Tháng Tư năm 2014, hãng US Airways công khai hỏi ý kiến của một hành khách sau khi cô bị hoãn chuyến tại sân bay quốc tế Portland. Không may, nhân viên chăm sóc khách hàng đã vô tình đính kèm bức ảnh khiêu dâm của một phụ nữ khỏa thân bên chiếc máy bay mô hình ngay trên dòng tweet. Ngay lập tức, mạng Internet dậy sóng vì sự số này. Một số bình luận giận dữ nhưng phần lớn là kinh ngạc và hoang mang. Nhiều người đồn đoán về chuyện đã xảy ra. Một nhân viên bất mãn tìm cách trả thù chăng? Hay hãng hàng không đã bị tấn công mạng? Sự thật đơn giản hơn nhiều – trong lúc báo cáo một hình ảnh không phù hợp lên hệ thống quản lý marketing mạng xã hội, một thành viên thuộc bộ phận quản lý của US Airways đã vô tình đưa luôn hình ảnh này vào dòng phúc đáp của mình.
Nếu hãng US Airways có thể nhận được bất cứ điều gì an ủi từ tai nạn này, thì đó là phần lớn những khủng hoảng trên mạng xã hội không bắt nguồn từ các cuộc tấn công không lường trước của khách hàng đang giận dữ, nhân viên cũ bất mãn hay những đối tượng cố ý chống đối, mà là từ các hoạt động kinh doanh hằng ngày như dịch vụ chăm sóc khách hàng yếu kém, trang mạng xã hội của doanh nghiệp không được quản lý chu đáo hay các chương trình marketing trực tuyến được lên kế hoạch và quản lý lỏng lẻo. Phần lớn những vấn đề này đều có thể được sửa chữa.
Dịch vụ chăm sóc khách hàng yếu kém trên mạng
Trường hợp của US Airways là minh chứng cho tầm quan trọng của dịch vụ chăm sóc khách hàng trong công tác xây dựng hình ảnh doanh nghiệp ngày nay. Thực tế, dịch vụ chăm sóc khách hàng luôn là một bộ phận quan trọng, chỉ là trước đây những lời phàn nàn của khách hàng thường được xử lý qua điện thoại, e-mail hoặc qua gặp mặt trực tiếp, cũng như rất ít khi bị tiết lộ ra công chúng. Nhưng ngày nay, bất cứ ai cũng có thể phàn nàn công khai qua mạng xã hội và nếu họ đủ tức giận, có quan hệ đủ rộng hay có trí tưởng tượng đủ phong phú, thì một tình huống nhỏ cũng có thể dễ dàng bị xé ra to và thậm chí trở thành khủng hoảng.
Có hàng loạt nguyên nhân khiến nhiều tổ chức vấp phải vấn đề này. Một phần là vì nhiều người tin rằng các doanh nghiệp chỉ là những tổ chức khổng lồ, vô danh và chăm chăm vì lợi ích của mình, chỉ quan tâm đến giá cổ phiếu hơn là xử lý những lời phàn nàn của người tiêu dùng về sản phẩm. Đồng thời, sự thật là ngày nay Twitter và Facebook đã được biết đến rộng rãi như các công cụ tiện lợi và hữu hiệu nhằm thu hút sự chú ý của ngay cả những doanh nghiệp lớn nhất, hơn nhiều so với việc bỏ ra 20 phút ngồi chờ người bắt máy khi gọi đến một đường dây nóng. Và thời gian bạn phản hồi càng chậm – người dùng hiện nay thường chờ đợi phúc đáp ngay lập tức cho các câu hỏi và phàn nàn của họ trên mạng xã hội, thường chỉ trong vòng một giờ đồng hồ – sẽ càng cho thấy doanh nghiệp thiếu năng lực, không quan tâm đến người dùng hoặc có thái độ lẩn tránh; và càng có nhiều khả năng người tiêu dùng sẽ phàn nàn về doanh nghiệp của bạn một cách công khai.
Thông thường, những lời phàn nàn trực tuyến sẽ được người dùng đăng trực tiếp trên các trang mạng xã hội chính thức của công ty hoặc trên Yelp, TripAdvisor hay một trong các trang web đăng bình luận lớn khác. Nhưng với việc nhiều công ty chỉ giải đáp một phần rất nhỏ những câu hỏi này, ngay cả khi chúng được nêu trực tiếp lên trang mạng xã hội của doanh nghiệp, người tiêu dùng đang ngày càng nghĩ ra nhiều cách công phu để khiến doanh nghiệp phải chú ý. Việc khiếu nại trên Twitter hiện đang được ưa chuộng, một phần vì người dùng nhận ra các phóng viên, blogger và những người có ảnh hưởng thường sử dụng mạng xã hội này và có thể sẽ đọc thấy câu chuyện của họ. Theo một nguồn tin thân cận của hãng hàng không giá rẻ Air Asia, khoảng 40% những yêu cầu và câu hỏi không được giải đáp trên Facebook sẽ được đưa lên Twitter sau đó.
