Quản Trị Thương Hiệu Trực Tuyến

Lượt đọc: 154 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 1
Điều Bất Thường Mới Mẻ

❊ ❊ ❊

Tôi viết cuốn sách này trong văn phòng với hướng nhìn xuống các cuộc biểu tình chống chính quyền tại Hồng Kông. Xa xa bên dưới, một khu trại sặc sỡ được dựng lên từ những chiếc ô, biểu ngữ cổ động và giấy ghi chú màu vàng chen chúc giữa các tòa nhà chọc trời ốp kính vô danh. Những ngày này yên tĩnh một cách kỳ quái. Hàng rào thép và gỗ ngăn cho không ai đến gần, trong khi sinh viên ngồi trong các lớp học tạm, nghiên cứu giáo trình kế toán và lịch sử y học. Nhất cử nhất động của họ đều bị cảnh sát, đám đông nhà báo và các du khách hoang mang theo dõi sát sao. Quang cảnh trông hệt như địa ngục tưởng tượng trích từ tiểu thuyết của J. G. Ballard[6].

Đến đêm, không khí thay đổi khi người dân địa phương dừng chân trên đường từ công sở về nhà. Các thủ lĩnh sinh viên, các chính trị gia bắt đầu phát biểu trên bục diễn thuyết, buộc tội chính quyền tắc trách, trù trừ và bất tài nên không cho phép họ tổ chức bầu cử dân chủ hơn. Đột nhiên, một nhóm biểu tình đeo mặt nạ tiến đến gần sân khấu và đòi được phát biểu, nhưng đã bị từ chối vì không chịu lộ thân phận. Họ bắt đầu giận dữ đập phá rào chắn và nhanh chóng bị đám đông sinh viên nổi giận trấn áp. Nhóm người này bị phát hiện là được tổ chức để đáp lại một bài viết của người dùng có tên “Quá ngây ngô”[7] trên trang HKGolden, một cộng đồng trực tuyến phổ biến tại Hồng Kông, kêu gọi các thành viên hãy giành lấy sân khấu diễn thuyết chính từ những người biểu tình và thay bằng một sân khấu dành cho bất cứ ai mong muốn được phát biểu, chứ không chỉ cho các nhóm sinh viên và tòng sự của họ.

Phần lớn những biến động của cuộc biểu tình được điều phối từ trên mạng. Hai nhóm biểu tình chính – Học Dân Tư Triều[8] và Liên đoàn Sinh viên Hồng Kông9– đã sử dụng Twitter, Facebook và Instagram để vận động và tổ chức đội ngũ, đồng thời tuyên truyền quan điểm của họ. Nhưng lựa chọn tối ưu của họ vẫn là Snapchat và FireChat. Snapchat là dịch vụ chia sẻ hình ảnh được mã hóa trên điện thoại di động, cho phép người dùng xác định người nhận có thể nhìn thấy tin nhắn của họ trong bao lâu. Trong khi đó, FireChat là ứng dụng di động sử dụng mạng “mesh”[10] cho phép kết nối WiFi và Bluetooth độc lập với đường truyền Internet hay mạng dữ liệu, nghĩa là tin nhắn vẫn được gửi đi ngay cả khi đường truyền bị chặn hay mạng di động bị ngắt. Những công cụ trên cho phép mọi người liên lạc với bạn bè hoặc người ủng hộ mà không phải lo Internet bị hạn chế truy cập, hay trong trường hợp của Snapchat là việc các tin nhắn của họ bị theo dõi hay can thiệp. Điều này đồng nghĩa các thủ lĩnh sinh viên có thể vận động hàng nghìn người ngay tức thì và an toàn trong một khoảng thời gian vô cùng ngắn. FireChat đã có hơn 500 nghìn lượt tải về tại Hồng Kông chỉ trong 10 ngày đầu của phong trào biểu tình.

Chỉ mới gần đây, những công nghệ như trên vẫn còn là tài sản riêng của các chính phủ và tập đoàn kếch sù muốn bảo mật công tác truyền thông của họ. Việc chúng được sinh viên sử dụng rộng rãi đã cho thấy sự biến chuyển toàn diện trong bối cảnh truyền thông ngày nay. Tuy nhiên, sự biến chuyển này không bắt nguồn từ công nghệ, mà từ các kỳ vọng và hành vi, vốn là minh chứng cho năm hướng chuyển dịch quan trọng: (1) tốc độ truyền thông tin phi thường, (2) sự nghi ngờ lan rộng đối với các tổ chức lớn và giới truyền thông, (3) bất cứ ai cũng có thể dễ dàng phá hoại những tổ chức uy tín nhất, (4) bản chất phân cực và tụ họp ngày càng rõ rệt trong các cộng đồng trực tuyến, cũng như (5) bản chất của các quan điểm vốn không kiên định.

