Cách đây không lâu, qua cánh cổng của những giấc mơ, tôi đã đến thăm vùng đất nơi tọa lạc Thành phố Hủy diệt nổi tiếng. Tôi vô cùng thích thú khi biết rằng nhờ tinh thần công ích của một số cư dân, một tuyến đường sắt gần đây đã được thiết lập nối liền thị trấn đông đúc, thịnh vượng này với Thành phố Thiên đàng. Sẵn có chút thời gian rảnh rỗi, tôi quyết định thỏa mãn sự tò mò phóng khoáng của mình bằng một chuyến hành trình đến đó. Thế là, vào một buổi sáng đẹp trời, sau khi thanh toán hóa dơn khách sạn và dặn người khuân vác xếp hành lý của tôi lên phía sau một cỗ xe ngựa, tôi bước lên xe và khởi hành đến nhà ga. Thật may mắn cho tôi khi được tận hưởng bầu bạn của một quý ông—ông Smooth-it-away—người, dẫu chưa từng đặt chân đến Thành phố Thiên đàng, lại tỏ ra am hiểu luật lệ, phong tục, chính sách và số liệu thống kê nơi đó chẳng kém gì Thành phố Hủy diệt, quê hương ông. Hơn nữa, với tư cách là một thành viên hội đồng quản trị công ty đường sắt và là một trong những cổ đông lớn nhất, ông nắm trong tay mọi thông tin cần thiết về doanh nghiệp đáng ca ngợi ấy.

Cỗ xe của chúng tôi lộc cộc rời khỏi thành phố, và chỉ cách vùng ngoại ô một quãng ngắn đã đi qua một cây cầu được xây dựng rất thanh nhã, nhưng theo tôi nghĩ thì có phần hơi quá mỏng manh để chịu được trọng lượng đáng kể nào. Hai bên là một vùng đầm lầy mênh mông, thứ chẳng thể nào khó chịu hơn về cả thị giác lẫn khứu giác, ngay cả khi tất cả cống rãnh trên đời này đều trút chất ô nhiễm của chúng xuống đó.

"Đây," ông Smooth-it-away nhận xét, "chính là Đầm lầy Thất vọng nổi tiếng—một nỗi ô nhục cho cả vùng; và càng tệ hơn khi nó có thể dễ dàng được san lấp thành đất cứng."

"Tôi được biết," tôi nói, "rằng những nỗ lực đã được thực hiện cho mục đích đó từ thời xửa thời xưa. Bunyan có nhắc đến việc hơn hai mươi ngàn xe chở những chỉ dẫn hữu ích đã được đổ xuống đây mà chẳng đem lại tác dụng gì."

"Rất có thể! Và người ta có thể mong đợi tác dụng gì từ những thứ mong manh vô thực ấy chứ?" ông Smooth-it-away kêu lên. "Anh quan sát cây cầu tiện lợi này mà xem. Chúng tôi đã có được một nền móng vững chắc cho nó bằng cách ném xuống đầm lầy một số ấn bản sách luân lý, các tập sách triết học Pháp và chủ nghĩa duy lý Đức; các bài luận thuyết, bài giảng và tiểu luận của các giáo sĩ hiện đại; các trích đoạn từ Plato, Khổng Tử, và nhiều hiền triết Ấn Độ khác nhau cùng với một số lời bình giải khéo léo về các đoạn Kinh thánh—tất cả những thứ đó, nhờ một quá trình khoa học nào đó, đã được biến thành một khối cứng như đá hoa cương. Toàn bộ vũng lầy này có thể được san lấp bằng những vật liệu tương tự."

Tuy nhiên, thực lòng tôi cảm thấy cây cầu rung chuyển và nhô lên hụp xuống một cách đáng sợ; và bất chấp lời chứng thực của ông Smooth-it-away về độ vững chắc của móng cầu, tôi vẫn thấy miễn cưỡng khi phải băng qua nó trên một chiếc xe buýt đông đúc, nhất là khi mỗi hành khách đều vác theo thứ hành lý nặng nề như của vị quý ông đó và của chính tôi. Dù sao thì chúng tôi cũng qua được mà không gặp tai nạn nào, và chẳng mấy chốc đã thấy mình có mặt ở nhà ga. Tòa nhà rất gọn gàng và rộng rãi này được xây dựng trên vị trí của khung cửa hẹp nhỏ bé trước kia, như tất cả những người hành hương lâu năm đều nhớ, nằm chắn ngang đường cái, và vì sự chật hẹp bất tiện của nó, đã trở thành vật cản lớn cho những du khách có tâm hồn phóng khoáng và dạ dày rộng mở. Đọc giả của John Bunyan hẳn sẽ vui mừng khi biết rằng người bạn cũ Evangelist của Christian, người từng có thói quen cung cấp cho mỗi người hành hương một cuộn giấy huyền bí, nay đang điều hành phòng vé. Đúng là có một số kẻ ác ý phủ nhận thân phận của nhân vật đáng kính này với vị Evangelist thời xưa, thậm chí còn ra vẻ mang đến bằng chứng xác đáng về một vụ giả mạo. Không muốn vướng vào một cuộc tranh cãi, tôi chỉ xin nhận xét rằng, theo kinh nghiệm của bản thân tôi, những miếng bìa cứng hình vuông được phát cho hành khách ngày nay tỏ ra tiện lợi và hữu ích dọc đường hơn nhiều so với cuộn giấy da cổ xưa. Còn việc liệu chúng có được đón nhận nồng nhiệt tại cổng Thành phố Thiên đàng hay không thì tôi xin miễn đưa ra ý kiến.

Một lượng lớn hành khách đã có mặt tại nhà ga để chờ tàu khởi hành. Qua diện mạo và phong thái của những con người này, thật dễ dàng nhận thấy rằng tình cảm của cộng đồng đã trải qua một sự thay đổi vô cùng thuận lợi đối với cuộc hành hương thiên đàng. Bunyan hẳn sẽ rất mát lòng mát dạ khi chứng kiến điều đó. Thay vì một kẻ cô độc rách rưới với gánh nặng khổng lồ trên lưng, lủi thủi bước đi trong đau buồn trong khi cả thành phố la ó đuổi theo sau, thì ở đây là từng nhóm các bậc quyền quý và những người đáng kính nhất trong vùng đang lên đường hướng về Thành phố Thiên đàng một cách vui vẻ cứ như thể chuyến hành hương chỉ là một tour du lịch mùa hè. Trong số các quý ông có những nhân vật xứng đáng nổi bật—các thẩm phán, chính trị gia, và những người giàu có, mà qua gương của họ, tôn giáo chắc chắn sẽ được giới thiệu rộng rãi đến những người anh em thấp kém hơn của họ. Trong phòng chờ của các phụ nữ, tôi cũng rất vui mừng khi nhận ra một số bóng hồng của xã hội thượng lưu, những người rất phù hợp để tô điểm cho các vòng tròn tôn quý nhất của Thành phố Thiên đàng. Có rất nhiều cuộc trò chuyện thú vị về tin tức trong ngày, các chủ đề kinh doanh và chính trị, hay những vấn đề giải trí nhẹ nhàng; trong khi tôn giáo, dẫu chắc chắn là điều cốt lõi trong tim, lại được khéo léo đẩy lùi về phía sau. Ngay cả một kẻ vô thần cũng chỉ nghe thấy rất ít hoặc chẳng nghe thấy gì có thể làm tổn thương sự nhạy cảm của mình.

