tự hào vì khác biệt khi lãnh đạo một đội tình nguyện viên thực hiện công tác bán hàng và kiểm soát tài chính cho một hiệu sách cộng đồng tại Karachi, Pakistan. Cửa hàng sách là một biểu tượng được mọi người yêu mến, là nơi để gặp gỡ, làm quen và học hỏi lẫn nhau. Tuy nhiên, khi Azmeena đồng ý chịu trách nhiệm quản lý tài chính, hiệu sách gần như sắp phải đóng cửa. Công tác quản lý tài chính ở đây cực kỳ lỏng lẻo và nhân viên cũng chẳng có động lực cố gắng. Nguyên nhân cho sự sa sút này, theo Azmeena, “không phải bởi đội ngũ nhân viên hay quản lý không có năng lực làm việc. Nguyên nhân chính là do tập thể không có tầm nhìn và định hướng. Mục tiêu của tôi là sẽ khuyến khích mọi người biến hiệu sách thành nơi ai cũng muốn đến, không chỉ bởi vì ở đó có những bộ sưu tập sách đáng giá, mà còn bởi không gian thân thiện và mang tính cộng đồng”.
Azmeena hướng dẫn các tình nguyện viên cách cải thiện quy trình kế toán, sử dụng tài nguyên hạn chế hiệu quả hơn và giảng giải cho họ hiểu “khách hàng” thường xuyên coi hiệu sách này là một phần trong đời sống của họ. Trong suốt thời gian đó, cô “nhấn mạnh hiệu sách muốn duy trì hoạt động thì phải giữ chân được những khách hàng đó và giữ vững vai trò của mình trong cộng đồng. Mọi người cũng phải xem xét lại sứ mệnh của mình, họ không chỉ là người phục vụ ở hiệu sách, mà còn là một biểu tượng truyền bá văn hóa đến cộng đồng, một nhiệm vụ có ý nghĩa vô cùng to lớn”.
Hiểu được sự khác biệt của bản thân sẽ giúp các bộ phận nhỏ trong tổ chức hoặc cộng đồng trong thành phố hiểu được mục tiêu của mình mà vẫn phục vụ mục tiêu chung của tập thể. Dù mỗi bộ phận trong doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, tổ chức tôn giáo, trường học hay hiệp hội tình nguyện đều phải phục vụ mục tiêu chung của tổ chức, nhưng mỗi cá nhân đều có thể có những mục tiêu riêng và tự hào về lý tưởng riêng ấy trong tương lai chung của doanh nghiệp.
Tuy vậy, ngày nay, sự khác biệt nhanh chóng bị trung hòa chỉ trong tích tắc sau một cú nhấp chuột. Vì thế, mọi tổ chức đều phải nỗ lực nhiều hơn để tạo ra sự khác biệt cho chính mình (cũng như sản phẩm họ bán). Bạn cần phải thực sự năng động để có thể trở thành ngọn hải đăng dẫn đường cho doanh nghiệp của mình.
Mơ cùng một giấc mơ: Để khơi gợi sự hứng thú với lý tưởng, lay động tâm hồn và củng cố tinh thần của người khác cũng như của chính mình, hãy lấy bài diễn thuyết của Tiến sĩ Martin Luther King quá cố, “Tôi có một giấc mơ” làm ví dụ. Đây là bài diễn văn từng khiến bất cứ ai xúc động trước sức mạnh của một tầm nhìn rõ ràng.¹⁰
Hãy thử tưởng tượng bạn đang quay về ngày đó, ngày 28 tháng 8 năm 1963 nóng bức, trên những bậc thang của Đài tưởng niệm Lincoln tại Thủ đô Washington, DC., trước khoảng 250.000 người. Tại đây, Martin Luther King đã nói lên nguyện vọng, giấc mơ của mình về thế giới. Bạn, với vai trò của một phóng viên, trong khi hàng nghìn người vỗ tay tán thưởng, hãy tự hỏi vì sao bài diễn thuyết ấy lại có sức mạnh lớn lao đến vậy, tại sao Martin lại có thể lay động hàng vạn lòng người.
Trong nhiều năm, chúng tôi đã yêu cầu hàng nghìn người làm điều đó: lắng nghe lời ông và thuật lại cho chúng tôi rằng họ nghe thấy điều gì, cảm thấy gì, và họ nghĩ vì sao bài diễn thuyết đó lại có sức lay động lớn đến như vậy.¹¹ Dưới đây là một số ví dụ.
