CASEY MORK LÀ CHUYÊN GIA TƯ VẤN chiến lược chuỗi cung ứng và chuyển đổi của DSV – một công ty vận chuyển và kho vận toàn cầu, người có kinh nghiệm làm việc với rất nhiều tổ chức khác nhau và chứng kiến không biết bao nhiêu lần hành động của người đứng đầu gây tác động như thế nào đến hiệu quả làm việc của cả một tập thể. Ông chia sẻ một trải nghiệm của mình về chuyển giao từ vị trí cấp dưới của một quản lý cũ, người luôn tin rằng mình thông minh hơn tất thảy, sang cấp dưới của một quản lý mới.
Ngay từ ban đầu, khi người quản lý mới lên nắm quyền, anh ấy luôn chia sẻ thông tin với đội, khuyến khích mọi người tham gia thảo luận, trao quyền tự do quyết định cho cấp dưới. Nhờ đó, Casey và đồng đội của mình bắt đầu nhận ra giờ đây họ phải chịu trách nhiệm về chính thành công cũng như thất bại của mình. “Chúng tôi trở nên tự lập hơn,” Casey chia sẻ.
Đội của tôi trở nên tự tin và mạnh mẽ hơn sau khi được trao quyền ra quyết định. Khi vị quản lý mới nhận xét rằng dự án rất tuyệt vời, chúng tôi cảm thấy mình đang tham gia vào quá trình kiến tạo thay vì thực thi kế hoạch của người khác. Anh ấy chia sẻ quyền lực của mình với mọi người, và điều đó khiến mọi người cải thiện khả năng cũng như mong muốn được làm việc. Khi được trao nhiều cơ hội để tự định hướng và đưa ra quyết định, chúng tôi bắt đầu cảm nhận được sự gia tăng về năng lực và sự tự tin – bởi chúng tôi hiểu thành công hay thất bại này hoàn toàn phụ thuộc vào chính bản thân mình.
Khi nhìn lại trải nghiệm này, Casey chiêm nghiệm và nhận ra rằng “cung cấp phạm vi quyền hạn đủ rộng, thay vì giám sát chặt chẽ, sẽ mang lại sự hợp tác hiệu quả nhất cho đội nhóm.” Theo Casey, chuyển giao quyền lực cho các thành viên trong đội nhóm “cũng đồng thời truyền đi thông điệp về sự tin tưởng, và trong hầu hết mọi trường hợp đều mang đến kết quả hoạt động tốt hơn.” Ông nhận ra rằng người lãnh đạo tài ba sẽ giúp nhân viên tự tin hơn vào thực lực của bản thân, từ đó có thể tự đảm đương mọi việc.
Trải nghiệm của Casey là một minh chứng về cách những người lãnh đạo giỏi cam kết hỗ trợ người khác. Họ trao cho người khác quyền tự quyết định và tự chịu trách nhiệm đối với thành công của tập thể bằng cách phát triển năng lực và sự tự tin vào khả năng của bản thân thông qua việc lắng nghe các ý tưởng của nhân viên và thực thi chúng, tạo điều kiện để mọi người tham gia vào các quyết định quan trọng, cũng như thừa nhận và ngợi khen thích đáng đối với thành quả đóng góp của từng người.
Cốt lõi của việc hỗ trợ người khác nằm ở việc xây dựng một môi trường mà mọi người cảm thấy gắn bó và có thể làm chủ cuộc sống bản thân. Những nhà lãnh đạo giỏi sẽ xây dựng một môi trường mà tại đó, năng lực cá nhân có thể phát huy hết sức mạnh để thực hiện nhiệm vụ được giao và hun đúc sự tự tin. Khi được sống trong một môi trường tích cực như vậy, con người sẽ không ngần ngại nhận trách nhiệm về kết quả, cảm thấy mình là chủ nhân thực sự của những thành tựu đạt được, do đó nỗ lực hết mình để tạo ra những điều phi thường.
Để hỗ trợ người khác, những nhà lãnh đạo giỏi tập trung vào hai vấn đề cốt yếu:
Tăng cường khả năng tự đưa ra quyết địnhPhát triển năng lực và sự tự tinHọ củng cố niềm tin ở từng cá nhân về khả năng tạo ra điều gì đó khác biệt. Họ chuyển từ kiểm soát sang trao quyền, từ đó trở thành cố vấn đồng hành. Họ giúp mọi người học được những kỹ năng mới, phát triển tài năng hiện có, và tạo ra những nguồn ủng hộ dồi dào về tài chính từ tổ chức để mọi người tiếp tục phát triển. Vì thế, có thể rút ra nhận định rằng, nhà lãnh đạo là người biến cấp dưới trở thành nhà lãnh đạo như mình.
TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG TỰ RA QUYẾT ĐỊNH
Các nhà lãnh đạo hiểu và làm theo nguyên lý về quyền lực có vẻ là một nghịch lý: người ta trở nên quyền lực hơn khi chia sẻ quyền lực với người khác. Trước cả khi từ “trao quyền” được xác định là một từ vựng chính thống, những nhà lãnh đạo giỏi đã thấu hiểu tầm quan trọng của việc giữ cho cấp dưới luôn cảm thấy vững tin, phát triển năng lực và làm việc hiệu quả. Những người mang trong mình cảm giác yếu thế, vô dụng và nhỏ bé thường sẽ làm việc dưới khả năng.
Những cá nhân không tự tin về năng lực của mình, dù họ ở vị trí hay địa vị nào trong tổ chức, có xu hướng tìm mọi cách thao túng quyền lực dù nhỏ nhất phục vụ cho bản thân. Những nhà quản lý dưới chuẩn thường chọn phong cách quản lý độc đoán. Ở đó, việc “bảo vệ lợi ích cá nhân” và “đùn đẩy trách nhiệm” trở thành phương thức được áp dụng nhiều nhất để giải quyết khác biệt giữa các phòng ban.¹
Chúng tôi đã phỏng vấn hàng nghìn người trong suốt 30 năm để tìm hiểu về trải nghiệm của họ khi cảm thấy bất lực cũng như khi có quyền hành trong tay. Bạn hãy nhớ lại những hành động hay tình huống từng khiến bạn cảm thấy bất lực, yếu ớt hay nhỏ bé tựa như một con tốt thí trên bàn cờ xem. Liệu câu trả lời của bạn có giống với trải nghiệm của những tình nguyện viên tham gia phỏng vấn được tổng hợp dưới đây không?
Các hành động và tình huống tiêu biểu khiến những người được phỏng vấn cảm thấy BẤT LỰC
“Không ai quan tâm, lắng nghe hay chú ý đến ý kiến và câu hỏi tôi đưa ra.”
“Tôi không được đóng góp ý kiến trước một quyết định quan trọng có thể ảnh hưởng đến cách thức làm việc của mình.”
“Sếp của tôi tranh cãi gay gắt với tôi trước mặt đồng nghiệp – thậm chí gọi tôi bằng những từ ngữ châm chích.”
“Các quyết định tôi đưa ra không được ủng hộ, mặc dù người quản lý của tôi hứa sẽ hậu thuẫn.”
“Bị người khác cướp công, mặc cho đó là công sức và thành quả của tôi”.
“Tôi không được tiết lộ các thông tin quan trọng có liên quan đến công việc của tôi.”
“Tôi được trao trách nhiệm nhưng không có quyền hành để đảm bảo người khác cũng chịu trách nhiệm tương ứng.”
Giờ đây, hãy nhớ lại cảm giác khi bạn có quyền lực trong tay – mạnh mẽ, đầy năng suất, hoàn toàn kiểm soát những gì mình muốn trải nghiệm. Cảm nhận của bạn liệu có giống với những chia sẻ dưới đây không?
Các hành động và tình huống tiêu biểu khiến những người được phỏng vấn cảm nhận được QUYỀN LỰC trong tay
“Tôi được chia sẻ tất cả các thông tin và dữ liệu quan trọng.” “Tôi có thể tự quyết định cách giải quyết tình huống.”
“Tôi là người đưa ra quyết định đối với những khía cạnh trọng yếu của dự án.”
“Tổ chức của tôi đầu tư nguồn lực để giúp tôi học hỏi.”
“Ban lãnh đạo bày tỏ niềm tin đối với năng lực của tôi trước mọi người.”
“Người giám sát của tôi ngợi khen về kết quả công việc tôi đang phụ trách với người khác.”
“Quản lý của tôi dành thời gian nhận xét diễn tiến công việc của tôi và góp ý những điểm tôi có thể làm tốt hơn.”
