TỪ LÂU, CÔNG TY PHẦN MỀM PIVOTAL vẫn luôn áp dụng phương pháp linh hoạt (agile) vào phát triển phần mềm, nhưng lại không áp dụng nó cho hầu hết các bộ phận khác trong công ty. Sau khi tham dự một khóa đào tạo về phát triển phần mềm linh hoạt và nguyên tắc khởi nghiệp, Cathryn Meyer rất nóng lòng muốn áp dụng những khái niệm này vào thực tiễn. Cô kể: “Tôi quyết định sẽ áp dụng phương pháp linh hoạt cho các dự án đang quản lý.”
Thử thách của cô là biến dự án chuẩn hóa chức danh trong toàn bộ công ty thành một hệ thống đơn giản, chặt chẽ hơn. Trước đây, đã có các dự án tương tự và bộ phận nhân sự cũng từng phân tích vấn đề, đưa ra giải pháp, rồi áp dụng trên toàn tổ chức. Nhưng Cathryn than vãn: “Thông thường thì giải pháp được xây dựng trong phòng kín, và khi bắt đầu được nhân rộng, nếu phát hiện ra sai sót, chúng tôi gần như đã không còn cơ hội để thay đổi nữa.”
Cách tiếp cận của tôi với dự án này rất khác. Tôi xác định kết quả cuối cùng và đặt giả thiết về cách thức đạt được kết quả đó, thực hiện các thử nghiệm nhỏ rồi dựa vào kết quả để rút ra bài học và lặp lại giải pháp. Đội dự án sớm nhận ra rằng không một ai trong chúng tôi biết được giải pháp lý tưởng cho vấn đề. Chúng tôi thiết kế thử nghiệm để tìm kiếm ý tưởng từ khắp mọi nơi và khai thác mọi khả năng.
Cathryn và đội dự án gửi bản khảo sát ngắn gọn tới nhân viên công ty để thu thập ý kiến của mọi người. Họ còn nói chuyện riêng với từng người để tìm hiểu sâu hơn. Họ cũng nghiên cứu thông lệ của các tổ chức bên ngoài. Họ xin ý kiến từ một chuyên gia về phương pháp tinh gọn. Cô kể: “Kết quả là một bản dự thảo mà chúng tôi đặt khá nhiều kỳ vọng, đã được thử nghiệm nhiều lần sau khi tiếp thu ý kiến từ nhiều bên. Khi chốt bản dự thảo, chúng tôi hiểu rằng đó là lựa chọn tốt nhất dựa trên những gì thu thập được.” Cuối cùng, đội của Cathryn đã được ban lãnh đạo phê duyệt ý tưởng nhờ thực hiện quy trình rất chặt chẽ, cẩn trọng.
Thử thách tiếp theo của họ là phải triển khai chức danh mới trên toàn tổ chức. Cathryn chia quy trình triển khai ra thành những phần nhỏ theo từng bộ phận: “Triển khai chức danh mới cho từng phòng ban là cách làm hiệu quả để dần tiến tới kết quả cuối cùng, đồng thời với mỗi giai đoạn thành công, chúng tôi sẽ nhận được nhiều sự ủng hộ hơn cho phương pháp của mình.”
Học hỏi từ những thử nghiệm trong giai đoạn đầu đã tiếp thêm cho Cathryn cảm hứng tinh chỉnh và tập hợp các nhóm chức danh, hiện đại hóa phương pháp đặt tên chức danh cho công ty. “Từ trước đến nay tôi vẫn biết cần đầu tư cho vấn đề này. Nhờ đà của bản dự thảo, tôi đã tự tin nắm lấy cơ hội và thực hiện thay đổi.”
Ban đầu, nhiều người nói chúng tôi đang lao đầu vào một nhiệm vụ bất khả thi, và sẽ không thể tìm ra giải pháp đáp ứng được nhu cầu của tất cả mọi người. Thế nhưng, chúng tôi rất hào hứng với thử thách này, và chắc chắn sẽ không đầu hàng, ngay cả khi nghiên cứu không cho ra kết quả chuẩn xác. Chúng tôi tiếp tục học hỏi, thử nghiệm và điều chỉnh cho tới khi tìm ra giải pháp tối ưu. Giờ thì tôi nhận ra mình có thể đi ngược lại lối mòn và tự tin lãnh đạo một tập thể vượt qua khó khăn bằng phương pháp mới.
Cũng như Cathryn, để làm được những điều phi thường, bạn cần sẵn sàng làm những việc mà bạn chưa từng làm. Mỗi câu chuyện Trải nghiệm lãnh đạo ấn tượng nhất đều nhắm tới việc phải sẵn sàng mạo hiểm với những ý tưởng táo bạo. Bạn sẽ không thể đạt được bất cứ điều gì mới mẻ hay phi thường nếu cứ tiếp tục đi theo lối mòn. Phải thử nghiệm những chiến lược chưa được kiểm chứng, phải vượt ra khỏi những ranh giới đã định, thám hiểm bên ngoài ranh giới bạn tự đặt ra cho mình và cho những người khác, thử sức với những điều mới lạ và đừng bỏ lỡ cơ hội.
Yêu cầu đối với nhà lãnh đạo còn cao hơn thế. Không chỉ sẵn sàng thử nghiệm những ý tưởng táo bạo và chấp nhận rủi ro trong phạm vi cho phép, họ còn phải lôi kéo được người khác tham gia vào những cuộc phiêu lưu đầy biến động. Tự mình khám phá những điều mới mẻ là một chuyện, vận động người khác cùng tham gia lại là chuyện khác. Sự khác biệt giữa một nhà lãnh đạo giỏi và một người mạo hiểm đó là nhà lãnh đạo tạo điều kiện để người khác muốn tham gia vào sự nghiệp gian khổ cùng mình.
Điều này nghe có vẻ nghịch lý: Nhà lãnh đạo khiến rủi ro trở nên an toàn. Họ biến thử nghiệm thành cơ hội học hỏi. Họ không coi sự táo bạo đồng nghĩa với những dự án “được ăn cả, ngã về không” hay “bước nhảy vọt”. Thường thì, họ thay đổi bằng cách khởi đầu với phạm vi nhỏ, áp dụng các kết quả thí điểm để lấy đà tiến tới. Tầm nhìn có thể xa vời nhưng để đến được đích, họ chọn bước từng bước thật chậm rãi. Từng bước nhỏ sẽ dẫn đến những thắng lợi ban đầu, từ đó giúp họ lôi kéo sự ủng hộ. Tất nhiên khi thử nghiệm, không phải lúc nào mọi thứ cũng diễn ra như dự định. Hiển nhiên, sẽ luôn có rất nhiều sai sót. Điều quan trọng là nhà lãnh đạo phải biết đẩy mạnh việc học hỏi và phát triển dựa trên những kinh nghiệm đó.
Những nhà lãnh đạo tài giỏi sẽ luôn cam kết thử nghiệm và mạo hiểm. Họ hiểu rằng để làm được những điều phi thường, họ cần:
Chinh phục từng mục tiêu nhỏRút ra bài học kinh nghiệmĐiều này sẽ giúp lãnh đạo biến thử thách thành hành trình khám phá, biến nỗi sợ hãi thành quyết tâm, và biến mạo hiểm thành phần thưởng. Đó chính là chìa khóa để tiến tới đỉnh vinh quang.