Một sự tiện lợi lớn của phương thức hành hương mới này mà tôi không thể quên nhắc tới. Những gánh nặng khổng lồ của chúng ta, thay vì phải vác trên vai theo thói quen ngày xưa, nay đều được cất gọn gàng trong toa hành lý, và như tôi được đảm bảo, sẽ được giao cho chủ nhân tương ứng của chúng ở cuối chuyến hành trình. Một điều nữa, độc giả nhân từ cũng sẽ rất vui mừng khi hiểu được. Có lẽ mọi người còn nhớ đã từng có một mối thù truyền kiếp giữa Hoàng tử Beelzebub và người gác cổng hẹp, và những kẻ theo đuổi vị nhân vật lừng danh nói trên thường bắn những mũi tên chí mạng vào những người hành hương chân chính trong lúc họ gõ cửa. Mối tranh chấp này, mang lại nhiều vinh dự cho vị vương công lừng lẫy kể trên cũng như cho các giám đốc đường sắt xứng đáng và minh triết, đã được dàn xếp một cách hòa bình theo nguyên tắc nhượng bộ lẫn nhau. Các thần dân của hoàng tử nay được tuyển dụng khá đông đảo quanh nhà ga, người thì trông coi hành lý, kẻ thì thu gom nhiên liệu, cung cấp năng lượng cho động cơ, và những công việc tương tự như vậy; và tôi có thể thành tâm khẳng định rằng không thể tìm thấy trên bất kỳ tuyến đường sắt nào những con người tận tụy với công việc hơn, sẵn sàng dung hòa hơn, hoặc được lòng hành khách nói chung hơn thế. Bất kỳ trái tim lương thiện nào chắc chắn cũng phải hân hoan trước một sự sắp xếp thỏa đáng như vậy cho một mối vướng mắc từ ngàn đời.

"Ông Greatheart đâu rồi?" tôi hỏi. "Chắc chắn là các giám đốc đã thuê vị chiến sĩ kỳ cựu nổi tiếng đó làm trưởng tàu trên tuyến đường sắt này chứ?"

"À, không," ông Smooth-it-away nói với một tiếng ho khan. "Ông ấy đã được mời vào vị trí thợ phanh; nhưng, nói thật với anh, bạn của chúng ta là Greatheart đã trở nên cứng nhắc và hẹp hòi đến mức kỳ quặc khi tuổi già sức yếu. Ông ấy đã quá quen dẫn dắt những người hành hương đi bộ trên con đường đó nên ông ấy coi việc đi lại bằng bất kỳ phương thức nào khác là một tội lỗi. Hơn nữa, lão già này đã dấn thân quá sâu vào mối thù xưa với Hoàng tử Beelzebub đến mức lão sẽ liên tục gây sự hoặc dùng lời lẽ tồi tệ với một số thần dân của hoàng tử, và do đó sẽ lôi kéo chúng ta vào một cuộc tranh chấp mới. Vì vậy, suy cho cùng, chúng tôi chẳng lấy gì làm tiếc khi Đại hiệp Greatheart hậm hực bỏ đi đến Thành phố Thiên đàng và để chúng tôi được tự do lựa chọn một người phù hợp và dễ chịu hơn. Kìa kỹ sư của chuyến tàu đang đến. Anh có lẽ sẽ nhận ra ngay lập tức thôi."

Đầu máy xe lửa lúc này đã tiến vào vị trí phía trước các toa tàu, trông, tôi phải thú nhận, giống một loại quỷ cơ khí sẽ đưa chúng ta lao nhanh xuống các tầng địa ngục hơn là một phát minh đáng khen ngợi để làm phẳng con đường của chúng ta đến Thành phố Thiên đàng. Ngồi trên nóc nó là một nhân vật gần như bị bao trùm trong khói và lửa, mà để không làm độc giả giật mình, dường như trào ra từ chính miệng và dạ dày của hắn cũng như từ cái bụng bằng đồng của đầu máy.

"Mắt tôi đang lừa tôi phỏng?" tôi kêu lên. "Trên đời này cái gì thế này! Một sinh vật sống ư? Nếu vậy, hắn chính là anh em sinh đôi với đầu máy mà hắn đang cưỡi!"

"Pô, pô, anh chậm hiểu quá!" ông Smooth-it-away nói với một tràng cười sảng khoái. "Anh không nhận ra Apollyon, kẻ thù cũ của Christian, kẻ mà anh ta đã chiến đấu một trận ác liệt ở Thung lũng Nhún nhường sao? Hắn chính là kẻ thích hợp nhất để điều khiển đầu máy; và thế là chúng ta đã hòa giải hắn với tập tục đi hành hương, và thuê hắn làm kỹ sư trưởng."

"Hoan hô, hoan hô!" tôi thốt lên với sự nhiệt tình không thể kìm nén; "điều này cho thấy sự phóng khoáng của thời đại; điều này chứng minh, nếu có gì chứng minh được, rằng mọi định kiến ​​cũ kỹ đều đang trên đà bị xóa bỏ. Và Christian sẽ vui mừng biết bao khi nghe về sự biến đổi hạnh phúc này của kẻ thù cũ của anh ta! Tôi tự hứa sẽ rất vui sướng khi thông báo điều đó cho anh ta khi chúng ta đến Thành phố Thiên đàng."

Sau khi hành khách đã ngồi vào chỗ thoải mái, chúng tôi bắt đầu xình xịch lăn bánh đầy vui vẻ, hoàn thành quãng đường dài hơn trong mười phút so với những gì Christian có lẽ phải lội bộ rã rời trong cả một ngày. Thật nực cười khi chúng ta lướt qua nhanh như đuôi của một tia chớp, lại nhìn thấy hai du khách đi bộ bám đầy bụi đường trong diện mạo người hành hương cũ, với vỏ ốc và gậy gộc, những cuộn giấy da huyền bí trên tay và những gánh nặng không thể chịu nổi trên lưng. Sự bướng bỉnh kỳ quặc của những con người lương thiện này khi khăng khăng rên rỉ và vấp váp dọc theo con đường khó khăn thay vì tận dụng những cải tiến hiện đại, đã tạo ra sự thích thú lớn trong số những người anh em khôn ngoan hơn của chúng tôi. Chúng tôi chào đón hai người hành hương bằng nhiều lời trêu chọc dễ chịu và những tràng cười vang dội; thế là họ nhìn chúng tôi với những bộ mặt sầu thảm và buồn cười đến mức sự vui sướng của chúng tôi càng trở nên ngút ngàn gấp bội. Apollyon cũng hào hứng tham gia vào trò vui, và tìm cách phả khói lửa từ đầu máy, hoặc từ chính hơi thở của mình, vào mặt họ, bao bọc họ trong một bầu không khí hơi nước bỏng rát. Những trò đùa nghịch thực tế nhỏ nhặt này đã giải trí cho chúng tôi vô cùng, và chắc chắn mang lại cho những người hành hương sự thỏa mãn khi tự coi mình là những vị tử đạo.