Chia sẻ của mọi người về những tình huống khiến họ cảm thấy bất lực và có quyền lực cho thấy một thông điệp rõ ràng và xuyên suốt: cảm giác có trong tay quyền lực – hay nói cách khác, cảm thấy có thể làm mọi việc – xuất phát từ cảm nhận về năng lực làm chủ cuộc sống. Bạn sẽ kiên trì, nỗ lực để đạt được thành quả mong muốn khi bạn cảm thấy có thể quyết định số phận của riêng mình, cũng như khi bạn tự tin rằng mình có thể vận dụng tất cả các nguồn lực và sự hỗ trợ cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Ngược lại, khi bạn cảm thấy mình đang bị kiểm soát bởi người khác, hoặc tin rằng mình không được hỗ trợ và có đủ nguồn lực, bản thân dần dần sẽ mất đi động lực để vươn lên. Ngay cả khi cố gắng tuân thủ theo những gì được đặt ra, bạn sẽ vẫn nhận thấy mình hoàn toàn có thể đóng góp nhiều hơn thế nếu thực sự được tin tưởng hơn.
Để hỗ trợ người khác, các nhà lãnh đạo cần cho thấy họ tin tưởng sự nhạy bén và năng lực giải quyết công việc của người khác. Ritesh Mehta, Quản lý Sản phẩm kiêm kiến trúc sư phần mềm doanh nghiệp của Công ty SAP Success Factors, chia sẻ câu chuyện của chính mình như sau:
Khi lần đầu được giao phó vai trò lãnh đạo, tôi coi đó là vị trí đầy uy quyền. Tôi đã quản lý theo cách thức thống trị, và nhận ra rằng mình gặp khó khăn để gây dựng lòng tin đối với đội nhóm của mình. Tôi cảm nhận được sự thù hằn hiện rõ trên khuôn mặt mỗi người. Tôi nhanh chóng nhận ra sai lầm của bản thân và bắt đầu chia sẻ quyền lực với đồng đội. Nhờ đó, họ bắt đầu tin tưởng vào quyết định của tôi, và kết quả của tập thể được toàn bộ tổ chức ghi nhận. Đồng thời, tôi nhận được sự tri ân khi trở thành nhà lãnh đạo của đội ngũ có thành tích cao.
Tương tự như câu chuyện trên, Kinjal Shah, Trưởng nhóm Thiết kế Phần mềm tại Công ty Công nghệ Quisk, nhìn nhận khả năng lãnh đạo không nằm ở việc “có thêm quyền lực”, mà chính là việc “trao quyền và cơ hội trở thành nhà lãnh đạo cho những người xung quanh. Mọi người cảm thấy được trao quyền khi bản thân có thể tự đưa ra quyết định và mang lại kết quả trong thực tế”. Công việc phát triển sản phẩm phần mềm đòi hỏi mỗi thành viên đều phải đưa ra ý kiến đóng góp. Bất kỳ câu hỏi hay quan ngại nào mà các thành viên trong đội đưa ra đều sẽ được giải đáp trước khi họ tiếp tục phát triển sản phẩm. Theo Kinjah, điều này nhằm hai mục đích: “Mọi người sẽ cảm thấy được trao quyền bởi ý kiến của mỗi người đều được ghi nhận; đồng thời, mọi người sẽ nắm được tình hình của các bộ phận khác ở Quisk, từ đó đưa ra ý kiến hướng về mục tiêu phát triển.” Ông chia sẻ thêm: “Nhờ đó, thành viên trong đội cảm thấy có trách nhiệm hơn đối với toàn bộ hệ thống. Mọi người trở nên mạnh dạn hơn, sẵn sàng đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo tại các mảng khác trong công ty khi có cơ hội”.
Những nhà lãnh đạo giỏi như Ritesh và Kinjah chia sẻ quyền lực của bản thân với người khác bằng cách tăng khả năng tự đưa ra quyết định của cấp dưới, dựa trên những nguyên tắc cơ bản về quyền tự lựa chọn, phạm vi quyền hạn, và khả năng tự chịu trách nhiệm của mỗi người. Cả hai nhanh chóng nhận ra rằng bản thân trở nên uy lực hơn, và nguồn năng lượng cũng như cam kết của họ có trọng lượng hơn khi hành động bắt đầu hướng đến việc củng cố khả năng tự quyết, sự tự tin và hiệu quả làm việc của người khác.²
Đưa ra nhiều lựa chọn: Với nhiều người, tự do có nghĩa là khả năng đưa ra lựa chọn liên quan đến chính mình. Con người sẽ cảm thấy bị gò bó khi không có bất kỳ lựa chọn nào, giống như những con chuột bạch trong mê cung. Bằng cách trao cho nhân viên quyền tự chủ thực sự, các nhà lãnh đạo có thể giảm thiểu cảm giác bất lực và căng thẳng của mọi người, đồng thời khiến cấp dưới tự nguyện làm hết khả năng. Các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Delgado chuyên nghiên cứu về khoa học thần kinh liên quan đến vấn đề xã hội và tình cảm trực thuộc Đại học Rutgers nhận định rằng việc nhận thấy bản thân có nhiều cơ hội lựa chọn sẽ kích hoạt dòng xung điện liên quan đến phần thưởng trong não bộ, khiến người khác cảm thấy dễ chịu, gia tăng mong muốn sẽ đạt được trải nghiệm mới và thoát ra khỏi vùng an toàn.³ Tổ chức có kết quả hoạt động cao khi nhân viên sẵn sàng làm các công việc vượt ngoài phạm vi mô tả công việc sẵn có, và điều này chỉ xảy ra khi và chỉ khi họ có quyền tự quyết và phạm vi quyền lực đủ rộng để đưa ra lựa chọn về việc mình muốn làm cũng như cách thức làm việc.
Trong nghiên cứu của mình, chúng tôi tiến hành phỏng vấn những người tham gia bằng câu hỏi liệu người lãnh đạo có cho anhchị sự thoải mái và cơ hội lựa chọn cách thức tiến hành công việc hay không và ở mức độ nào. Qua đó, chúng tôi phân tích ảnh hưởng của hành vi lãnh đạo này tới thái độ với công việc của người được phỏng vấn. Hình 10.[1] cho thấy mức độ tự hào về tổ chức họ đang làm việc. Bạn có thể dễ dàng nhận thấy chưa tới 1% những người được hỏi đồng tình với nhận định họ cảm thấy tự hào khi nói về tổ chức nếu nhà lãnh đạo “hầu như không bao giờ hoặc hiếm khi” trao cho họ nhiều sự tự do và lựa chọn. Con số này tăng lên không đáng là bao ngay cả khi cấp lãnh đạo “thường hoặc hay” cho phép điều này. Mức độ tự hào chỉ thực sự tăng lên đột biến (gần 80%) khi những người được phỏng vấn khẳng định nhà lãnh đạo “rất thường xuyên” hoặc “gần như luôn luôn” trao cho họ quyền tự do và cho phép họ lựa chọn. Hình dạng biểu đồ này tương đồng với mức độ cảm thấy gắn bó, có động lực làm việc và năng suất của cấp dưới khi cảm thấy tự do và được lựa chọn cách thức làm việc.

Cách thức cấp dưới đánh giá mức độ làm việc hiệu quả của nhà lãnh đạo cũng liên quan mật thiết tới mức độ thường xuyên mà họ được nhà lãnh đạo trao cho sự thoải mái và tự do lựa chọn. Biểu đồ tương ứng cho trường hợp này một lần nữa mang hình dáng dốc đứng. Nếu không được tạo điều kiện tự do và thoải mái, chỉ 20% số người được hỏi đồng ý hoặc hoàn toàn nhất trí về sự hiệu quả trong vai trò lãnh đạo của cấp trên. Con số này tăng lên gần 95% nếu nhà lãnh đạo rất thường xuyên hoặc gần như luôn thực hành thói quen lãnh đạo tích cực nói trên.
Tim Haun, chuyên gia trị liệu cột sống kiêm huấn luyện viên cá nhân, là người có trên 30 năm gắn bó với câu lạc bộ sức khỏe Bay Club Santa Clara (California). Ông từng chứng kiến rất nhiều thay đổi trong đội ngũ quản lý cấp cao, cả theo chiều hướng tích cực và lẫn tiêu cực.⁴ Ông nhớ lại một lần tái cấu trúc tổ chức trong quá khứ như một minh chứng cho việc tạo ra nhiều lựa chọn cho cấp dưới để đổi lấy kỳ vọng về thành tích.