CHINH PHỤC TỪNG MỤC TIÊU NHỎ
Có một câu thành ngữ châu Phi thế này: “Đừng bao giờ thử nước sâu bằng cả hai chân.” Đó cũng chính là lời khuyên dành cho bạn nếu muốn thử sức với điều gì đó mới mẻ. Lãnh đạo cần mơ giấc mơ lớn, nhưng phải khởi đầu bằng những bước nhỏ. Gary Jamieson, Giám đốc Điều hành Trung tâm Sáng tạo tại Thung lũng Silicon của Comcast, đã kể lại câu chuyện về một dự án của ông ở một công ty mạng đa quốc gia:
Khi mới bắt đầu, ai cũng nghĩ rằng dự án này chẳng khác nào một nhiệm vụ bất khả thi. Vì thế, tôi cần phải chứng minh với mọi người rằng chúng tôi có thể làm được. Tôi lập kế hoạch từng bước cho sản phẩm để mọi người thấy được rằng chúng tôi có thể đạt được thành quả. Hoàn thành được những mốc ban đầu này giúp tập thể của chúng tôi tự tin hơn vào khả năng làm việc của mình. Sau đó, chúng tôi tiến tới lần lượt từng cột mốc của dự án, rồi chứng minh cho mọi người thấy lợi ích của việc hoàn thành những mốc đó. Làm vậy không chỉ giúp mọi người phấn chấn hơn mà còn tạo đà cho dự án.
Để thuyết phục người khác làm những việc họ chưa từng làm, bạn cần tiến những bước thật chậm như Cathryn và Gary. Chia nhỏ cuộc hành trình thành nhiều cột mốc khác nhau, bước từng bước, tạo đà sau mỗi lần hoàn thành mục tiêu là phương pháp mà Giáo sư danh dự Karl Weick thuộc Đại học Michigan chia sẻ. Ông cho hay, mục tiêu nhỏ là “kết quả cụ thể, được hoàn thiện trong thời gian phù hợp với tầm quan trọng vừa phải.”¹ Có thể coi đó là nơi bắt đầu. Mục tiêu nhỏ khiến dự án trông có vẻ dễ thực hiện hơn trong phạm vi kỹ năng và nguồn lực sẵn có, từ đó giảm chi phí thử nghiệm cũng như rủi ro thất bại. Điều thú vị ở quy trình này là một khi chúng ta hoàn thành được một mục tiêu nhỏ, chúng ta thường dễ dàng tiến tới mục tiêu tiếp theo hơn. Trồng một cái cây không thể giúp giảm tình trạng Trái đất nóng lên, nhưng hàng triệu cây có thể làm nên sự khác biệt. Nhưng bạn phải bắt tay trồng cây đầu tiên sau đó mới tiến tới hàng triệu cây. Mỗi một cây đó chính là mục tiêu nhỏ, những bước tiến nhỏ, ngắn hạn và cộng dồn, giúp phủ xanh hành tinh.²
Hình 8.[1] cho thấy tỷ lệ những người đồng ý rằng cấp trên của họ là nhà lãnh đạo hiệu quả tăng mạnh tương ứng với mức độ áp dụng mục tiêu nhỏ của chính nhà lãnh đạo đó. Mức độ hiệu quả tăng từ chưa đến 19% lên 97%, cao gấp 5 lần. Những yếu tố khuyến khích cấp dưới cũng cho tác động tương tự. Chẳng hạn, khi lãnh đạo thường xuyên áp dụng phương pháp mục tiêu nhỏ, hơn 90% cấp dưới cho biết họ cảm thấy mình làm việc rất hiệu quả, hiểu rõ kỳ vọng được đặt ra, và đáp ứng được yêu cầu công việc.

Cộng đồng khoa học cho rằng những bước tiến lớn là thành quả của hàng trăm công trình nghiên cứu, của vô vàn những đóng góp. Tất cả những bước tiến “nhỏ” trong công nghệ, dù là bất cứ ngành nào, cũng đóng góp vào năng suất của tổ chức nhiều hơn tất cả những phát minh khác.³ Công nghệ tạo mẫu kết hợp với nhiều công nghệ khác đã mang sản phẩm chất lượng cao ra thị trường nhanh hơn.⁴ Nghiên cứu cho hay dù hoạt động trong lĩnh vực, ngành nghề nào, chúng ta cũng có thể nghĩ ra nhiều ý tưởng hơn mình nghĩ.⁵
Sau khi tìm hiểu nguyên nhân khiến người lao động trí thức làm việc hiệu quả hơn, Giáo sư Teresa Amabile thuộc Trường Kinh doanh Harvard cùng nhà nghiên cứu độc lập Steven Kramer nhận thấy “chúng ta sáng tạo và năng suất hơn khi ở một môi trường làm việc tích cực, khiến chúng ta thấy vui vẻ, hứng thú với công việc, và có cái nhìn tích cực về đồng nghiệp và tổ chức.”⁶ Những cảm nhận này có được là nhờ những tiến triển trong công việc: “Khi nghĩ đến tiến độ công việc, chúng ta thường tưởng tượng cảm giác tuyệt vời khi đạt được mục tiêu dài hạn hay trải nghiệm một bước đột phá lớn. Những mục tiêu lớn đó thật tuyệt vời, nhưng lại khá khan hiếm. Tin tốt là ngay cả những mục tiêu nhỏ cũng có thể gia tăng tinh thần làm việc.”⁷ Những bước tiến nhỏ, cộng dồn và vững chắc có ảnh hưởng rất lớn đến động lực của mỗi người. Số liệu của chúng tôi cho thấy khả năng nhà lãnh đạo “xác định những cột mốc dễ thực hiện để thúc đẩy dự án” có liên hệ mật thiết với yêu cầu rõ ràng về công việc, cũng như động lực và mức độ gắn bó đối với công việc của cấp dưới.
Nếu cấp dưới thấy rằng bạn yêu cầu họ làm một công việc trong khả năng, họ sẽ cảm thấy an tâm vì có thể hoàn thành việc đó một cách xuất sắc. Một khi không phải lo lắng, mối quan tâm duy nhất của họ là nỗ lực hoàn thành công việc thay vì đau đầu tìm cách giải quyết vấn đề. Nhà lãnh đạo giỏi là người khiến người khác muốn tham gia và duy trì được tinh thần phấn đấu hết mình vì công việc của tập thể.
Xây dựng tâm lý vững vàng: Những vấn đề quá to tát thường khiến chúng ta rối trí, không thể nghĩ ra được liệu mình sẽ làm gì trong tương lai, chứ chưa nói đến hiện tại. Nhà lãnh đạo phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan này nếu muốn cấp dưới vươn tới mục tiêu cao hơn nhưng không sợ thất bại, muốn thử thách họ nhưng không muốn họ chùn bước, muốn họ tò mò nhưng không lạc hướng, hay hào hứng mà không căng thẳng. Kirstyn Cole, cán bộ phân tích nghiệp vụ của Intel, đã kể lại rằng cô rất “hào hứng và lo lắng” khi bắt đầu công việc lãnh đạo đầu tiên của mình, và thừa nhận “làm lãnh đạo đôi lúc cũng khiến cô thót tim”. Cô cho biết mình hoàn toàn có thể đi theo lối mòn, không cần phải thay đổi. Nhưng như thế không đúng với bản chất con người cô. Cô là một người có lòng quyết tâm, sự bền bỉ và nhiệt huyết để thay đổi.