Một số người thậm chí còn đẩy sự việc đi xa hơn. Chúng ta đã thấy Hasan Syed mua quảng cáo trên Twitter để gây áp lực buộc British Airways phải ưu tiên tìm kiếm hành lý cho bố mẹ mình. Tại Trung Quốc, giáo viên tiếng Anh kiêm doanh nhân Luo Yonghao đã đăng lời phàn nàn của ông lên tài khoản Weibo về việc cánh cửa tủ lạnh ông mua của hãng Siemens cách đó 3-[5] giờ không thể đóng lại được. Tưởng rằng trường hợp của mình chỉ là cá biệt, ông đã rất ngạc nhiên khi phát hiện hàng trăm người khác cũng gặp vấn đề tương tự. Luo tiếp tục buộc Siemens phải có câu trả lời và doanh nghiệp Đức đã phản hồi bằng một thông cáo chính thức, khuyên người tiêu dùng gặp vấn đề với sản phẩm hãy liên hệ trực tiếp với nhóm dịch vụ chăm sóc khách hàng. Vài tuần sau đó, do những lời phàn nàn, chỉ trích của Luo và những người tiêu dùng khác, Siemens đã đưa ra một thông báo khác. Lần này, họ tuyên bố các sản phẩm của hãng hoàn toàn tuân thủ các quy định an toàn của Trung Quốc.
Không hài lòng với tuyên bố trên, Luo đe dọa sẽ mang tủ lạnh của mình cùng với hai chiếc bị lỗi khác đến đập nát ngay trước tổng hành dinh của Siemens tại Bắc Kinh. Lời đe dọa này đã được ông thực hiện chỉ ít lâu sau ngay trước một nhóm các nhà báo, blogger và những nhà hoạt động vì quyền lợi người tiêu dùng. Ông đã lật ngược và đập nát những chiếc tủ lạnh này bằng búa tạ, sau đó tổ chức một cuộc họp báo buộc Siemens phải thừa nhận lỗi sản xuất và ra quyết định thu hồi. Ông tiếp tục đăng tải hình ảnh và video về những hành động này trên trang blog của mình. Siemens sau đó đã phải thừa nhận rằng cửa tủ lạnh có vấn đề và chính thức xin lỗi.
Cũng như Siemens, British Airways và rất nhiều doanh nghiệp khác đã phải trả giá cho phát hiện của mình, rằng việc xử lý những khiếu nại của người tiêu dùng trên mạng xã hội phải thật nhanh chóng, thừa nhận vấn đề (nếu có) và luôn sử dụng ngôn ngữ thân tình và thông cảm. Một khía cạnh quan trọng khác nữa là họ cần xem xét người tiêu dùng có nhiều mối quan hệ hay không: Nguyên tắc vàng là nếu người tiêu dùng càng có nhiều mối quan hệ, thì họ càng có khả năng gây nhiều tổn thất. Là một người vô cùng nổi tiếng trên mạng, Luo Yonghao có hàng chục nghìn người theo dõi và được biết đến rộng rãi trong nhiều cộng đồng tại Bắc Kinh và các thành phố khác. Siemens có thể đã biết danh ông, nhưng có vẻ họ đã đánh giá quá thấp mức độ giận dữ và khả năng vận động công chúng của ông.