Thông tin lan truyền với tốc độ chóng mặt

Tháng Mười một năm 2010, tin đồn về vụ rơi máy bay Qantas A380 lan truyền khắp Internet. Thực ra, động cơ máy bay chỉ bị bắt lửa và máy bay đã hạ cánh khẩn cấp thành công xuống Singapore. Tuy nhiên, tin đồn đã trở thành tin thật khi mọi người chia sẻ thông tin từ những tài khoản thừa nhận đã tận mắt chứng kiến sự việc, đặc biệt là trên Twitter. Sau đó, một loạt đầu báo và kênh truyền thông chính thống đã mau chóng đăng lại chúng. Thông thường, hãng hàng không có thể gửi gấp một thông cáo trấn an đến giới truyền thông để có đủ thời gian tìm hiểu sự thật. Nhưng trong trường hợp này, câu chuyện đã “gây sốt” (viral) trên mạng, được lan truyền không phải từ các phóng viên chuyên nghiệp mà từ những người dân tò mò trước sự kiện này, cũng như không bị ràng buộc bởi nguyên tắc kiểm tra thông tin và đối chiếu nguồn tin mà họ trích dẫn.

Năm 1710, Jonathan Swift đã phát biểu: “Thông tin sai lệch bay như tên bắn, còn sự thật thì khập khiễng bước theo sau.” Giá mà ông còn sống tới hôm nay để chứng kiến điều đó. Khi mỗi hành động sai lầm đều bị rêu rao và bới móc, không mấy ngạc nhiên khi nhiều tổ chức thường xuyên rơi vào tình cảnh nguy hiểm và dành rất nhiều thời gian thăm dò và mò mẫm tìm cách đối phó. Tốc độ lan truyền thông tin phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ bằng chứng thực tế cho đến danh tiếng của doanh nghiệp. Văn hóa trực tuyến ở từng địa phương cũng là yếu tố quan trọng. Tin truyền miệng qua mạng tại Trung Quốc là một ví dụ. Chúng lan truyền với tốc độ chóng mặt, khiến cả những chuyên gia quốc tế sành sỏi nhất cũng phải hụt hơi dõi theo. Một phần vì số lượng người tham gia quá lớn, phần khác vì hầu hết thông tin tại Trung Quốc không phải là bình luận tin tức, mà chỉ được sao chép tức thì lên trang weibo hoặc WeChat, tức các ứng dụng tương ứng với Twitter và Whatsapp tại quốc gia này.

Tốc độ truyền tin cũng là một biểu hiện cho thấy doanh nghiệp bị phơi bày nhiều đến thế nào trước quan điểm trên mạng. Doanh nghiệp càng thể hiện mình rõ cộng với thành phần chống đối càng lớn và cố chấp, thì những tin xấu về doanh nghiệp đó sẽ càng lan truyền nhanh chóng. Khi ký giả công nghệ Ryan Block gọi điện cho trung tâm dịch vụ khách hàng của hãng Comcast[11] để cắt hợp đồng, trải nghiệm của bản thân ông với cách phục vụ của đại diện chăm sóc khách hàng tồi tệ đến mức ông đã quyết định ghi âm lại cuộc nói chuyện khi đang trao đổi giữa chừng. Sau đó, đoạn ghi âm này đã được ông tung lên mạng, cho thấy đại diện chăm sóc khách hàng liên tục hỏi Block lý do ông muốn cắt dịch vụ và tìm mọi cách ngăn ông làm điều đó. Đoạn ghi âm ngay lập tức gây sốt và nhận được gần 6 triệu lượt nghe, xuất hiện nhan nhản trên nhiều hãng thông tấn chính thống và thậm chí còn ghi dấu bằng một bức biếm họa trên tờ New Yorker. Hiển nhiên, việc ghi âm và công bố cuộc tranh luận cho tất cả mọi người truy cập đã giúp câu chuyện lan truyền nhanh chóng. Nhưng đa phần mọi người đều nhận thấy nguyên nhân là do Comcast không chiếm được thiện cảm và đã có tai tiếng dịch vụ khách hàng yếu kém, đồng nghĩa với việc họ không những phải đối mặt với lực lượng khách hàng giận dữ và các blogger lớn tiếng đông đảo trên mạng, mà còn phải đối phó với hàng loạt các cộng đồng, trang web và trang blog tẩy chay Comcast. Trang tổng hợp tin tức Reddit có hẳn một mục đặc biệt (còn gọi là “subreddit”) với hơn 1.800 thành viên để “trút bực dọc vì những trải nghiệm kinh khủng với Comcast. Bạn có thể đăng bài hỗ trợ kỹ thuật, cho lời khuyên hoặc đơn giản là trút giận lên dịch vụ tệ hại và độc quyền của Comcast!”