Các nhà tâm lý học đã phát hiện ra rằng những người luôn duy trì được tâm lý tích cực ngay cả trong những trường hợp căng thẳng được gọi là người có “tâm lý vững vàng”.⁸ Dù là nhà lãnh đạo doanh nghiệp, doanh nhân, học sinh, sinh viên, y tá, luật sư, binh lính hay tù nhân, những người có tâm lý vững vàng thường có khả năng đối mặt với thử thách và tự đứng lên từ thất bại dễ hơn rất nhiều so với những người rụt rè, nhút nhát.⁹ Tâm lý vững là một khả năng có thể rèn luyện và các nhà lãnh đạo có thể hỗ trợ điều đó.
Để có tâm lý vững vàng, chúng ta cần 5 yếu tố chính: cam kết, kiểm soát và thử thách. Để biến khó khăn thành lợi thế, đầu tiên, bạn cần tận tâm tận lực. Bạn phải thực sự gắn bó, quan tâm và muốn tìm hiểu. Bạn không thể ngồi một chỗ chờ phép màu xảy đến. Bạn cần phải nỗ lực kiểm soát những gì đang diễn ra. Kể cả khi mọi nỗ lực đều tiêu tan, bạn vẫn không để mình được phép thụ động. Cuối cùng, bạn cần phải coi thách thức là một cơ hội học hỏi từ cả những trải nghiệm tích cực và tiêu cực.
Della Dsouza đã phải đối mặt với khó khăn rất lớn khi nghỉ công việc bàn giấy tại một công ty công nghệ thông tin để chuyển sang vị trí bán hàng trực tiếp tại một công ty khác. Với cô, công việc mới này là một trải nghiệm hệt như việc giong buồm đến một vùng biển chưa ai từng tới và buộc cô phải “nghĩ khác đi”.
Tôi phải đối diện với một thách thức 3 trong 1: tôi phải đến một quốc gia khác, tiếng Anh cũng không phải là tiếng mẹ đẻ của tôi và tôi cũng không hề có chút kinh nghiệm nào trong lĩnh vực bán hàng. Trong vài tuần đầu tiên, tôi gần như không bán được món hàng nào (dù định mức tối thiểu là 4 sản phẩm). Vì thế, tôi đặt ra mục tiêu tăng được ít nhất 1 sản phẩm bán ra mỗi tuần. Tôi đã phải làm thêm giờ để phục vụ khách tốt hơn, và phải luôn cố gắng hướng tới mục tiêu lớn là đạt được định mức tối thiểu. Vì vậy, tôi phải chia nhỏ mục tiêu để đáp ứng được mục tiêu cuối cùng của mình.
Sau một thời gian, Della thấy mình tự tin hơn khi tiếp xúc với khách hàng. Doanh số của cô bắt đầu tăng lên. Đặt ra những cột mốc nhỏ đã giúp cô tiến triển từng bước dễ dàng hơn.
Không lâu sau đó, tôi không còn phải lo lắng về định mức tối thiểu nữa, và tôi cũng tự tin hơn vào khả năng bán hàng của mình, nhờ thế càng có động lực để bán được nhiều hơn. Mỗi ngày, tôi đều được tiếp xúc với những điều mới mẻ và lúc nào cũng có cơ hội học hỏi. Trong một năm, kỹ năng của tôi trong lĩnh vực này đã gia tăng nhanh chóng. Từ một tân binh rụt rè, thiếu kinh nghiệm, tôi đã trở thành một đại diện bán hàng tự tin.
Della áp dụng biện pháp mục tiêu nhỏ để tập trung và khích lệ bản thân, đồng thời rèn luyện tâm lý vững vàng cần thiết để đối mặt với khó khăn và tiến bộ không ngừng. Trải nghiệm của cô cho thấy việc bạn chịu đựng được thay đổi hay căng thẳng hay không tùy thuộc vào quan điểm của bạn. Để có thể khởi đầu một dự án mới, tiến những bước đầu tiên, bạn phải tin rằng mình có thể kiểm soát được kết quả. Bạn cần quan tâm đến những gì diễn ra xung quanh và luôn rút ra bài học trong mỗi bước đi. Với thái độ vững vàng đó, bạn có thể biến những vấn đề nan giải thành cơ hội để phát triển và làm mới bản thân. Và trên hết, bạn còn có thể truyền kinh nghiệm đó cho cấp dưới của mình.
Chia nhỏ và tập trung vào tiến độ: Những nhà lãnh đạo như Della hiểu rằng cần phải chia vấn đề lớn thành những phần nhỏ, dễ giải quyết. Họ cũng hiểu rằng khi khởi đầu một điều gì mới, họ cần thử nghiệm để xem cách làm của mình có hiệu quả không. Không phải cứ sáng tạo là tốt, và cách tốt nhất để bảo đảm thành công là thử nghiệm nhiều ý tưởng chứ không chỉ một hoặc hai ý tưởng lớn. Những nhà lãnh đạo giỏi sẽ giúp người khác thấy rằng việc chia chặng đường thành những cột mốc nhỏ sẽ giúp họ cất bước dễ dàng hơn, đồng thời là nguồn khích lệ để họ không ngừng đi tiếp.
Khi bắt đầu làm việc cho một bệnh viện tư hàng đầu ở NewDelhi (Ấn Độ), bác sĩ Geeta Ramakrishnan đảm nhận trách nhiệm quản lý Phòng Vi sinh vật. Bà nhận thấy cần phải cải thiện quy trình hiện tại. Geeta hiểu rằng thay đổi hệ thống là công việc vừa phức tạp vừa rủi ro. Vì vậy, bà đã tìm cách chia nhỏ những thay đổi cần thực hiện thành nhiều phần, triển khai từng phần để giảm thiểu rủi ro và đạt được kết quả tích cực. Trước khi đề xuất ý tưởng này, Geeta đã dày công nghiên cứu để xem kế hoạch của mình khả thi đến đâu, đồng thời tìm hiểu quy trình trong những phòng thí nghiệm hàng đầu trên cả nước.
Bà lên danh sách những thay đổi cần ưu tiên, bắt đầu từ quy trình thử nghiệm thủ công vốn tốn nhiều thời gian lại có tỷ lệ sai sót cao. Bà thuyết phục trưởng phòng thí nghiệm mua những thiết bị cần thiết để tự động hóa quy trình thử nghiệm, giúp giảm đáng kể chi phí nhân công, cải thiện thời gian hoàn thành và giảm tỷ lệ sai sót. Họ quyết định thay đổi bắt đầu từ phòng ban của bà, sau đó dựa vào kết quả để nhân rộng ra toàn bệnh viện. Bản dự thảo trình lên Ban Giám đốc bệnh viện bao gồm nghiên cứu chi tiết về yêu cầu đầu tư thiết bị ban đầu, cắt giảm nhân sự, đào tạo quy trình vận hành và giám sát máy, điều chuyển kỹ thuật viên trong diện giảm biên chế sang các phòng ban khác, dự báo thời gian và chi phí tiết kiệm được cũng như giảm tỷ lệ sai sót. Không quá ngạc nhiên khi Ban Giám đốc “bật đèn xanh” để bà triển khai kế hoạch.¹⁰
Cũng như những trường hợp khác, Geeta hiểu rằng “nhiều việc nhỏ gộp lại sẽ thành việc lớn”, điệp khúc quen thuộc trong những câu chuyện Trải nghiệm lãnh đạo tâm đắc nhất. Dù bạn có gọi thử nghiệm của mình là mô hình, nghiên cứu thí điểm, dự án chạy thử, kiểm nghiệm, thí nghiệm thực địa, thử nghiệm trên thị trường, thì tất cả đều chỉ là những việc nhỏ nhằm phục vụ cho một việc lớn hơn.
