Chúng tôi đứng trước một ngôi nhà trang trại bề thế, có từ lâu đời ở vùng đất hoang dã ấy. Tấm biển treo trên cửa cho biết đây là Bưu điện White Mountain — một cơ quan phân phối thư từ và báo chí cho có lẽ chừng đôi mươi con người, bao gồm dân số của hai hoặc ba xã nằm giữa các ngọn đồi. Cặp sừng hươu to bản và nặng trĩu, “một con hươu đực mười nhánh,” được gắn ở góc nhà; chiếc đuôi xù của một con cáo được đóng đinh bên dưới; và một chiếc bàn chân đen to tướng nằm trên mặt đất, vừa mới bị chặt đứt và vẫn còn rỉ máu, chiến lợi phẩm của một chuyến săn gấu. Giữa mấy người đang tụ tập quanh bậc cửa, nổi bật nhất là một người sơn cước lực lưỡng cao sáu thước hai tấc, với vóc dáng vạm vỡ tương xứng, cùng những đường nét khuôn mặt thô kệch như thể được rèn trên chính cái đe của thợ rèn, nhưng lại biểu lộ sự thông minh bẩm sinh và khiếu hài hước thô mộc. Khi chúng tôi xuất hiện, ông giơ một chiếc kèn bằng đồng dài bốn, năm thước lên và thổi một hồi vang dội, hoặc là để chào mừng sự đến của chúng tôi, hoặc là để đánh thức tiếng vọng từ ngọn đồi đối diện.
Những vị khách của Ethan Crawford mang đủ mọi sắc thái đa dạng đến mức tạo thành một nhóm người kỳ thú, hiếm khi thấy tụ họp cùng nhau ngoại trừ ở những nơi thế này, vừa là chốn vui chơi của khách du lịch thượng lưu vừa là quán trọ bình dị của khách lữ hành qua đường. Giữa đám đông ở cửa có nhà khoáng vật học và người chủ chiếc ống nhòm nhà hát bằng vàng mà chúng tôi đã gặp ở khe núi Notch; hai quý ông người Georgia, những người đã làm tê cóng dòng máu miền Nam của họ vào sáng hôm đó trên đỉnh núi Washington; một vị bác sĩ cùng vợ đến từ Conway; một thương gia ở Burlington và một vị hào phong già đến từ dãy Green Mountains; cùng hai cặp vợ chồng trẻ, lặn lội từ Massachusetts sang để hưởng tuần trăng mật. Bên cạnh những người lạ mặt này, hạt Coos gồ ghề nơi chúng tôi đang đặt chân được đại diện bởi nửa tá thợ đốn gỗ, những người vừa giết được một con gấu trong rừng và chặt đứt bàn chân của nó.
Tôi đã nhập đoàn và có một chút thời gian rảnh rỗi để quan sát họ trước khi tiếng kèn của Ethan dội lại từ ngọn đồi. Không chỉ một, mà rất nhiều tiếng vọng đã bắt lấy âm thanh chói tai và lạc điệu ấy, gỡ tơi những sợi âm thanh phức tạp của nó, và tìm thấy hàng ngàn hòa âm huyền ảo trong một tiếng kèn nghiêm nghị duy nhất. Đó là một bản giao hưởng rõ ràng nhưng xa xôi và mangσ màng sương mộng ảo của các nhạc cụ du dương, tựa như một ban nhạc vô hình đang ẩn nấp trên sườn đồi và tấu lên khúc nhạc dịu êm theo tiếng gọi. Không một lần thử nghiệm sau đó nào tạo ra được buổi hòa nhạc trong trẻo, tinh tế và đậm chất linh hồn như lần đầu tiên ấy. Một khẩu đại bác cầm tay sau đó được bắn ra từ đỉnh một ngọn đồi gần đó, tạo sinh một âm vang kéo dài chạy vòng quanh dãy núi thành một chuỗi âm thanh liền mạch và tan dần đi mà không để lại tiếng vọng đơn lẻ nào. Sau những cuộc thử nghiệm ấy, bầu không khí lạnh giá đã lùa tất cả chúng tôi vào trong nhà, với sự thèm thuồng bữa tối dâng cao tột độ.
Thật ấm lòng khi nhìn thấy những ngọn lửa lớn được đốt lên ở phòng khách và phòng bar, đặc biệt là phòng bar, nơi lò sưởi được xây bằng đá thô, và có lẽ đủ chỗ để chứa cả thân cây cổ thụ làm củi chặn hậu.