“Ông kêu gọi mọi người đi theo lợi ích chung.”“Ông nói về giá trị truyền thống của gia đình, nhà thờ, đất nước.”“Ông sử dụng rất nhiều hình ảnh và ngôn ngữ sinh động để người nghe dễ dàng liên hệ, từ đó khiến họ cảm thấy thân thuộc.”“Ông trích dẫn rất tuyệt, từ Hiến pháp đến Kinh thánh.”“Ông sử dụng những hình ảnh mang tính cá nhân. Ông nhắc đến con cái, rồi những vất vả của riêng mình.”“Ông không chừa một ai: từ mọi nơi trên đất nước, mọi lứa tuổi, giới tính và cả những tôn giáo lớn.”“Ông nhắc lại những câu trọng tâm như là: ‘Tôi có một giấc mơ’ hay ‘Hãy để tự do lên tiếng’ rất nhiều lần.”“Ông nói về cùng một vấn đề dưới nhiều góc độ khác nhau.”“Ông rất tích cực và ấp ủ nhiều hy vọng.”“Dù lạc quan, nhưng ông không khẳng định mọi chuyện sẽ dễ dàng.”“Ông thay đổi trọng tâm từ ‘tôi’ thành ‘chúng ta”.“Ông nói bằng cảm xúc và nhiệt huyết. Đó là cảm nhận thực tế của ông.”Những nhận định này là chìa khóa để kêu gọi người khác. Để khiến họ hứng thú với giấc mơ của mình, bạn cần nói về ý nghĩa và mục tiêu của những giấc mơ. Bạn cần cho họ thấy cách hiện thực hóa giấc mơ. Bạn cần liên hệ thông điệp của mình với giá trị, hoài bão, trải nghiệm và cuộc đời của họ. Bạn cần cho họ thấy trọng tâm ở đây không phải là bản thân bạn hay tổ chức, mà là họ và nhu cầu của họ. Bạn phải liên hệ giữa một tầm nhìn xán lạn và hoài bão của riêng mình với cảm xúc của những người mà bạn đang hướng tới.
Giáo sư Andrew Carton của Đại học Pennsylvania nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng hình ảnh khi nhà lãnh đạo truyền đạt tầm nhìn của mình.¹² Drew nhận định:
Hình ảnh giúp truyền tải những thông tin khơi gợi các giác quan để vẽ nên một bức tranh sống động về tương lai. Tầm nhìn bằng hình ảnh sẽ nhất quán hơn với ý nghĩa của tầm nhìn. Khi đưa những hình ảnh sống động vào trong lời truyền đạt của mình, nhà lãnh đạo đã đưa nhân viên đến với tương lai bằng những nét phác thảo về một câu chuyện hấp dẫn – câu chuyện của những sự kiện chưa hé lộ.
Nghiên cứu của ông chỉ ra rằng sử dụng những từ ngữ gợi hình ảnh sẽ dễ đi vào lòng người hơn. Ví dụ, các nhóm được giao nhiệm vụ làm một tấm gương đồ chơi. Khi đặt ra mục tiêu với những từ ngữ gợi hình ảnh (“Đồ chơi của chúng tôi… sẽ khiến các bé tròn mắt cười sảng khoái và các bậc phụ huynh tự hào mỉm cười”), kết quả đạt được sẽ cao hơn so với nội dung tương tự nhưng không có từ nào gọi hình ảnh (“Đồ chơi của chúng tôi… sẽ được khách hàng đón nhận”).¹³ Bạn cần đóng khung những mong muốn trừu tượng để đối tượng cảm nhận được kết quả sẽ trông như thế nào, nghe ra sao và cho cảm giác gì. Nhờ những hình ảnh đó, họ sẽ bắt đầu có cảm xúc và mục tiêu riêng cho tầm nhìn giống như của nhà lãnh đạo.
Sử dụng ngôn ngữ gợi hình ảnh và tạo mối liên hệ giữa mong muốn cá nhân và tầm nhìn chung không phải chỉ dành cho những nhà lãnh đạo các cuộc vận động xã hội hay đội phát triển sản phẩm, mà áp dụng chung cho mọi tập thể, mọi tổ chức như công ty của bạn. Kent Christensen phát hiện ra điều này ở công việc đầu tiên sau khi tốt nghiệp đại học. Vài tháng đầu trong bộ phận quản lý chuỗi cung ứng của Cisco, anh cảm thấy khá lạc lõng. Các lãnh đạo cứ đến rồi đi, nhân sự trong đội cứ thế luân chuyển liên tục. Kent hiểu nhiệm vụ hằng ngày của mình là phân tích nghiệp vụ, nhưng không thể thấy được công việc đó có ý nghĩa như thế nào trong bức tranh chung.
Tuy nhiên, mọi thứ thay đổi khi công ty có Phó Chủ tịch mới. Người này đã tổ chức một cuộc họp nhân sự toàn công ty, giới thiệu bản thân và diễn thuyết về tầm quan trọng của chuỗi cung ứng đối với công ty. Phó Chủ tịch mới này đã khiến Kent thay đổi quan điểm về tổ chức cũng như vai trò của anh. Bài thuyết trình của ông đề cập đến 4 chữ V-S-E-M, viết tắt của Vision – Tầm nhìn, Strategy – Chiến lược, Execution – Triển khai và Metrics – Giám sát. Phó Chủ tịch giải thích tầm nhìn của chuỗi cung ứng sẽ giúp Cisco tối ưu hóa lợi ích của khách hàng, hỗ trợ tất cả mọi người trong tổ chức dưới dạng một bản kế hoạch hành động. Ông nhấn mạnh rằng tất cả mọi người đều có vai trò quan trọng và cần cộng tác với nhau trên phạm vi toàn tổ chức. Nhờ có cuộc họp này mà mọi thứ với Kent đã thay đổi:
Tôi đã thay đổi hoàn toàn cách làm việc của mình. Tầm nhìn chung này hoàn toàn khớp với quan điểm riêng của tôi và soi đường chỉ lối cho tôi. Sau khi rời khỏi cuộc họp với thái độ đầy hứng khởi, tôi nhận thấy tâm trạng của mọi người trong văn phòng đều rất khác. Ai cũng cảm thấy hào hứng hơn nhờ cảm giác muốn gắn bó. Tôi nghĩ ai cũng đã tìm cho mình một mục tiêu. Có tầm nhìn khiến mọi người có động lực và quyết tâm thực hiện mục tiêu chung hơn.