Chủ nghĩa hoài nghi lan rộng

Ngày 23 tháng Bảy năm 2011, sét đã đánh trúng chuyến tàu cao tốc mới nhất đang chạy trên chiếc cầu đường sắt ngoại ô thành phố Ôn Châu (Wenzhou), Đông Nam Trung Quốc, khiến nó va chạm với một đoàn tàu khác, làm 40 người thiệt mạng và gần 200 người bị thương. Vụ tai nạn nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới truyền thông địa phương và trong nước. Họ đổ xô đến hiện trường chỉ để chứng kiến tám chiếc máy xúc công nghiệp đang chôn hai toa tàu xuống các hố mới đào. Việc này đã được ghi hình và đăng tải lên mạng, khiến người dân địa phương tức giận và lập tức tràn lên Internet, phê phán chính phủ đang cố gắng che giấu vụ tai nạn. Những nỗ lực tiếp theo của Bắc Kinh nhằm xoa dịu tin đồn chỉ khiến tình hình thêm tồi tệ, khi hơn 90% số người khảo sát trên mạng Sina Weibo cho rằng cách xử lý của chính phủ là “quá tồi tệ – chính phủ không xem chúng ta là con người nữa”.

Người nước ngoài có thể dễ dàng nghĩ rằng Bắc Kinh gieo nhân nào gặt quả nấy, nhưng sự hoài nghi rằng chính phủ và các công ty đang hành động vì lợi ích của họ không chỉ giới hạn trong lãnh thổ Trung Hoa. Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew, mức độ tín nhiệm của công chúng với chính phủ Mỹ đã lao dốc từ 77% (năm 1964) xuống 24% (năm 2014). Khảo sát đánh giá mức độ tín nhiệm do Tập đoàn Quan hệ Công chúng Edelman thực hiện vào năm 2014 cũng cho thấy niềm tin dành cho chính phủ ở nhiều quốc gia trên thế giới đã giảm xuống mức thấp kỷ lục trong lịch sử. Điều tương tự cũng xảy đến với doanh nghiệp và giới truyền thông. Nghiên cứu của Edelman cũng cho thấy chỉ 1/4 số người được khảo sát nói rằng họ tin vào sự trung thực của các CEO và số người tin rằng các CEO ra quyết định dựa trên khía cạnh đạo đức thậm chí còn thấp hơn.

Điều này không có nghĩa rằng sự hoài nghi hay chỉ trích thâm nhập vào mọi ngóc ngách của thế giới trực tuyến. Những tổ chức có danh tiếng vững chắc có thể được lợi từ sự hoài nghi khi một vấn đề bất thường hoặc riêng lẻ phát sinh. Nhưng các tổ chức bị cho là thường xuyên hành xử kém và không thỏa đáng nên lường trước rằng họ sẽ bị sỉ vả. Tuy Comcast đã có lời xin lỗi chính thức đến cá nhân Ryan Block và bạn gái, đồng thời đăng tải trên trang web của hãng tuyên bố: “Cách hành xử của đại diện khách hàng phía chúng tôi là hoàn toàn không thể chấp nhận được, nhưng nó không phản ánh cách chúng tôi đào tạo đội ngũ chăm sóc khách hàng của mình”, song Comcast vẫn tiếp tục nhận về rất nhiều lời chỉ trích trên mạng. Chúng đã biến thành cuộc tấn công toàn diện khi Block phát hiện ra bài đăng trên Reddit từ một nhân viên cũ của Comcast, khẳng định công ty này đã tuyển một lực lượng “chuyên viên duy trì khách hàng” – những người này được trả công theo số lượng khách hàng họ giữ lại.

Ngay cả những doanh nghiệp “thanh cao” nhất vẫn có thể bị chế nhạo không thương tiếc nếu bị xem là cố ý lừa dối khách hàng. Vào năm 2012, General Mills được Viện nghiên cứu Danh tiếng[12] bình chọn là “Doanh nghiệp uy tín nhất Hoa Kỳ”. Nhưng chỉ hai năm sau đó, hãng sản xuất ngũ cốc ăn liền này đã cập nhật các điều khoản pháp lý, khiến khách hàng không thể kiện họ được nữa và cố ý làm điều này một cách lén lút – bằng cách chỉ cập nhật các trang điều khoản này lên web của hãng. Khi việc này bị phát hiện, công chúng đã vô cùng giận dữ. Hai ngày sau đó, những điều khoản này đã bị rút lại. Nhưng lời giải thích rằng các điều khoản – và ý định của công ty – bị “nhiều người hiểu lầm” đã khiến việc rút lại chúng cũng gây nên sự bất đồng nghiêm trọng.