Cách đường sắt một khoảng, ông Smooth-it-away chỉ vào một tòa nhà cổ kính lớn, mà ông nhận xét là một quán trọ lâu đời, và trước kia là một điểm dừng chân nổi tiếng cho những người hành hương. Trong sách chỉ đường của Bunyan, nó được nhắc đến với cái tên Nhà của Người Thông dịch.

"Tôi đã có từ lâu sự tò mò muốn đến thăm ngôi biệt thự cũ kỹ đó," tôi nhận xét.

"Đó không phải là một trong các trạm của chúng tôi, như anh thấy đấy," người bạn đồng hành của tôi nói. "Người chủ quán phản đối dữ dội tuyến đường sắt; và ông ta có lý khi làm vậy, vì tuyến đường đã bỏ lại nhà trọ của ông ta sang một bên, và do đó gần như chắc chắn tước đi của ông ta tất cả những khách hàng đáng kính. Nhưng con đường mòn vẫn chạy qua cửa nhà ông ta, và thỉnh thoảng vị lão ông vẫn nhận được ghé thăm từ một lữ khách ngây thơ nào đó, và thết đãi người đó bằng những món ăn cổ lỗ sĩ y như chính ông ta vậy."

Trước khi cuộc trò chuyện của chúng tôi về chủ đề này đi đến hồi kết, chúng tôi đã lao vút qua nơi mà gánh nặng của Christian đã rơi khỏi vai anh ta khi nhìn thấy Cây Thánh Giá. Điều này đã trở thành một chủ đề để ông Smooth-it-away, ông Live-for-the-world, ông Hide-sin-in-the-heart, ông Scaly-conscience, và một nhóm các quý ông đến từ thị trấn Shun-repentance, bàn tán không ngớt về những lợi ích vô giá bắt nguồn từ sự an toàn của hành lý chúng ta. Bản thân tôi, và thực ra là tất cả các hành khách, đều đồng lòng hưởng ứng quan điểm này về vấn đề đó; bởi vì gánh nặng của chúng tôi rất phong phú với nhiều thứ được coi là quý giá trên khắp thế giới; và đặc biệt, mỗi chúng tôi đều sở hữu rất nhiều Thói quen ưa thích, mà chúng tôi tin tưởng sẽ không lỗi mốt ngay cả trong các vòng tròn lịch sự của Thành phố Thiên đàng. Thật là một cảnh tượng buồn bã khi thấy một sự sắp xếp các vật phẩm có giá trị như vậy rơi tõm xuống ngôi mộ. Trò chuyện vui vẻ như vậy về các điều kiện thuận lợi của vị trí chúng ta so với những người hành hương quá khứ và những kẻ hẹp hòi ở thờiday hiện tại, chẳng mấy chốc chúng ta đã thấy mình ở chân Đồi Khó khăn. Xuyên qua chính trái tim của ngọn núi đá này, một đường hầm đã được xây dựng theo kiến trúc tuyệt đẹp nhất, với một vòm cao và đường ray đôi rộng rãi; sao cho, trừ khi trái đất và đá có nguy cơ sụp đổ, nó sẽ vẫn là một đài tưởng niệm vĩnh cửu về kỹ năng và sự dũng cảm của người xây dựng. Đó là một lợi ích lớn dù là phụ trợ khi các vật liệu từ trái tim của Đồi Khó khăn đã được sử dụng để san lấp Thung lũng Nhún nhường, qua đó loại bỏ sự cần thiết phải đi xuống cái hố khó chịu và không lành mạnh đó.

"Quả thực đây là một sự cải tiến tuyệt vời," tôi nói. "Tuy nhiên, tôi vẫn mong có cơ hội đến thăm Cung điện Tươi đẹp và được giới thiệu với những thiếu nữ duyên dáng—Cô Cẩn trọng, Cô Đạo đức, Cô Bác ái, và những người khác—những người có lòng tốt tiếp đón những người hành hương ở đó."

"Thiếu nữ ư!" ông Smooth-it-away kêu lên, ngay khi ông có thể nói được vì cười. "Và những thiếu nữ duyên dáng nữa chứ! Này anh bạn thân mến, họ đều là những bà cô già, từng người một—cứng nhắc, cứng nhắc, khô khan, và góc cạnh; và tôi dám cá rằng không một ai trong số họ thay đổi dù chỉ là kiểu dáng chiếc váy kể từ những ngày hành hương của Christian."

"À, vâng," tôi nói, cảm thấy được an ủi phần nào, "vậy thì tôi hoàn toàn có thể không cần làm quen với họ."

Vị Apollyon đáng kính lúc này đang gia tăng tốc độ hơi nước ở mức độ khủng khiếp, có lẽ vì số nóng lòng muốn rũ bỏ những ký ức khó chịu liên quan đến nơi mà ông ta đã chạm trán Christian một cách thảm hại. Tra cứu sách chỉ đường của ông Bunyan, tôi nhận ra rằng lúc này chúng ta phải cách Thung lũng Bóng tối Sự chết chỉ vài dặm, và với tốc độ hiện tại, chúng ta sẽ lao vào vùng đất sầu thảm đó sớm hơn nhiều so với bất kỳ điều gì mong muốn. Thật lòng, tôi chẳng mong đợi điều gì tốt đẹp hơn là thấy mình rơi xuống mương ở bên này hay vũng lầy ở bên kia; nhưng khi tôi bày tỏ sự lo lắng của mình với ông Smooth-it-away, ông ấy đảm bảo với tôi rằng những khó khăn của đoạn đường này, ngay cả trong điều kiện tồi tệ nhất, đã bị phóng đại lên rất nhiều, và rằng trong trạng thái cải thiện hiện tại của nó, tôi có thể coi mình an toàn như trên bất kỳ tuyến đường sắt nào trong thế giới Cơ đốc giáo.