Nếu được xử lý nhanh chóng và công khai, phần lớn những cơn giận của khách hàng sẽ được dập tắt chỉ sau vài thông tin tiêu cực; và rất ít trong số đó có thể trở thành một cuộc khủng hoảng lan rộng. Nhưng một khi lời phàn nàn đã trở thành cuộc khủng hoảng toàn phần, thì ảnh hưởng của nó có thể vô cùng nghiêm trọng, đặc biệt nếu doanh nghiệp của bạn có quy mô nhỏ với nguồn lực hạn chế. Một ví dụ điển hình là Lemp Brewpub & Kitchen, một nhà hàng kiêm cơ sở ủ bia nhỏ tại Gurgaon, ngoại ô New Delhi. Tháng Sáu năm 2013, một nhóm tám người bạn đã đến Lemp để thử thực đơn “Bữa sáng muộn Chủ nhật theo phong cách Hawaii” theo một lời giới thiệu đăng trên chủ của nhà hàng Zomato. Chỉ có điều thực đơn đặc biệt theo phong cách Hawaii không được phục vụ tại nhà hàng hôm đó vì bếp trưởng bị ốm; và món ăn họ gọi thay cho thực đơn này lại ra rất chậm, nguội lạnh và nhạt nhẽo. Hơn nữa, họ còn phải trả với giá rất cao. Mọi việc còn tồi tệ hơn vì khi lên tiếng phàn nàn, họ đã bị quản lý và nhân viên nhà hàng đe dọa bằng vũ lực, khiến họ phải gọi cảnh sát. Tuy nhiên, cảnh sát lại đứng về phía nhà hàng và dẫn cả nhóm về đồn gần nhất để thẩm vấn, mặc dù sau đó tất cả đều được thả. Bất bình về cách cư xử này, cả nhóm đã tự giải quyết bằng cách đăng tải một bài viết chung trên blog để kể lại chi tiết vụ việc; và chủ nhà hàng Lemp đã trả lời bằng cách đe dọa kiện cả nhóm tội phỉ báng (dù sau đó nhà hàng không thực hiện lời đe dọa này). Câu chuyện này lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội như một đám cháy rừng. Và như rất nhiều trường hợp khác, công chúng luôn đứng về phía những người thấp cổ bé họng hơn. Kết quả là điểm đánh giá của Lemp trên mạng rơi từ 3/5 xuống 1,2/5 điểm. Khách hàng tẩy chay và nhà hàng phải đóng cửa vài tháng sau đó.
Các chương trình marketing trực tuyến được lên kế hoạch và quản lý lỏng lẻo
Với nhiều doanh nghiệp, mạng xã hội phần lớn được sử dụng cho mục đích marketing và PR, nhằm khuyến khích người tiêu dùng nói về các sản phẩm hay dịch vụ mới đầy hấp dẫn – bất kể doanh nghiệp thực hiện các chương trình dành cho blogger, các chiến dịch trên mạng xã hội hay các ý tưởng sáng tạo trên nền tảng cộng đồng. Hiển nhiên, mạng xã hội đang mang lại cơ hội vô cùng hấp dẫn để họ tiếp cận những người tiêu dùng mới và xây dựng mối quan hệ sâu sắc, có lợi cho cả hai phía. Khi các chương trình và chiến dịch marketing được xây dựng và tiến hành nhằm khuyến khích người tiêu dùng tham gia, chúng có thể gặt hái thành công rực rỡ (hãy nhớ đến chiến dịch rất thành công của Old Spice – “Think Like A Man, Man” (Hãy suy nghĩ như đàn ông, hỡi các quý ông), trong đó cựu vận động viên bóng bầu dục Isaiah Mustafa đã đóng các video trả lời câu hỏi do công chúng gửi đến qua trang Twitter và Facebook). Tuy nhiên, nếu xử lý không khéo, mạng xã hội có thể trở thành một nguy cơ lớn. Chúng ta đã chứng kiến những mánh khóe phản cảm và hèn hạ bị chỉ trích nặng nề trên mạng khi bị phát hiện ra, dù bằng cách này hay cách khác. Điều quan trọng là các chương trình marketing phải gần gũi, không làm phiền người tiêu dùng và không quá nặng yếu tố quảng cáo, đồng thời mang lại giá trị cộng thêm cho người dùng và có khả năng duy trì mối quan hệ lâu dài.
Các chương trình marketing trên mạng xã hội cũng cần chú ý tránh gợi ra những lời chỉ trích không cần thiết đối với các hoạt động của doanh nghiệp. Tháng Mười một năm 2013, J. P. Morgan đã thông báo rầm rộ trên Twitter về việc một trong các chuyên gia phố Wall hàng đầu của mình sẵn sàng trả lời các câu hỏi của sinh viên trong một giờ đồng hồ và kêu gọi mọi người đặt câu hỏi trước thông qua hashtag #AskJPM. Nhưng chương trình này đã lập tức đi chệch hướng khi hàng nghìn người chỉ trích vai trò của ngân hàng này trong cuộc khủng hoảng kinh tế.
Trả lời nhanh nào! Bạn đang ngồi trong một căn phòng không có chìa khóa, với một cái ghế, hai chiếc kẹp giấy và một bóng đèn. Làm thế nào bạn lừa được các nhà đầu tư? #AskJPM @jpmorgan #nặcdanh
Tôi ghét những trò gian lận thế chấp, lũng đoạn thị trường, lạm dụng thẻ tín dụng, đầu cơ tỷ giá và cho vay dưới chuẩn, CÓ PHẢI TÔI ĐÃ TRỞ NÊN ĐA DẠNG HÓA không? #AskJPM
Tôi có thể đòi lại nhà của mình không? #AskJPM
Sáu giờ sau, ngân hàng đã rút lại kế hoạch hỏi đáp này. #AskJPM đã vấp phải phản ứng ngược vì ngân hàng không xác định được mức độ và quy mô phản đối của công chúng đối với họ. Tương tự như trường hợp của #QantasLuxury, J. P. Morgan đã vô tình tạo cơ hội để công chúng có dịp đồng loạt trút bực tức và giận dữ của họ.