Bằng cách giúp người khác thấy được công việc của họ có ý nghĩa như thế nào trong mục tiêu chung, bạn có thể giúp họ thấy khả năng hòa nhập của mình và thuyết phục họ hợp tác cho mục tiêu lớn.
TÁI HIỆN TẦM NHÌN
Để khích lệ động viên người khác, một mặt bạn cần khai thác lý tưởng. Mặt khác, như bài diễn thuyết “Tôi có một giấc mơ” của Martin Luther King, bạn phải tái hiện tầm nhìn một cách sống động, hay thổi hồn vào đó. Để kêu gọi người khác, bạn cần giúp họ thấy cũng như cảm nhận được lợi ích và mong muốn của họ phù hợp với tầm nhìn. Bạn cần vẽ ra một bức tranh hấp dẫn về tương lai để có thể giúp cấp dưới sống và làm việc trong một môi trường năng động và tích cực. Đó là cách duy nhất để khích lệ họ từ bên trong, khiến họ cống hiến năng lượng vào công cuộc hiện thực hóa tầm nhìn.
Bạn không phải là người đầu tiên nghĩ: “Nhưng tôi không phải Martin Luther King. Tôi không thể nào làm được những gì ông đã làm. Hơn nữa, nghề của ông ấy là truyền đạo, còn tôi thì đâu phải. Những người lắng nghe ông đang chuẩn bị cho một cuộc biểu tình, còn những người lắng nghe tôi thì đang ngồi đây làm việc.” Nhiều người không nghĩ mình có khả năng thuyết phục và hiển nhiên, không đủ can đảm để đứng lên vì lợi ích của tổ chức. Dù đã thấy được sức mạnh của tầm nhìn, nhưng nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra các nhà lãnh đạo cảm thấy hoạch định tầm nhìn chung khó hơn các hành vi khác. Cảm giác không thoải mái này phần lớn xuất phát từ cảm xúc cá nhân khi hoạch định tầm nhìn. Bởi nhiều người có khả năng bộc lộ cảm xúc rất kém, nhưng bạn đừng vội nhụt chí và đánh giá thấp năng lực bản thân.
Việc những người tham gia nghĩ mình không đủ khả năng truyền cảm hứng thực chất trái ngược hoàn toàn với thành tích của họ trong Trải nghiệm lãnh đạo tâm đắc nhất, hoặc trong những câu chuyện về lý tưởng tương lai. Họ nghĩ rằng có điều gì đó thật huyền bí ở việc truyền cảm hứng. Họ coi đó là một năng lực siêu nhiên, như kiểu bạn đang phù phép người đối diện. Chính tư duy đó đã kìm hãm khả năng của họ. Bạn không nhất thiết phải là người có sức thuyết phục thì mới có thể truyền cảm hứng về tầm nhìn chung. Bạn cần phải có niềm tin và rèn luyện kỹ năng truyền đạt niềm tin đó. Nhiệt huyết là yếu tố then chốt giúp bạn biến tầm nhìn thành hiện thực. Nếu muốn lãnh đạo, bạn cần phải chấp nhận một điều rằng lòng nhiệt thành và khả năng thể hiện cảm xúc là những đồng minh mạnh nhất giúp bạn thuyết phục người khác. Đừng bao giờ đánh giá thấp khả năng của mình.
Sử dụng ngôn ngữ hình tượng: Cheryl Johnson, Phó Giám đốc Nhân sự tại Đại học Santa Clara kể: “Bức ảnh này thể hiện tầm nhìn của tôi trong việc phát triển nhân sự”. Bức ảnh mà bà đưa chúng tôi là khung cảnh rất nhiều người đang chọn mua các loại rau củ và hoa quả trong chợ với vẻ hào hứng. Bà giải thích:
Khu chợ này là nơi rất sôi động. Chìa khóa dẫn đến thành công là phải đáp ứng được nhu cầu của cộng đồng, đó là cung cấp sản phẩm mà khách hàng mong muốn, bảo đảm nguồn hàng luôn tươi ngon và đa dạng hóa mặt hàng.
Tôi coi phát triển nhân viên cũng như một khu chợ, ta cần cung cấp nhiều sự lựa chọn thay đổi liên tục cho các loại mặt hàng. Một số khách hàng của chúng tôi thường rất bận rộn, không có thời gian để ý đến những sản phẩm mà chúng tôi cung cấp. Nhiều người khác thì lại bỏ thời gian thưởng thức và trải nghiệm. Về lâu dài, chúng tôi sẽ tạo ra một thị trường để có thể hỗ trợ, hướng dẫn, giảng giải và cung cấp thông tin.
