Giải quyết vấn đề với các phóng viên luôn là công việc khó lường. Bạn thường không biết họ lấy thông tin từ nguồn nào, không chắc mục tiêu của họ là gì và hầu như không thể kiểm soát được họ sẽ viết gì trong bài báo của mình. Sau đó, những sự việc được nhắc đến trong bài viết đó có thể không đúng sự thật, bối cảnh bị bóp méo, bị trích dẫn sai và nếu bạn may mắn đòi được họ đính chính công khai chăng nữa, thì thông báo đó cũng bị chôn vùi ở tít cuối một trang mà chẳng ai buồn đọc. Ngày nay, bạn còn phải xử lý mối quan hệ với các phóng viên báo mạng và blogger luôn khát tin càng nhanh càng tốt, bất kể sự việc có đúng hay không và họ cũng không hề có ý định cải chính.
Trong môi trường hiện nay, chẳng ích gì nếu bạn cứ cố gắng không ngừng cải chính hết các bài viết – việc này có thể khiến bạn bị xem là nhỏ mọn và làm tổn hại những mối quan hệ quan trọng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là bạn không có lựa chọn khác. Mạng xã hội có thể xoay cán cân quyền lực từ các tập đoàn lớn sang công chúng bình dân và từ các phương tiện thông tin truyền thống sang cư dân mạng, nhưng cũng cho phép bạn kể câu chuyện theo góc nhìn trực tiếp của mình cho người nghe, đồng thời quy trách nhiệm công khai cho nhà báo và các blogger. Nhưng bạn cũng cần thận trọng khi làm điều này – mạng xã hội là con dao hai lưỡi cần phải được sử dụng khéo léo.
Tesla phản ứng trước thử nghiệm lái xe ‘giả’ của New York Times
Tháng Một năm 2013, hãng sản xuất xe hơi điện Tesla đã mời cựu chiến binh, phóng viên tờ New York Times, John M. Broder thử nghiệm hai trạm “Siêu nạp” (Supercharge) mới trên đường cao tốc liên bang số 95, nối liền Washington với Boston, cho dòng xe hơi điện nổi tiếng Model S của hãng. Trong ấn bản Chủ nhật ra ngày 8 tháng Hai, Broder đã ca ngợi chiếc Model S là “rất sành điệu” và là “đỉnh cao công nghệ”, nhưng lại tiếp tục mô tả rằng giữa thời tiết rất lạnh giá, dù ông đã cố gắng tiết kiệm pin bằng cách lái xe chậm, giảm máy sưởi và gọi điện nhiều lần đến trung tâm hỗ trợ của Tesla, nhưng chiếc xe vẫn không thể duy trì pin theo đúng quãng đường đã tuyên bố và không thể hoàn thành quãng đường giữa hai trạm sạc. Cuối cùng, nó đã chết máy tại một đoạn đường tránh ở Branford, Connecticut. “Nếu đây là viễn cảnh tương lai của việc di chuyển đường dài tại nước Mỹ mà Tesla vẽ ra... và là giải pháp của ‘vấn đề đi đường’, thì vẫn còn nhiều việc phải làm”, Broder kết luận chua chát.
Bốn ngày sau, doanh nhân tỉ phú kiêm CEO của Tesla, Elon Musk, đã dùng Twitter để tố cáo Broder và tờ New York Times, mở đầu cho cuộc tranh luận kéo dài nhiều ngày:
Bài viết trên tờ New York Times về đoạn đường xe Tesla đi được trong thời tiết lạnh là giả dối. Thiết bị ghi hành trình trên xe đã thể hiện rằng ông ta thật ra đã không sạc điện đầy xe và đã đi một đoạn đường vòng rất dài.
Sau đó, Musk lại tiếp tục đăng:
Trang blog của Tesla sẽ sớm công bố chi tiết về những điều thật sự xảy ra trên đoạn đường “lái thử” của Broder từ New York Times. Đồng thời, chúng tôi hoan nghênh các nhà báo khác thử nghiệm lại đoạn đường này.