Các kênh truyền thông chính thống cũng chẳng khá hơn. Cho đến gần đây, các tờ báo danh tiếng như New York Times, The Times of India, Yomiuri Shimbun (tờ báo có số lượng xuất bản phẩm lớn nhất Nhật Bản và thế giới với hơn 10 triệu độc giả mỗi ngày) hay các hãng thông tấn như BBC vẫn đóng vai trò quyết định trong việc định hướng mọi người đọc gì, từ đó quyết định cả việc họ không đọc gì. Nhưng khi mục rao vặt nhường chỗ cho các trang quảng cáo miễn phí như Craigslist và tin tức bị biến thành hàng hóa, các nhà xuất bản phải chịu sức ép đưa tin nhanh hơn, cắt giảm chi phí và có chính kiến hơn. Điều này đã dẫn đến hàng loạt bài báo hư cấu, sai lệch và phiến diện, khiến độc giả càng có thêm lý do để chuyển sang theo dõi các trang tin trực tuyến như Business Insider, Buzzfeed và Vox. Sự dịch chuyển này dường như không có điểm dừng: trang Business Insider hiện có nhiều độc giả hơn cả tờ The Wall Street Journal.

Đáng lo ngại hơn, những kênh tin tức mới này có thể mang đến những chuẩn mực biên tập hoàn toàn mới, kết hợp giữa tin tức chính thống với “quảng cáo tự nhiên” (nội dung do các công ty đưa ra dưới vỏ bọc là các câu chuyện độc lập nửa vời), giữa nội dung phân tích với dịch vụ tư vấn của chính trang tin đó, giữa ảnh động gif với những tấm ảnh mèo con gợi nhớ đến báo chí ba xu giật gân từ thế kỷ XVIII, XIX. Tác giả Ryan Holiday, trong cuốn sách xuất sắc Trust me, I’m Lying (tạm dịch: Tin tôi đi, tôi đang nói dối đấy) đã chỉ ra rằng những blogger viết bài cho trang Buzzfeed và các trang tin thịnh hành khác được trả công dựa trên số lượt xem các bài viết của họ, nghĩa là sự thật thường bị bỏ qua trong cuộc đua đăng tin sớm nhất hoặc bảo đảm có một góc nhìn mới. Và khi Buzzfeed đã đăng bài thì khả năng câu chuyện đó được hãng tin CNN hay tờ Daily Mail Online trích dẫn là rất cao. Kết quả cuối cùng là chúng ta có một vòng luẩn quẩn những câu chuyện nửa giả nửa thật, hoặc chỉ đúng một phần, hoặc hoàn toàn bịa đặt chen vào mọi tầng lớp báo chí. Chúng được đón nhận bởi một bộ phận công chúng không quan tâm đến sự thật mà chỉ muốn tin vào những điều tồi tệ nhất. Không lấy làm lạ khi mọi người ngày càng trở nên hoài nghi.

Ai cũng vung gươm được

Nếu đã xem phim Chiến tranh giữa các vì sao[13], hẳn bạn sẽ nhớ hình ảnh thanh gươm ánh sáng, vũ khí được sử dụng trong những cuộc cận chiến giữa các hiệp sĩ Jedi và người Sith. Được chế tạo từ tia plasma cố định trong trường năng lượng, thanh gươm ánh sáng rất nặng và khó sử dụng, nhưng lại là vũ khí đáng sợ trong tay một cao thủ. Trong phần IV của bộ phim này, nhân vật Obi-Wan Kenobi đã nói rằng: “Ai cũng dùng được súng năng lượng hay que hàn, nhưng sử dụng thành thạo thanh gươm ánh sáng thì hẳn không phải người tầm thường.” Vài tháng trước, khi nhận được một tấm séc cho công việc tôi vừa hoàn tất tại Singapore, tôi đã đến chi nhánh Ngân hàng Doanh nghiệp HSBC tại Hồng Kông, hy vọng có thể gửi số tiền này một cách nhanh chóng và dễ dàng, nhưng lại được thông báo rằng giao dịch này sẽ phải chịu một khoản phí cao không ngờ và mất đến ba tuần mới hoàn thành. Kinh ngạc và điên tiết, tôi đã giải tỏa bức xúc trên Twitter. Để giữ uy tín, ngân hàng đã công khai phản hồi sau đó vài giờ, dù chỉ là lời gợi ý tôi liên lạc với tổng đài tại Anh. Khi kiểm tra tài khoản ngân hàng trên Internet vài ngày sau, tôi ngạc nhiên và hài lòng khi thấy tấm séc đã được xử lý xong và lệ phí đã giảm. Với Twitter, tôi nhận ra mình có cơ hội khiếu nại cho trường hợp này cao hơn nhiều (dùng súng máy) so với cách khiếu nại truyền thống là điền đơn phản ánh rồi chờ đợi điều khả quan nhất. Cách này thậm chí còn nhanh hơn thông báo cho quản lý ngân hàng.