Như bất kỳ cửa hàng nào, chúng tôi cần phải nhạy bén trong việc nắm bắt nhu cầu và mong muốn của khách hàng. Chúng tôi cần sẵn sàng thay đổi, thử sức với những điều mới mẻ và khác lạ. Chúng tôi cũng cần sẵn sàng thay đổi sản phẩm mình chào bán khi thị trường xuất hiện mặt hàng mới. Ngoài ra, chúng tôi phải loại bỏ những mặt hàng cũ hoặc không được khách hàng đón nhận. Cũng như một khu chợ, chúng tôi mong muốn mang sự sống đến cho ngôi trường dưới hình thức những ý tưởng sáng tạo, mới lạ, giúp ích cho phát triển cá nhân và sự nghiệp để khách hàng có thể tin dùng.
Cách ví von hoạt động phát triển nhân sự với khu chợ của Cheryl là một ví dụ điển hình cho việc sử dụng ngôn ngữ gợi tả để nói về tầm nhìn. Những nhà lãnh đạo như Cheryl coi trọng việc sử dụng ngôn ngữ hình tượng để nói về hình ảnh và thổi hồn vào tầm nhìn. Họ sử dụng phép ẩn dụ. Họ đưa ra ví dụ, kể chuyện và liên hệ chúng với nhau. Họ vẽ nên những bức tranh bằng ngôn từ, trích dẫn những câu khẩu hiệu. Họ giúp cấp dưới mường tượng những điều có thể xảy ra bằng hình ảnh và giác quan.
James Geary, Hội phó Hiệp hội Báo chí Nieman của Đại học Harvard, một chuyên gia trong lĩnh vực sử dụng ngôn ngữ ẩn dụ, cho biết một người thông thường sử dụng đến 6 phép ẩn dụ mỗi phút.¹⁴ Ẩn dụ có ở mọi nơi: nghệ thuật, trò chơi, thể thao, chiến tranh, khoa học viễn tưởng, máy móc, tôn giáo, tâm linh. Ẩn dụ ảnh hưởng tới những gì người ta nghĩ, tưởng tượng, sáng tạo, ăn uống, tiêu dùng, mua sắm. Học cách sử dụng ngôn ngữ hình ảnh sẽ tăng cường khả năng kêu gọi người khác cùng đóng góp vào tầm nhìn cho tương lai.
Chẳng hạn, hãy thử nghĩ về tác động của ngôn ngữ đến những người tham gia thử nghiệm chơi hai trò: Cộng đồng hoặc Wall Street.¹⁵ Trong cả hai trường hợp, họ áp dụng nguyên tắc giống nhau, điểm khác biệt duy nhất là tên gọi. ٧0٪ những người chơi trò Cộng đồng tỏ ra hợp tác từ đầu đến cuối, trong khi những người chơi Wall Street thì hoàn toàn ngược lại: ٧0٪ không hề hợp tác chút nào, 50٪ còn lại cũng ngừng hợp tác khi thấy người khác không hợp tác. Cần nhớ rằng hai trò giống hệt nhau, chỉ khác mỗi tên gọi!
Thử nghiệm này chứng tỏ rằng bạn thực sự cần chú ý đến ngôn ngữ của mình. Chỉ cần đặt tên nhiệm vụ hay bộ phận theo cách gợi tả hành vi mà bạn mong muốn là bạn đã có thể khiến họ thay đổi. Nếu muốn mọi người hành xử như trong một cộng đồng, hãy sử dụng những ngôn ngữ tạo cảm giác tương tự. Nếu muốn họ hành xử như những nhà đầu tư tài chính, hãy sử dụng ngôn ngữ khơi gợi hình ảnh đó. Và áp dụng điều tương tự với tầm nhìn khi bạn muốn áp dụng cho tổ chức của mình.
Tạo hình ảnh cho tương lai: Tầm nhìn là ngôn ngữ của trí não, là ấn tượng và hình ảnh. Tầm nhìn trở nên thật hơn khi nhà lãnh đạo truyền đạt hình ảnh bằng những từ ngữ cụ thể tới cấp dưới. Cũng như kiến trúc sư cho ra bản vẽ và kỹ sư xây dựng mô hình, lãnh đạo cần tìm cách bày tỏ hy vọng về tương lai.