Thử nghiệm là cách để bạn học hỏi và rút kinh nghiệm, là trải nghiệm trực quan nhất. Bằng cách giúp người khác thấy được những thành tựu nhỏ đã đạt được, bạn sẽ đem đến cho họ cảm giác thành tựu, giúp họ hào hứng hơn, tự tin hơn. Bạn cũng giúp họ hiểu được rằng hoàn thành những mục tiêu nhỏ chính là cách để đạt được kết quả lớn. Họ sẽ thấy rằng bạn hoàn toàn có thể đưa ra giải pháp cho vấn đề mà trước đó họ từng nghĩ là vô phương cứu chữa.
Justina Wang, trợ lý Tổng Giám đốc Ngân hàng Thương mại Trung Quốc, đã kể với chúng tôi về một trải nghiệm lãnh đạo khi bà quản lý hoạt động bán hàng toàn cầu cho một công ty đa quốc gia. Tại đó, bà đã phát hiện ra một số vấn đề trong quy trình ở cơ sở nước ngoài. Bà hiểu rằng họ cần thay đổi hệ thống, nhưng không biết phải làm thế nào, bởi quy trình đó cực kỳ phức tạp, liên đới đến nhiều bộ phận, phòng ban. Sau khi hỏi ý kiến mọi người trong chuỗi bán hàng toàn cầu, bà chia vấn đề thành nhiều khâu nhỏ để thử nghiệm ý tưởng trong một công ty con ở nước ngoài. Kết quả đạt được rất khả quan, và ý tưởng được nhân rộng ở 30 công ty con trên 6 châu lục. Khi hồi tưởng lại trải nghiệm này, Justina cho hay: “Bạn không thể nào bước một bước mà mong thay đổi được tất cả. Nhiều mục tiêu nhỏ sẽ tạo ra thành công lớn.”
Mọi câu chuyện Trải nghiệm lãnh đạo tâm đắc nhất đều ẩn chứa hoặc có lúc thể hiện rõ “cơ hội học tập”. Những nhà lãnh đạo giỏi luôn hỏi “Chúng ta sẽ rút ra được bài học gì?” khi tình hình không theo đúng kế hoạch. Hình 8.[2] cho chúng ta thấy cấp dưới đánh giá lãnh đạo hiệu quả như thế nào khi các nhà lãnh đạo có thói quen này.

Dù đúng là chúng ta luôn có xu hướng tập trung hơn vào các kết quả tiêu cực mà bỏ qua quá trình nhưng suy nghĩ tiêu cực rất dễ trở thành chứng bệnh dai dẳng, dễ lây lan, kéo năng suất đi xuống. Chúng ta cần phải hiểu rằng có rất nhiều yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến tình thế, và hầu như bạn không thể kiểm soát được. Chúng ta cần nhìn nhận kết quả theo một góc nhìn khác, nhấn mạnh thành tựu mà bạn hoặc những người khác đã đạt được cũng như bài học rút ra. Sai lầm sẽ chẳng thể nào trở thành bài học nếu như bạn cứ mắc đi mắc lại. Một nhà lãnh đạo giỏi phải biết cách sửa sai và tận dụng cơ hội đó để rút ra bài học. Rút ra bài học kinh nghiệm và hướng đến mặt tích cực, bạn sẽ không còn mắc phải sai lầm. Khi ấy, bạn và đồng nghiệp sẽ được chuẩn bị kỹ càng hơn cho thử thách hay cơ hội sắp tới.
Những nhà lãnh đạo hướng đến mặt tích cực không chỉ giúp bản thân họ và cấp dưới rút ra bài học và thành công trong tương lai. Nghiên cứu cho thấy những người luôn duy trì được thái độ tích cực thường có khả năng sáng tạo tốt hơn bởi họ không ngồi than vãn khi gặp khó khăn và thất vọng. Họ luôn cởi mở với những điều mới lạ. Ngoài ra, họ cũng ít bị trầm cảm và ít mắc các bệnh tim mạch hơn, vì thế sẽ sống lâu hơn.¹¹
Những nhà lãnh đạo giỏi chấp nhận hiện thực, nhưng không có nghĩa là chấp nhận thất bại, và càng không đắm chìm trong nỗi đau và than thân trách phận. Họ tự đứng lên, tự nhìn nhận vấn đề và sẵn sàng bước tiếp.¹² Họ tạo cảm hứng cho người khác bằng cách thể hiện lòng quyết tâm vượt lên số phận. Carolina Rojas Salcedo, quản lý dự án tại Hormigon Reforzado (Colombia), kể lại với chúng tôi rằng nhà lãnh đạo mà cô ngưỡng mộ nhất luôn thể hiện thái độ “làm được”. “Đúng là tư duy kiểu đó không khiến vấn đề biến mất, nhưng lại giúp chúng tôi tin tưởng vào tương lai. Hơn nữa, tư duy tích cực sẽ giúp bạn khám phá năng lực đáng ngưỡng mộ ở người khác”. Để biến khó khăn thành lợi thế, bạn cần phải duy trì cái nhìn lạc quan và sẵn sàng rút ra bài học kinh nghiệm.
RÚT RA BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Khi đi ngược lại lối mòn, bạn chắc chắn sẽ có lúc gặp phải thất bại. Dù có lạc quan coi thử thách là cơ hội, dù có tập trung cao độ đến đâu, hay quyết tâm đến mức nào, thì vẫn luôn có khó khăn đón chờ bạn ở phía trước. Khi tiếp cận điều gì mới mẻ hay khác biệt, bạn có thể mắc phải sai lầm. Đó chính là ý nghĩa của thử nghiệm và các nhà khoa học hiểu rất rõ phép thử và sai sót khi kiểm chứng những khái niệm, phương pháp hay thông lệ mới.
Những người có khả năng lãnh đạo hiệu quả nhất, theo quan điểm của cấp dưới như trong Hình 8.[2], là những người biết hỏi “Chúng ta rút ra bài học gì” thay vì đổ lỗi cho người khác khi tình hình không theo đúng kế hoạch. Cấp trên và đồng nghiệp của những vị lãnh đạo này cũng đồng tình về mối quan hệ giữa khả năng lãnh đạo hiệu quả với thái độ rút ra bài học kinh nghiệm. Ngoài ra, số lượng cấp dưới cảm thấy tổ chức đánh giá cao kết quả công việc khi lãnh đạo của họ có thái độ này cao hơn gấp hai lần so với những cấp dưới cho biết lãnh đạo ít khi có cách nghĩ đó.