Một sai lầm mà các doanh nghiệp thường xuyên mắc phải nữa là đưa ra nhiều lời hứa hẹn nhưng lại thực hiện rất ít. Ví dụ, chiến dịch trên mạng xã hội của Domino’s Pizza tại Úc đã tuyên bố một sự đổi mới quan trọng trong hoạt động của hãng – “Các bạn có đoán ra tuyên bố quan trọng nhất của chúng tôi trong 20 năm qua là gì không? Đó là một #bướcngoặt”. Thông điệp này đã được đăng tải trên Twitter. Nhưng cuối cùng, đó chỉ là việc ra mắt một dòng pizza mới với các nguyên liệu cao cấp. Phản ứng của công chúng ập đến rất nhanh và dữ dội. “Thật là phí thời gian”, một người theo dõi trang Facebook của hãng tuyên bố. Một người khác bình luận: “Thế ra ĐÂY là tuyên bố quan trọng sao??? Trời đất. Thật đáng thất vọng.” Còn @thesleepydumpling than phiền trên Twitter: “Vì thứ này mà tôi bị quấy rầy suốt cả tuần nay à?? Bộ phận marketing đáng bị đuổi hết!” Nhưng một số người còn đi xa hơn: “Tôi đang xóa e-mail Domino’s gửi cho mình ngay lúc này. Tôi sẽ không nhận thông tin marketing từ họ nữa, mà cũng chẳng gọi pizza nữa” – tài khoản blackvulvan[3] tức giận bình luận.
Việc đánh giá thấp nhu cầu cũng có thể dẫn đến sự tức giận tăng cao. Tháng Sáu năm 2013, McDonald’s đã tung ra chiến dịch khuyến mãi “Chuyện cổ tích Hello Kitty tại Singapore”, theo đó mỗi tuần sẽ có một thiết kế mới và đặc biệt xuất hiện tại các cửa hàng. Nhưng McDonald’s đã đánh giá quá thấp nhu cầu đối với loại đồ chơi này, đặc biệt là cho món món cuối cùng, vốn chưa từng có trước đây: “Cục xương biết hát”, dựa trên một câu chuyện cổ Grimm. Điều này khiến khách hàng xếp hàng dài trước các cửa hàng và gần như nổi loạn khi món đồ chơi này bị cháy hàng; và một cơn bão phàn nàn liền tung hoành trên trang web và Facebook của McDonald’s.
Tự động hóa hoạt động trên mạng xã hội
Mạng xã hội là phương tiện truyền thông mang tính đòi hỏi cao: khối lượng các bài viết về bạn rất lớn, công chúng luôn đặt ra những câu hỏi mới và bạn luôn phải mang lại những thông tin mới mẻ cho người tiêu dùng. Hơn thế nữa, các cuộc tranh luận trực tuyến không bao giờ kết thúc vào lúc 5 giờ chiều để bắt đầu lại vào 9 giờ sáng hôm sau, buộc bạn phải nghĩ ra cách khiến thông điệp của mình lan đến người tiêu dùng ở cách mình nửa vòng trái đất, khi bạn bận họp hành, đang ngủ say hoặc đi nghỉ mát. Vừa đòi hỏi kỹ năng vừa đòi hỏi cảm xúc con người, việc quản lý hình ảnh trực tuyến của doanh nghiệp vừa tốn thời gian, vừa tốn tiền bạc hơn nhiều so với bạn có thể tưởng tượng. Vì thế, ý tưởng tự động hóa việc quản lý các kênh truyền thông trên mạng xã hội đã trở nên rất hấp dẫn, cho phép doanh nghiệp hoạt động nhanh hơn và hiệu quả hơn, thông qua đăng tải các nội dung của bạn vào một giờ nhất định, trả lời tin nhắn và chào mừng người dùng kết nối với bạn trên mạng.