Ngay trong lúc chúng tôi đang nói chuyện, đoàn tàu lao vút vào lối vào của Thung lũng đáng sợ này. Mặc dù tôi phải thú nhận là mình có chút hồi hộp ngốc nghếch trong lúc chúng tôi lao đi như bay trên con đường đắp cao được xây dựng ở đây, nhưng sẽ thật bất công nếu không dành những lời ca ngợi cao nhất cho sự táo bạo của ý tưởng ban đầu và sự khéo léo của những người đã thực hiện nó. Thật cũng đáng mừng khi quan sát thấy người ta đã cẩn trọng biết bao để xua tan màn sạm tối vĩnh hằng và bù đắp cho sự thiếu hụt ánh nắng mặt trời vui tươi, thứ ánh sáng chưa từng một lần lọt qua những bóng râm đáng sợ này. Vì mục đích này, thứ khí dễ cháy rỉ ra dồi dào từ lòng đất đã được thu thập bằng các đường ống, và từ đó được truyền đến một hàng đèn bốn tầng dọc theo toàn bộ chiều dài của lối đi. Do đó, một thứ ánh sáng rực rỡ đã được tạo ra ngay từ lời nguyền lửa và lưu huỳnh cứ mãi ngự trị trên thung lũng—tuy nhiên, thứ ánh sáng rực rỡ ấy lại có hại cho mắt, và có phần làm hoang mang, như tôi đã phát hiện ra qua những thay đổi mà nó tạo ra trên khuôn mặt của những người đồng hành cùng tôi. Về mặt này, khi so sánh với ánh sáng ban ngày tự nhiên, có sự khác biệt giống như giữa sự thật và sự dối trá, nhưng nếu độc giả từng đi qua Thung lũng tối tăm, hẳn anh ta sẽ học được cách biết ơn bất kỳ thứ ánh sáng nào mà mình có thể có được—nếu không phải từ bầu trời phía trên, thì từ mảnh đất cằn cỗi phía dưới. Ánh sáng rực rỡ đỏ rực của những chiếc đèn này đến mức chúng có vẻ dựng lên những bức tường lửa ở cả hai bên đường ray, giữa chừng đó chúng tôi giữ vững hướng đi với tốc độ chớp nhoáng, trong khi tiếng sấm vang dội lấp đầy Thung lũng bằng tiếng vang của nó. Giả sử đầu máy trượt khỏi đường ray—một thảm họa mà người ta thì thầm là không phải chưa từng có—vực thẳm không đáy, nếu có một nơi như vậy, chắc chắn sẽ tiếp đón chúng ta. Ngay lúc một số trò hề ảm đạm kiểu này làm trái tim tôi run sợ thì có một tiếng thét đinh tai nhức óc vang lên dọc theo thung lũng cứ như thể hàng ngàn con quỷ đã vỡ phổi để thốt ra nó, nhưng hóa ra chỉ là tiếng còi của đầu máy khi đến một trạm dừng.

Nơi mà chúng ta vừa dừng lại chính là nơi mà người bạn Bunyan của chúng ta—một con người trung thực nhưng bị nhiễm nhiều4 ý niệm kỳ quái—đã chỉ định, bằng những thuật ngữ trần tục hơn mức tôi thích lặp lại, là cửa miệng của cõi âm ti. Tuy nhiên, điều này hẳn phải là một sự nhầm lẫn, bởi vì ông Smooth-it-away, trong lúc chúng ta ở lại trong hang động tối tăm và rực lửa, đã nhân cơ hội chứng minh rằng Tophet thậm chí còn không tồn tại dưới dạng ẩn dụ. Nơi này, ông ấy đảm bảo với chúng tôi, không gì khác hơn là miệng núi lửa đã tắt một nửa, nơi các giám đốc đã cho dựng lên các lò rèn để sản xuất sắt làm đường sắt. Từ đó, người ta cũng thu được một nguồn cung cấp nhiên liệu dồi dào để phục vụ cho các động cơ. Bất cứ ai từng nhìn chằm chằm vào bóng tối u ám của cái miệng hang rộng lớn, nơi từ đó chốc chốc lại phóng ra những lưỡi lửa tối màu khổng lồ, và đã nhìn thấy những con quái vật kỳ lạ, hình thù nửa vời, và những ảo ảnh của những khuôn mặt kỳ dị gớm ghiếc mà khói dường như cuộn thành, và đã nghe thấy những tiếng lầm bầm đáng sợ, những tiếng thét, và những tiếng thì thầm rùng mình sâu thẳm của cơn gió lốc, đôi khi tự hình thành thành những từ gần như rõ ràng, hẳn sẽ chộp lấy lời giải thích thoải mái của ông Smooth-it-away một cách háu ăn như chúng ta đã làm. Hơn nữa, cư dân của hang động là những nhân vật khó coi, đen đúa, bám đầy khói, thường là bị dị tật, với đôi chân biến dạng, và ánh đỏ đục ngầu trong đôi mắt cứ như thể trái tim họ đã bắt lửa và đang bùng cháy qua những ô cửa sổ phía trên. Điều đập vào mắt tôi như một nét đặc biệt là những công nhân tại lò rèn và những người mang nhiên liệu cho đầu máy, khi họ bắt đầu thở hổn hển, đích thực đã thải ra khói từ miệng và lỗ mũi của họ.

Trong số những kẻ nhàn rỗi quanh đoàn tàu, hầu hết đều đang phì phèo những điếu xì gà mà họ đã châm lửa từ ngọn lửa của miệng núi lửa, tôi bối rối khi nhận ra một số người mà theo tôi biết chắc chắn trước đây đã khởi hành bằng đường sắt để đến Thành phố Thiên đàng. Họ trông đen đúa, hoang dã và đầy khói, với một sự tương phản kỳ lạ thực sự với những cư dân bản địa, giống như họ, họ cũng có một xu hướng khó chịu là những lời châm chọc và chế giễu khó ưa, thói quen đó đã tạo ra một sự biến dạng cố định trên khuôn mặt họ. Sau khi đã trò chuyện với một trong những kẻ này—một gã lười biếng, vô tích sự, mang cái tên Take-it-away—tôi đã gọi hắn và hỏi công việc của hắn ở đó là gì.

"Anh không khởi hành," tôi nói, "đến Thành phố Thiên đàng sao?"

"Đó là một thực tế," ông Take-it-away nói, thản thổi một làn khói vào mắt tôi. "Nhưng tôi nghe những lời đồn tệ đến mức tôi chưa bao giờ nhọc công leo lên ngọn núi nơi thành phố tọa lạc. Không có việc kinh doanh, không có trò vui nào diễn ra, không có gì để uống, và không được phép hút thuốc, và tiếng nhạc nhà thờ cứ vang lên từ sáng đến tối. Tôi sẽ không ở lại một nơi như thế nếu họ cho tôi nhà ở và sinh hoạt miễn phí."

"Nhưng, ông Take-it-away thân mến của tôi," tôi kêu lên, "tại sao lại chọn cư trú ở đây, trong số tất cả các nơi trên thế giới?"

"Ồ," gã lang thang nói với một nụ cười toe toét, "ở quanh đây rất ấm áp, và tôi gặp rất nhiều người quen cũ, và nhìn chung thì nơi này phù hợp với tôi. Tôi hy vọng sẽ gặp lại anh ở đây một ngày nào đó sớm thôi. Chúc anh có một chuyến đi vui vẻ."