Một trong những thay đổi đầu tiên là xây dựng mục tiêu hằng tháng về số giờ làm việc. Điều này cho phép các huấn luyện viên tự do đặt ra chỉ tiêu cho riêng mình, đồng thời tự chịu trách nhiệm thu hút thêm khách hàng để đạt được chỉ tiêu về số giờ huấn luyện tương ứng. Mục tiêu đặt ra của từng huấn luyện viên và số giờ hướng dẫn thực tế được công bố tại cuộc họp hằng tháng. Sự ràng buộc về trách nhiệm này khiến các huấn luyện viên cảm thấy họ thực sự đang làm chủ công việc của mình. Họ cảm thấy bản thân đang tự điều hành hoạt động kinh doanh riêng trong tổng thể một công ty lớn, từ đó có sự chủ động trong công việc. Ngoài ra, công ty của ông cũng liên tục tổ chức các buổi tập huấn đào tạo miễn phí trong năm. Dù không bắt buộc phải tham gia, nhưng trên thực tế hầu hết các huấn luyện viên đều tham dự.
Nhận thấy kết quả đạt được không chỉ thể hiện ở các con số tăng trưởng về tổng thời gian hướng dẫn khách hàng (kéo theo thu nhập tăng của huấn luyện viên). Chính sự thoải mái và tự do lựa chọn mức độ trách nhiệm khác nhau của từng huấn luyện viên khiến họ thêm gắn bó với công việc, từ đó thúc đẩy năng suất làm việc. Ví dụ trên là một minh chứng cho cách nhà lãnh đạo áp dụng việc tự chủ có định hướng: đề ra các chuẩn mực và để mọi người cùng chịu trách nhiệm trước những giá trị và tầm nhìn chung, đồng thời tạo ra cơ hội để từng người lựa chọn cách thức thực hiện.
Bạn muốn nhân viên của mình chủ động và có trách nhiệm với công việc. Bạn muốn nhân viên tự suy nghĩ thay vì luôn hỏi người khác: “Tôi nên làm gì?” Sự thật là bạn không thể phát triển tính tự giác ở cấp dưới nếu luôn cầm tay chỉ việc cho từng người. Mọi người không thể học cách hành động độc lập nếu họ không tập làm quen với việc tự lựa chọn và đưa ra quyết định. Nếu nhân viên chỉ làm theo cách tổ chức vạch sẵn thì họ sẽ gặp khó khăn khi các khách hàng có phản ứng khác với khuôn mẫu mà họ được hướng dẫn trước đó. Nếu nhân viên buộc phải hỏi “sếp” rằng mình phải làm gì – ngay cả khi họ nghĩ rằng mình biết câu trả lời và có thể tiến hành công việc theo đó – chắc chắn chu trình vận hành của toàn bộ tổ chức sẽ bị chững lại. Hơn nữa, nếu vị sếp đó không biết câu trả lời, anh ta buộc phải đi hỏi cấp quản lý cao hơn, khi ấy thời gian chờ đợi lại càng kéo dài. Trao cho nhân viên cơ hội tự nhận định tình huống để áp dụng kiến thức và kỹ năng phù hợp là cách duy nhất để tạo nên một tổ chức vận hành hiệu quả và năng suất. Điều này tất nhiên đồng nghĩa với việc trước đó, bạn phải trang bị kỹ năng cần thiết để nhân viên có thể tự mình ra quyết định cũng như đào tạo họ theo nguyên tắc cốt lõi của tổ chức.
Khi nhân viên tự lựa chọn và tự đưa ra quyết định, rất khó để họ có thể đổ lỗi cho “công ty” (hay ban quản trị) khi công việc không đi theo chiều hướng họ mong muốn. Suy cho cùng, nếu nhân viên không hài lòng với cách thức tiến hành công việc như hiện tại, họ hoàn toàn có thể xắn tay áo lên để thay đổi điều đó – và sự chủ động cũng là một trong những phẩm chất vốn có của người lãnh đạo. Trao cho nhân viên cơ hội tự lựa chọn cũng chính là bạn đang tạo điều kiện để nhân viên tự lãnh đạo và phát triển chính bản thân.
Tổ chức công việc và quyền hạn: Nếu muốn cấp dưới đạt được năng suất cao và chủ động hơn trong công việc, bạn phải tích cực tổ chức công việc và trao cho nhân viên quyền chủ động, hai yếu tố vốn luôn song hành cùng nhau. Để tự chủ, nhân viên cần được tạo điều kiện hành động khác với lối mòn, tự đưa ra nhận định cũng như quyết định cách họ làm việc mà không phải hỏi ý kiến người khác trước khi tiến hành.⁵ Nói cách khác, bạn sẽ nhận được phần thưởng xứng đáng khi để nhân viên được tự do sáng tạo và tự động thích nghi – cho phép họ thoát khỏi những khuôn khổ, quy trình hay lịch biểu.
Tích hợp hoạt động trên quy mô toàn cầu là một thử thách cho nhiều công ty, và trường hợp của Gyan Patra, quản lý phụ trách mảng Phát triển Phần mềm tại Walmartcom, cũng không phải ngoại lệ. Từ khi mới bắt đầu sự nghiệp, Gyan biết được rằng hầu hết mọi vấn đề “phát sinh trong quá trình tích hợp hoạt động của bản thân với bất kỳ nhóm làm việc nào ở nước ngoài không hề bắt nguồn từ bản chất công việc”. Nghiên cứu của Gyan cho thấy thông lệ tốt nhất để quản lý các nhóm nhân viên ở nước ngoài cũng giống như cách quản lý bất kỳ một đội nhóm bình thường nào, ví dụ như việc đảm bảo mọi người đều thông tỏ vai trò, nhiệm vụ với kết quả được xác định rõ và các thành viên tham gia đều có trách nhiệm đối với toàn bộ quá trình. Gyan giải thích thêm:
Trong giai đoạn thiết kế sản phẩm, các thành viên ở nước ngoài có thể đảm đương nhiệm vụ nghiên cứu và thiết kế từ đầu đến cuối mà không cần người điều phối giám sát mọi lúc mọi nơi. Các nhân viên trong nhóm cảm thấy họ được tự do sáng tạo và là chủ nhân của sản phẩm, dù thành công hay thất bại. Các nhà thiết kế trong nhóm cảm nhận được giới hạn cho phép trong phát triển sản phẩm và có thể sử dụng tối ưu các kỹ năng của mình. Họ không còn chỉ trích lẫn nhau, thay vào đó xây dựng văn hóa đề cao tinh thần trách nhiệm. Các thành viên này không còn cảm thấy bị điều khiển hay ra lệnh. Giờ đây, họ tập trung giải quyết các vấn đề kỹ thuật phát sinh thay vì tranh cãi với văn phòng điều hành.
Tốc độ phản hồi trong công việc, cùng thái độ tích cực, tăng lên khi nhân viên được tự do đáp ứng cũng như có đủ quyền hạn để hành động nhằm thỏa mãn yêu cầu của khách hàng.
Bạn có thể dễ dàng nhận ra sự khác biệt trong một tổ chức mà tại đó nhân viên được tin tưởng và có đủ quyền hạn để đưa ra quyết định dựa trên nhận định của mình, so với một tổ chức chỉ xem nhân viên là một mắt xích của cỗ máy khổng lồ, vì vậy không tin tưởng cũng như tôn trọng lập luận của nhân viên. Tất nhiên, tạo cơ hội để nhân viên tự đưa ra các quyết định quan trọng trong chừng mực cũng đi liền với các rủi ro tiềm ẩn. Tuy vậy, trách nhiệm giải trình cũng sẽ tăng lên tương ứng với mức độ tin tưởng được giao phó, từ đó mang lại sự hài lòng về kết quả và lợi nhuận đạt được. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra hiệu quả của bộ phận thu mua sẽ tăng lên khi nhân viên thu mua được tự do lựa chọn; trong khi đó, sự e dè trong việc ra quyết định của cấp quản lý lại có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của cả tổ chức.⁶
Trong môi trường toàn cầu hóa đầy năng động như hiện nay, chỉ những cá nhân và tổ chức biết thích nghi mới có thể vươn lên phát triển. Điều này đồng nghĩa với việc người lãnh đạo cần ủng hộ hơn nữa quyền tự quyết cá nhân để đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng, nhà cung cấp và các bên liên quan. Mở rộng quyền tự quyết mang đến cơ hội sử dụng và phát huy tài năng cá nhân, phát triển đào tạo và tăng cường trải nghiệm. Theo đó, kết quả hoạt động cũng được cải thiện.