Tính năng ghi lại hành trình của Tesla chỉ được bật với sự đồng tình của khách hàng mua xe Tesla. Tuy nhiên, sau sự việc với trang Top Gear, chúng tôi luôn mở tính năng này đối với báo chí.
Thêm nữa, nhiều trạm Siêu nạp miễn phí sắp được mở cửa dọc bờ Đông sẽ cho phép mức sạc thấp lúc khởi hành, tốc độ xe cao và đi đường vòng xa, như trường hợp lái thử của New York Times.
Là một doanh nhân thành đạt đứng đầu một trong những công ty đột phá và được nhắc đến nhiều nhất trên thế giới, Musk hẳn biết rõ rằng việc ông tấn công trực tiếp và nghi ngờ tính trung thực của một phóng viên hàng đầu của tờ New York Times sẽ thu hút nhiều sự chú ý. Và điều này đã xảy ra: Hàng nghìn người trên mạng kiên quyết bảo vệ hãng sản xuất xe điện và hàng nghìn người khác bảo vệ phóng viên. Giới thạo tin đánh hơi được một câu chuyện hay và Musk được mời đến kênh CNBC để nói về vấn đề này.
Không hề kém cạnh, Broder chặn đứng bài đăng trên blog của Musk bằng cách bảo vệ cho bài viết của mình trên trang blog của tờ báo với tên Wheels, nói rằng ông sẵn lòng lặp lại hành trình chạy thử này khi các trạm Siêp nạp mới được lắp đặt thêm. Ngày hôm sau, Musk đăng một bài viết chi tiết phản đối những bình luận ban đầu của Broder trên trang blog chính thức của Tesla và cho rằng thử nghiệm đó “không đại diện một cách chính xác cho công nghệ của Tesla, được thiết kế và thử nghiệm để vận hành tốt cả trong thời tiết nóng và lạnh”; thử nghiệm này “đơn giản là không ghi nhận trung thực những gì đã xảy ra và cố gắng khiến chiếc xe chết máy bằng mọi giá”. Musk cũng cho rằng Broder đã không nghe theo chỉ dẫn của nhân viên Tesla khi ông gọi điện đến tổng đài bày tỏ sự nghi ngờ về quãng đường xe chạy được. Và theo ghi nhận hành trình được Musk đăng trên mạng, pin của xe chưa bao giờ cạn và ông ta đã không sạc chiếc xe đầy như đã tuyên bố. Musk viết: “Yêu cầu của chúng tôi đối với New York Times rất đơn giản và công bằng: Hãy điều tra lại bài viết này và xác định đâu là sự thật.”
Ngày hôm sau, Broder lại phản pháo trên blog của tờ New York Times, trang Wheels với một bài viết phản đối từng điểm một trong lý lẽ của Musk, bao gồm việc pin của chiếc xe chưa bao giờ cạn sạch việc ông đã phớt lờ lời khuyên của nhân viên Tesla. Ông kết thúc bài viết bằng việc tiết lộ rằng CEO của hãng Tesla đã đích thân xin lỗi ông và thừa nhận “các trạm sạc điện cần được đặt gần nhau hơn”. Trong khi đó, biên tập viên cấp cao của tờ New York Times, Margaret Sullivan, đã khẳng định trên blog Public Editor’s Journal rằng bà đang cố gắng tìm hiểu sự việc đến cùng và sẽ trình bày với công chúng khi đã đủ cơ sở kết luận. Bốn ngày sau, bà đã quay lại bảo vệ sự trung thực của Broder (“Tôi không tin rằng ông Broder mong muốn cuộc thử nghiệm này thất bại. Tôi bị thuyết phục rằng ông đã tham gia cuộc lái thử này với sự thiện chí và kể lại chính xác những gì đã xảy ra”), nhưng cũng nói thêm rằng ông đã không phán đoán chính xác khi lái xe và đã “ghi chú một cách thiếu hệ thống và sai lệch”.