Khi bố mẹ của Hasan Syed bị thất lạc hành lý trên chuyến bay từ Chicago đến Paris vào tháng Tám năm 2013, anh ta đã “rút gươm ánh sáng ra khỏi vỏ”. Quá chán chường với cách hãng hàng không British Airways xử lý vấn đề, Syed đã đưa câu chuyện lên Twitter. Nhưng thay vì chỉ “tweet[14]” lời phàn nàn của mình, anh đã mua gói “tweet quảng cáo” trên Twitter với giá 1 nghìn đô-la thông qua dịch vụ mua quảng cáo tích hợp trên mạng xã hội này, để cảnh báo với mọi người rằng dịch vụ chăm sóc khách hàng của hãng “quá khủng khiếp” và hãng “không thể lần ra hành lý của bạn”. Anh còn đe dọa sẽ còn chạy quảng cáo đến khi nào British Airways tìm thấy hành lý của bố mẹ anh.

So với quảng cáo truyền thống, việc đăng tải nội dung quảng cáo trên Twitter rẻ hơn, tập trung hơn (có thể hướng đến một nhóm đối tượng mục tiêu dựa trên vị trí địa lý, ngôn ngữ, giới tính, sở thích và các tiêu chí khác), có thể theo dõi và cải thiện theo thời gian thực. Trong trường hợp này, Syed đã hướng quảng cáo của anh đến những người theo dõi trang Twitter của British Airways tại Anh và Mỹ. Và do đây là lần đầu tiên một cá nhân mua hẳn quảng cáo trên Twitter để tấn công một tập đoàn quốc tế lớn toàn cầu, nên câu chuyện của Syed đã thu hút sự chú ý của giới truyền thông. Chỉ trong sáu giờ đồng hồ, trang blog công nghệ lừng danh Mashable tại Mỹ đã đăng lại câu chuyện này, dẫn đến làn sóng tweet lại, đăng blog và đưa tin trên các kênh truyền thông chính thống như BBC, Mail Online, Huffington Post, NBC News, cũng như hàng trăm trang tin và blog khác trên toàn thế giới.

Dĩ nhiên, Hasan Syed không phải là người duy nhất nhận ra sức mạnh của mạng xã hội. Ngày nay, bất kỳ ai truy cập Internet được đều có thể sử dụng Twitter hay Facebook để trút tâm sự. Chẳng hạn, các nhân viên đã có một vũ khí lợi hại để chống lại những ông chủ của họ (được chứng minh qua trường hợp của Edward Snowden[15] khi tố giác chính phủ Hoa Kỳ). Đồng thời, các doanh nghiệp có thể dễ dàng lan truyền tin đồn thất thiệt về đối thủ – tất cả những gì họ cần là một cái tên giả và địa chỉ e-mail không liên quan đến công ty của họ.

Các rào cản về địa lý cũng được san phẳng. Blogger ở nước này có thể phát ngôn một điều hoàn toàn bịa đặt về một cá nhân hoặc công ty nào đó ở nước khác, mà vẫn tự tin rằng anh ta sẽ không vướng vào rắc rối pháp lý bởi sự không nhất quán trong thể chế pháp luật giữa các quốc gia. Những cuộc tấn công dữ liệu thường được điều khiển từ nước ngoài, như trường hợp của Sony vào cuối năm 2014 khi phát hiện một lượng lớn e-mail nội bộ, tài liệu và thông tin cá nhân của nhân viên bị rò rỉ trong một cuộc tấn công được lên kế hoạch và có chủ đích tại Bắc Triều Tiên.

Do vậy, khả năng phá hoại một doanh nghiệp không chỉ giới hạn ở những người liên quan nữa. Bất cứ ai, vào bất cứ lúc nào và tại bất cứ đâu, cũng có thể mưu tính gây ra tình trạng chia rẽ và thiệt hại uy tín nghiêm trọng nhất.