Phát huy trách nhiệm giải trình: Nếu bạn hỏi ai đó: “Anhchị có rửa xe mình thuê trước khi trả lại không?” Người đó chắc hẳn sẽ cười phá lên và nghĩ bạn có vấn đề khi đặt ra câu hỏi như vậy. Họ sẽ trả lời: “Tất nhiên là không.” Vì sao lại vậy? Bởi họ không sở hữu chiếc xe đó mà chỉ thuê nó. Họ hiểu rằng công ty cho thuê xe tiến hành rửa sau khi nhận lại xe. Nếu bạn hỏi tiếp những người đó rằng họ có bao giờ tự rửa xe của chính mình hoặc mang nó ra hàng rửa xe không, chắc hẳn hầu hết câu trả lời sẽ là “Có”. Tại sao? Đơn giản bởi vì đó là xe của họ, họ sở hữu nó. Khi người ta cảm thấy mình đang sở hữu cái gì đó, họ sẽ giữ gìn nó. Ngược lại, khi họ đi mượn hoặc thuê, thông thường họ sẽ ít để tâm hơn. Người ta đơn giản thường không cố gắng giữ gìn, bảo quản và chịu trách nhiệm đối với những thứ họ cảm thấy mình không sở hữu hoặc không có trách nhiệm giải trình.
Liệu bao nhiêu người trong tổ chức của bạn nói rằng họ không chịu trách nhiệm với những thứ không phải của họ? Nói cách khác, bao nhiêu người sẽ tuyên bố rằng họ không có trách nhiệm “rửa xe đi mượn” – hay tuân theo những cảnh báo an toàn, sửa lỗi phần mềm, chăm sóc hộ khách hàng của người khác...? Nhiều nghiên cứu cho thấy khi nhân viên cảm thấy họ đang làm chủ công việc của mình, họ dễ dàng gắn bó với tổ chức hơn nhiều.⁷ Những nhà lãnh đạo giỏi hiểu rằng họ có trách nhiệm giúp nhân viên tạo ra cảm giác sở hữu này nếu muốn làm nên những điều phi thường trong tổ chức.
Justin Depenhart thừa nhận rằng khi lần đầu đảm nhiệm cương vị quản lý, ông đã không đánh giá đúng tầm quan trọng của việc phát huy trách nhiệm giải trình. Ông thú nhận:
Trước đây, tôi thường lãnh đạo bằng cách vạch sẵn những việc cần làm cho mọi người trong tổ chức và theo dõi sát sao để đảm bảo công việc được thực hiện theo đúng yêu cầu. Tôi cứ tưởng rằng tôi đang làm tốt công việc của mình thông qua việc hậu thuẫn cho đồng đội và mang lại giá trị cho công ty. Rất nhiều nhân viên trong tập thể lúc đó còn non yếu về kinh nghiệm, vì vậy ban đầu họ thích phong cách lãnh đạo này. Tuy nhiên, sau khi tích lũy thêm kinh nghiệm cho mình, họ bắt đầu cảm thấy khó chịu với nó. Tôi nhận thấy rằng tôi đã không trao cho nhân viên của mình đủ tự do để làm việc và phát triển. Sau khoảng 6 tháng, tôi nhận ra mình cần thay đổi cách hành xử.
Với tư cách Quản lý Vận hành Nhà máy của Owens Corning đặt tại Santa Clara (California) kiêm quản lý kỹ thuật toàn khu vực cho các nhà máy của công ty đặt tại Toronto và Edmonton (Canada), Justin nhận thấy ông cần phải thay đổi cung cách làm việc. Kinh nghiệm ông có được đã dạy ông nhiều điều, “nhưng có một điều tôi tâm đắc hơn cả,” ông chia sẻ.
Đó là một câu tôi từng nói với tập thể của mình: “Nhà lãnh đạo càng dồn tâm sức phát triển tập thể thì các thành viên trong tập thể đó càng tiến bộ, kéo theo sự thay đổi tích cực về kết quả”. Tuy nhiên, để phát triển tập thể, bạn phải cho phép họ đương đầu với những thử thách và rủi ro mới. Nếu chỉ tập trung vào kết quả có thể đạt được hôm nay mà không để tâm đến kết quả ngày mai, bạn và cả tập thể của mình sẽ mãi mãi chẳng bao giờ phát triển.
Khi một cá nhân chịu trách nhiệm và cam kết giải trình hành động của bản thân, đồng nghiệp xung quanh sẽ có xu hướng muốn làm việc và hợp tác cùng họ. Trách nhiệm giải trình cá nhân là một nhân tố quan trọng để các cá nhân cộng tác với nhau bởi mỗi người đều phải đảm đương phần việc của mình để cả tập thể có thể vận hành hiệu quả.
Trong quá trình đảm nhiệm vị trí lãnh đạo dự án cải thiện quy trình cho Ngân hàng Citibank, chi nhánh tại Philippin, Ana Aboitiz Delgado nhận ra rằng cô bắt buộc phải kêu gọi nhiều người cùng tham gia và chịu trách nhiệm đối với sự thành bại của dự án. Tuy nhiên, việc phân chia nhiệm vụ và trách nhiệm là một công việc khó khăn đối với cô bởi như cô giải thích: “Tôi là người chịu trách nhiệm chính đối với thành công của dự án, và thực sự không biết làm cách nào để truyền tinh thần trách nhiệm tới những nhân viên không trực tiếp báo cáo cho mình. Tôi sợ họ làm sai và sẽ ảnh hưởng đến tôi”. Đầu tiên, cô thú thật trước tất cả mọi người trong đội rằng cô không có quá nhiều kiến thức chuyên môn về hoạt động chuyển đổi báo cáo ngân hàng và thừa nhận kỹ năng chuyên môn mà nhân viên đang nắm giữ. Vì thế, cô đề nghị rằng mình sẽ đảm nhiệm vai trò hướng dẫn, đào tạo về hệ thống 6 Sigma và hỗ trợ mọi người vượt qua các rào cản trong quá trình thực hiện. Song song với việc đề xuất vai trò, cô quyết định để cho các thành viên trong đội tự lựa chọn và phân chia mảng nhiệm vụ mà mỗi người cảm thấy có thể mang lại nhiều giá trị nhất dựa trên kỹ năng chuyên môn và nguyện vọng của chính họ. Các thành viên dần trở nên gắn bó với dự án hơn khi được trao cơ hội để khẳng định bản thân.
Ana chia sẻ quyền lực của mình (cụ thể trong tình huống này là kiến thức của cô) với toàn bộ tập thể và khẳng định năng lực của họ thông qua việc nhấn mạnh rằng họ là những chuyên gia. Cô để nhân viên có quyền lựa chọn mức độ trách nhiệm bởi họ là nhân tố chính trong dự án này. Cô giúp mọi người cảm thấy tự tin nhờ việc luôn thực thi các ý tưởng nhân viên đưa ra như lời hứa ban đầu. Cô tâm sự: “Tôi học được rằng để phát huy trách nhiệm giải trình, bạn cần chuyển giao quyền hành và cho nhân viên cơ hội được gánh vác trách nhiệm. Bằng cách phó thác nhiệm vụ, bạn đang gửi một thông điệp đến nhân viên rằng bạn tin tưởng họ và tin chắc rằng họ có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ đó.”
Ana thấu hiểu nguyên lý căn bản của việc giúp nhân viên phát triển: quyền tự do lựa chọn phải gắn liền với mức độ sẵn sàng gánh vác trách nhiệm. Cô biết rằng nhân viên gánh trên vai nhiều trách nhiệm hơn khi họ được trao nhiều quyền tự do lựa chọn hơn. Cô cũng học được một bài học quý báu nữa là: mọi người sẽ tin tưởng và hợp tác hơn khi biết những người khác cũng đang đảm đương nhiều trách nhiệm liên quan đến dự án. Mối quan hệ giữa lựa chọn và trách nhiệm giải trình càng khăng khít càng chứng tỏ vai trò quan trọng của chúng trong môi trường làm việc toàn cầu, nơi mọi hoạt động được kết nối với nhau bằng phương thức điện tử. Một lợi ích khác mà thiên hướng lãnh đạo này mang lại chính là khi nhân viên đảm nhận thêm trách nhiệm, nhà lãnh đạo có thể dành thời gian và công sức cho những mảng công việc khác, đồng thời mở rộng tầm ảnh hưởng để mang lại nhiều nguồn lực hơn cho đơn vị mình.