Về sau, Musk đã thừa nhận trên Bloomberg TV rằng sự cố này đã dẫn đến “hàng nghìn đơn hàng bị hủy” và gây thiệt hại hàng chục nghìn đô-la, thậm chí có thể lên đến 100 triệu đô-la Mỹ. Tuy nhiên, câu chuyện này không thể ngăn công ty đạt kết quả kinh doanh cao nhất từ trước đến nay trong quý I/2013.
Hành động nhanh chóng
Một nhà nghiên cứu tại Trung tâm Supercomputer, San Diego gần đây đã ước tính: Năm 2015, trung bình, mỗi người dùng Internet ở Mỹ dành 15,[5] giờ mỗi ngày để xem TV, lướt net và dùng điện thoại thông minh, với khối lượng thông tin nhận được tương đương với chín đĩa DVD đầy tin tức, giải trí và thông tin. Trong bối cảnh hỗn độn của các phương tiện truyền thông như hiện nay, khoảng thời gian để tập trung ngày càng ngắn lại, trong khi chu kỳ tin tức kéo dài 24 giờ trước đây đã lui vào quá khứ, nhường chỗ cho một làn sóng những chu kỳ cực ngắn nhờ Twitter, video và tin tức xếp hạng của Google. Vì vậy, bạn cần phải hành động vô cùng nhanh chóng để bắt kịp sự chú ý của công chúng trước khi độ nóng qua đi, có thể là chẳng bao giờ trở lại nữa.
Tesla mất đến bốn ngày để phản hồi, nghĩa là quá chậm trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, trong trường hợp này, Musk có thể chịu được rủi ro tin tức đã giảm nhiệt vì ông biết rằng chỉ cần tên tuổi của mình cũng có thể khiến thông tin này nóng trở lại. Như thế có nghĩa Tesla đã biết bài viết của Broder sẽ đưa ra thông tin tiêu cực và dù không biết chính xác nội dung lời phàn nàn, hãng này lẽ ra nên phản hồi gần như ngay lập tức. Việc hãng không thể trả lời ngay đã tạo ấn tượng rằng họ không có sự chuẩn bị tốt, không chắc chắn về sự thật hoặc có điều gì đó phải giấu giếm.
Chọn “sân nhà” cẩn trọng và suy tính từng bước đi
Nhiều chuyên gia quan hệ công chúng sẽ nói với bạn rằng nếu họ phải trả lời mọi tin đồn nhảm, bịa đặt hay thông tin sai lệch do các phóng viên đưa ra, chưa kể đến các blogger và người tiêu dùng trên Twitter, thì họ sẽ chẳng còn thời gian làm bất cứ chuyện gì khác. Nhưng thời gian không phải là giới hạn duy nhất – sự thật là việc sửa tất cả những dấu chấm dấu phẩy đặt nhầm và cãi lại tất cả những câu chuyện phóng đại sẽ không giúp bạn có thêm bạn bè từ những người theo dõi các câu chuyện đó, để rồi cuối cùng lợi bất cập hại. Tuy vậy, vẫn có các hãng thông tấn, phóng viên và blogger có tầm ảnh hưởng lớn hơn những người khác. Nếu họ phạm sai lầm lớn hoặc đưa ra cáo buộc nghiêm trọng đối với bạn, thì bạn nhất thiết phải cân nhắc sửa chữa bằng được sai lầm đó. Nhưng hãy nhớ rằng việc chống lại một trang thông tấn có uy tín và được trọng vọng như New York Times cũng là trò cá cược nguy hiểm; và bạn cần phải hoàn toàn tự tin về chứng cứ của mình.