Khi nói về tương lai, người ta thường dùng những từ như tiên đoán, tiêu điểm, dự báo, viễn cảnh, quan điểm và góc nhìn. Những từ này có một điểm chung là đều liên quan đến các giác quan. Ngay bản thân từ tầm nhìn cũng có chữ “nhìn” trong đó. Tầm nhìn được truyền đạt không chỉ đơn thuần bằng câu chữ mà nên bao gồm cả hình ảnh hoặc từ ngữ gợi lên hình ảnh. Chúng là hình ảnh về tương lai. Một người chỉ có thể chia sẻ tầm nhìn với người khác dựa trên quan điểm của chính mình. Trong các buổi hội thảo và lớp học, chúng tôi thường minh họa sức mạnh của hình ảnh bằng những bài tập đơn giản. Chúng tôi yêu cầu mọi người nói ra từ đầu tiên nghĩ đến Paris. Câu trả lời thường là Tháp Eiffel, Bảo tàng Louvre, Khải Hoàn Môn, Sông Seine, Nhà thờ Đức bà, ẩm thực, rượu, sự lãng mạn – những hình ảnh về địa điểm và cảm nhận thực tế. Không ai nói đến diện tích, dân số hay GDP của Paris. Tại sao vậy? Bởi hầu hết những gì chúng ta nhớ về một địa điểm hay sự kiện đều liên quan đến giác quan: hình ảnh, âm thanh, mùi, vị và cảm xúc.¹⁶
Điều này có ý nghĩa như thế nào với các nhà lãnh đạo? Để kêu gọi mọi người cùng tham gia vào một mục tiêu chung, bạn cần có khả năng xây dựng hình ảnh. Khi nói về tương lai, bạn cần vẽ bằng lời các bức tranh thể hiện những gì sẽ xảy ra ở phía cuối con đường. Khi nói về những nơi từng đi qua, bạn cần mường tượng cảnh vật ở đó. Hay nói cách khác, bạn cần phải vẽ được bức tranh tương lai ở hiện tại.
Debbie Sharp, quản lý mảng Đào tạo và Phát triển Tổ chức (ELOD) thuộc Đại học Houston, đã vẽ được một bức tranh sống động về tầm nhìn của tổ chức.¹⁷
Trường đại học công là nơi đào tạo những con người có thể thay đổi xã hội. Chúng tôi đáp ứng nhu cầu của sinh viên, giúp các em đạt được mục tiêu đặt ra. Chúng tôi sẽ giúp các em tỏa sáng khi chúng đánh thức được tiềm năng của mình!
Mỗi ngày, khi màn đêm dần buông, sẽ có người đi thắp đèn để chiếu sáng cho đường phố. Tại ELOD, chúng tôi thắp sáng những ngọn đèn của tri thức, xua tan bóng đêm tăm tối trong mỗi sinh viên của mình.
Khi được hỏi vì sao họ lại gắn bó với công việc giản đơn, nhàm chán đó, người thắp đèn trả lời: “Tôi làm vì muốn thắp sáng cho đời”.
Là chuyên gia trong lĩnh vực học tập và phát triển nghề nghiệp, chúng tôi cũng làm nhiệm vụ của người thắp sáng, tạo điều kiện cho những ý tưởng và quan điểm mới phát triển. Bằng cách khuyến khích, đưa ra những câu hỏi thích hợp và tạo điều kiện cho thử nghiệm, chúng tôi đã khơi dậy tư tưởng sáng tạo và tinh thần tự khám phá trong các sinh viên của mình.
Ánh sáng mà chúng tôi để lại soi đường cho những người bước đi trên chặng đường đó và giúp họ tỏa sáng.
Để giúp người khác nhìn thấy tương lai chung, bạn không cần phải có bất kỳ năng lực đặc biệt nào. Cũng như Debbie, bạn hoàn toàn có khả năng đó. Nếu vẫn còn nghi ngờ khả năng vẽ tranh bằng lời, bạn có thể thử cách sau: Lần tới, khi tán gẫu cùng bạn bè, hãy kể cho họ về chuyến đi chơi thú vị nhất của mình. Mô tả những người bạn đã gặp, khung cảnh và âm thanh nơi bạn đã đi qua, hương vị của những món ăn bạn từng thử. Cho bạn bè xem cả ảnh hay video nữa, nếu có. Sau đó, hãy theo dõi phản ứng của họ và của chính bản thân bạn. Bạn thấy mình và mọi người xung quanh cảm nhận như thế nào? Câu trả lời là mọi người đều cảm thấy hứng thú và tràn đầy năng lượng. Những người nghe đến điểm du lịch lần đầu thường bảo: “Nghe cậu nói là tôi muốn đến đó lắm rồi”. Đó chẳng phải lời bạn muốn cấp dưới nói khi bạn mô tả tầm nhìn về tương lai hay sao?
Đối thoại tích cực: Để tăng cường tinh thần tập thể, suy nghĩ lạc quan, khả năng bền bỉ và tự tin, lãnh đạo cần phải luôn hướng đến mặt tích cực. Họ củng cố niềm tin của cấp dưới rằng nỗ lực trong cuộc sống sẽ mang lại một tương lai đầy hứa hẹn. Niềm tin ấy dựa trên mối quan hệ thân thiết và sự ủng hộ lẫn nhau trên tinh thần cùng nhau nỗ lực vì mục tiêu chung.
Cấp dưới tìm kiếm những nhà lãnh đạo thể hiện được niềm tin vào năng lực của người khác, củng cố ý chí của họ, mang đến cho họ công cụ để đạt được thành công và thể hiện sự lạc quan về tương lai. Cấp dưới muốn lãnh đạo giữ vững niềm tin dù gặp phải bất kỳ rào cản hay khó khăn nào. Trong thời đại luôn biến động ngày nay, đâu đâu cũng cần những vị lãnh đạo có phương châm tích cực, tự tin vào cuộc sống và công việc. Người bi quan chỉ kéo mọi thứ thụt lùi chứ không bao giờ khởi xướng được điều gì.