Tuy nhiên, việc này có thể dẫn đến những sai lầm khiến bạn phải trả giá đắt. Các chương trình trả lời tự động có thể hiểu sai hoặc trả lời sai cho người dùng – một cách không tốt chút nào để khởi đầu mối quan hệ với khách hàng và thường dẫn đến làn sóng phàn nàn trên mạng. Trả lời tự động cũng đúng với bản chất của nó: một cách giải quyết máy móc cho vấn đề cần đến yếu tố con người. Hơn thế nữa, những dòng tweet được tự động đặt giờ đăng tải có thể vô tình được đăng tại thời điểm có một thảm họa tự nhiên hoặc sự kiện đáng tiếc bất ngờ xảy ra, khiến doanh nghiệp của bạn trở nên thiếu chuyên nghiệp, thiếu ý thức hoặc không quan tâm đến người tiêu dùng. Guy Kawasaki, vốn được xem là một chuyên gia về mạng xã hội và nổi tiếng vì thường đăng tải hàng loạt tweet, đã bị chỉ trích nặng nề khi tiếp tục đăng tin trong thời điểm sự kiện Marathon tại Boston bị đánh bom vào tháng Tư năm 2013.
Các chiến dịch sử dụng công cụ quản lý mạng xã hội tự động có thể dễ dàng đi chệch hướng. Coca-Cola đã phải ngừng một chiến dịch marketing trên mạng xã hội được tung ra vào dịp Superbowl[26] năm 2015, kêu gọi người tiêu dùng đáp lại những dòng tweet tiêu cực bằng hashtag #makeithappy (hãy vui lên). Hashtag này sẽ được tự động chuyển thành những hình ảnh vui vẻ nhờ công nghệ mã hóa ký tự ASCII. Coca-Cola tuyên bố rằng mục đích của chiến dịch này là để “chống lại các cảm xúc tiêu cực đang làm ô nhiễm nội dung và bình luận trên mạng xã hội Internet”, nhưng lại không tính đến việc một blogger trên trang Gawker nhận ra một dòng tweet mang tính phân biệt chủng tộc được biến thành hình ảnh của một chú ong. Người này đã phát triển một phần mềm Twitter tại @MeinKampf, tự động đăng tải các dòng tweet từ Mein Kampf cùng hashtag #makeithappy, khiến phần mềm tự động của Coke bắt đầu tuôn ra các đoạn trích từ tuyên ngôn của Hitler, hòa lẫn với biểu tượng các nhân vật hoạt hình, hòn đảo đầy nắng và tàu cướp biển.
An ninh công nghệ
Ngày nay, hầu như mọi thứ – các tài liệu, dữ liệu, e-mail và những cuộc trao đổi chính thức – đều được số hóa và có thể được truy cập từ bất kỳ đâu, vào bất kỳ lúc nào và được chia sẻ vô cùng dễ dàng. Như chúng ta đã thấy trong chương 5, một nhân viên bất mãn có thể dễ dàng gây ra tổn thất nặng nề cho công ty bằng cách công bố các thông tin tuyệt mật hoặc dữ liệu thuộc sở hữu của doanh nghiệp lên WikiLeaks, các trang web chia sẻ thông tin như PasteBin hoặc trang web tương tự được mã hóa là ZeroBin.
Đồng thời ngày nay, giới hacker cũng dễ dàng tìm thấy khuyết điểm trong hệ thống an ninh mạng của doanh nghiệp. Thâm nhập trái phép đã xuất hiện từ đầu thế kỷ XX, nhưng bấy giờ chỉ hạn chế trong cộng đồng khép kín của các nhà toán học, chuyên gia mã hóa và máy tính cho mãi đến thập niên 1980, khi một nhóm thiếu niên trước đó hoạt động trong bóng tối bắt đầu thâm nhập vào hệ thống mạng của các công ty viễn thông và ban ngành chính phủ, chủ yếu để đùa vui hoặc để tránh tốn cước phí gọi điện thoại đường dài. Tuy nhiên, các hacker ngày nay đã khác xa rất nhiều: Họ là những kẻ chuyên nghiệp, vô danh, làm việc toàn thời gian với văn phòng riêng, máy chủ riêng và ISP riêng. Họ đánh cắp và mua bán mật khẩu, thông tin cá nhân cùng các chi tiết thẻ tín dụng cho những người trả giá cao nhất.
Phụ thuộc chủ yếu vào các phần mềm malware (“thuật ngữ dùng để chỉ chung các loại phần mềm độc hại hoặc xâm lấn, bao gồm virus máy tính, sâu máy tính, phần mềm trojan[27], phần mềm đòi tiền chuộc, phần mềm do thám, phần mềm quảng cáo, phần mềm đe dọa và các chương trình độc hại khác”) và phishing (“cố gắng chiếm đoạt các thông tin nhạy cảm như tên người dùng, mật khẩu và thông tin thẻ tín dụng và đôi khi là lừa đảo gián tiếp cả tiền bạc, bằng cách ngụy tạo thành một trang web đáng tin cậy trong các giao dịch trực tuyến”) nhằm vượt qua tường lửa của doanh nghiệp, nhiều hacker hiện nay đã công khai tấn công các mạng xã hội. Lý do là vì họ có thể khai thác những điểm yếu trong hành vi của con người thay vì tìm các khuyết điểm của một hệ thống IT phức tạp nhưng được bảo vệ kỹ lưỡng. Và với việc ngày nay rất nhiều hoạt động trên các trang mạng xã hội của doanh nghiệp và cá nhân được thực hiện thông qua điện thoại thông minh, cùng với việc nhiều mật khẩu vốn được định ra để bảo vệ quyền truy cập vào các tài khoản này lại vô cùng đơn giản và rất ít người sử dụng quy trình bảo mật hai bước, thế nên mạng xã hội ngày càng trở nên dễ bị tấn công bởi kỹ thuật gọi là kỹ nghệ xã hội (đôi khi còn được biết đến với cái tên “hack mềm”).