Trong lúc hắn đang nói, chuông đầu máy vang lên, và chúng tôi lao vút đi sau khi thả xuống một vài hành khách nhưng không đón thêm hành khách mới nào. Tiếp tục lộc cộc tiến qua Thung lũng, chúng tôi lại bị lóa mắt bởi những ngọn đèn khí sáng rực rỡ dữ dội như trước. Nhưng thỉnh thoảng, trong bóng tối của ánh sáng chói lọi tột độ, những khuôn mặt dữ tợn, mang diện mạo và biểu cảm của những tội lỗi cá nhân, hoặc những đam mê xấu xa, dường như chọc thủng bức màn ánh sáng, nhìn chằm chằm vào chúng tôi, và vươn ra một bàn tay to lớn, tối tăm, như để cản trở bước tiến của chúng tôi. Tôi gần như nghĩ rằng đó chính là những tội lỗi của tôi đang làm tôi khiếp sợ ở đó. Đó chỉ là những trò đùa của trí tưởng tượng—không hơn gì, chắc chắn thế—chỉ là những ảo tưởng thuần túy mà tôi phải cảm thấy vô cùng hổ thẹn; nhưng suốt dọc Thung lũng Tối tăm, tôi bị hành hạ, quấy rầy và bối rối một cách thảm hại bởi cùng một loại giấc ngủ mở mắt ấy. Các loại khí độc hại của vùng đất đó làm say đắm bộ óc. Tuy nhiên, khi ánh sáng ban ngày tự nhiên bắt đầu tranh giành với ánh sáng rực rỡ của những chiếc đèn lồng, những tưởng tượng hão huyền này mất đi vẻ sống động, và cuối cùng biến mất từ tia nắng đầu tiên chào đón chúng tôi thoát khỏi Thung lũng Bóng tối Sự chết. Trước khi chúng tôi đi được một dặm ngoài nó, tôi suýt có thể thề rằng toàn bộ lối đi u ám này chỉ là một giấc mơ.

Cuối thung lũng, như John Bunyan đề cập, là một hang động, nơi vào thời của ông, có hai người khổng lồ độc ác cư ngụ, Giáo hoàng và Người ngoại đạo, những kẻ đã rải rác mặt đất quanh nơi ở của họ bằng xương cốt của những người hành hương bị tàn sát. Những kẻ troglodytes già nua đê tiện đó không còn ở đó nữa; nhưng vào trong hang động bỏ hoang của họ, một gã khổng lồ khủng khiếp khác đã chen chân vào, và coi việc tóm lấy những du khách lương thiện và vỗ béo họ cho bàn ăn của mình bằng những bữa ăn thịnh soạn gồm khói, sương mù, ánh trăng, khoai tây sống và mùn cưa là công việc của hắn. Hắn là người Đức chính gốc, và được gọi là Gã khổng lồ Siêu việt; nhưng về hình dáng, các đặc điểm, bản chất và tính cách nói chung của hắn, điểm đặc biệt nhất của tên khổng lồ khổng lồ này là không có ai, kể cả chính hắn hay bất kỳ ai khác cho hắn, từng có thể mô tả được chúng. Khi chúng tôi lao vút qua miệng hang, chúng tôi thoáng nhìn thấy hắn, trông hơi giống một hình thù không cân đối, nhưng giống một đống sương mù và bóng tối hơn rất nhiều. Hắn hét theo chúng tôi, nhưng bằng một thứ ngôn ngữ kỳ lạ đến mức chúng tôi không hiểu hắn có ý gì, cũng không biết nên được khích lệ hay hoảng sợ.

Đã muộn trong ngày khi đoàn tàu ầm ầm tiến vào thành phố cổ kính Vanity, nơi Chợ Vanity vẫn đang ở đỉnh cao thịnh thuộc và trưng bày một hình ảnh thu nhỏ của bất cứ thứ gì rực rỡ, vui tươi và quyến rũ dưới ánh mặt trời. Vì tôi dự định ở lại đây một thời gian đáng kể, tôi rất hài lòng khi biết rằng không còn sự bất hòa nào giữa người dân thị trấn và những người hành hương, điều từng thúc đẩy những người trước thực hiện các biện pháp lầm lẫn đáng tiếc như bức hại Christian và cái chết tử đạo vì lửa của Faithful. Ngược lại, vì tuyến đường sắt mới mang lại thương mại lớn và một lượng lớn người lạ liên tục đổ về, lãnh chúa của Chợ Vanity là nhà bảo trợ chính của nó, và các nhà tư bản của thành phố nằm trong số những cổ đông lớn nhất. Nhiều hành khách dừng lại để tận hưởng niềm vui hoặc kiếm lời trong Chợ, thay vì tiếp tục tiến đến Thành phố Thiên đàng. Thật vậy, những nét quyến rũ của nơi này lớn đến mức mọi người thường khẳng định rằng đây là thiên đường thực sự và duy nhất; kiên quyết tranh cãi rằng không có thiên đường nào khác, rằng những ai tìm kiếm xa hơn chỉ là những kẻ mơ mộng, và rằng, nếu ánh sáng rực rỡ huyền thoại của Thành phố Thiên đàng chỉ nằm cách các cánh cổng của Vanity một dặm trần trụi, họ cũng sẽ không ngốc nghếch đến mức đi đến đó. Không tán thành những lời ca ngợi có lẽ bị phóng đại này, tôi thực sự có thể nói rằng cuộc sống của tôi ở thành phố này chủ yếu là dễ chịu, và sự giao lưu của tôi với cư dân mang lại rất nhiều niềm vui và sự hướng dẫn.

Vốn có bản tính nghiêm túc, sự chú ý của tôi hướng vào những lợi ích vững chắc có được từ việc cư trú ở đây, thay vì những niềm vui sủi bọt vốn là mục tiêu lớn của quá nhiều du khách. Đọc giả theo đạo Cơ đốc, nếu chưa có bất kỳ tài khoản nào về thành phố sau thời của Bunyan, sẽ ngạc nhiên khi nghe rằng hầu như mọi con đường đều có nhà thờ của riêng mình, và các giáo sĩ đáng kính không ở đâu được giữ sự tôn trọng cao hơn ở Chợ Vanity. Và họ hoàn toàn xứng đáng với sự đánh giá đáng kính đó; vì những châm ngôn về sự khôn ngoan và đức hạnh thốt ra từ môi họ đến từ một nguồn tâm linh sâu sắc, và hướng tới một mục tiêu tôn giáo cao cả, giống như những triết gia khôn ngoan nhất thời cổ đại. Để biện minh cho lời ca ngợi cao cả này, tôi chỉ cần nhắc đến tên của Mục sư Shallow-deep, Mục sư Stumble-at-truth, nhân vật giáo sĩ già tuyệt vời đó Mục sư This-today, người dự kiến ​​sẽ sớm từ chức bục giảng của mình cho Mục sư That-tomorrow; cùng với Mục sư Bewilderment, Mục sư Clog-the-spirit, và cuối cùng và vĩ đại nhất, Mục sư Tiến sĩ Wind-of-doctrine. Công sức của những vị thần học ưu tú này được hỗ trợ bởi vô số giảng viên, những người truyền bá một chiều sâu đa dạng như vậy, trong tất cả các chủ đề về khoa học con người hoặc thiên đàng, đến mức bất kỳ người đàn ông nào cũng có thể đạt được một sự uyên bác toàn diện mà thậm chí không gặp rắc rối phải học đọc. Do đó, văn học được làm cho thanh tao bằng cách nhận lấy giọng nói của con người làm phương tiện của nó; và kiến ​​thức, lắng đọng tất cả các hạt nặng hơn của nó, ngoại trừ, chắc chắn là vàng của nó, trở nên thốt ra thành một âm thanh, ngay lập tức lọt vào tai luôn mở rộng của cộng đồng. Những phương pháp khéo léo này tạo ra một loại máy móc, nhờ đó tư duy và học tập được thực hiện sẵn cho tay của mọi người mà không phải chịu bất kỳ sự bất tiện nhỏ nào trong vấn đề đó. Có một loại máy móc khác để sản xuất hàng loạt đạo đức cá nhân. Kết quả tuyệt vời này được thực hiện bởi các hội nhóm cho đủ loại mục đích đức hạnh, mà một người chỉ cần kết nối bản thân mình, ném, như thể, hạn ngạch đức hạnh của mình vào quỹ chung, và chủ tịch cùng các giám đốc sẽ chăm sóc để số lượng tổng hợp được áp dụng tốt. Tất cả những điều này, và những cải tiến tuyệt vời khác về đạo đức, tôn giáo và văn học, được làm rõ ràng đối với sự hiểu biết của tôi bởi ông Smooth-it-away khéo léo, đã truyền cảm hứng cho tôi một sự ngưỡng mộ vô cùng đối với Chợ Vanity.