Những người tham gia nghiên cứu luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rút ra bài học kinh nghiệm đối với thành công trong cả công việc lẫn đời tư. Nếu không có sai lầm, họ sẽ không thể biết được mình làm được gì và không làm được gì (ít nhất tại thời điểm đó). Nếu không thỉnh thoảng mắc lỗi, họ sẽ không thể nào đạt được hoài bão của mình. Nghe thì có vẻ ngược đời, nhưng rất nhiều người tán thành ý tưởng cho rằng chất lượng công việc sẽ cải thiện khi mỗi người có cơ hội cọ sát, hay nói cách khác là thất bại. Đó chính là kết quả thử nghiệm mà một giáo viên dạy làm gốm đã thực hiện trong lớp học của mình. Đầu học kỳ, anh chia lớp thành hai nhóm. Anh nói với nhóm đầu tiên rằng càng làm được nhiều bình thì họ sẽ được điểm càng cao (như nhóm B 30 bình, nhóm A 40 bình), không cần biết chất lượng thế nào. Với nhóm thứ hai, anh nói rằng điểm của họ hoàn toàn dựa vào chất lượng của thành phẩm. Dĩ nhiên, nhóm thứ nhất lao ngay vào làm để cho ra được càng nhiều bình càng tốt, trong khi nhóm thứ hai thì lại rất cẩn thận, luôn đặt chất lượng lên hàng đầu. Nhưng cuối cùng, giáo viên rất bất ngờ khi nhận thấy những học viên làm ra được nhiều bình nhất, tức là chấm điểm dựa trên số lượng chứ không quan trọng chất lượng, lại là những người làm ra những chiếc bình đẹp nhất. Điều này củng cố cho luận điểm rằng càng luyện tập nhiều thì kết quả càng cao.¹³
Trong thử nghiệm này, những học viên thất bại nhiều nhất lại là những người thành công nhất, hoàn toàn nhất quán với kết quả nghiên cứu về quy trình đổi mới. Chẳng hạn, một nghiên cứu về những nhân viên tham gia chương trình tàu con thoi của NASA đã kết luận rằng họ học được từ thất bại nhiều hơn là thành công, và ghi nhớ những bài học đó kỹ hơn trong những dự án tiếp theo.¹⁴ Nghiên cứu đã kết luận rằng thành công không phải là mẹ thành công, mà thất bại là mẹ thành công. Tất nhiên, chẳng có ai lại nỗ lực để thất bại cả, nhưng để thành công thì luôn cần phải học hỏi, mà để học hỏi thì phải có thất bại, có mắc lỗi, có sai lầm.
Chủ động học hỏi: Sau khi thấy được mối liên hệ giữa kỹ năng lãnh đạo và học hỏi, chúng tôi đã thực hiện một chuỗi các công trình nghiên cứu để tìm hiểu xem phạm vi và cường độ học tập ảnh hưởng như thế nào đến phong cách lãnh đạo. Chúng tôi theo dõi cách nhà lãnh đạo thể hiện thái độ khi học hỏi, dù vẫn hiểu rằng mỗi người đều có một thói quen riêng. Kết quả là những người học hỏi một cách nghiêm túc, dù theo phong cách nào, thường khai thác triệt để 5 hành vi của tấm gương lãnh đạo.¹⁵ Những nhà lãnh đạo có thiên hướng học hỏi thường sẵn sàng đối mặt với khó khăn, sự phức tạp, thay đổi hình thức thử nghiệm.
Những nghiên cứu khác cũng cho thấy có một mối liên hệ mật thiết giữa học tập và khả năng lãnh đạo hiệu quả. Khả năng nhìn nhận những việc đã qua để điều chỉnh hành vi cho tương lai chính là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy thành công trong cương vị quản lý.¹⁶ Bạn cần phải nhìn nhận lại giá trị và hành động của mình một cách trung thực, lắng nghe ý kiến đóng góp, luôn cởi mở với gợi ý và thoải mái thử nghiệm những hành vi mới. Đó chính là trải nghiệm mà Đại úy Scott “Scooter” Drennon đã chia sẻ với chúng tôi khi làm sĩ quan chỉ huy trong binh chủng Quân y tại sân bay Kandahar, Afghanistan.
Khi mới nhập ngũ, chỉ huy của anh đã đưa ra gợi ý khiến anh bất ngờ: thách đấu chỉ huy Bệnh viện Ngoại khoa Hải quân tại Kandahar trong một trận đá bóng giữa hai sư đoàn bộ binh và hải quân vào đúng ngày trận đấu giữa hai binh chủng hải quân và lục quân diễn ra tại Mỹ. Trước khi làm theo ý tưởng này, Scooter dừng lại vài phút để nghĩ đến những rủi ro và cơ hội sẽ phải đối mặt. Có người sẽ cau mày trước ý tưởng chơi bóng nơi trận mạc, cho rằng hành động đó gây sao nhãng tinh thần chiến đấu. Thương tích trong khi chơi bóng còn có thể ảnh hưởng đến những cán bộ cấp cao. Hơn nữa, Bệnh viện Hải quân còn đông hơn gấp đôi, vì thế khả năng cao là bên bộ binh sẽ bị dập tan tác, ảnh hưởng lớn đến tinh thần binh lính. Nhưng sau khi cân nhắc lợi hại, Scooter thấy rằng đúng là có rủi ro thật, nhưng không thể nào bằng được lợi ích trận đấu mang lại. Anh giải thích: “Tôi nhận thấy rằng kể cả thua thì vẫn cứ nên để binh lính tham gia, xốc lại tinh thần, anh đưa ra lời thách đấu và được phía Hải quân nhiệt tình chấp nhận.
Thông tin về trận đấu nhanh chóng lan đi. Trái ngược với những gì Scooter tưởng tượng về một trận giao hữu không mấy thu hút giữa các binh đoàn, trận bóng lại trở thành tiếng vang lớn. Anh thậm chí còn sợ rằng sự việc đi quá xa khi đơn vị Tinh thần, Sức khỏe và Giải trí tại Kandahar nghe tin và tình nguyện tìm trọng tài, bình luận viên và cả hệ thống âm thanh phục vụ cho trận đấu. Nhưng thế vẫn chưa đủ, kênh Truyền hình Lực lượng vũ trang (AFN) còn ghé thăm và nói rằng họ sẽ ghi hình trận đấu.
Sự kiện trọng đại đã đến, làm nức lòng tất cả những ai dõi theo. Sân cỏ nơi tổ chức trận đấu được đặt ngay tại căn cứ Kandahar giữa một khu đi bộ có tên Boardwalk, bao quanh bởi vô vàn cửa hiệu, hàng quán. Khán giả từ tất cả các binh chủng trong quân đội đều kéo đến, thậm chí có cả binh linh từ quân đội các nước đồng minh đóng tại căn cứ cũng đến xem. Khi tiếng còi chung cuộc vang lên, đội Lục quân đánh bại Hải quân với tỷ số 39-[22].
Scooter đã rút ra được bài học gì từ trải nghiệm này? Ban đầu, anh kể: “Tôi thực sự không hiểu hết được ý nghĩa của ‘mục tiêu nhỏ’ này trong bình diện trận đánh lớn của sư đoàn.”
Ngày hôm sau và nhiều tuần sau đó nữa, tôi nhận thấy tinh thần lạc quan của mọi người xung quanh tăng lên rất rõ, ai cũng mỉm cười, tự tin và tự hào là người của binh chủng Quân y. Tôi cũng nhận thấy chất lượng công việc cải thiện đáng kể, đồng thời số vụ kỷ luật cũng giảm hẳn. Trên thực tế, tinh thần của binh lính chúng tôi cao đến mức họ còn tưởng họ làm chủ sân bay Kandahar nữa! AFN cũng chiếu đi chiếu lại buổi phỏng vấn đội thắng trong vài tháng. Đây đúng là một món quà tuyệt vời.
Học hỏi là một kỹ năng tổng quát. Khi bạn thực sự học hỏi, toàn tâm toàn ý thử nghiệm, trải nghiệm, nghiên cứu hoặc tham gia đào tạo, bạn sẽ cảm nhận được sự tiến bộ cũng như nếm trải vị ngọt thành công. Học, học nữa, học mãi. Rõ ràng, những nhà lãnh đạo tài năng tiếp cận những trải nghiệm mới mẻ, lạ lùng bằng tâm thức muốn học hỏi, và hiểu được tầm quan trọng của việc học, cũng như thừa nhận rằng mắc sai lầm là điều không thể tránh khỏi trong quá trình này.