Bạn cũng cần phải cẩn trọng để không tỏ ra hung hăng thái quá và khiến sự việc giống như một cuộc chiến một mất một còn. Việc kết luận Broder thiếu trung thực trên Twitter chỉ càng khiến nhà báo này nổi giận thêm và biến các biên tập viên trở thành thù địch, đồng thời gần như chắc chắn sẽ khiêu khích Broder đáp trả bài đăng của Musk trên blog bằng cách trả đũa. Musk lẽ ra cần được khuyên chỉ nên nói lên sự thật khách quan và đưa ra lý lẽ của mình bằng giọng điệu xây dựng, để New York Times dễ dàng tiếp thu và thừa nhận rằng họ đã nhận định nhầm lẫn, cũng như để Musk cảm thông hơn với bản chất tốt đẹp của khách hàng, người mua xe tiềm năng và công chúng nói chung. Musk lẽ ra nên cho phóng viên một cơ hội để tự bào chữa riêng với ông trước; và nếu sau đó phóng viên này không đưa ra được lời giải thích rõ ràng hơn hoặc không rút lại những điều đã tuyên bố, thì Musk có thể thưa sự việc với ban biên tập tờ báo. Một cuộc tấn công công khai vào một tổ chức như tờ New York Times chỉ có thể là lựa chọn cuối cùng, chứ không phải đầu tiên.
Hãy kể câu chuyện của mình một cách thuyết phục
Quan trọng nhất, bạn cần phải kể câu chuyện của mình càng thuyết phục càng tốt – sử dụng hình ảnh, biểu đồ, dữ liệu và gạch đầu dòng để giải thích ý kiến của bạn cũng như trình bày tình huống và bằng chứng. Đây cũng là lúc mạng xã hội, đặc biệt là trang blog của doanh nghiệp, thể hiện giá trị của mình, vì nó cho phép bạn kể câu chuyện một cách sinh động như phim Technicolor trên một kênh truyền thông do bạn sở hữu. Bạn có thể kiểm soát và cập nhật ngay khi sự việc có tiến triển. Do đã từng sử dụng trang blog của công ty để phản đối những nhận xét của báo chí đăng tải (đặc biệt là trường hợp năm 2008, khi chương trình Top Gear của đài BBC đưa ra một bình luận được Musk trích dẫn trong các đoạn tweet của mình, trong đó Jeremy Clarkson phát biểu rằng mẫu xe Roadster của Tesla “hoàn toàn vô dụng” – bình luận đã bị kiện ra tòa vì tội phỉ báng; nhưng một tháng sau đó, Tesla đã thua kiện sau khi đụng độ với New York Times), Tesla đã biết cách sử dụng kênh này để tự bảo vệ mình, thông qua công bố ghi chép đường đi như bằng chứng vững chắc cho câu chuyện của họ. Margaret Sullivan nhận xét: “Một cuốn sổ nhỏ màu đỏ đặt trên ghế trước chẳng thể nào sánh được với nhật ký hành trình được máy móc ghi lại, và Musk đã sử dụng công cụ này bằng cách gây nhiều thiệt hại cho bản thân ông nhất (và đôi khi dễ gây hiểu lầm) khi tìm cách bảo vệ danh tiếng cho chiếc xe của mình.”