Hãy nghe câu chuyện của Ari Ashkenazi, chuyên viên tư vấn tài chính tại Tập đoàn Valin, về trải nghiệm trái ngược nhau với hai cấp trên. Người đầu tiên luôn củng cố tinh thần mọi người và nhìn vào mặt tốt của họ dù trong bất kỳ trường hợp nào. Ngay cả khi dự án không thành công, bà vẫn luôn trấn an mọi người rằng các dự án khác trong tương lai sẽ tốt hơn nếu họ tiếp tục nỗ lực và biết cách làm việc hiệu quả.
Nhờ đó, tôi đã tin tưởng bà hơn và không còn thấy bực mình khi mọi sự không như ý muốn. Tôi không còn ngại ngần khi thử sức với những điều mới lạ hay báo cáo tin xấu cho sếp bởi chắc chắn tôi sẽ nhận được lời khích lệ thay vì quở trách từ bà.
Ngược lại, cấp trên thứ hai của Ari hay làm lớn chuyện, và mỗi khi thấy bực mình hay tức giận, bà thường bộc lộ cho mọi người thấy. Tất cả những gì bà quan tâm chỉ là con số và kết quả, và bà có thể sẽ coi thường nếu mọi chuyện bạn làm không diễn ra đúng như kế hoạch ban đầu. Kết quả của cách đối thoại tiêu cực này, theo lời Ari, “khiến tôi muốn tránh mặt bà ta hết sức có thể, đơn giản bởi vì tôi không muốn phải hứng chịu cơn thịnh nộ khi mọi việc không như ý muốn”.
Nghiên cứu về hệ thần kinh cho thấy khi bị phản đối hoặc bỏ mặc, não bộ sẽ kích thích vùng kiểm soát cảm nhận đau đớn.¹⁸ Khi lãnh đạo hăm dọa, phỉ báng hoặc đay nghiến mặt trái của vấn đề, họ đã kích thích vùng trên não của người đối diện khiến người đó nổi lên cảm xúc chỉ muốn tránh mặt. Hơn nữa, mọi người thường khắc cốt ghi tâm những lời lẽ tiêu cực hơn những lời khuyến khích. Nếu cứ mải lo lắng về những lời ấy, não bộ của nhân viên không thể hoạt động hiệu quả. Ngược lại, thể hiện thái độ tích cực sẽ giúp người khác tin tưởng hơn vào tương lai như kết luận của Barbara Fredrickson, Giáo sư Tâm lý học thuộc Đại học North Carolina. Trong nghiên cứu của mình, bà phát hiện ra rằng thể hiện thái độ tích cực khiến mọi người cởi mở hơn, qua đó thấy được nhiều cơ hội hơn và giúp họ trở nên sáng tạo hơn. Những người có thái độ tích cực thường dễ dàng đối mặt với thử thách và bền bỉ hơn trong những thời khắc khó khăn.¹⁹
Thể hiện cảm xúc: Chúng ta vẫn thường hay nói một số lãnh đạo có khả năng thu phục lòng người. Tuy nhiên, khái niệm đó hiện nay bị sử dụng sai quá nhiều, làm nó gần như vô nghĩa khi muốn ám chỉ một nhà lãnh đạo. Thu phục lòng người không hề liên quan gì đến năng lực siêu nhiên hay phép thuật. Thay vì coi thu phục lòng người là năng lực cá nhân, một số nhà khoa học xã hội đã nghiên cứu xem thu phục lòng người thường có biểu hiện gì.²⁰ Kết quả nghiên cứu cho thấy những người có khả năng đó đơn giản chỉ thể hiện cảm xúc nhiều hơn những người khác. Họ cười nhiều hơn, nói nhanh hơn, phát âm rõ ràng hơn và chuyển động cơ thể nhịp nhàng hơn. Luôn tràn đầy sinh lực chính là dấu hiệu rõ nhất của khả năng thu phục lòng người. Câu nói sự nhiệt tình dễ lôi cuốn người khác chính là mô tả đúng nhất về lãnh đạo.
Khơi dậy cảm xúc còn đem đến cho lãnh đạo một lợi ích khác nữa: Cảm xúc khiến mọi thứ dễ nhớ hơn. Thêm cảm xúc vào lời nói và hành vi dễ khiến người khác nhớ những gì bạn nói hơn. James McGaugh, Giáo sư thuộc Đại học California, Irvine, chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực tái tạo trí nhớ, đã chứng minh rằng “những sự kiện gây cảm xúc mạnh sẽ để lại ký ức sâu đậm hơn.”²¹ Vì thế, những cảm xúc mạnh mẽ sẽ xuất hiện khi bạn bị tổn thương nghiêm trọng như gặp tai nạn, hay khi trải nghiệm niềm vui lớn như chiến thắng một cuộc thi.