Văn hóa bầy đàn tăng thêm thù oán

Một trong những kinh nghiệm ban đầu của tôi trong việc xây dựng và quản lý một cộng đồng trực tuyến là khi giúp một nhóm doanh nhân, nhà kinh tế và chính trị gia thiết kế, vận hành trang web của đồng tiền chung châu Âu. Đó là giai đoạn cuối thập niên 1990, trong bối cảnh nước Anh đang sôi sục trước viễn cảnh đồng tiền chung của khối EU và tự hỏi liệu họ có nên tham gia hay không. Có ý kiến cho rằng họ nên lập một trang web cung cấp thông tin hữu ích và chân thực nhằm giúp các doanh nghiệp Anh đối phó với một liên minh thương mại khổng lồ, sử dụng một đồng tiền mới mạnh mẽ hoạt động ngay bên cạnh nước Anh. Trang web cũng sẽ tạo ra một môi trường trung lập, trong đó các doanh nhân có thể thảo luận về những vấn đề mới nhất và tìm kiếm lời khuyên.

Không ngạc nhiên khi nhiệm vụ giữ cho cộng đồng này tập trung vào các vấn đề trước mắt – hiệu quả thực tiễn của việc sử dụng một đồng tiền duy nhất đối với các doanh nghiệp Anh, chứ không sa vào thắc mắc về vai trò chính trị của nước Anh – tỏ ra rất khó khăn. Phần lớn người dùng truy cập vào trang web này để hiểu rõ hơn vấn đề, dù họ phản đối việc sử dụng đồng tiền chung hay công khai phản đối khối EU, đều tôn trọng lập trường trung lập của trang web và tuân thủ nguyên tắc tham gia. Tuy nhiên, một bộ phận thiểu số quá khích lại liên tục tìm cách xáo trộn vấn đề và khiến cộng đồng này leo thang thành một trận khẩu chiến kéo dài như trong Nghị viện. Thậm chí, trang web còn nhiều lần bị tấn công.

May mắn là nhóm thiểu số quá khích này không bao giờ lấn át được nhóm đa số, một phần vì chúng tôi rất nghiêm túc đảm bảo mọi nội dung được đăng tải và thảo luận trên trang web không vượt quá giới hạn. Các thành viên vi phạm sẽ bị cảnh cáo và nếu tái phạm, tài khoản của họ sẽ bị khóa. Nhưng việc quản lý các cộng đồng và diễn đàn trực tuyến vào thời điểm đó vẫn khá minh bạch. Số lượng người truy cập Internet chưa nhiều và họ cũng không sử dụng công nghệ phức tạp để đăng nội dung. Hơn nữa, khi ấy Facebook, Twitter hay LinkedIn chưa xuất hiện, đồng nghĩa mọi người có ít nơi để tụ tập và bàn luận về những điều họ quan tâm, còn các trang web thời ấy lại tương đối khó sử dụng và không cho phép người dùng theo dõi người khác một cách riêng lẻ hay theo nhóm. Những cuộc tranh cãi hầu hết chỉ giới hạn trong phạm vi cộng đồng đang tranh luận về đề tài đó, hoặc thông qua các chiến dịch e-mail.

Bẵng đi một thập niên, tôi nhận ra mình đang dẫn đầu một nhóm quản lý nhiều trang Facebook và tài khoản Twitter cho một hãng sản xuất thiết bị viễn thông và điện thoại thông minh từ Trung Quốc. Từ một công ty non trẻ, họ đã nhảy vào hàng ngũ các doanh nghiệp hàng đầu trong cả hai lĩnh vực trên bằng cách sản xuất sản phẩm chất lượng cao với giá thấp. Và do là một công ty tư nhân, họ có thể dùng lợi nhuận để đầu tư nghiên cứu phát triển sản phẩm, đào tạo nhân viên mà không cần chia lại cho các nhà đầu tư. Câu chuyện của họ thật phi thường trên nhiều phương diện, nhưng đồng thời cũng bị bao phủ trong đám mây thị phi. Huawei – doanh nghiệp được nhắc đến – bị xem là có quan hệ thân cận với quân đội và chính quyền Trung Quốc, được hưởng lợi bất công từ nhà nước và sao chép công nghệ của các đối thủ. Đồng thời, một số chính phủ trên thế giới, đặc biệt là Washington, lo ngại rằng những công nghệ của hãng này có thể được sử dụng vào mục đích giám sát và tạo thành mối đe dọa đối với an ninh quốc gia.