Một số người cho rằng đội, nhóm và các hình thức hợp tác khác hướng đến việc giảm thiểu trách nhiệm giải trình cá nhân. Họ lập luận rằng khuyến khích làm việc tập thể sẽ giúp các cá nhân cùng chung tay thực hiện công việc vì mục tiêu chung cuối cùng thay vì cạnh tranh hoặc tập trung vào kết quả cá nhân.⁸ Một vài cá nhân có thể lười biếng hơn và ỷ lại tập thể khi làm việc trong một nhóm, để mặc các thành viên khác làm thay nhiệm vụ cho mình. Tuy nhiên, hiện tượng này không kéo dài mãi mãi, bởi đồng nghiệp của những người này cũng sẽ nhanh chóng lên tiếng vì phải gánh vác thêm việc của người khác. Trong một môi trường tập thể, khi mọi người có chung mục tiêu và sẻ chia trách nhiệm, những người ỷ lại tập thể sẽ buộc phải đảm đương trách nhiệm, hoặc bị đào thải bởi chính tập thể đó.
Tăng cường năng lực tự quyết chính là giúp nhân viên tự làm chủ cuộc sống của mình. Dưới đây là một số ví dụ về cách thức giúp phát huy trách nhiệm giải trình:
Đảm bảo mỗi nhân viên đảm trách một khách hàng nào đó, bất kể nhiệm vụ liên quan.Đẩy mạnh quyền ký duyệt tại mọi cấp bậc.Giảm thiểu hoặc loại trừ các bước xét duyệt không cần thiết.Đưa ra công việc với mô tả phạm vi rộng (ví dụ như đảm đương các dự án, thay cho đảm đương các nhiệm vụ).Mở rộng khả năng tự do tiếp cận theo chiều dọc và chiều ngang của tổ chức, cả bên trong lẫn bên ngoài.Đừng quên cung cấp nguồn lực cần thiết – ví dụ như nguyên vật liệu, tài chính, thời gian, nhân lực và thông tin – cho nhân viên để họ có thể tự vận hành công việc. Để nhân viên đảm nhận nhiều trách nhiệm nhưng tước bỏ công cụ để hoàn thành công việc đó sẽ phản tác dụng đối với việc trao quyền. Mở rộng phạm vi trách nhiệm của nhân viên cần hướng đến những vấn đề cấp thiết và công nghệ cốt lõi của doanh nghiệp. Bạn có thể bắt đầu bằng việc để nhân viên lựa chọn màu sơn tường, tuy nhiên, theo thời gian, bạn cần kịp thời nâng trọng trách gánh vác vào những vấn đề quan trọng hơn. Ví dụ, nếu doanh nghiệp coi chất lượng là mục tiêu hàng đầu, người lãnh đạo cần tìm cách chuyển giao nhiệm vụ và trao quyền tự quyết cho nhân viên đối với những vấn đề liên quan đến kiểm soát chất lượng và cải thiện quy trình.
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ SỰ TỰ TIN
Quyền lựa chọn, mở rộng quyền hạn và trách nhiệm giải trình là động lực để giúp nhân viên cảm thấy tự tin vào năng lực và khả năng làm chủ công việc của bản thân. Đây là những nhân tố cần nhưng chưa đủ để tăng khả năng tự ra quyết định. Nhân viên vẫn sẽ cảm thấy choáng ngợp và khó xoay xở nếu thiếu đi kiến thức, kỹ năng, thông tin và nguồn lực để đảm đương công việc với tâm lý tự tin rằng mình có thể tiến bước trên con đường đã chọn. Ngay cả khi được trang bị các nguồn lực và kỹ năng, nhân viên đôi lúc vẫn cảm thấy không chắc chắn rằng mình được phép sử dụng những nguồn lực này hoặc e sợ rằng mình sẽ không được hỗ trợ nếu công việc không diễn ra như dự định. Đơn giản hơn, cũng sẽ có những lúc nhân viên cảm thấy thiếu tự tin để tiến hành công việc dù biết mình cần phải làm vậy.
Phát triển năng lực và sự tự tin là điều cần thiết để có thể hoàn thành các sứ mệnh của tổ chức và giữ vững uy tín của cả cấp lãnh đạo cũng như nhân viên trong tập thể. Để đạt được những thành công vượt bậc trong công việc, bạn cần đầu tư phát triển năng lực và sự quyết tâm của toàn nhân viên trong tổ chức. Điều này đặc biệt quan trọng trong những giai đoạn có biến động lớn hoặc còn đang mông lung.
Hãy nhớ lại xem bạn từng bao giờ phải đối mặt với thách thức không thể vượt qua nổi với kỹ năng bạn có chưa? Bạn cảm thấy thế nào? Phần đa sẽ cảm thấy lo âu, căng thẳng, sợ sệt. Giờ hãy thử nhớ lại những lần bạn cảm thấy mình có thừa kỹ năng để vượt qua thử thách trong công việc? Bạn cảm thấy thế nào? Phải chăng bạn cảm thấy nhàm chán và mất động lực làm việc? Tất nhiên là không rồi. Bạn có cơ hội làm tốt nhất trong khả năng của mình khi thử thách đưa ra chỉ nhỉnh hơn đôi chút so với kỹ năng hiện có. Đó là khi bạn cảm thấy cần nỗ lực hơn nhưng không bị căng thẳng quá mức.
Người ta thường dùng cụm từ “vào guồng” để chỉ cảm giác đang đảm đương tốt công việc dù có thể còn khó khăn thử thách. Đó là khi họ cảm thấy tự tin rằng các kỹ năng mình có phù hợp với độ khó của thử thách về kinh nghiệm, dù đôi khi điều đó đòi hỏi bản thân phải nỗ lực hơn. Giáo sư Mihaly Csikszentmihalyi, giảng viên Tâm lý học của Trường Đào tạo sau Đại học Claremont, đồng thời là người sáng lập kiêm đồng quản lý Trung tâm Nghiên cứu Chất lượng Cuộc sống, đã dành toàn bộ sự nghiệp của mình nghiên cứu về mối quan hệ giữa thử thách và kỹ năng để làm việc hiệu quả nhất. Ông phát hiện ra rằng “khi thử thách khó tương ứng với yêu cầu kỹ năng cao, con người sẽ có trải nghiệm với guồng quay công việc sâu sắc nhất, khác hẳn cuộc sống thường nhật”.⁹ Hình 10.[2] dưới đây giúp minh họa mối quan hệ này.

Dù cảm giác “vào guồng” không phải lúc nào cũng xuất hiện trong tất cả các công việc và tình huống, đây vẫn có thể được coi là đặc điểm nhận diện của trạng thái làm việc hiệu quả nhất. Những nhà lãnh đạo giỏi luôn cố gắng tạo ra môi trường thuận lợi giúp nhân viên dễ vào guồng nhất. Điều này đồng nghĩa với việc bạn phải liên tục đánh giá năng lực của cấp dưới trong mối tương quan với những thử thách họ gặp phải. Để đánh giá đúng đắn, người lãnh đạo phải luôn chú ý đến động lực làm việc và kỹ năng của từng nhân viên. Jeff Allison, Giám đốc Vận hành của Công ty PW Enterprises, đã gặp phải thử thách này trong quá trình ông chuyển từ trung tâm vận hành của công ty đặt tại Fargo, Bắc Dakota, sang trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Santa Cruz, California. Thay đổi này đồng nghĩa với việc toàn bộ nhân viên vận hành tại Fargo không còn giữ tương tác trực tiếp với ông hằng ngày. Jeff kể thêm: “Họ buộc phải học cách tin tưởng bản thân và tin tưởng lẫn nhau, cũng như độc lập giải quyết các vấn đề.” Ông nhận ra rằng “nếu tôi phát triển năng lực của nhân viên, sau đó để cho họ tự quản lý hoạt động, họ sẽ trở nên tự tin hơn và mang lại kết quả công việc tốt hơn.” Khi điều hành công việc theo cách này, bản thân Jeff, dù không nhận ra, đang vận dụng nguyên lý “tạo guồng”.