Nhưng bạn không nhất thiết phải trải nghiệm trực tiếp sự kiện bởi chỉ việc nghe chuyện kể cũng có tác động tương tự. Trong một thử nghiệm, James cho những người tham gia xem 12 slide, mỗi slide chia sẻ một câu chuyện. Một nhóm được xem các câu chuyện khá tẻ nhạt, nhóm còn lại được xem những câu chuyện rất xúc động. Những người tham gia khi xem slide không hề biết rằng mình đang là đối tượng thử nghiệm, và sau hai tuần, khi được kiểm tra xem họ nhớ các slide từng xem đến mức nào, sự khác biệt rõ rệt được thể hiện giữa hai nhóm. “Những người được nghe câu chuyện giàu cảm xúc sẽ nhớ những slide đó cụ thể hơn” so với những người nghe câu chuyện tẻ nhạt.²²
Cảm xúc mạnh tạo ra ký ức sâu đậm hơn và bạn không cần đến một câu chuyện (hay slide) hoàn chỉnh để làm điều đó. Trong một thử nghiệm, các nhà nghiên cứu yêu cầu người tham gia đọc những cặp từ có liên quan đến nhau. Một số cặp từ được chọn bởi chúng khơi gợi cảm xúc mạnh (thể hiện qua phản ứng xung điện trên da). Sau một tuần, họ nhớ những từ khơi gợi nhiều cảm xúc hơn những từ khác.²³ Dù chỉ nghe một câu chuyện hay đọc vài cụm từ, bạn đều sẽ đến nhớ thông điệp gắn với những gì kích thích cảm xúc. Não bộ hoạt động theo hướng khiến chúng ta chú ý đến những thứ gây hưng phấn hoặc sợ hãi.
Ngoài ra, ví dụ cụ thể cũng khơi gợi cảm xúc tốt hơn những khái niệm trừu tượng. Chẳng hạn, nghiên cứu chia sẻ câu chuyện về một cô bé 7 tuổi ở Mali đã thu hút được nhiều khoản ủng hộ hơn gấp hai lần thông điệp “thiếu lương thực tại Malawi đang ảnh hưởng đến đời sống của 3 triệu trẻ em tại Zambia”.²⁴
Hãy để người đối diện trải nghiệm điều bạn muốn giải thích, họ sẽ nhớ kỹ hơn, lâu hơn. Chẳng hạn, huấn luyện viên có thể giúp tình nguyện viên hiểu được người dân và gia đình họ trong các trại tế bần sống khó khăn như thế nào bằng cách phát các tập thẻ nhớ, yêu cầu tình nguyện viên viết những gì họ yêu quý nhất và sẽ cảm thấy đau khổ nếu cuộc sống mất đi chúng. Xuất hiện nhiều nhất trong danh sách là thành viên trong gia đình (vợ, chồng, cha, mẹ, con cái, anh chị em, thú cảnh), hoạt động (đi bộ, chơi nhạc, du lịch) hay trải nghiệm (đọc sách, nghe nhạc, ăn ngon, ngắm hoàng hôn). Sau đó, một huấn luyện viên khác sẽ đi quanh phòng và lấy ngẫu nhiên những tấm thẻ đó từ tay các nguyện viên. Người được lấy một tấm, người thì bị lấy tất cả. Các tình nguyện viên cố níu giữ tấm thẻ, không muốn buông tay, họ trông thực sự rất buồn, có người còn bật khóc.²⁵
Đó là minh chứng hùng hồn cho thấy lãnh đạo có thể ảnh hưởng mạnh đến người khác bằng cảm xúc hơn là bảo họ làm việc này việc kia. Nếu huấn luyện viên chỉ đơn thuần kể lại câu chuyện, các tình nguyện viên có thể phần nào hiểu được những mất mát mà những người trong trại tế bần phải gánh chịu, nhưng không thể thực sự cảm nhận được tất cả. Nhưng qua bài học đó, họ có thể trải nghiệm những mất mát, dù chỉ chớp nhoáng, nhưng thật khó quên.
Sự phổ biến của công nghệ và thiết bị điện tử cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến cách chúng ta truyền đạt thông điệp. Ngày càng có nhiều người sử dụng thiết bị công nghệ số và mạng xã hội, từ podcast đến webcast, Facebook đến YouTube, để kết nối và tìm kiếm thông tin. Do chúng ta thường nhớ những điều có tác động mạnh đến cảm xúc, nên mạng xã hội dễ thu hút sự chú ý của chúng ta hơn e-mail, biên bản họp hay bài thuyết trình bằng PowerPoint.
Bạn cũng cần phải nhớ rằng chỉ mình nội dung sẽ không thể giúp thông điệp in đậm được trong tâm trí người nghe. Bạn cần phải chạm tới tầng sâu cảm xúc của họ. Để sẵn sàng thay đổi, ít nhất họ phải cảm nhận được điều gì đó. Nghĩ thôi không đủ làm nên việc. Nhiệm vụ của bạn là phải khiến họ cảm động và thấy cần thay đổi; việc bày tỏ cảm xúc sẽ giúp bạn làm được điều đó.²⁶
Chia sẻ chân thành: Mọi lời khuyên về việc thể hiện cảm xúc sẽ chẳng có giá trị gì nếu bạn không tin tưởng những điều mình nói. Nếu bạn không hào hứng với những điều tốt đẹp có thể sẽ xảy ra, bạn cũng đừng mong người khác làm vậy. Điều kiện tiên quyết để kêu gọi người khác tham gia vào mục tiêu chung đó là sự chân thành.