Vấn đề duy nhất đối với phương thức này là ngay cả những câu trả lời vững chắc và khách quan nhất cũng có thể bị tòa báo lờ đi. Nhưng quan trọng hơn cả là đối tượng mà bạn muốn kể câu chuyện của mình cũng phớt lờ bạn. Đôi khi, bạn phải làm điều gì đó khác thường, khiêu khích hay hài hước để thu hút sự chú ý. Hai nhà nghiên cứu thuộc Đại học Princeton áp dụng một mô hình toán học vốn được sử dụng để quản lý dịch bệnh vào công tác dự đoán. Họ kết luận rằng mức độ tương tác trên Facebook sẽ dần giảm sút và mạng xã hội này sẽ mất khoảng 80% số người dùng nhiều nhất trong giai đoạn năm 2015-2017. Nhà nghiên cứu dữ liệu tại Facebook đã đáp lại bằng cách công bố một bài viết khôn ngoan và hài hước, có ý ăn miếng trả miếng trên blog của mình. Họ sử dụng số lượng like các trang trên Facebook và số lượng tìm kiếm trên Google làm cơ sở để dự đoán rằng: “Princeton đang có nguy cơ biến mất hoàn toàn.” Trong một trường hợp tương tự, Walmart đã đáp trả bài viết độc lập đăng trên số tháng Sáu năm 2014 của tờ New York Times về chủ đề bất bình đẳng trong xã hội Mỹ, do tác giả Timothy Egan đóng góp. Theo đó, Egan viết rằng tập đoàn bán lẻ này đã “góp phần làm nghiêm trọng thêm vấn đề” với “mức lương đáng xấu hổ, buộc hàng nghìn nhân viên phải sử dụng phiếu thực phẩm”. Walmart đã công bố một phiên bản nhại lại bài viết này trên blog của hãng và nêu bật những điều hãng này cho là tuyên bố không đúng sự thật, không công bằng khi đưa ra những nguồn tin đáng tin cậy hơn và sửa cả lỗi ngữ pháp. Tự bản thân phương thức này có thể không thu hút được nhiều sự chú ý. Nhưng trong trường hợp trên, Tập đoàn Walmart nổi tiếng đến mức khiến đề tài này gây chú ý. Và đòn trả đũa kiên quyết nhưng hài hước đã mang lại cho họ cơ hội lớn để câu chuyện được các kênh truyền thông khác đăng tải, cũng như được bàn tán trên mạng (Hình 11.[1]):
Tim -
Cảm ơn đã chia sẻ với chúng tôi bản thảo. Dưới đây là một số góp ý để đảm bảo rằng những điều anh viết không chính xác sẽ không được xuất bản.
Hy vọng chúng tôi giúp được anh.
- WMT
Bố già Doanh nghiệp
Walmart, Starbucks và cuộc chiến chống lại bất công
Ngày 19 tháng Sáu năm 2014
Tác giả: Timothy Egan
Bấy lâu nay, đảng Cộng hòa trong Quốc hội đã từ bỏ nỗ lực giả vờ hành động để cải thiện chất lượng cuộc sống của nhiều công dân Mỹ. Tăng lương cơ bản? Họ thậm chí còn không cho phép bỏ phiếu thông qua việc này. Giảm ô nhiễm không khí cho mọi người? Họ có thể đóng cửa một phần chính phủ trong cuộc chiến sắp tới vì lợi ích của những doanh nghiệp xả thải. Cộng thêm các nỗ lực giải tỏa nợ sinh viên cứ giậm chân tại chỗ và nhiều lần tìm cách giảm chi tiêu cho y tế cộng đồng, thế là bạn đã có chân dung một đảng phái đang khiến cho đời sống của hàng triệu người khốn khổ.
Vì thế, đất nước chúng ta đã phải nhờ đến Starbucks. Và Walmart. Trong thời điểm hiện tại, cả hai tập đoàn đa quốc gia khổng lồ này đều sẵn sàng tác động đến hố sâu ngăn cách giữa người giàu có và tất cả những người dân bình thường khác, nhiều hơn bất kỳ điều gì phát ra từ miệng Phát ngôn viên Chính phủ John Boehner.
Chừng nào Tòa án Tối cao còn xem doanh nghiệp như một công dân, họ sẽ còn hành động như thế. Starbucks đang cố tỏ ra phục tùng – bằng phong cách gai góc, thường là tự mãn và cố chấp – trong khi Walmart vẫn là tấm lưới chiếm đoạt tiền từ những người đóng thuế, buộc nhân viên của họ phải tìm đến trợ cấp xã hội vì cách tính lương chết đói.
“Trong vài năm trở lại đây, chúng tôi đã thấy nhiều giấc mơ Mỹ tan vỡ”, Giám đốc điều hành Starbucks Howard Schultz đã nói thế khi công bố kế hoạch hoàn trả học phí đại học cho các nhân viên của công ty. “Câu hỏi đặt ra cho tất cả chúng ta là, liệu chúng ta nên chấp nhận sự thật đó hay sẽ cố gắng hành động?”
Chúng tôi mới là doanh nghiệp đóng thuế nhiều nhất. Cho chúng tôi xem anh tính toán thế nào đi?