Làm việc cho khách hàng này cho phép tôi nhìn rõ nhiều đối tượng khách hàng và các bên liên quan khác nhau về xuất thân, quan điểm, lập trường và kinh nghiệm đến thế nào trong môi trường trực tuyến. Một mặt, có rất nhiều người thật sự ấn tượng trước những sản phẩm của hãng và giá trị mà chúng đại diện. Một số người có thể không biết đây là một doanh nghiệp Trung Quốc, nhưng phần lớn hoàn toàn biết rõ và sẵn sàng nghi ngờ. Nhưng mặt khác, cũng có một lượng kha khá khách hàng đã mua sản phẩm, đánh giá sản phẩm có chất lượng kém và dịch vụ hỗ trợ hầu như không tồn tại. Lại có nhiều nhóm nhỏ khác, từ những người thiếu thiện cảm với sản phẩm có xuất xứ từ Trung Quốc cho đến những người lo ngại về tiếng xấu đối với môi trường của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, còn có một bộ phận đáng kể mong được làm việc cho một công ty đang phát triển nhanh và được xem là có chế độ đãi ngộ nhân viên tốt hơn nhiều doanh nghiệp Trung Quốc khác.

Chính bởi nhiều mối quan tâm xung khắc nhau như trên, nên một lượng lớn tương tác trực tuyến vốn không lành mạnh sẽ trở thành ác ý. Thậm chí trong khi nhiều người than phiền về chất lượng chăm sóc khách hàng của Huawei, các cuộc tranh luận này sẽ bị chen ngang bởi những người buộc tội hãng này vì chuyện không đâu, từ do thám chính phủ Ấn Độ, cấu kết với tổ chức Taliban cho đến mưu đồ đánh sập chính phủ các nước châu Phi. Những ai công khai khen ngợi Huawei thường bị cô lập và xem là tay sai hay phản bội. Có lúc, khoảng 7 nghìn người dùng từ Venezuela đã ùa vào trang Facebook toàn cầu của hãng để cáo buộc hãng đã không thực hiện cam kết nâng cấp một số dòng điện thoại. Cuộc tấn công được sắp xếp đúng vào thời điểm diễn ra sự kiện lớn nhất ngành điện thoại tại Barcelona.

Huawei đã làm dấy lên những quan điểm mạnh mẽ bất thường, nhưng Internet cũng trở thành môi trường biến động và dễ phân cực hơn rất nhiều kể từ khi mạng xã hội xuất hiện. Điều này chủ yếu là do bạn có thể tùy chọn và quyết định mình muốn lắng nghe ai và nghe điều gì, dẫn đến cảm giác mình đang “hùa theo bầy” ngay từ ban đầu. Và trong môi trường đó, cảm xúc điều khiển quan điểm trực tuyến cũng mạnh mẽ không kém lý trí. Chỉ cần bạn phát ngôn một điều gây tranh cãi hoặc đi ngược lại lập trường của cộng đồng, bạn sẽ gánh chịu hậu quả ngay lập tức và không được tha thứ.

Quan điểm không kiên định

Vào những năm 2000, giai đoạn mà cuộc cách mạng di động đang bén rễ, thời gian tập trung trung bình của con người vào là khoảng 12 giây. Nghiên cứu cho thấy hiện nay chúng ta chỉ có thể tập trung trong vòng 8 giây, tức chỉ nhiều hơn cá vàng 1 giây. Khi khả năng tập trung thu ngắn lại, nghĩa là khả năng tư duy logic và thấu đáo các vấn đề của chúng ta cũng giảm sút. Điều này dẫn đến những kỳ vọng, hành vi của chúng ta chỉ mang tính cục bộ và thay đổi chóng vánh. Và do đó, mọi việc trở nên càng khó khăn hơn đối với các doanh nghiệp. Hãy xem xét vụ tai tiếng khi hãng Sony Pictures bị tấn công vào cuối năm 2014. Khi đối diện với vụ rò rỉ thông tin, phản ứng đầu tiên của họ chỉ giới hạn trong những đồn đoán xem ai là người chủ mưu trong sự việc này, cũng như liệu sự cố này có liên quan gì đến bộ phim sắp ra mắt của hãng – The Interview, một bộ phim hài kể về hành trình ám sát nhà lãnh đạo Bắc Triều Tiên, Kim Jong Un. Nhưng rồi, thông tin về tiền lương và số an sinh xã hội của hơn 47 nghìn người, bao gồm các nhân viên và cựu nhân viên Sony, cộng tác viên tự do và diễn viên điện ảnh đã bị lộ. Tiếp sau đó là chi tiết về hệ thống an ninh của hãng, chìa khóa truy cập server và mật khẩu của mọi bộ phận trong hệ thống IT cùng rất nhiều tài khoản trên các mạng xã hội, chi tiết về các bí danh hãng dùng để giấu danh tính các ngôi sao điện ảnh hàng đầu, tài khoản e-mail của các lãnh đạo cấp cao trong Sony, kể cả CEO của hãng và chiến lược marketing – tất cả đều bị lộ. Những câu hỏi lớn và hoàn toàn có cơ sở bắt đầu được đặt ra về chất lượng hệ thống bảo mật thông tin của Sony. Tuy nhiên, câu chuyện lại đổi chiều một lần nữa khi giới truyền thông lần ra tình tiết trong các e-mail: chúng thể hiện những quan điểm mù quáng, kỳ thị chủng tộc, kỳ thị giới tính và quấy rối trong nội bộ hãng.