Người ta giữ được một ngọn lửa ấm cúng khi khu rừng của chính mình nằm ngay trước ngưỡng cửa. Trong phòng khách, khi màn đêm đã buông xuống hẳn, chúng tôi đưa tay che trước mắt để chắn đi ánh hồng rực rỡ, và bắt đầu trò chuyện với đủ mọi đề tài thú vị. Nhà khoáng vật học và vị bác sĩ bàn về những phẩm chất hồi phục sức khỏe của bầu không khí miền núi, cùng tác dụng tuyệt vời của nó đối với cha của Ethan Crawford, một cụ ông bảy mươi lăm tuổi nhưng vẫn giữ được khung xương cường tráng của tuổi trung niên. Hai cô dâu mới và vợ bác sĩ thì thầm to nhỏ với nhau, qua những tiếng cười khúc khích và đôi má ửng hồng, có vẻ như đang đề cập đến những thử thách hoặc niềm vui của đời sống vợ chồng. Các chú rể ngồi cạnh nhau trong một góc, cứng nhắc và lặng thim, giống như những tín đồ phái Quaker không bị thần linh thúc đẩy, khi vẫn còn mắc kẹt trong tình trạng kỳ quặc là sự ngượng ngùng trước chính người vợ trẻ của mình. Vị hào phong vùng Green Mountains chọn tôi làm bạn đồng hành, và kể lại những khó khăn ông từng trải qua nửa thế kỷ trước khi đi từ sông Connecticut qua khe núi Notch đến Conway, nay chỉ là một chuyến đi trong ngày, dù khi ấy nó ngốn của ông tới mười tám ngày. Hai vị khách người Georgia chuyền tay nhau cuốn lưu bút, và ban ơn cho chúng tôi bằng vài trích dẫn trong đó mà họ cho là đủ nực cười để đáng nghe. Một đoạn trích đã nhận được tràng pháo tay xứng đáng. Đó là một bài “Thơ gửi tuyết trên đỉnh Washington”, được đóng góp vào chính chiều hôm đó, mang chữ ký của một nhân vật rất tên tuổi trong các tạp chí và ấn phẩm thường niên. Những câu thơ tao nhã và đầy trí tưởng tượng, nhưng quá xa rời cảm xúc quen thuộc, và lạnh lẽo như chính chủ đề của chúng, gợi nhớ đến những mẫu vật hơi nước kết tinh kỳ lạ mà tôi quan sát thấy vào ngày hôm sau trên đỉnh núi. Người ta hiểu rằng nhà thơ chính là vị thanh niên mang ống nhòm nhà hát bằng vàng, người đã lắng nghe những lời ca ngợi của chúng tôi với sự điềm tĩnh của một cựu chiến binh.
Đội ngũ của chúng tôi là vậy, và cách thức giải trí của họ cũng vậy. Nhưng vào một buổi tối mùa đông, một nhóm khách khác lại quây quần bên đống lửa mà những du khách mùa hè này đang ngồi. Tôi từng có ý định dành ra một tháng quanh quẩn nơi đây vào mùa xe trượt tuyết, cốt để nghiên cứu những người điền chủ vùng New England, những người lúc bấy giờ chen chúc qua khe núi Notch bằng cả trăm người trên đường tới Portland. Chẳng có ngôi trường nào tốt hơn cho mục đích ấy ngoài quán trọ của Ethan Crawford. Hãy để người học trò đến đó vào tháng Mười hai, ngồi xuống ăn bữa ăn cùng những người đánh xe, chia sẻ niềm vui buổi tối cùng họ, và nghỉ ngơi với họ vào ban đêm khi mỗi chiếc giường có tới ba người chiếm giữ, còn phòng khách, phòng bar và nhà bếp thì rải rác những kẻ đang ngủ say quanh đống lửa. Rồi hãy để anh ta thức dậy trước bình minh, cài cúc áo khoác dày, quấn kín tai, và sải bước theo đoàn caravan đang khởi hành một hoặc hai dặm, để thấy họ hiên ngang chống chọi lại gió bão ra sao. Một kho tàng những nét tính cách đặc trưng sẽ đền đáp mọi sự bất tiện, dẫu cho có bị cóng một chiếc mũi đi chăng nữa.