Cathryn Meyer nhận thấy điều này khi tham gia một hội thảo với 20 tình nguyện viên khác của Phòng Cải tạo môi trường sống hoang dã thuộc Hiệp hội Nhân đạo Peninsula (PHS). Trưởng phòng Patrick, “một người khiêm tốn, nhẹ nhàng”, đã chủ trì cuộc họp. Cathryn kể lại:
Patrick bắt đầu kể lại lý do vì sao làm việc cho tổ chức, và vì sao anh thấy công việc có ý nghĩa. Anh kể lại thời gian tham gia hoạt động bảo vệ động vật, làm đầu bếp chay trước khi chuyển sang sự nghiệp cải tạo môi trường sống hoang dã. Anh chia sẻ niềm tin vững chắc rằng chúng ta hoàn toàn có thể chung sống với động vật, kể cả khi con người đã phá hủy phần lớn môi trường sống của chúng. Anh kể rằng mình cảm thấy có trách nhiệm phải hoàn trả lại môi trường cho động vật vì con người đã lấy đi quá nhiều. Anh cũng nói về tầm quan trọng của việc chăm sóc và thả nhiều loài động vật về nơi hoang dã mỗi năm.
Dù Patrick không hề thể hiện nhiều cảm xúc, nhưng lời nói của anh rất chân thành. Anh vẽ ra một bức tranh tươi sáng về tương lai nơi mà động vật hoang dã có thể chung sống cùng con người. Anh nhấn mạnh được ý nghĩa của công việc mà các tình nguyện viên sẽ làm.
Cathryn cũng cho biết cô đã rút ra được một bài học quan trọng từ trải nghiệm với Patrick – khả năng thu phục lòng người. “Trước đây, tôi nghĩ rằng để lãnh đạo thành công, một người phải hướng ngoại và tràn đầy năng lượng. Giờ thì tôi đã hiểu, không nhất thiết phải rập khuôn như vậy. Những người hướng nội như Patrick và ngay chính tôi cũng có thể lãnh đạo hiệu quả. Tất cả những gì bạn cần là có mục tiêu, sự chân thành và nhiệt huyết.”²⁷
Những người đáng tin cậy nhất, cũng giống như Patrick, thường có cảm xúc mãnh liệt. Không có gì tuyệt vời hơn nếu người bên cạnh bạn thực sự hứng thú với những điều kỳ diệu có thể xảy ra. Sẽ không có ai quyết đoán hơn một người hết lòng tin vào một lý tưởng. Bạn có phải là người như vậy không?
Kêu gọi người khác cùng tham gia
Lãnh đạo kêu gọi người khác tin tưởng vào lý tưởng chung. Họ kết nối mọi người với những gì ý nghĩa nhất trong tầm nhìn chung. Họ khích lệ người khác, cả về mặt tinh thần và cảm xúc, và liên tục củng cố niềm tin rằng họ có thể làm nên điều khác biệt cho thế giới này. Những nhà lãnh đạo giỏi nói về những điểm khác biệt của tổ chức, khiến người khác cảm thấy tự hào vì là một phần của điều gì đó phi thường. Những nhà lãnh đạo giỏi hiểu rằng tầm nhìn cá nhân của mình không quan trọng bằng sự thấu hiểu và đón nhận hoài bão của cấp dưới. Tầm nhìn bền vững phải thực sự lay động lòng người và đáng nhớ. Lãnh đạo cần thổi hồn cho tầm nhìn và truyền đạt sao cho người khác có thể trải nghiệm được cuộc sống và công việc đặc biệt đó trong tương lai. Họ áp dụng nhiều cách biểu đạt khiến tầm nhìn trừu tượng trở nên cụ thể hơn. Nhờ sử dụng những phép ẩn dụ, từ tượng hình, tượng thanh, ngôn từ tích cực và năng lượng bản thân, nhà lãnh đạo sẽ lôi kéo được người khác nhiệt tình và hứng thú với tầm nhìn chung. Nhưng trên tất cả, nhà lãnh đạo phải thực sự tin vào giá trị của tầm nhìn chung và truyền niềm tin đó cho mọi người. Ngoài ra, sự trung thực là phép thử cho lòng tin, vì cấp dưới sẽ chỉ sẵn sàng đi theo khi họ tin rằng bạn tin tưởng chính mình.
Để hoạch định tầm nhìn chung, bạn phải kêu gọi người khác cùng tham gia vào tầm nhìn chung bằng cách khơi gợi sự hứng thú với nỗ lực chung. Điều đó nghĩa là bạn cần:
Trao đổi với cấp dưới để thấu hiểu hy vọng, ước mơ và hoài bão về tương lai của họ.Bảo đảm cấp dưới hiểu điều gì khiến sản phẩm, dịch vụ của mình độc đáo và đặc biệt.Cho cấp dưới thấy việc cùng tham gia vào tầm nhìn chung sẽ phục vụ cho lợi ích lâu dài của họ như thế nào.Luôn tích cực, lạc quan và tràn đầy năng lượng khi nói về tương lai của tổ chức, cũng đừng ngần ngại sử dụng phép ẩn dụ, từ tượng hình, tượng thanh và cả những câu chuyện.Ghi nhận và coi trọng cảm xúc của người khác.Hãy để cảm xúc của bạn thể hiện con người thật của bạn.