Không phải nói chúng ta cũng biết công chúng xúm vào câu chuyện nóng hổi mà những e-mail này tiết lộ nhanh đến thế nào – cùng tin đồn về những người nổi tiếng. Việc Sony phải vật lộn trước làn sóng dư luận là câu chuyện mang tính giải trí cao nhất mà Hollywood có được trong nhiều năm qua. Nhưng câu chuyện này cũng dấy lên những vấn đề quan trọng, liên quan đến nhiều lĩnh vực của giới truyền thông nói riêng cũng như công chúng nói chung. Liệu trong trường hợp này, có phải giới truyền thông đã hành động có phần giống với “đội chó săn” của Bình Nhưỡng? Tất cả các thông tin được công bố có thể được xem là “của chung”, được phân tích, công bố và thay đổi tùy ý? Chúng ta có cần biện pháp cảnh báo để bảo vệ tính bảo mật thông tin và đời tư của các cá nhân? Và chính xác thì công chúng cần quan tâm đến điều gì trong trường hợp này?

Hiển nhiên, trường hợp Sony bị tấn công mạng là một ví dụ khác thường: Phạm vi của thông tin rò rỉ lớn chưa từng có, bao gồm cả thông tin của những người nổi tiếng, những giám đốc cấp cao tại Hollywood và thậm chí cả các thành viên trong hoàng tộc Anh. Chúng dường như được giật dây bởi kẻ thù lớn nhất của Hoa Kỳ. Nhưng biến cố này đã cho chúng ta thấy được một sự thật bao trùm hơn: Với tâm lý bầy đàn và định kiến đám đông, rất ít người trong chúng ta có thời gian hay thậm chí là ý định giữ một lập trường vững vàng và có sự cân nhắc về nhiều vấn đề. Vì thế, chúng ta thường chỉ dính chặt với những điều mình đã biết hoặc gió chiều nào theo chiều ấy.

Đối với các doanh nghiệp, bản tính dễ thay đổi ý kiến của đám đông vừa là cơ hội, vừa là thách thức lớn. Công chúng có thể bị thuyết phục về nhiều vấn đề, mặc dù để thuyết phục được họ, doanh nghiệp phải hiểu biết sâu sắc về những định kiến cá nhân và đòi hỏi của từng người. Nhưng mặt khác, với sự tín nhiệm dành cho doanh nghiệp và thương hiệu ngày càng giảm sút; thông tin sai lệch, dễ nhầm lẫn và cố ý khiêu khích đám đông không ngừng được bơm thổi, công chúng có thể dễ dàng quay lưng lại với doanh nghiệp và thương hiệu chỉ trong nháy mắt, không hề báo trước mà cũng chẳng cần lý do cụ thể.

***

Dự trù những điều không thể lường trước là điều tối quan trọng trong một thế giới đầy rẫy sự bất thường như hiện nay. Nhưng trong môi trường nhiễu loạn đó, đâu là những dấu hiệu quan trọng và cần được giải quyết nghiêm túc? Chúng ta nên tin vào ai và điều gì? Binh pháp Tôn Tử viết: “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng.” Hiểu được kỳ vọng và hành vi của những người chống đối tổ chức, cũng như nắm rõ điểm yếu của doanh nghiệp một cách khách quan là điều rất quan trọng trong môi trường kinh doanh hiện nay. Nhưng đầu tiên, bạn cần phải nắm vững khung nguyên tắc cơ bản nhất để xem xét các nguy cơ tiềm ẩn trên mạng xã hội, cũng như ảnh hưởng của chúng đối với doanh nghiệp và danh tiếng của bạn như thế nào.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.