Theo báo cáo của công ty an ninh mạng Kaspersky Lab, hơn 20% các vụ lừa đảo phishing ngày nay tập trung tấn công vào người dùng Facebook. Ví dụ, các hacker thường nhắm đến người dùng thông qua e-mail hay thông báo mới được thiết kế bắt chước theo thông báo từ Facebook, Twitter hay YouTube, rồi dựng nên một trang web giả dành cho điện thoại di động bắt chước trang đăng nhập vào Facebook. Họ cũng có thể dựng nên một trang Facebook hoặc Twitter giả dưới tên của doanh nghiệp của bạn rồi mời gọi các thành viên theo dõi trang chính thức tham gia các cuộc thi và khuyến mãi giả, nhằm chiếm lấy địa chỉ e-mail và thông tin thẻ tín dụng của họ. Một cách lừa đảo thường thấy nữa là đăng ký các tên tài khoản trên Twitter, Facebook và Instagram trước khi chủ nhân thật sự của chúng kịp đăng ký, rồi dẫn người theo dõi về các trang web lừa đảo, đánh bạc hoặc khiêu dâm. Ở đây, thông tin người dùng sẽ bị ghi lại. Tương tự, các hacker có thể điều khiển nhóm quản lý trang mạng xã hội của doanh nghiệp bằng cách giả vờ làm đối tác kinh doanh hoặc một nhân viên của công ty để lấy quyền truy cập hệ thống IT.
Không phải nguy cơ với bất cứ tổ chức nào cũng giống như nhau. Trong một cuộc phỏng vấn cho cuốn sách này, Greg Mancusi-Ungaro, chuyên viên bộ phận dự phòng rủi ro trực tuyến và giảm thiểu thiệt hại tại BrandProtect chia sẻ: Các doanh nghiệp lớn như Sony, J. P. Morgan hay Target – chuỗi trung tâm mua sắm giá rẻ tại Mỹ – đều từng bị các hacker lợi dụng tên tuổi, không chỉ vì các doanh nghiệp này được nhiều người biết đến mà còn vì họ được người tiêu dùng tin tưởng; như vậy chúng sẽ dễ dàng dẫn dụ người dùng nhấp vào các tài khoản giả, thông báo hay e-mail. Tuy nhiên, những vụ lừa đảo chiếm đoạt thông tin thường nhắm vào cá nhân, nhưng doanh nghiệp lại phải chịu nhiều thiệt hại từ chúng. Target đã bị tấn công vào cuối năm 2013, không phải bởi những kẻ tấn công muốn phá hoại hãng này hay bôi nhọ danh tiếng, mà vì họ muốn trộm thông tin thẻ tín dụng và các thông tin cá nhân khác từ khách hàng của Target; và đã có khoảng 70 triệu thông tin như thế bị ảnh hưởng. Không chỉ vậy, công ty này đã phải chịu tổn thất nặng nề sau vụ tấn công, với hậu quả ước tính lên đến 160 triệu đô-la và kéo theo những nghi vấn nghiêm trọng về năng lực vận hành của công ty, một phần dẫn đến quyết định từ chức của CEO.
Sự hiện diện trên mạng xã hội rộng mở và nhiễu nhương
Các doanh nghiệp đã phản ứng lại thực tế rằng ngày càng có nhiều người nhắc đến họ trên các trang mạng xã hội, bằng cách cho ra đời hàng loạt các tài khoản chính thức trên Facebook, Twitter, YouTube, Instagram cùng nhiều trang mạng xã hội khác. Kết quả là họ có thể hiểu biết sâu sắc hơn về kỳ vọng và nhu cầu của người tiêu dùng cũng như những đối tượng có liên quan khác, đồng thời sở hữu một phương tiện có sẵn để tiếp cận người dùng và một phương thức quản lý vấn đề khủng hoảng hiệu quả hơn. Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn cho cuốn sách này, James Leavesley, CEO của nền tảng quản lý rủi ro mạng xã hội CrowdControlHQ tại Anh, đã cảnh báo về việc mọi người vội vã xây dựng các trang mạng xã hội, thực hiện các chiến dịch và phân tán hoạt động marketing và chăm sóc khách hàng trên hàng trăm tài khoản chính thức lẫn không chính thức trên Twitter và Facebook. Chúng được quản lý bởi một tập thể lộn xộn bao gồm nhân viên, nhân viên cũ và đối tác kinh doanh. Cách thực hiện này rất tốn thời gian, chi phí vận hành và có thể dẫn đến sự thiếu nhất quán trong logo, thiết kế, ngôn ngữ và ngữ điệu. Theo cảnh báo của James, điều này có thể tạo cảm giác rằng doanh nghiệp không biết chuyện gì đang xảy ra, không quan tâm công chúng nhìn nhận như thế nào hoặc không thèm bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.
