Rowland lưu giữ ký ức rất thân thương về một quán trọ nhỏ trên núi, đi lại không mấy khó khăn từ Lucerne, nơi ông từng trải qua mười ngày đầy hạnh phúc. Hồi đó, ông đã cuốc bộ, trên lưng đeo chiếc ba lô, đi khắp nửa nước Thụy Sĩ, và vì không phải là người có đôi chân nhẹ nhàng cho lắm, ông chẳng xấu hổ gì khi thừa nhận rằng mình đã mệt nhoài. Quán trọ mà tôi đang nhắc đến có những điểm tương đồng đáng kinh ngạc với một chuồng bò; vậy mà bất chấp điều đó, nơi đây vẫn chật ních những du khách đói lả. Quán nằm trong một thung lũng nông, cao, với những đồng cỏ Alpine rải đầy hoa thoai thoải đổ xuống từ chân những vách đá gồ ghề có đường nét kỳ dị dưới bầu trời chiều. Rowland từng thấy những nơi vĩ đại hơn ở Thụy Sĩ nhưng không thấy thích thú bằng, và về sau, mỗi khi muốn nghĩ về những cơ hội tuyệt vời nhất ở Alpine, ông lại nhớ về thung lũng cỏ hình lòng chảo giữa các đỉnh núi này, cùng những ngày tháng Tám ông đã trải qua tại đó, nghỉ ngơi một cách khoan khoái, nằm dài dưới bóng một tảng đá ấm nắng, với làn gió mát lành thổi nhẹ quanh thái dương, mùi thơm của rừng thông phảng phất trong mũi, tiếng chuông bò ngân vang bên tai, dãy bóng núi trải dài trước mắt và một tập thơ của Wordsworth trong túi. Khuôn mặt ông, trên những sườn đồi Thụy Sĩ, đã bị nắng cháy đến mức gần như chuyển sang màu đỏ cánh sen thường thấy ngày nay, và chỗ ngủ của ông là một tấm nệm trên gác xép, chung với một nhà thực vật học người Đức to lớn—người cứ run cầm cập mỗi khi có cửa sổ mở. Đó là những trở ngại cho sự sung sướng, nhưng Rowland chẳng bận tâm mình ở đâu hay như thế nào, vì ông dành cả ngày dài dưới bầu trời, trên đỉnh một sườn dốc nhìn về phía đỉnh Jungfrau. Ông nhớ lại tất cả những điều này khi rời Florence cùng bạn bè, và ông nghĩ rằng, vì đã qua mùa cao điểm, chỗ ở sẽ rộng rãi hơn và chi phí cũng phải chăng hơn. Ông liên lạc với người chủ quán quen cũ, và khi tháng Chín còn chưa qua hết, các bạn đồng hành của ông đã ổn định chỗ ở tại thung lũng đầy cỏ dưới sự hướng dẫn của ông.
Ông đã cùng họ băng qua Đèo Saint Gothard trên cùng một cỗ xe. Trong suốt hành trình từ Florence, và đặc biệt là trong chặng này, đám mây u ám che phủ nhóm bạn nhỏ gần như đã tan biến, và họ nhìn nhau, trong sự gần gũi chật hẹp của chuyến tàu và xe ngựa, mà không cần những ánh mắt buộc tội hay an ủi. Thật không thể không thưởng thức cảnh quan tráng lệ của dãy Apennines và dãy Alps của Ý, và các lữ khách đã ngầm thỏa thuận tránh nhắc đến những chuyện buồn. Tác động của thỏa thuận tinh tế này có vẻ rất tuyệt vời; nó đảm bảo cho họ một tuần lễ với tâm hồn ngập tràn ánh nắng. Roderick ngồi đó, nhìn ra ngoài cửa sổ với ánh mắt mê hoặc và thái độ hoàn toàn ngoan ngoãn. Anh chẳng mảy may quan tâm đến hành trình, hay bất kỳ sự sắp xếp nào dọc đường; anh không gây rắc rối và cũng chẳng đòi hỏi gì. Anh đồng ý với mọi điều được đề xuất, nói rất ít và dành một tuần lễ để sống một cuộc đời hoàn toàn chiêm nghiệm. Mẹ anh hiếm khi rời mắt khỏi anh; và nếu như trước đây, điều này hẳn đã khiến anh vô cùng khó chịu, thì giờ đây anh dường như hoàn toàn không biết gì về sự quan sát của bà và vô cùng thờ ơ với bất cứ điều gì có thể xảy ra với mình. Họ dành vài ngày bên Hồ Como, tại một khách sạn với những hàng hiên trắng phủ đầy hoa trúc đào và cây sim, cùng những bậc thềm sân thượng dẫn xuống những con thuyền nhỏ có mái che kẻ sọc. Họ đồng ý rằng đó là thiên đường hạ giới, và họ dành những buổi sáng tản bộ qua