Chúng tôi lại thấy nhiều người thoát khỏi cảnh phải sống dựa vào trợ cấp xã hội nhờ công việc ở Walmart. Đây là một câu chuyện như thế: http://bitlyim34pog.

HÌNH 11.[1]. Trích đoạn trả lời của Walmart cho bài báo của New York Times về bất bình đẳng (kèm nguyên bản bức thư)
Khuyến khích những người ủng hộ
Sẽ rất tốt nếu bạn tìm được cách bảo vệ mình thật mạnh mẽ, dí dỏm hay đặc biệt, nhưng bản thân điều đó không thể đảm bảo liệu có ai chú ý đến nó hay không. Vì thế, bạn cũng cần nghĩ xem mình muốn ai nhìn thấy câu chuyện của mình và làm thế nào để đưa nó đến với họ. Walmart đã gửi đường dẫn đến bài viết trên blog của họ vào e-mail hằng tuần mà hãng gửi đến cho báo giới. Tesla lan truyền bài viết trên blog một cách mạnh mẽ thông qua tài khoản Twitter và kênh Facebook chính thức. Hãng cũng khuyến khích các đơn vị thông tấn khác thử một chuyến đi như thế và ghi lại phát hiện của mình. Nhiều khách hàng của công ty đã ra đường giữa thời tiết lạnh cóng để tự thử nghiệm đoạn đường nói trên, thu lại rồi đăng tải chúng lên mạng.
Đôi khi, bạn còn muốn tiến xa hơn. Sau bài báo trên tờ New York Times số tháng Sáu năm 2011 về việc ngành công nghiệp gas hóa lỏng đã tẩy chay hãng sản xuất dầu và gas của Mỹ là Chesepeake Energy, do phóng đại năng lực sản xuất và lợi nhuận của hãng – một bài trong chuỗi bài viết nêu nghi vấn của tờ báo về ngành hóa lỏng – CEO của Chesapeake Aubrey McClendon đã đăng một bài phản đối dài ba trang, gửi đến nhân viên của mình và khuyến khích họ chia sẻ bài viết này trong nội bộ. Người phát ngôn của Chesapeake, E. Blake Jackson đã chủ động trả lời những vấn đề được nêu ra trong bài báo và chủ đề về ngành hóa lỏng trên tài khoản Twitter chính thức của công ty. Ông còn chia sẻ những bài viết tích cực trên các phương tiện thông tin đại chúng và retweet những người ủng hộ công ty.
Điều khác thường là hãng này cũng mua một loạt quảng cáo cho các đoạn tweet chứa những cụm từ như #naturalgas (gas tự nhiên) và @nytimes. Những đoạn tweet này đều có đường dẫn về trang Facebook mà tại đó e-mail của McClendon được đăng tải. Đây là lúc mạng xã hội hoàn toàn qua mặt những phương pháp truyền thống nhằm quản lý thông tin tiêu cực. Hãy thử nghĩ mà xem: Mãi cho đến gần đây, cách duy nhất để đáp lại một bài báo hoặc bình luận tiêu cực là thông qua trang thư bạn đọc trên tờ báo đó, bằng cách thu hút sự chú ý của biên tập viên hoặc nhà xuất bản; hoặc nếu sự việc trở nên quá tồi tệ là bằng cách mua hẳn bài quảng cáo. Nhưng Twitter và Facebook sẽ cho phép bạn lan truyền thông điệp của mình tới tầng lớp độc giả đông đảo và có ảnh hưởng như blogger, phóng viên cũng như các chuyên gia trong ngành, từ đó khuyến khích họ hành động và tranh luận bằng cách đưa ra những lời kêu gọi hành động cụ thể. Và bạn cũng có thể làm điều đó sao cho đúng trọng tâm, chỉ hướng đến các đối tượng có cùng mối quan tâm cũng như các địa điểm địa lý, đặc điểm xã hội và hành vi phù hợp – hoặc kết hợp tất cả những điều trên.