Hãy lắng nghe những gì A. G. Lafley, nguyên Chủ tịch kiêm CEO của Procter & Gamble giãi bày: “Tôi nghĩ rằng trên cương vị CEO, tôi đã học được nhiều từ thất bại hơn là thành công. Với tôi, thất bại như một món quà. Nếu bạn không nhận ra điều đó thì bạn sẽ không thể đứng lên từ thất bại, không thể cải thiện bản thân, và tất nhiên, công ty cũng sẽ giậm chân tại chỗ.”¹⁷ Quan điểm của ông cũng khá giống với nhà vô địch bóng chày Hank Aaron: “Tôn chỉ của tôi là không ngừng vung chày. Dù trong cơn khủng hoảng hay cảm thấy không vui hoặc gặp vấn đề gì ngoài sân, việc duy nhất tôi làm là không ngừng vung chày.” Tác giả bộ truyện Harry Potter, J. K. Rowling cũng đồng quan điểm: “Bạn không thể sống mà không nếm mùi thất bại vài lần, trừ khi bạn sống quá thận trọng, lúc đó không còn gọi là sống nữa, mà là tự mình thất bại.”¹⁸ Nghiên cứu cho thấy các doanh nhân khởi nghiệp thất bại nhiều lần để gây dựng sự nghiệp thường giàu có và thành công hơn những người đi làm công ăn lương, vốn thường không phải nếm trải “thất bại” trong sự nghiệp.¹⁹
Bạn cần thực sự chú tâm vào những bài học này. Lịch sử sẽ không phán xét khắt khe những thất bại nếu bạn thực sự rút ra được bài học, nhưng nó sẽ trở nên tàn nhẫn nếu bạn không chịu cố gắng, không chịu vung chày, hay sống quá thận trọng. Những người để lại được di sản to lớn nhất là những người đã sai lầm, đã thất bại, nhưng biết đứng lên. Chính nỗ lực cuối cùng đó đã làm nên sự khác biệt. Dù trong lĩnh vực nào thì bạn sẽ không thể thành công nếu vắng bóng thất bại.²⁰
Theo Giáo sư Tâm lý học của Đại học Stanford, Carol Dweck, rèn luyện năng lực học hỏi bắt nguồn từ tư duy phát triển “với niềm tin rằng bạn có thể huy động tư chất nền tảng bằng nội lực của mình” để phát triển. Bà so sánh khái niệm này với tư duy cố định cho rằng “tư chất của bạn cố định như được tạc vào đá.”²¹ Những người có tư duy phát triển tin rằng ai cũng có thể học hỏi để lãnh đạo tốt hơn. Những người có tư duy cố định lại nghĩ rằng người có tư chất lãnh đạo thì sinh ra đã có, không cần rèn luyện, và dù có tốn bao nhiêu công đào tạo bồi dưỡng cũng không thể tiến triển hơn nữa. Nghiên cứu cho thấy khi tham gia vào các bài tập mô phỏng tình huống kinh doanh, những người có tư duy cố định nhanh chóng đầu hàng và có kết quả kém hơn so với những người có tư duy phát triển. Điều này cũng đúng với học sinh, vận động viên, giáo viên hay bất cứ ngành nghề nào.²² Không phải kỹ năng, mà chính tư duy chứ mới làm nên sự khác biệt khi bạn đối mặt với thử thách.
Để có được tư duy phát triển và nuôi dưỡng điều đó ở người khác, bạn cần phải đối mặt với thử thách. Khi đối mặt với khó khăn, rất nhiều khó khăn, bạn cần phải kiên trì. Phải hiểu rằng nỗ lực của bạn và những người khác chính là công cụ để rèn luyện bản thân. Tài năng bẩm sinh hay cơ may đều không giúp bạn trở thành người đi đầu, chỉ có nỗ lực của bản thân mới giúp bạn đạt được điều đó.²³ Hãy nhờ mọi người góp ý cho bạn. Rút ra bài học từ những lời phê bình thiện chí từ người khác. Hãy coi thành công của mọi người xung quanh là niềm cảm hứng chứ không phải mối lo. Một khi tin rằng mình có thể học hỏi liên tục thì chắc chắn bạn sẽ làm được. Chỉ những người tin rằng mình sẽ tiến bộ mới chịu nỗ lực để tiến bộ.
Tạo không gian học tập: Theo kết quả khảo sát 225 nhà lãnh đạo trong các lĩnh vực giáo dục, phát triển, huấn luyện, thì yếu tố quan trọng nhất chi phối việc học hỏi và hỗ trợ tư duy phát triển là sự tin tưởng.²⁴ Nếu nhà lãnh đạo muốn phát triển và thăng tiến thì mọi người phải tin tưởng lẫn nhau. Họ cần cảm thấy an toàn khi ở bên nhau, tin tưởng rằng mình có thể cởi mở và trung thực. Họ cần ủng hộ lẫn nhau để cùng phát triển, bảo vệ lẫn nhau, nâng đỡ nhau mỗi khi có người vấp ngã. Nghiên cứu về những người có thành tích tốt cho thấy môi trường có ý nghĩa rất lớn trong việc giúp con người phát triển. Mối quan hệ tốt đẹp tại nơi làm việc cũng khiến mọi người thể hiện nhiều hành vi học hỏi hơn.²⁵ Không chỉ vậy, một môi trường khuyến khích hợp tác sẽ nuôi dưỡng nhiều nhà lãnh đạo hơn là môi trường chỉ coi trọng sự cạnh tranh và chỉ những người có thành tích tốt mới được lựa chọn để thăng chức.
Nguyên Tổng Giám đốc Novelis, Phil Martens, nhận định rằng một trong những bài học làm lãnh đạo mà ông rút ra được ngay từ những ngày đầu đảm trách vị trí của mình là tầm quan trọng của sự tin tưởng.²⁶ Với ông, “bới bèo ra bọ” không phải cách để thành công:
Bạn phải khoan dung, thoải mái và để cho người khác được mắc lỗi. Điều tốt nhất bạn có thể làm là tạo ra một con đường để mọi người có thể thoải mái đi lại, nhớ định rõ những gờ giảm tốc, tượng trưng cho tiêu chuẩn hành vi. Miễn là họ không vượt qua ranh giới, thì không lý gì bạn lại phải hạn chế tốc độ. Nhưng nếu có ai vấp phải gờ giảm tốc, hãy giải thích và nhắc nhở để họ rút kinh nghiệm.