Thiết lập mạng lưới quá dàn trải trên các mạng xã hội cũng khiến việc đảm bảo nội dung thú vị và bổ ích trở nên khó khăn, đồng thời có thể dẫn đến những sai sót thông tin không chính xác hoặc lỗi thời. Điều này làm tăng khả năng người dùng phàn nàn và tạo điều kiện cho các nhà hoạt động và những người phản đối dễ dàng gây rắc rối. Điều này cũng có nghĩa doanh nghiệp của bạn phải đối diện với nguy cơ pháp lý lớn hơn nếu những phàn nàn đó không được báo cáo kịp thời (nếu bạn đang kinh doanh trong các ngành được quản lý chặt chẽ như y tế), hoặc các tuyên bố hay ý kiến dễ bị hiểu lầm của bên thứ ba không được kịp thời xóa bỏ (vốn là quy định bắt buộc tại Úc). Theo Leavesley, việc lập các tài khoản mạng xã hội chính thức một cách tràn lan có thể khiến doanh nghiệp dễ vấp phải các nguy cơ an toàn mạng hơn. Càng có nhiều tài khoản, bạn càng có nhiều điểm yếu tiềm tàng và càng khó theo dõi xem ai lợi dụng những điểm yếu đó.
Tự động hóa công cụ tìm kiếm
Nếu mạng xã hội chủ yếu đặt ra nguy cơ gián tiếp với kết cấu IT của doanh nghiệp, rồi từ đó tác động lên danh tiếng, thì hình thức công cụ tìm kiếm có thể ảnh hưởng đến danh tiếng của doanh nghiệp theo một cách trực tiếp hơn rất nhiều. Nguy cơ trên các trang tìm kiếm có hai hình thức chính: thông tin tiêu cực bị gắn với tên công ty hoặc thương hiệu khi người dùng gõ lên thanh tìm kiếm, cùng các thông tin, bình luận tiêu cực hiện lên trong kết quả tìm kiếm. Cả hai hình thức này đều xuất phát từ mạng xã hội trên một phương diện nào đó. Vấn đề là cả hai đều là quy trình tự động và Google, Yahoo cũng như các công cụ tìm kiếm khác luôn bảo mật thuật toán của họ, cũng như thường xuyên thay đổi chúng, khiến việc xóa bỏ các thông tin tiêu cực trở nên khó khăn – kể cả khi những thông tin này không công bằng, không chính xác, sai lệch hay cố ý bôi nhọ.
Một bài học kinh nghiệm quý báu có thể rút ra từ trường hợp của công ty bán lẻ giày Robinson’s Shoes tại Bắc Ireland. Tháng Mười năm 2012, một blogger kiêm tín đồ giày Jesper Ingevaldsson đã đăng trên Shoegazing, một trang blog nổi tiếng ở Thụy Sĩ về giày nam, than phiền rằng anh ta đã có “một trải nghiệm mua sắm và chăm sóc khách hàng tệ hại nhất trên mạng từ trước đến nay”, khi mua sắm trên trang web của công ty này. Vài tuần trước đó, anh ta đã đặt mua một đôi giày đắt tiền từ web của Robinson’s, nhưng đôi giày đã bị giao trễ hai tháng trời và nhanh chóng nứt phần mũi. Được yêu cầu gửi trả lại đôi giày này qua đường bưu điện và đợi sản xuất một đôi giày khác, Ingevaldsson đã đòi được hoàn tiền, nhưng chỉ nhận được tiền vài tuần sau đó, sau khi bị bắt chờ một đôi giày mới chưa bao giờ được chuyển đến.