ĐÀO TẠO VÀ CHIA SẺ THÔNG TIN
Mọi người thường không thể bắt tay vào làm nếu không biết cách thức tiến hành. Vì vậy, song song với việc tăng quyền hạn và quyền tự quyết cho cấp dưới, bạn phải bổ sung kinh phí cho việc đào tạo và phát triển nhân viên. Khi nhân viên phân vân về cách thực thi những nhiệm vụ quan trọng hay sợ mắc lỗi, họ sẽ ngần ngại trong việc sử dụng phán đoán của bản thân. “Các nhà lãnh đạo nên đảm bảo nhân viên được đào tạo các kỹ năng cần thiết, đồng thời để họ tham gia vào các quyết định quan trọng ảnh hưởng đến chính công việc sẽ bồi đắp năng lực và độ gắn bó,” theo nghiên cứu của Michael Burchell và Jennifer Robin về những công ty “có môi trường làm việc tốt nhất”. Đây là những tổ chức “hiểu được vấn đề khi hoạt động kinh doanh tăng trưởng, công ty cần những nhân viên có khả năng sẵn sàng đảm nhận công việc mà tương lai yêu cầu, thay vì đào tạo cho nhân viên những kỹ năng thiếu thực tế, tuyển dụng bên ngoài, hay đơn giản là tự làm mất đi cơ hội của chính mình trên thị trường.”¹⁰ Trong tình huống của JeffAllison, ông dành khoảng 1 tháng làm việc cùng với nhân viên tại Fargo để rà soát danh sách tổng hợp 20-[30] vấn đề mà ông đã giải quyết trong suốt năm vừa qua, nhờ đó, theo lời ông, “đảm bảo nhân viên có được năng lực căn bản để giải quyết những vấn đề này hoặc tình huống tương tự trong tương lai”. Ví dụ, Jeff đã tiến hành hỏi nhân viên xem họ có nghĩ ra cách nào tốt hơn để giải quyết vấn đề hay không, hoặc sâu xa hơn, theo họ có cách nào tránh được vấn đề này xảy ra không.
Mục tiêu của tôi là để nhân viên chủ động tham gia giải quyết vấn đề cũng như đề xuất ý tưởng với hy vọng khi nhân viên có thời gian nghiên cứu, họ sẽ hiểu quy trình thấu đáo hơn. Năng lực vận hành là cốt lõi của toàn công ty, và tôi muốn tập thể của mình tự tin rằng họ có thể làm bất cứ việc gì. Họ cần hiểu rằng bất kỳ ý tưởng nào được đề xuất đều đáng quý đối với công ty và chúng tôi rất muốn lắng nghe từ họ.
Sau khi thấy đội ngũ nhân viên phát triển các năng lực cốt yếu cũng như sự tự tin thông qua kiến thức thu lượm được, Jeff nâng hoạt động đào tạo lên mức cao hơn. Ông giao cho mỗi nhân viên một nhóm các vấn đề giả định và yêu cầu họ tìm ra phương hướng giải quyết. Ông chia sẻ rằng ông muốn nhân viên của mình vận dụng kỹ năng đã có từ đợt huấn luyện trước để củng cố sự tự tin.
Thông qua việc giải quyết vấn đề được giao, nhân viên có cơ hội vận dụng kỹ năng và phát triển ý tưởng mới để vận hành công ty tốt hơn. Khi nhân viên có được sự tự tin và khả năng giải quyết vấn đề, tôi sắp xếp để họ hướng dẫn cho toàn bộ những người còn lại trong tâp thể. Khóa đào tạo này không ngờ lại là hoạt động tuyệt vời nhất tôi từng triển khai và mang lại nhiều giá trị cho tập thể hơn mức tôi tưởng tượng. Khi rà soát các vấn đề cùng những nhân viên đã được đào tạo, những thành viên khác trong đội rất hưởng ứng tham gia và sự tự tin của họ được nâng cao hơn rất nhiều. Họ nhận ra rằng họ có thể nương tựa vào nhau và có khả năng giải quyết bất kỳ vấn đề nào gặp phải.
Hỗ trợ người khác, như minh chứng trong câu chuyện của Jeff, đòi hỏi sự đầu tư kỹ lưỡng vào những hoạt động có thể giúp phát triển năng lực và sự tự tin ở nhân viên. Các nghiên cứu cho thấy những công ty dành thời lượng đào tạo trên mức trung bình có mức lợi nhuận trên vốn đầu tư cao hơn so với các công ty còn lại. Nhân viên của các công ty này cũng có mức độ gắn kết và tập trung vào công việc cao hơn, tiêu chuẩn dịch vụ khách hàng tốt hơn, đồng thời nắm bắt chính xác hơn tầm nhìn và giá trị của công ty.¹¹ Nghiên cứu cũng cho thấy 40% những nhân viên cảm thấy không được đào tạo đầy đủ sẽ rời bỏ vị trí hiện tại trong năm đầu tiên. Họ nhận thấy việc thiếu cơ hội đào tạo và phát triển kỹ năng là nguyên nhân tiên quyết dẫn đến quyết định nghỉ việc.¹²
Chia sẻ thông tin là một phương thức đào tạo quan trọng khác. Nilofer Merchant, từng có thời gian làm việc tại Thung lũng Silicon đồng thời là nhà hoạch định chiến lược toàn cầu, cũng đồng tình với điều đó: “Mọi người sẽ làm việc hiệu quả hơn khi được biết nguyên nhân (càng chính xác càng tốt) dẫn đến các quyết định được ban hành. Khi cấp trên không nói rõ nguyên nhân dẫn đến các quyết định của mình, nhân viên có thể hiểu nhầm rằng các quyết định đó mang tính tùy tiện hoặc thậm chí phục vụ lợi ích cá nhân của cấp trên.”¹³
Đối với các nhà lãnh đạo, hoạt động phát triển năng lực và sự tự tin của cấp dưới giúp nhân viên có thể tự lãnh đạo chính mình, đủ khả năng đảm nhiệm công việc và làm việc hiệu quả hơn, đồng thời cũng là cách thể hiện sự thấu hiểu chân lý rằng chỉ riêng nhà lãnh đạo không thể tự làm nên những điều phi thường. Khiến nhân viên trở nên giỏi giang hơn chính là công việc của người lãnh đạo. Trong thời đại hiện nay, nếu cấp dưới của bạn không dần tiến bộ và có cơ hội học hỏi nhiều hơn từ công việc đang làm, rất có thể họ sẽ rời bỏ công ty để tìm các cơ hội tốt hơn.
Tổ chức công việc để bồi đắp kỹ năng và tinh thần trách nhiệm: Về lý thuyết, con người hiển nhiên sẽ làm việc hiệu quả nhất khi công việc của mình là chìa khóa dẫn đến thành công. Tuy nhiên, yếu tố này lại thường bị bỏ qua khi các nhà lãnh đạo thiết kế nội dung công việc hằng ngày cho nhân viên. Bạn cần học theo những nhà lãnh đạo giỏi trong việc xây dựng công việc sao cho nhân viên cảm thấy công việc của mình liên quan đến những vấn đề cấp bách của công ty. Ngoài ra, cũng cần đảm bảo nhân viên được trải nghiệm những công việc đa dạng và có cơ hội đưa ra những quyết định có tầm ảnh hưởng liên quan đến cách thức làm việc của mình. Tạo điều kiện để họ tham gia vào tổ dự án, ủy ban, đội nhóm và nhóm chuyên gia để giải quyết vấn đề với công việc liên đới đến những bộ phận và vấn đề trọng yếu; đồng thời khuyến khích nhân viên tham gia các chương trình, buổi họp và quy trình ra quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả công việc của nhân viên. Phương pháp này sẽ giúp bồi đắp năng lực cũng như xây dựng tinh thần trách nhiệm ở mỗi nhân viên.