Sẽ lấp đầy một tập sách, trong thời đại của các cuốn sách mỏng, nếu tôi ghi lại tất cả các quan sát của mình trong thủ đô lớn này của kinh doanh và giải trí con người. Có một phạm vi xã hội vô hạn—những người quyền lực, khôn ngoan, dí dỏm và nổi tiếng trong mọi tầng lớp xã hội; hoàng tử, tổng thống, nhà thơ, tướng lĩnh, nghệ sĩ, diễn viên và nhà từ thiện—tất cả đều tự làm thị trường riêng của mình tại hội chợ, và coi không có giá nào là quá cao đối với những mặt hàng phù hợp với sở thích của họ. Thật đáng giá để một người, ngay cả khi không có ý định mua hoặc bán, đi lang thang qua các khu chợ và quan sát các loại giao dịch khác nhau đang diễn ra.

Một số người mua, tôi nghĩ, đã thực hiện những giao dịch rất ngốc nghếch. Ví dụ, một thanh niên thừa kế một gia tài lờ lững, đã chi một phần đáng kể trong đó vào việc mua các bệnh tật, và cuối cùng tiêu hết số còn lại cho một lô hàng nặng nề gồm sự hối hận và một bộ quần áo rách rưới. Một cô gái rất xinh đẹp đã đổi một trái tim trong veo như pha lê, và dường như là tài sản có giá trị nhất của cô ấy, lấy một viên ngọc khác cùng loại, nhưng đã mòn và phai mờ đến mức hoàn toàn vô giá trị. Trong một cửa hàng, có rất nhiều vòng nguyệt quế và sim, mà binh lính, tác giả, chính trị gia và nhiều người khác háo hức mua; một số người mua những vòng hoa nghèo nàn này bằng mạng sống của mình, những người khác bằng sự phục vụ lao động mệt mỏi trong nhiều năm, và nhiều người hy sinh bất cứ thứ gì có giá trị nhất, nhưng cuối cùng lại lẻn đi mà không có vòng hoa. Có một loại cổ phiếu hoặc tín phiếu, được gọi là Lương tâm, dường như có nhu cầu lớn, và sẽ mua được hầu như bất cứ thứ gì. Thật vậy, rất ít mặt hàng phong phú có thể đạt được mà không phải trả một khoản tiền lớn bằng loại cổ phiếu đặc biệt này, và công việc kinh doanh của một người hiếm khi rất sinh lợi trừ khi anh ta biết chính xác khi nào và làm thế nào để ném kho lương tâm của mình vào thị trường. Tuy nhiên, vì loại cổ phiếu này là thứ duy nhất có giá trị vĩnh viễn, bất cứ ai chia tay với nó chắc chắn sẽ thấy mình là kẻ thua cuộc về lâu dài. Một số đòn suy đoán có tính chất đáng ngờ. Thỉnh thoảng, một thành viên Quốc hội bổ sung túi tiền của mình bằng cách bán các cử tri của mình; và tôi được đảm bảo rằng các quan chức công cộng thường bán đất nước của họ với giá rất khiêm tốn. Hàng ngàn người bán hạnh phúc của họ để lấy một hứng thú bất chợt. Xích mạ vàng có nhu cầu lớn, và được mua với hầu như bất kỳ sự hy sinh nào. Thật sự, những ai mong muốn, theo câu ngạn ngữ cũ, bán bất cứ thứ gì có giá trị bằng một bài hát, có thể tìm thấy khách hàng khắp nơi trong Chợ; và có vô số phần súp đậu lăng, đang bốc khói nghi ngút, cho những ai chọn mua chúng bằng quyền trưởng nam của họ. Tuy nhiên, một số ít mặt hàng không thể tìm thấy hàng chính hãng tại Chợ Vanity. Nếu một khách hàng muốn làm mới kho tuổi trẻ của mình, các đại lý cung cấp cho anh ta một bộ răng giả và một bộ tóc giả màu nâu đỏ; nếu anh ta đòi hỏi sự bình yên trong tâm trí, họ khuyên dùng thuốc phiện hoặc một chai rượu mạnh.

Các mảnh đất và biệt thự vàng, nằm ở Thành phố Thiên đàng, thường được đổi, với tỷ giá rất bất lợi, lấy một vài năm thuê các căn hộ nhỏ, u ám, bất tiện ở Chợ Vanity. Bản thân Hoàng tử Beelzebub rất quan tâm đến loại giao dịch này, và đôi khi hạ mình can thiệp vào các vấn đề nhỏ hơn. Tôi từng có vinh dự nhìn thấy ông ta mặc cả với một kẻ hà tiện vì linh hồn của hắn, mà sau nhiều cuộc chạm trán khéo léo từ cả hai phía, điện hạ đã thành công trong việc thu được với giá trị khoảng sáu xu. Hoàng tử nhận xét với một nụ cười rằng ông ta là kẻ thua cuộc trong giao dịch đó.

Ngày qua ngày, khi tôi đi dạo qua các con phố của Vanity, cách cư xử và tác phong của tôi ngày càng giống với cư dân nơi đây. Nơi này bắt đầu giống như nhà; ý định tiếp tục hành trình đến Thành phố Thiên đàng gần như bị xóa nhòa khỏi tâm trí tôi. Tuy nhiên, tôi đã được nhắc nhở về điều đó bởi sự xuất hiện của cặp đôi người hành hương đơn giản mà chúng tôi đã cười rất lớn khi Apollyon thổi khói và hơi nước vào mặt họ vào lúc bắt đầu cuộc hành trình. Họ đứng đó giữa chốn hối hả nhất của Vanity; những người buôn bán mời chào họ bằng vải tía, vải lanh mịn và ngọc quý, những người thông minh và hài hước chế giễu họ, một cặp phụ nữ đẫy đà liếc mắt đưa tình với họ, trong khi ông Smooth-it-away nhân từ thì thầm một chút khôn ngoan của mình bên khuỷu tay họ và chỉ vào một ngôi đền mới dựng; nhưng những kẻ ngốc nghếch đáng kính đó vẫn ở đó, khiến cảnh tượng trông thật hoang dã và quái dị, chỉ vì sự từ chối kiên quyết của họ đối với tất cả các phần trong công việc hoặc niềm vui của nó.