Cuộc trò chuyện của nhóm chúng tôi chẳng mấy chốc trở nên sôi nổi và chân thành hơn, và chúng tôi đã kể lại một số truyền thuyết của người da đỏ, những người tin rằng cha mẹ của tổ tiên họ đã trận lụt cứu thoát bằng cách leo lên đỉnh núi Washington. Những đứa con của cặp đôi ấy đã bị nhấn chìm và chẳng tìm thấy chốn nương thân nào như thế. Trong thần thoại của người da trắng man rợ, những ngọn núi này sau đó được coi là chốn linh thiêng và bất khả xâm phạm, đầy rẫy những điều kỳ diệu phi trần thế, được thắp sáng trên những đỉnh cao bởi ánh lửa của đá quý, và có các vị thần trú ngụ, đôi khi họ che mình trong bão tuyết và giáng xuống thế giới hạ giới. Có rất ít truyền thuyết mang đậm chất thơ bằng truyền thuyết về “Viên hồng ngọc lớn” (Great Carbuncle) của dãy White Mountains. Niềm tin ấy đã được truyền sang những người định cư Anh quốc, và đến nay vẫn chưa hoàn toàn mai một, rằng một viên ngọc quý với kích thước khổng lồ đến mức có thể nhìn thấy nó tỏa sáng từ khoảng cách hàng dặm, treo lơ lửng trên một mỏm đá bên cạnh hồ nước trong vắt và sâu thẳm, nằm tít trên cao giữa những ngọn đồi. Những ai từng một lần chiêm ngưỡng vẻ đẹp rực rỡ của nó đều bị mê hoặc bởi một khao khát khôn nguôi muốn sở hữu nó. Nhưng một linh hồn đã bảo vệ viên ngọc vô giá ấy, và làm cho kẻ phiêu lưu lạc lối bởi màn sương mù mờ ảo từ hồ nước bị yểm bão. Cứ thế, cuộc đời trôi qua trong sự tìm kiếm vô vọng đối với một báu vật phi trần thế, cho đến cuối cùng kẻ lầm đường ấy bước lên núi, vẫn tràn đầy hy vọng như thời trẻ, nhưng không bao giờ trở về nữa. Về chủ đề này, tôi ngẫm mình có thể dệt nên một câu chuyện mang bài học đạo đức sâu sắc.
Trái tim của những người da trắng sẽ không rung lên trước những mê tín dị đoan ấy của thổ dân, dẫu cho chúng tôi có nhắc đến chúng ngay giữa vùng đất bị ám ảnh của họ. Thói quen và tình cảm của tộc người đã khuất ấy quá khác biệt so với những người kế nhiệm họ để có thể tìm thấy sự đồng cảm thực sự. Tôi thường cảm thấy tiếc nuối vì mình đã bị gạt ra khỏi lĩnh vực đặc biệt nhất của tiểu thuyết Mỹ do không thể nhìn thấy bất kỳ sự lãng mạn, thơ mộng, hùng vĩ hay vẻ đẹp nào trong tính cách của người da đỏ, ít nhất là cho đến khi những đặc điểm ấy được người khác chỉ ra. Tôi thực sự căm ghét một câu chuyện về da đỏ. Thế nhưng không nhà văn nào có thể chắc chắn hơn về một vị trí vững chãi trong văn học của chúng tôi bằng tiểu sử gia của các tù trưởng da đỏ. Chủ đề của ông, khi đề cập đến các bộ lạc phần lớn đã biến mất khỏi mặt đất, mang lại cho ông quyền được đặt lên một chiếc kệ kinh điển, tách biệt khỏi những giá trị sẽ duy trì ông ở đó.
Tôi đã dò hỏi xem, trong các cuộc khảo sát quanh vùng này, nhà khoáng vật học của chúng tôi có tìm thấy ba “Ngọn đồi bạc” mà một tù trưởng da đỏ từng bán cho một người Anh gần hai trăm năm trước, và là kho báu mà hậu duệ của người mua vẫn đang tìm kiếm cho đến tận ngày nay hay không. Nhưng nhà khoa học ấy đã lùng sục từng ngọn đồi dọc theo sông Saco, và chẳng hề hay biết gì về những khối tài sản khổng lồ ấy. Đến lúc này, như thường lệ đối với những con người đứng trước thềm một cuộc phiêu lưu lớn, chúng tôi đã kéo dài buổi trò chuyện đến tận đêm khuya, cân nhắc xem mình sẽ phải khởi hành sớm thế nào cho chuyến đi dài sáu dặm dưới chân núi Washington. Lúc này mọi người bắt đầu giải tán. Tôi dò xét nét mặt của hai chú rể, và thấy rất ít khả năng họ sẽ rời bỏ vòng tay hạnh phúc trần thế, ngay trong tuần đầu tiên của tuần trăng mật và vào thời điểm ba giờ sáng giá rét, để trèo lên tận trên mây; và khi cảm nhận được gió sắc lạnh thế nào khi lùa qua khung cửa kính vỡ và luồn lách giữa các khe hở ở căn phòng chưa trát vữa của mình, tôi cũng chẳng trông đợi sự hăng hái nào lớn lao từ phía bản thân, dẫu cho chúng tôi sắp sửa đi tìm “Viên hồng ngọc lớn”.