những con ngõ thơm ngát của các biệt thự cổ điển, và những buổi tối lênh đênh dưới ánh trăng trong vòng vây của những ngọn núi, hòa cùng tiếng nhạc của những mái chèo khua nước bạc. Một buổi chiều nọ, hai chàng trai trẻ cùng nhau đi dạo một quãng dài. Họ men theo con đường mòn uốn lượn dẫn về phía Como, sát bờ hồ, đi qua những cổng biệt thự và những bức tường vườn nho, xuyên qua những ngôi làng nhỏ dựng trên chục vòm cuốn, nhúng đôi chân và những vạt áo rách rưới của chúng vào làn nước gợn sóng xanh xám; qua những bức tường bích họa, những tháp chuông đổ nát, những quảng trường làng đầy cỏ, và cửa những khe núi mềm mại uốn lượn lên cao, xuyên qua những dải dây leo đu đưa, những bụi ô liu mờ ảo và những cây dẻ lộng lẫy, tới những mỏm đá cao nơi những nhà nguyện trắng lấp lánh giữa đám cây lá nhạt màu, còn những vách đá trần trụi, với bờ môi nứt nẻ vì nắng, hút lấy ánh sáng xanh thẳm. Tất cả đều đẹp như tranh vẽ một cách đáng kinh ngạc; đó là nước Ý mà chúng ta biết qua những bản khắc thép trong các cuốn lưu bút và niên giám cũ, từ những hình họa trên các bản nhạc và tấm màn sân khấu nhà hát; một nước Ý mà chúng ta không bao giờ dám thú nhận với chính mình—bất chấp những thay đổi của bản thân và của nước Ý—rằng chúng ta đã ngừng tin vào nó. Rowland và Roderick rẽ khỏi con đường lát đá nhỏ ngoằn ngoèo leo lên rồi lại dốc xuống, uốn lượn rồi lại quặt lại bên hồ, và nằm dài một cách lười biếng dưới gốc cây vả, trên một mũi đất đầy cỏ. Rowland chưa từng biết đến điều gì thần tiên và êm dịu hơn vẻ dịu dàng mơ màng của buổi chiều đầu thu đó. Những ngọn núi ngũ sắc bao bọc lấy ông; những con sóng nhỏ bên dưới ông vỗ nhẹ vào những viên sỏi trắng vào những quãng nghỉ lười biếng nhất; những dây leo kết chùm bên trên ông khẽ đung đưa trong không khí gần như tĩnh lặng.
Roderick nằm đó quan sát tất cả với đôi tay vòng ra sau đầu. "Nơi này hợp với tôi," anh nói; "Tôi có thể hạnh phúc ở đây và quên đi tất cả. Tại sao không ở lại đây mãi mãi?" Anh giữ nguyên tư thế một hồi lâu và dường như chìm đắm trong suy nghĩ. Rowland lên tiếng, nhưng anh chỉ đáp lại một cách mơ hồ; cuối cùng anh nhắm mắt lại. Đối với Rowland, đây cũng là một nơi để ở lại mãi mãi; một nơi để lãng quên hoàn toàn những điều khó chịu. Đột nhiên Roderick lật người nằm sấp, vùi mặt vào đôi tay. Chuyển động của anh có chút gì đó đầy cảm xúc; nhưng Rowland vẫn ngạc nhiên khi thấy anh đột ngột ngồi bật dậy, nhận ra vết lệ đọng trên mắt. Roderick quay sang bạn, dang hai tay về phía hồ nước và những ngọn núi, lắc nhẹ với một cử chỉ đầy cảm xúc, như thể lòng anh quá đỗi trào dâng không thể thốt nên lời.
"Hãy thương hại tôi, thưa ông; hãy thương hại tôi!" anh thốt lên ngay sau đó. "Hãy nhìn thế giới đáng yêu này, và nghĩ xem cảm giác chết đi đối với nó sẽ ra sao!"
"Chết ư?" Rowland hỏi.
"Chết, chết; chết và chôn vùi! Bị chôn trong một nấm mồ mở, nơi anh nằm nhìn trừng trừng lên những đám mây trôi, ngửi mùi hoa đung đưa, và nghe cả thiên nhiên sống và phát triển bên trên mình! Đó là cảm giác của tôi!"
"Tôi rất mừng khi nghe điều đó," Rowland nói. "Cái chết kiểu đó rất gần với sự phục sinh."
"Nó quá kinh khủng," Roderick tiếp tục; "tất cả ập đến với tôi ở đây thật dữ dội! Nếu không thấy xấu hổ, tôi đã có thể tuôn rơi cả rổ nước mắt. Để có được một giờ như những gì tôi từng có, tôi sẵn sàng đánh đổi bất cứ điều gì tôi có thể trở thành!"
"Đừng bận tâm đến những gì anh đã có; hãy là một cái gì đó tốt hơn!"