Hãy nhớ rằng cấp dưới của bạn không thể có trách nhiệm với công việc, có khả năng lãnh đạo bản thân cũng như mọi người nếu họ thiếu những kiến thức nền tảng về việc vận hành tổ chức. Để có thể thấu hiểu những vấn đề và nhiệm vụ cốt yếu nhất của tổ chức, nhân viên phải trả lời được những câu hỏi điển hình như: “Khách hàng, nhà cung cấp và các đơn vị liên đới quan trọng nhất đối với công ty gồm những ai? Những đối tượng này nhìn nhận về chúng ta như thế nào?” “Kết quả trong 5 năm gần đây của chúng ta ra sao?” “Chúng ta có thể bắt đầu tạo ra sản phẩm và dịch vụ gì mới trong 6 tháng tới không?” Nếu cấp dưới của bạn không thể trả lời những câu hỏi quan trọng như vậy, làm sao họ có thể cùng hợp tác hiện thực hóa những giá trị và mục tiêu chung; làm sao họ có thể biết kết quả công việc của mình ảnh hưởng đến những đơn vị, phòng ban, nhóm nhân viên khác, cũng như đến thành quả hay nỗ lực của toàn bộ công ty? Nếu như nhân viên không biết câu trả lời cho cùng các câu hỏi mà “người đứng đầu” hay CEO phải đối diện, liệu nhân viên có tự tin vào năng lực của mình không?¹⁴
Penny Mayo là giám sát viên bộ phận kế toán của một đơn vị do chính quyền địa phương quản lý và đơn vị này đang thực hiện tích hợp các dịch vụ với nhau. Do đó, Penny phải đảm đương nhiều nhiệm vụ hơn, đồng thời gặp khó khăn trong việc san sẻ công việc lập bảng lương với đồng nghiệp. Một mặt Penny luôn quyết tâm đảm bảo không có sai sót về bảng lương, mặt khác cô nhận ra rằng đây là một công việc tốn thời gian và các nhân viên khác có thể học để đảm đương thay cô. “Vấn đề không nằm ở những thành viên khác mà nằm ở tôi,” cô nói. “Một vài cá nhân có thể là ứng viên sáng giá cho nhiệm vụ này. Tôi chợt nhận ra rằng khi ôm đồm công việc, chính tôi là người không tin tưởng nhân viên của mình”. Cuối cùng, cô bắt đầu tiến hành xây dựng từng bước tinh thần trách nhiệm sau khi nhận ra đây là một cơ hội tốt để cộng tác và giúp mọi người tiến bộ. Đầu tiên, cô tìm một người tình nguyện, rồi tạo cơ hội để nhân viên đó được đào tạo và hướng dẫn để học hỏi và cải thiện. Không lâu sau, nhân viên đó đã có thể tự mình đảm đương công việc cũng như chịu trách nhiệm đối với mảng tính lương của công ty.¹⁵
Giống như Penny, các nhà lãnh đạo giỏi luôn xem xét kỹ lưỡng công việc mà cấp dưới đang làm để tìm cách biến công việc trở nên hấp dẫn hơn. Đồng thời, họ sẽ cung cấp đầy đủ thông tin đến nhân viên để mọi người cảm thấy mình đều đứng từ cương vị của người đứng đầu khi ra quyết định, từ đó giúp phát triển năng lực và sự tin của nhân viên.
Nuôi dưỡng sự tự tin: Ngay cả khi nhân viên nắm rõ cách giải quyết vấn đề, sự thiếu tự tin vẫn có thể khiến họ chùn bước. Bản thân mỗi người luôn có nhu cầu tác động đến người khác cũng như đến các sự kiện trong đời sống để hướng đến một cuộc sống có trật tự và ổn định. Nhân viên sẽ tự khắc chuẩn bị hành trang lãnh đạo khi đủ tự tin xử lý mọi sự kiện hay tình huống. Nếu không, việc thiếu sự tự tin có thể dẫn đến cảm giác lực bất tòng tâm, cảm thấy tình thế vô phương cứu chữa và dần nghi ngờ chính bản thân mình. Nuôi dưỡng sự tự tin của nhân viên chính là cách để bạn kích thích năng lực nội tại trong mỗi người, để họ có thể chinh phục những vùng đất mới, đưa ra những quyết định khó khăn, đối diện với nghịch cảnh và các tình huống tương tự, bởi khi đó, nhân viên thực sự có lòng tin vào kỹ năng và năng lực ra quyết định của bản thân.
Sự tự tin sẽ ảnh hưởng đến kết quả công việc của nhân viên. Trong một nghiên cứu kinh điển, các nhà nghiên cứu thông báo với một nhóm những quản lý rằng ra quyết định là một kỹ năng được bồi đắp thông qua thực hành: người ta sẽ có khả năng ra quyết định tốt hơn nếu thường xuyên được rèn luyện. Đồng thời, họ thông báo với một nhóm quản lý khác rằng việc ra quyết định phản ánh trình độ tư duy căn bản của từng người: một người có khả năng tư duy tốt sẽ có khả năng ra quyết định đúng đắn. Hai nhóm quản lý này được làm việc trong một tổ chức giả định và phải ra quyết định xử lý một danh sách các đơn đặt hàng liên quan đến hoạt động bố trí nhân viên và thiết lập các chỉ tiêu khác nhau. Khi phải đối diện với những tiêu chí khắt khe, nhóm những quản lý tin rằng việc ra quyết định là một kỹ năng có thể rèn giũa, liên tục đưa ra những mục tiêu đầy thách thức cho bản thân, sử dụng chiến lược giải quyết vấn đề hiệu quả và giúp tăng sản lượng của công ty. Ngược lại, nhóm những quản lý với quan niệm khả năng ra quyết định là thiên phú (tức là bạn sở hữu nó hoặc không) dần mất đi sự tự tin khi gặp phải khó khăn. Nhiệt huyết của họ đối với tổ chức không còn như trước, khả năng giải quyết vấn đề trở nên kém linh hoạt hơn, và thành quả cũng vì thế bị giảm sút.¹⁶
Trong một nghiên cứu khác, các nhà nghiên cứu đưa ra hai luồng thông tin khác nhau cho những quản lý, một là “họ có thể dễ dàng thay đổi một nhân viên”, hai là “thói quen làm việc của nhân viên hoàn toàn không dễ thay đổi, ngay cả khi được định hướng đầy đủ. Những thay đổi nhỏ không đồng nghĩa với việc kết quả tổng quan sẽ được cải thiện”. Những quản lý có niềm tin rằng mình có thể thay đổi kết quả hoạt động của tổ chức đạt được hiệu quả công việc cao hơn những người luôn nghĩ rằng họ không thể thay đổi tình hình.¹⁷ Một nghiên cứu khác, tập trung vào các kế toán viên mới vào nghề, cho thấy những nhân viên với sự tự tin cao độ, là những người có kết quả công việc được cấp quản lý đánh giá cao nhất sau 10 tháng. Mức độ tự tin vào bản thân là thước đo dự báo chuẩn xác hiệu quả làm việc của nhân viên so với trình độ năng lực thực tế hoặc các lớp đào tạo nhân viên từng tham dự trước khi bước vào công ty.¹⁸ Khi soi chiếu luận điểm này vào trường hợp của lứa tuổi vị thành niên, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng trong cuộc thi chung kết toàn quốc môn khúc côn cầu ở Thổ Nhĩ Kỳ, những vận động viên nhí với sự tự tin cao là những người thi đấu nhiệt huyết nhất, thể hiện một phần thông qua thói quen tập luyện ở cường độ cao.¹⁹
Những nghiên cứu trên đây là minh chứng cho một thực tế rằng: sự tự tin và tin tưởng vào năng lực làm việc của bản thân nhân viên, dù công việc có khó khăn đến đâu, có vai trò quan trọng trong việc phát huy và giữ vững đà nỗ lực của từng người. Bằng cách đưa ra thông điệp cho cấp dưới rằng bạn tin tưởng vào sự thành công của họ, bạn đã giúp cấp dưới của mình nỗ lực nhiều hơn và bền chí vượt qua các tình huống thử thách.
Huấn luyện: Đối với những nhà lãnh đạo giỏi, thể hiện sự tin tưởng nhân viên là việc cần thiết, tuy nhiên, bạn không thể chỉ đơn giản nói rằng anh ta có thể đảm đương công việc khi anh ta thực sự không có khả năng. Là người lãnh đạo, bạn cần dành thời gian huấn luyện nhân viên, bởi không ai có thể đạt được thành tích tốt nhất nếu không có những lời nhận xét góp ý, những câu hỏi mang tính gợi mở, cũng như sự chủ động giảng giải từ sếp của mình.²⁰ Ví dụ, đối với công việc quản lý kinh doanh, những người xuất sắc nhất đều là những người có năng lực phát triển nhân viên. Trong một nghiên cứu kéo dài 5 năm về tác động của đào tạo, những người với năng lực được cải thiện ở mức cao thường là những người có số giờ thảo luận với cấp quản lý nhiều hơn gấp ٤ lần so với những người không có được sự cải thiện rõ rệt.²¹ Nói cách khác, sự cải thiện năng lực không hoàn toàn được quyết định bởi hoạt động đào tạo, mà còn bởi sự kèm cặp sát sao. Bạn phải luôn dành đủ thời gian để đưa ra lời khuyên và sự tư vấn trong quá trình nhân viên áp dụng những gì đã được học vào tình huống thực tiễn.