Một trong số họ—tên anh ta là Stick-to-the-right—có lẽ nhận ra trên khuôn mặt tôi một loại sự đồng cảm và gần như ngưỡng mộ, mà đến sự ngạc nhiên lớn của chính tôi, tôi không thể kìm được cảm giác đó đối với cặp đôi thực dụng này. Nó thúc giục anh ta bắt chuyện với tôi.

"Thưa ông," anh ta hỏi với một giọng buồn bã nhưng dịu dàng và tử tế, "ông có tự gọi mình là một người hành hương không?"

"Vâng," tôi trả lời, "quyền của tôi đối với danh hiệu đó là không thể nghi ngờ. Tôi chỉ là một người tạm trú ở đây tại Chợ Vanity, đang hướng đến Thành phố Thiên đàng bằng tuyến đường sắt mới."

"Hỡi ôi, bạn tôi," ông Stick-to-the-truth đáp lại, "tôi bảo đảm với bạn, và nài xin bạn hãy tiếp nhận sự thật trong những lời của tôi, rằng toàn bộ cái doanh nghiệp đó chỉ là một bong bóng xà phòng. Bạn có thể đi trên nó suốt cuộc đời mình, cho dù bạn sống hàng ngàn năm, và vẫn không bao giờ vượt qua khỏi giới hạn của Chợ Vanity. Phải, ngay cả khi bạn cho rằng mình đang bước qua những cánh cổng của thành phố được ban phước, thì đó cũng chẳng là gì ngoài một sự ảo tưởng khốn khổ."

"Chúa tể của Thành phố Thiên đàng," người hành hương kia, tên là Mr. Foot-it-to-heaven, bắt đầu, "đã từ chối, và sẽ mãi mãi từ chối, cấp một đạo luật thành lập cho tuyến đường sắt này; và trừ khi điều đó được lấy được, không một hành khách nào có thể hy vọng bước vào vương quốc của ngài. Vì vậy, mọi người đàn ông mua vé phải tính toán đến việc mất đi tiền mua, đó chính là giá trị của linh hồn chính mình."

"Pô, vớ vẩn!" ông Smooth-it-away nói, nắm lấy tay tôi và kéo tôi đi, "những kẻ này đáng bị truy tố vì tội phỉ báng. Nếu luật pháp đứng vững như trước đây ở Chợ Vanity, chúng ta sẽ thấy chúng nhe răng cười qua các thanh sắt của cửa sổ nhà tù."

Sự cố này đã tạo ra một ấn tượng đáng kể trong tâm trí tôi, và cùng với các tình huống khác góp phần làm tôi mất hứng thú với việc cư trú vĩnh viễn tại thành phố Vanity; mặc dù, tất nhiên, tôi không ngốc nghếch đến mức từ bỏ kế hoạch ban đầu của mình là lướt đi một cách dễ dàng và thoải mái bằng đường sắt. Tuy nhiên, tôi trở nên lo lắng muốn rời đi. Có một điều kỳ lạ làm tôi phiền muộn. Giữa các hoạt động hoặc trò giải trí của Chợ, không có gì phổ biến hơn là việc một người—dù ở bữa tiệc, nhà hát, hay nhà thờ, hay buôn bán tài sản và danh vọng, hoặc bất cứ điều gì anh ta đang làm—biến mất như một bong bóng xà phòng và không bao giờ được nhìn thấy bởi những người đồng hành của anh ta nữa; và cư dân quen thuộc với những tai nạn nhỏ như vậy đến mức họ tiếp tục công việc của mình một cách yên lặng như thể không có chuyện gì xảy ra. Nhưng với tôi thì khác.

Cuối cùng, sau một thời gian dài cư trú tại Chợ, tôi tiếp tục hành trình hướng tới Thành phố Thiên đàng, vẫn có ông Smooth-it-away ở bên cạnh. Cách vùng ngoại ô Vanity một quãng ngắn, chúng tôi đi qua mỏ bạc cổ xưa, nơi Demas là người đầu tiên phát hiện ra, và hiện đang được khai thác với lợi ích lớn, cung cấp gần như toàn bộ tiền tệ đúc của thế giới. Xa hơn một chút là nơi vợ của Lot đã đứng mãi mãi dưới hình hài của một cột muối. Những du khách tò mò từ lâu đã mang nó đi từng mảnh. Giả sử mọi sự hối tiếc đều bị trừng phạt nghiêm khắc như của phu nhân tội nghiệp này, nỗi khát khao của tôi đối với những niềm vui đã từ bỏ của Chợ Vanity có thể đã tạo ra một sự thay đổi tương tự trong chính thể xác của tôi, và để lại cho tôi một lời cảnh báo cho những người hành hương tương lai.

Đối tượng đáng chú ý tiếp theo là một tòa nhà lớn, được xây dựng bằng đá bám đầy rêu, nhưng theo phong cách kiến ​​trúc hiện đại và thoáng mát. Đầu máy dừng lại ở vùng lân cận của nó, với tiếng thét kinh hoàng quen thuộc.

"Đây trước đây là lâu đài của gã khổng lồ đáng gờm Despair," ông Smooth-it-away nhận xét; "nhưng kể từ cái chết của hắn, ông Flimsy-faith đã sửa chữa nó, và giữ một nhà hàng tuyệt vời ở đây. Đây là một trong những điểm dừng chân của chúng tôi."

"Nó có vẻ hơi lỏng lẻo được gắn kết lại với nhau," tôi nhận xét, nhìn vào những bức tường mỏng manh nhưng nặng nề. "Tôi không ghen tị với nhà ở của ông Flimsy-faith. Một ngày nào đó nó sẽ đổ ập xuống đầu những người cư ngụ."

"Dù sao thì chúng ta cũng sẽ thoát nạn," ông Smooth-it-away nói, "vì Apollyon đang tăng tốc hơi nước trở lại."

Con đường bây giờ lao vào một hẻm núi của Dãy núi Đáng yêu, và băng qua cánh đồng nơi thời xưa những người mù lang thang và vấp ngã giữa những ngôi mộ. Một trong những tấm bia mộ cổ xưa này đã bị một kẻ ác ý đẩy ngang qua đường ray, và làm cho đoàn tàu lắc lư một cách khủng khiếp. Tận phía trên sườn núi gồ ghề, tôi nhận ra một cánh cửa sắt rỉ sét, một nửa bị bao phủ bởi bụi cây và thực vật leo, nhưng có khói bốc ra từ các khe hở của nó.

"Đó có phải là," tôi hỏi, "cánh cửa trên sườn đồi mà những người chăn cừu đã đảm bảo với Christian là một con đường tắt dẫn đến địa ngục không?"