Mạng Internet rất quan trọng đối với Robinson’s Shoes – khoảng 85% doanh số của công ty đến từ kinh doanh trực tuyến. Nhưng bình luận của Ingevaldsson đã nhanh chóng leo lên vị trí thứ hai trên trang kết quả của Google khi tìm kiếm tên công ty, khiến công ty thiệt hại doanh số và dường như không thể phục hồi. Cuối cùng, nhà bán lẻ này đã phải thuyết phục Ingevaldsson xóa bỏ bài đăng với lý do rằng thật không công bằng khi một bình luận đơn lẻ lại gây tác động bóp méo đến thế đối với kết quả kinh doanh của công ty. Nhưng Ingevaldsson đã đáp lại rằng anh ta không thể tự xóa bình luận này, vì thế một giải pháp dung hòa đã được đưa ra. Theo đó, tựa đề bài đăng này được sửa thành “Robison’s Shoes: Tranh cãi và giải pháp” cùng một ghi chú được thêm vào để thông báo rằng vấn đề đã được hai bên đồng thuận giải quyết. Hai năm sau đó, bài bình luận này vẫn đứng trong top 5 kết quả tìm kiếm trên Google.
Robinson’s vẫn có thể tự xem họ may mắn khi bình luận của Ingevaldsson còn chưa xuất hiện trong phần “tự động gợi ý” của Google – công cụ gợi ý cho người dùng những từ khóa sẽ xuất hiện khi gõ yêu cầu vào thanh tìm kiếm. Theo SearchEngineLand, công cụ tự động gợi ý của Google sẽ “đưa ra các từ khóa dựa trên kết quả tổng hợp từ khối lượng tìm kiếm, số lượt nhắc đến trên mạng xã hội và khối lượng nội dung trên các trang web đối với một từ nào đó.” Về lý thuyết, kết quả này phải phản ánh đúng thực tế và kịp thời. Ví dụ, vào lúc chúng tôi viết cuốn sách này, nếu gõ cụm “Barack Obama” vào trang Googlecom, bạn sẽ được gợi ý các từ khóa “Barack Obama twitter”, “sự thật về Barack Obama” và “con gái Barack Obama” – không có từ nào trong số này có thể gây vấn đề.
Tuy nhiên, gợi ý tự động cũng cung cấp những gợi ý có khả năng gây phản ứng tiêu cực (bằng cách đưa người dùng đến những thông tin tiêu cực) và ảnh hưởng đến nhận thức của người dùng (bằng cách làm trầm trọng thêm những thông tin tiêu cực và định kiến). Ví dụ, khi gõ “BP”, bạn sẽ thấy một trong những từ khóa được Google gợi ý hàng đầu (tại thời điểm viết cuốn sách này) là “tràn dầu” – rõ ràng là muốn nhắc đến sự kiện nổ dàn khoan Deepwater Horizon. Tuy không nhằm lợi ích gì, nhưng việc này không thể làm một doanh nghiệp quy mô lớn như BP suy suyển. Nhưng tác hại lớn hơn của các gợi ý tự động này là việc chúng có thể dựa trên các thông tin gây hiểu lầm, hoặc trong vài trường hợp là hoàn toàn bịa đặt. Năm 2012, một người đàn ông Nhật Bản giấu tên đã kiến nghị xin lệnh cấm đối với Google tại Nhật Bản khi phát hiện ra khi tìm kiếm, tên mình bị gắn với những tên tội phạm nghiêm trọng mà ông không hề dính líu. Vì thế, ông đã bị đuổi việc dù khẳng định rằng ông đã cố gắng thuyết phục các nhà tuyển dụng rằng mình vô tội. Tuy thua kiện trong vụ việc này, nhưng Google vẫn từ chối thay đổi kết quả tìm kiếm với lý do đây là kết quả được thực hiện một cách tự động, không hề vi phạm quyền riêng tư của ông và việc này không được xử lý theo luật pháp Nhật Bản do server được đặt tại nước Mỹ.
***
Những nguy cơ từ mạng xã hội rất đa dạng và phong phú, tùy thuộc vào công ty, ngành hoạt động và bối cảnh xã hội, chính trị, kinh tế và truyền thông. Hiểu được tình cảnh này, luôn đề cao cảnh giác mọi lúc và có một cơ chế phòng vệ vững mạnh là những yếu tố then chốt để bạn giữ được danh tiếng vững mạnh trên Internet. Phần lớn thành công còn tùy thuộc vào việc doanh nghiệp của bạn được nhìn nhận đã phản ứng như thế nào. Đôi khi điều này trở thành thử thách khó khăn khi doanh nghiệp được kỳ vọng phải phản ứng nhanh như chớp, trong khi vẫn phải trung thực và minh bạch. Bằng cách phân tích các ví dụ về cách thức mà nhiều doanh nghiệp xử lý hiệu quả và chưa hiệu quả, phần tiếp theo của cuốn sách sẽ đưa ra hướng giải quyết một số nguy cơ thường gặp được nhắc đến ở trên.