Trong cuốn sách có tựa đề The Best Place to Work: The Art and Science of Creating an Extraordinary Workplace (tạm dịch: Nơi làm việc tốt nhất: Nghệ thuật và khoa học tạo nên nơi làm việc tuyệt vời), Ron Friedman phản đối suy nghĩ cho rằng nhân viên ở nơi làm việc tốt thường “ít mắc lỗi”. Ông khẳng định rằng những nơi làm việc tốt nhất thường sở hữu những nhân sự mắc rất nhiều lỗi. Nguyên nhân là bởi họ cảm thấy an toàn khi chịu trách nhiệm về những lỗi lầm họ mắc phải.²⁷ Mắc lỗi chính là hành lang rộng mở dẫn tới ý tưởng, sáng tạo, và nhờ có sự ủng hộ của nhà lãnh đạo, những ai đi trên hành lang đó đều trong tâm thế sẵn sàng rút ra bài học (chứ không phải nhụt chí) từ thực nghiệm và vững tin bước ra khỏi vùng an toàn. Lấy ví dụ từ tình hình làm việc của các đội điều dưỡng, nghiên cứu cho thấy rằng trái ngược với những gì chúng ta nghĩ, những đội có mối quan hệ tốt nhất giữa nhà lãnh đạo và nhân viên lại là những đội mắc nhiều lỗi nhất. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa họ làm việc không hiệu quả, mà bởi trong những đội này, mọi người sẵn sàng thừa nhận sai sót đã mắc phải, và sau đó, tìm cách bảo đảm không mắc lại lỗi đó nữa.²⁸
Những tổ chức thực sự nghiêm túc trong việc tạo một môi tường học tập thường sẽ tạo nhiều cơ hội cho nhân viên, cả chính thức và không chính thức, như tổ chức lớp học, cung cấp các khóa học trực tuyến, tổ chức hội thảo, các chương trình huấn luyện, kèm cặp. Luân chuyển công tác hoặc tổ chức những dự án đặc biệt cũng là cách để nhân viên thử thách và phát triển bản thân. Công ty tư vấn toàn cầu Aon Hewitt cho biết 100% những doanh nghiệp đào tạo tài năng hàng đầu đều “nổi tiếng với chương trình đào tạo nhân tài trong tổ chức”, trong khi những doanh nghiệp còn lại chỉ đạt 66%.²⁹
Ngoài ra, những tổ chức khuyến khích học tập và sáng tạo đều bố trí thời gian cho nhân sự thực hiện các dự án nằm ngoài phạm vi trách nhiệm thông thường. Môi trường như thế sẽ kích thích sự tò mò, yếu tố hàng đầu giúp chúng ta tư duy kiểu mới. Nghiên cứu tại Trung tâm Khoa học Thần kinh thuộc Đại học California cho thấy tò mò kích thích nhu cầu học hỏi của trí não, khiến việc học hỏi trở thành một trải nghiệm quý giá nhờ kích hoạt một khu vực tạo khoái cảm và phần thưởng.³⁰ Người tò mò với những gì diễn ra xung quanh thường hứng thú tìm hiểu điều gì sẽ xảy ra trong thời gian sắp tới.
Brian Grazer, một trong những nhà sản xuất phim thành công nhất, trong nhiều năm gần đây đã cho ra đời nhiều bộ phim nổi tiếng như Apollo 13, A Beautiful Mind (tạm dịch: Một tâm hồn đẹp), Splash (tạm dịch: Nàng tiên cá) và Parenthood (tạm dịch: Làm cha mẹ). Điều gì đã làm nên thành công đáng ngưỡng mộ đó của ông? Ông cho hay: “Nói thực, sự tò mò là chìa khóa cho thành công cũng như hạnh phúc của tôi. Sự tò mò đem đến cho tôi năng lượng và hiểu biết về mọi thứ tôi làm. Với tôi, sự tò mò hiện hữu trong mọi thứ, và đem đến cho tôi niềm tin rằng mình sẽ làm được”.³¹ Đặt câu hỏi là cách Brian thể hiện sự tò mò của mình, mà theo ông, có thể khơi dậy những ý tưởng hay ho và xây dựng những mối quan hệ hợp tác.
Hãy nghĩ đến những cuộc “đối thoại tò mò” – tên do Brian đặt – cả trong và ngoài tổ chức của bạn. Bạn có thể bắt đầu với những câu hỏi như: “Tôi vẫn luôn tò mò làm thế nào mà anhchị lại trở thành [vị trí hay nghề nghiệp của người đối diện], không biết anhchị có sẵn sàng dành khoảng 20 phút để cho tôi biết điều gì đã giúp anhchị đạt được thành quả như ngày hôm nay – bước đột phá trong sự nghiệp của anhchị không?”³² Trong cuộc đối thoại đó, bạn có thể hỏi về thử thách lớn nhất họ gặp phải trong sự nghiệp, họ xử lý tình huống khó khăn đó như thế nào, hay làm thế nào để nghĩ ra một ý tưởng nào đó. Bạn không cần phải đưa ra khuôn mẫu cho việc đặt câu hỏi, mà cần thay đổi sao cho phù hợp với đối tượng và bối cảnh. Những câu hỏi xuất phát từ sự tò mò và ham học hỏi sẽ luôn là công cụ để khởi đầu một câu chuyện. Khi chuẩn bị đưa ra một câu hỏi, bạn sẽ phải nghĩ đến những gì muốn học được.
Trong cuốn Stop Playing Safe (tạm dịch: Đừng ở mãi vùng an toàn) của mình, biên tập viên tờ Forbes, Margie Warrell, nhận định rằng tạo lập một môi trường khuyến khích học tập sẽ giúp mọi người nhìn nhận ý nghĩa thực tế của rủi ro đối với họ.³³ Bà cho biết những tiến bộ trong công nghệ chụp hình não đã chứng minh rằng não người luôn có xu hướng “trầm trọng hóa” rủi ro, phóng đại hậu quả và coi thường khả năng xử lý của chính bản thân. Vì thế, lo lắng về điều bạn không muốn xảy ra sẽ chi phối lựa chọn của bạn nhiều hơn là mong muốn đạt được điều gì đó. Ryan Diemer, Giám đốc quản lý hàng hóa của Quidsi, cũng đồng ý với quan điểm của Margiet trong Trải nghiệm lãnh đạo tâm đắc nhất của mình: “Chưa bao giờ việc chấp nhận rủi ro lại dễ dàng, thậm chí đôi lúc còn vô cùng đáng sợ. Nhưng bạn cần phải mạo hiểm bởi nhờ làm vậy, chính bản thân bạn và những người xung quanh mới dám đối mặt với thử thách và vượt qua nó. Đôi lúc mạo hiểm sẽ giúp bạn đạt được điều mình mong muốn, đôi lúc không, nhưng cần hiểu rằng nếu không dám mạo hiểm thì bạn sẽ chẳng bao giờ đạt được gì”.
Ai cũng hiểu rằng bản thân không thể làm đúng ngay từ lần đầu thử sức, và không phải ai cũng thích học hỏi điều mới. Đó là bởi bạn không muốn bị mất mặt trước đồng nghiệp hoặc cấp trên. Để tạo ra một không gian khuyến khích học tập, bạn phải bảo đảm mọi người cảm thấy an toàn khi thử sức, hay khi tò mò và đặt câu hỏi, với mục tiêu cuối cùng là rút ra bài học kinh nghiệm.
Củng cố sự bền bỉ và kiên trì: Bạn cần lòng quyết tâm và nguồn nội lực đủ lớn để đối mặt với khó khăn trong vai trò một nhà lãnh đạo. Bạn không thể chùn bước mỗi khi gặp chướng ngại vật hay nhụt chí mỗi khi có điều gì ngoài dự định xảy ra. Bạn không thể bỏ cuộc khi có sự chống đối hay cạnh tranh. Bạn lại càng không thể bị sao nhãng hay chuyển hướng quan tâm tới những dự án khác mới hơn, hấp dẫn hơn.
Đây chính là quan điểm của Pat Williams, Phó Chủ tịch đội Orlando Magic thuộc Liên đoàn Bóng rổ Mỹ.³⁴ Gần 50 năm hoạt động trong lĩnh vực thể thao, từ quản lý một đội bóng chày địa phương đến đồng sáng lập một thương hiệu bóng rổ nổi tiếng – ông đã được nếm trải cả thất bại lẫn thành công. Và bài học ông rút ra được là gì?
Không được lãng phí những thời khắc khó khăn. Khi phải đối mặt với trở ngại, chán chường, đó là lúc bạn dễ dàng học hỏi nhất. Tôi sẽ chẳng bao giờ đạt được thành quả như ngày hôm nay nếu như không tận dụng được những khoảng thời gian chán nản và đầy trở ngại đó… Nhờ những khoảng thời gian như thế, tôi đã học hỏi được nhiều hơn, tiến những bước xa hơn.