"Đó chỉ là một trò đùa từ phía những người chăn cừu," ông Smooth-it-away nói với một nụ cười. "Nó không gì khác hơn là cửa của một hang động mà họ sử dụng làm nhà xông khói để chuẩn bị thịt cừu xông khói."

Những ký ức của tôi về chuyến hành trình bây giờ, trong một khoảng thời gian ngắn, mờ mịt và hỗn loạn, bởi vì một cơn buồn ngủ kỳ lạ ở đây đã vượt qua tôi, do thực tế là chúng ta đang đi qua vùng đất bị yểm bới, không khí của nó khuyến khích xu hướng buồn ngủ. Tuy nhiên, tôi tỉnh dậy ngay khi chúng ta băng qua biên giới của vùng đất dễ chịu Beulah. Tất cả hành khách đang dụi mắt, so sánh đồng hồ, và chúc mừng lẫn nhau về viễn cảnh đến nơi đúng giờ vào cuối chuyến hành trình. Những làn gió ngọt ngào của vùng đất hạnh phúc này đến đánh thức khứu giác của chúng tôi một cách sảng khoái; chúng tôi chứng kiến ​​dòng suối bạc lấp lánh lung linh, bị treo lơ lửng bởi những tán cây có bộ lá đẹp và trái cây ngon tuyệt, được nhân giống bằng các nhánh ghép từ các khu vườn thiên đàng. Một lần, khi chúng ta lao vút đi như một trận cuồng phong, có một tiếng vỗ cánh và sự xuất hiện tươi sáng của một thiên thần trên không trung, đang bay vút đi trong một sứ mệnh thiên đàng. Đầu máy bây giờ thông báo sự gần gũi của trạm cuối bằng một tiếng thét cuối cùng và khủng khiếp, trong đó dường như có thể phân biệt được mọi loại khóc lóc và đau khổ, và sự dữ dội cay đắng của cơn thịnh nộ, tất cả hòa quyện với tiếng cười hoang dã của một con quỷ hoặc một kẻ điên. Xuyên suốt chuyến hành trình của chúng ta, tại mọi điểm dừng chân, Apollyon đã thực hiện sự khéo léo của mình trong việc vặn vẹo những âm thanh gớm ghiếc nhất ra khỏi còi của động cơ hơi nước, nhưng trong nỗ lực kết thúc này, ông ta đã vượt qua chính mình và tạo ra một sự náo động địa ngục, bên cạnh việc làm phiền những cư dân hòa bình của Beulah, chắc chắn đã gửi sự bất hòa của nó ngay cả qua các cổng thiên đàng.

Trong khi tiếng la hét kinh khủng vẫn còn vang vọng bên tai chúng tôi, chúng tôi nghe thấy một giai điệu hân hoan, cứ như thể hàng ngàn nhạc cụ, với độ cao, độ sâu và sự ngọt ngào trong giai điệu của chúng, vừa dịu dàng vừa khải hoàn, được đánh đồng thời, để chào đón sự tiếp cận của một anh hùng lừng lẫy, người đã chiến đấu trong trận chiến tốt đẹp và giành chiến thắng vinh quang, và đã đến để cất đi vũ khí bị đánh bầm dập của mình mãi mãi. Nhìn để xác định dịp cho sự hài hòa vui vẻ này có thể là gì, tôi nhận thấy, khi bước xuống từ các toa tàu, rằng một đám đông những kẻ tỏa sáng đã tập trung ở phía bên kia sông, để chào đón hai người hành hương nghèo khổ, những kẻ vừa nổi lên từ độ sâu của nó. Họ chính là những kẻ mà Apollyon và chúng ta đã ngược đãi bằng những lời chế giễu, chế giễu và hơi nước bỏng rát vào lúc bắt đầu cuộc hành trình của chúng ta—những kẻ có diện mạo phi trần thế và những lời nói ấn tượng đã làm rung động lương tâm của tôi giữa những kẻ ăn chơi hoang đàng của Chợ Vanity.

"Những người đó đã tiến xa một cách đáng kinh ngạc," tôi hét lên với ông Smooth-it-away. "Tôi ước chúng ta được đảm bảo một sự chào đón tốt đẹp như vậy."

"Đừng sợ, đừng sợ!" người bạn của tôi trả lời. "Nào, mau lên; chiếc phà sẽ khởi hành ngay lập tức, và trong ba phút nữa bạn sẽ ở bên kia sông. Chắc chắn bạn sẽ tìm thấy những cỗ xe để đưa bạn lên các cổng thành phố."

Một chiếc phà hơi nước, cải tiến mới nhất trên tuyến đường quan trọng này, nằm bên bờ sông, đang phì phèo, khịt mũi và phát ra tất cả những âm thanh khó chịu khác báo hiệu việc khởi hành sắp xảy ra. Tôi vội vã lên tàu cùng với những hành khách còn lại, hầu hết đều đang trong tình trạng bối rối lớn: một số gào thét đòi hành lý của họ; một số vứt tóc và kêu lên rằng con tàu sẽ phát nổ hoặc chìm; một số đã tái mặt vì sự tròng trành của dòng sông; một số nhìn chằm chằm đầy hoảng sợ vào diện mạo xấu xí của người lái tàu; và một số vẫn chóng mặt với những ảnh hưởng buồn ngủ của Vùng đất Bị yểm bới. Nhìn lại bờ biển, tôi vô cùng kinh ngạc khi nhận ra ông Smooth-it-away đang vẫy tay ra hiệu chào tạm biệt.

"Anh không qua Thành phố Thiên đàng à?" tôi kêu lên.

"Ồ, không!" ông ấy trả lời với một nụ cười kỳ lạ, và sự biến dạng khuôn mặt khó chịu giống như vậy mà tôi đã nhận thấy ở cư dân của Thung lũng Tối tăm. "Ồ, không! Tôi đến tận đây chỉ vì lợi ích của sự bầu bạn dễ chịu của bạn. Tạm biệt! Chúng ta sẽ gặp lại nhau."

Và rồi vị bạn tuyệt vời của tôi ông Smooth-it-away đã cười lớn tiếng, giữa tiếng cười đó một vòng khói bay ra từ miệng và lỗ mũi của ông ta, trong khi một tia sáng lửa rực rỡ lóe lên từ một trong hai mắt, chứng minh chắc chắn rằng trái tim của ông ta hoàn toàn bốc cháy màu đỏ. Tên ác quỷ vô liêm sỉ! Để phủ nhận sự tồn tại của Tophet, khi hắn cảm thấy những hình phạt lửa của nó đang hoành hành trong lồng ngực mình. Tôi lao về phía mạn thuyền, định ném mình xuống bờ; nhưng những chiếc bánh xe, khi chúng bắt đầu quay, đã văng một vòi nước bọt lên người tôi lạnh ngắt—lạnh đến chết người, với cái lạnh sẽ không bao giờ rời khỏi những vùng nước đó cho đến khi Cái chết bị dìm chết trong chính dòng sông của mình—rằng với một cái rùng mình và một cơn động tim, tôi thức dậy. Cảm ơn Thiên Chúa đó chỉ là một Giấc mơ!