Mark Soden, nhân viên đào tạo cho Công ty Tư vấn Quản lý Mission Performance kiêm huấn luyện viên cho câu lạc bộ Harlequins, một đội bóng bầu dục thuộc Liên đoàn Giải ngoại hạng bóng bầu dục Anh quốc, quan niệm rằng “huấn luyện viên là người chắp bước cho ước mơ của từng vận động viên”. Ông cho rằng vai trò của huấn luyện viên – dù khi làm việc với các vận động viên hay với thế hệ lãnh đạo tương lai – cần phải thay đổi, tập trung và tùy chỉnh chương trình dựa theo đối tượng tiếp nhận thay vì ấn định dựa trên suy nghĩ chủ quan của huấn luyện viên, đồng nghĩa với việc chuyển từ tư tưởng cố hữu sang tư tưởng phát triển nhân viên.²² Công ty bảo hiểm The Travelers Companies đã nhận ra rằng nhân viên của họ có mức độ gắn bó với công ty nhiều hơn 8 lần nếu có cấp lãnh đạo là những người huấn luyện hiệu quả. Những nhân viên này cho thấy năng lực được cải thiện rõ rệt, gắn bó với công ty hơn và cảm thấy mình được công ty hỗ trợ tạo nhiều hơn.²³
Abhijit Chitnis, quản lý chất lượng kinh doanh của Tata Consultancy Services, một công ty công nghệ của Ấn Độ, có điều kiện được huấn luyện hiệu quả và thấy được ích lợi mang lại đối với quá trình phát triển sự nghiệp của mình. Ngay ở xuất phát điểm của sự nghiệp, anh đã được tham gia vào một dự án tư vấn “vô cùng khó nhằn”. Áp lực càng đè nặng hơn khi anh được chỉ định là người thuyết trình giải pháp đề xuất cho khách hàng. Đây cũng là lần đầu tiên anh thuyết trình trước khách hàng, bao gồm khá nhiều nhân vật giữ chức vụ cao, vì vậy, anh không tránh khỏi căng thẳng và lo lắng. Abhijit nhớ lại, khi ấy, sếp đã kéo anh ra một góc và nói rằng ông hoàn toàn tin tưởng vào khả năng của Abhijit cũng như đề xuất anh đưa ra, đồng thời thuyết phục Abhijit nắm lấy cơ hội này. Trong giờ nghỉ giữa buổi thuyết trình, vị sếp đó động viên Abhijit rằng bài thuyết trình rất tốt, khách hàng hài lòng với đề xuất đưa ra và trấn an anh đừng lo lắng. Những hành động này, như anh kể, “kích thích sự tự tin và đã giúp tôi hoàn thành bài thuyết trình trong tiếng vỗ tay của mọi người”. Khi nhớ lại trải nghiệm này, Abhijit càng thấy trân quý việc “người lãnh đạo luôn cần dẫn dắt tập thể của mình và giữ cho nhuệ khí cùng nguồn năng lượng luôn dồi dào để nhân viên có thể phát triển tối đa tiềm năng”.
Nhà lãnh đạo thực sự là người không bao giờ tước đoạt quyền kiểm soát của nhân viên. Ngược lại, họ để nhân viên tự quyết định và đảm đương trách nhiệm. Họ tin tưởng sâu sắc và tôn trọng năng lực của người khác mỗi khi họ huấn luyện, giáo dục, khuyến khích sự tự quyết ở nhân viên và thông qua đó chia sẻ quyền lực của mình. Các nhà lãnh đạo giúp người khác phát triển và tiến bộ, đồng thời cũng nhận lại được nhiều thứ. Nhân viên cảm thấy mình đủ khả năng thuyết phục lãnh đạo sẽ cảm thấy gắn bó hơn và ra sức hoàn thành hiệu quả nhiệm vụ của mình. Hoạt động huấn luyện nhân viên tạo ra một áp lực vừa đủ khiến nhân viên tiến bộ và phát triển khả năng, cũng như tạo cơ hội để nhân viên có thể thu lượm và rèn giũa kỹ năng thông qua thử thách.
Những người có khả năng huấn luyện là những người biết đặt ra những câu hỏi chất lượng. Thông lệ này có thể được tóm gọn lại trong tuyên ngôn của bà Frances Hesselbein, cựu CEO Tổ chức Hướng đạo sinh nữ của Mỹ đồng thời là Chủ tịch sáng lập kiêm CEO Tổ chức Lãnh đạo Francis Hesselbein: “Hãy hỏi, đừng chỉ thuyết giảng.” Bà học được phương châm này từ nhà hiền triết nổi tiếng về quản trị Peter Drucker, người từng viết rằng: “Người lãnh đạo của tương lai sẽ đặt câu hỏi, người lãnh đạo của quá khứ sẽ chỉ nói suông.”²⁴ Thứ nhất, việc đặt câu hỏi sẽ tạo cơ hội để người khác phải suy nghĩ và xác định vấn đề theo quan điểm riêng. Thứ hai, đặt câu hỏi là cách thể hiện sự tin tưởng vào năng lực của nhân viên khi chuyển trách nhiệm giải trình sang phía họ, từ đó giúp nhân viên tiếp thu nhanh hơn phương pháp giải quyết vấn đề. Đưa ra các câu hỏi cũng đồng nghĩa với việc người lãnh đạo đang ở vị trí huấn luyện, thiên về hướng dẫn đường lối, và điều này sẽ giúp họ có thêm thời gian suy nghĩ chiến lược hơn.
Thành công của mỗi tổ chức đều là trách nhiệm chung của cả tập thể. Như đã đề cập ở Chương 9, bạn không thể đạt được điều này một mình. Bạn cần một tập thể có năng lực và đủ tự tin, đồng thời tập thể đó cũng cần một người huấn luyện có đủ tố chất tương tự. Nếu bạn thực sự muốn huấn luyện, hãy thử tìm cho mình một người huấn luyện viên đáng tin cậy. Tự mình trải nghiệm là cách tốt nhất để nhìn nhận và thấu hiểu các hành vi mà bạn kỳ vọng ở người khác.
Hỗ trợ người khác
Hỗ trợ người khác về bản chất là quá trình giúp người khác trở thành nhà lãnh đạo – giúp họ có đủ khả năng triển khai theo ý tưởng của mình. Hãy tạo một chu trình bất tận bằng cách nối dài quyền lực và trách nhiệm cho người khác khi họ có phản ứng tích cực với việc đó. Nhà lãnh đạo giúp người khác phát triển khi họ tạo điều kiện để nhân viên có thể tự lựa chọn và quyết định, thiết kế nhiều phương án và cách thức làm việc khác nhau, cũng như đề cao trách nhiệm giải trình và hành động gắn với trách nhiệm của cấp dưới.
Nhà lãnh đạo là người phát triển năng lực và sự tự tin của nhân viên để nhân viên có thể hành động và tiến tới thành công. Đó là người luôn bảo đảm nhân viên có đủ dữ liệu và thông tin để thấu hiểu cách tổ chức vận hành, đạt được kết quả, tạo ra lợi nhuận và làm tốt công việc của mình. Nhà lãnh đạo đồng thời là người đầu tư vào quá trình phát triển năng lực không ngừng của nhân viên, huấn luyện nhân viên cách áp dụng những điều đã thu lượm được vào thực tiễn, tạo áp lực cũng như hỗ trợ họ để họ tạo ra những thành quả vượt trội. Những nhà lãnh đạo giỏi sẽ sử dụng câu hỏi để thúc đẩy nhân viên suy nghĩ, tìm tòi, đồng thời chủ động huấn luyện cấp dưới cách đạt được trạng thái làm việc tốt nhất.
Để hỗ trợ người khác, bạn phải giúp họ phát triển bằng cách tăng khả năng tự quyết và năng lực sẵn có. Điều này đòi hỏi bạn phải:
1. Hành động để giúp người khác cảm thấy mạnh mẽ và có khả năng kiểm soát tình thế của bản thân.
2. Tạo cơ hội để người khác lựa chọn cách thức tiến hành công việc và phục vụ khách hàng của mình.
3. Thiết lập công việc sao cho mọi người có cơ hội vận dụng khả năng xét đoán, phát triển cả năng lực và sự tự tin
4. Cân bằng giữa kỹ năng và thách thức trong công việc của mọi người.
5. Thể hiện rằng bạn tin vào năng lực của cấp dưới và đồng nghiệp.
6. Đặt ra câu hỏi.