Là người luôn học hỏi kỹ năng lãnh đạo trong suốt sự nghiệp của mình, Pat cho rằng những nhà lãnh đạo vĩ đại nhất trong lịch sử luôn phải đối mặt với những trở ngại vô cùng lớn. Họ luôn cố gắng đến cùng. Với Pat:
Walt Disney cho rằng thành công là “không bỏ cuộc”. Họ vẫn luôn chiến đấu trong những thời khắc khó khăn nhất, và lý do chúng ta ngưỡng mộ những nhà lãnh đạo này là bởi họ không từ bỏ. Chỉ những người không-bao-giờ từ bỏ mới có khả năng làm lãnh đạo.
Theo Pat, bền bỉ là khả năng nhanh chóng lấy lại phong độ khi gặp trở ngại và tiếp tục theo đuổi tầm nhìn của tương lai. Đó cũng chính là cách định nghĩa mà Angela Duckworth, Giáo sư Tâm lý học thuộc Đại học Pennsylvania đưa ra về sự kiên trì. Bà cùng các đồng nghiệp đã định nghĩa kiên trì đơn giản là “kiên nhẫn, nhiệt huyết vì mục tiêu lâu dài” và “cần nỗ lực không ngừng nghỉ trước thử thách, duy trì nỗ lực và ý chí trong thời gian dài dù gặp phải thất bại, khó khăn”.³⁵ Những hành động thể hiện sự kiên trì gồm đặt mục tiêu, tập trung cao độ, kiên quyết hoàn thành những mục tiêu dài hạn, vượt qua trở ngại... Trong nghiên cứu thực nghiệm, những người có sự kiên trì cao nhất thường sẽ đạt được kết quả tích cực bất chấp độ tuổi hay ngành nghề. Càng kiên trì, bạn lại càng gặt hái được nhiều thành công.³⁶
Cũng như phát triển tư duy, chúng ta hoàn toàn có thể rèn luyện và nuôi dưỡng tính bền bỉ và kiên trì. Nghiên cứu cho thấy những người không chịu từ bỏ có “thói quen coi trở ngại là tạm thời”.³⁷ Khi gặp thất bại hay trở ngại, đừng chăm chăm đổ lỗi cho bản thân hay những người đồng sự trong dự án. Thay vào đó, hãy nghĩ rằng thất bại chỉ là tạm thời, không kéo dài. Ngay cả trong những lúc căng thẳng hay khó khăn cực độ, những người bền bỉ vẫn không ngần ngại tiến về phía trước, tin tưởng rằng những gì mới xảy ra sẽ không kéo dài mãi mãi và họ hoàn toàn có thể thay đổi được kết quả đó.
Hãy coi trọng nỗ lực và tinh thần làm việc không mệt mỏi của những thành viên trong tập thể. Hãy luôn truyền đi niềm tin mãnh liệt rằng bạn sẽ đạt được nhiều thắng lợi, chỉ cần suy nghĩ lạc quan rằng may mắn sẽ mỉm cười với bạn sau đó. Hãy khuyến khích sự bền bỉ và giao cho người khác những nhiệm vụ trong tầm năng lực của họ, chú trọng khen thưởng thay vì kỷ luật, và khuyến khích họ nghĩ rằng thay đổi chính là cơ hội.³⁸
Những câu chuyện Trải nghiệm lãnh đạo tâm đắc nhất kể về sự thay đổi và những thời khắc khó khăn trong đời mỗi nhà lãnh đạo, và cho thấy hầu hết những người vững tâm bền chí trước mọi hoàn cảnh đều có khả năng thành công. Họ nỗ lực chứ không từ bỏ, kiểm soát chứ không buồn xuôi bất lực, và coi mọi chuyện diễn ra chỉ là thử thách chứ không phải nguy cơ. Họ có nhiệt huyết, kiên trì. Họ không từ bỏ dù có thất bại hay gặp trở ngại. Họ đã chứng minh được rằng, trong những thời khắc khó khăn, con người sẽ tìm được ý nghĩa của mục tiêu và sở hữu khả năng kiểm soát tình thế. Họ có thể vượt lên số phận, tiến về phía trước để thay đổi tình thế.
Thử nghiệm và mạo hiểm
Thay đổi là công việc của người làm lãnh đạo. Họ luôn tìm cách cải thiện, phát triển và đổi mới. Họ biết rằng nếu tiếp tục duy trì cách làm như hiện tại thì họ khó có thể đưa tập thể đến tương lai. Trong đầu họ luôn thường trực câu hỏi: “Có thể thử nghiệm ở đâu, và làm thế nào để cải thiện?”
Tuy nhiên, thay đổi có thể khiến một số người cảm thấy choáng ngợp, sợ hãi. Những nhà lãnh đạo giỏi tin tưởng và khiến người khác tin rằng thay đổi là thử thách mà ai cũng có thể vượt qua, và mỗi người đều có thể kiểm soát được cuộc sống cũng như thay đổi được kết quả. Họ luôn bảo đảm những người xung quanh hiểu được ý nghĩa và mục đích của thay đổi, khiến họ gắn bó, cam kết với sứ mệnh đã đặt ra.
Hãy áp dụng phương pháp chia nhỏ mục tiêu để khiến mọi thứ đi đúng hướng. Bạn cũng đừng quên đưa ra những mục tiêu ngắn hạn để thử và thí điểm…, từ đó giúp mọi người khởi đầu, tiến triển trong tầm kiểm soát, gắn bó và tạo đà để tiến tới tương lai như dự định.
Bạn sẽ không bao giờ đạt được kết quả mong đợi ngay lần đầu, thậm chí là lần thứ hai, thứ ba, vì thế, những nhà lãnh đạo giỏi luôn tạo một môi trường khuyến khích học hỏi. Để làm như vậy, bạn không nên từ chối quyền thử nghiệm, mạo hiểm của người khác mà nên bảo đảm họ luôn cảm thấy an toàn khi thử sức để rút ra bài học kinh nghiệm. Thực tế cho thấy những nhà lãnh đạo tài giỏi là những người biết cách học hỏi nhất. Bạn cần có tư duy phát triển, tin tưởng rằng học hỏi là cơ hội để cải thiện. Bạn cũng cần tạo không gian học tập để mọi người cảm thấy được tin tưởng, luôn kiên trì dù tình thế có bất lợi đến đâu, chia sẻ thành công cũng như thất bại, liên tục cải thiện phương thức thực hiện công việc và có cơ hội nghiên cứu, tương tác với những tấm gương tốt.
Tóm lại, để thay đổi lối mòn, bạn cần thử nghiệm và mạo hiểm bằng cách liên tục hoàn thành nhiều mục tiêu nhỏ và rút ra bài học kinh nghiệm. Điều đó đồng nghĩa với:
Tạo cơ hội để mọi người thực hiện các mục tiêu nhỏ nhằm cải thiện sự tiến bộ.Đặt ra mục tiêu tăng dần cùng mốc thời gian tương ứng, chia dự án thành từng bước nhỏ, dễ hoàn thành.Hướng sự chú ý của cấp dưới tới những gì họ có thể kiểm soát trong công việc và gắn bó trong cuộc sống.Tạo cơ hội cho người khác thử nghiệm và mạo hiểm bằng cách khuyến khích rút ra bài học kinh nghiệm, tổng kết thành công và thất bại.Nhấn mạnh liên tục rằng thử thách bản thân sẽ mang lại sự thỏa mãn cá nhân.Liên tục thử sức với những ý tưởng mới.