"Tôi sẽ chẳng bao giờ là bất cứ thứ gì nữa: nói cũng vô ích thôi! Nhưng tôi không biết cái lò xo bí mật nào đã bị chạm vào kể từ khi tôi nằm đây. Một cái gì đó trong tim tôi dường như đột nhiên mở ra và để cho dòng chảy của vẻ đẹp và khao khát tràn vào. Tôi biết mình đã mất những gì, và tôi thấy điều đó thật kinh khủng! Hãy nhớ lấy, tôi biết, tôi cảm nhận được điều đó! Hãy nhớ lấy điều đó về sau. Đừng nói rằng anh ta đã bị tê liệt và vô cảm; rằng nhận thức của anh ta đã bị cùn mòn và khát vọng đã chết. Hãy nói rằng anh ta run rẩy trong từng dây thần kinh với cảm giác về vẻ đẹp và sự ngọt ngào của cuộc sống; rằng anh ta đã nổi loạn, phản đối và gào thét; rằng anh ta đã bị chôn sống, với đôi mắt mở trừng trừng, và trái tim đập điên cuồng; rằng anh ta đã bám lấy từng ngọn cỏ và từng cái gai bên đường khi bước qua; rằng đó là cảnh tượng kinh khủng nhất mà anh từng chứng kiến; rằng đó là một sự xúc phạm, một vụ giết người, một cuộc thảm sát!"
"Trời đất ơi, anh điên rồi sao?" Rowland kêu lên.
"Tôi chưa bao giờ tỉnh táo hơn thế. Tôi không muốn trở thành một kẻ tồi tệ, và ở nơi xinh đẹp này, vào giờ phút thú vị này, việc phá vỡ sự quyến rũ dường như là một sự xúc phạm. Nhưng tôi đang nói lời chia tay với nước Ý, với vẻ đẹp, với danh dự, với cuộc sống! Tôi chỉ muốn đảm bảo với ông rằng tôi biết mình mất những gì. Tôi biết điều đó trong từng nhịp đập của trái tim mình! Ở đây, nơi những điều này đều là đẹp nhất, tôi xin từ biệt chúng. Vĩnh biệt, vĩnh biệt!"
Trong chuyến vượt đèo Saint Gothard, Roderick thường xuyên vắng mặt trên xe, và đi bộ rất xa phía trước, dọc theo những đoạn đường zig-zag khổng lồ. Anh thể hiện một sự năng động phi thường; trọng lượng nhẹ và vóc dáng mảnh khảnh khiến anh trở thành một người đi bộ xuất sắc, và bạn bè thường thấy anh men theo rìa những vực thẳm sâu hun hút, làm đá lăn trên những sườn dốc dài, dựng đứng, hoặc vươn người lên nền trời từ đỉnh những mỏm đá. Mary Garland đi bộ rất nhiều, nhưng cô vẫn ở gần cỗ xe để bầu bạn với bà Hudson. Rowland ở lại gần đó để được ở bên cô Garland. Ông lầm lũi đi bên cạnh cô lên con dốc tráng lệ từ nước Ý, và thấy mình hối tiếc vì dãy Alps quá thấp, và việc cuốc bộ của họ không kéo dài được một tuần. Cô rất phấn chấn; cô thích đi bộ; về khoản núi non, cho đến vài tuần gần đây, cô chưa từng thấy nơi nào hùng vĩ hơn Núi Holyoke, và cô thấy dãy Alps hoàn toàn xứng đáng với danh tiếng của chúng. Rowland biết cô yêu thiên nhiên, nhưng ông lại một lần nữa bị ấn tượng bởi sự sống động trong cách cô quan sát nó, và kiến thức của cô về cây cỏ, đá sỏi. Vào mùa đó, các loài hoa dại phần lớn đã tàn, nhưng một vài loài vẫn còn sót lại, và cô Garland không bao giờ bỏ sót việc phát hiện ra chúng ở những góc xa xôi. Chúng khiến cô vô cùng thích thú; cô vui mừng khi gặp lại những người bạn cũ, và thậm chí còn vui hơn khi thấy những loài mới lạ. Cô thể hiện những bước chân nhẹ nhàng khi đi tìm chúng, và chẳng bao lâu đã phủ kín ghế trước của xe bằng một mớ thực vật lạ. Rowland tất nhiên rất nhanh nhẹn trong việc phục vụ cô, và ông đã hái cho cô một vài mẫu thực vật mà thoạt đầu có vẻ không thể chạm tới. Thực ra, một trong số đó thoạt đầu có vẻ dễ lấy hơn so với nỗ lực của ông, và ông đã dừng lại một chút ở chân mỏm đá nhỏ nơi nó mọc, cân nhắc rủi ro của việc theo đuổi xa hơn. Đột nhiên, khi đứng đó, ông nhớ lại sự thách thức hiểm nguy của Roderick và cô Light tại đấu trường Coliseum, và một khao khát mạnh mẽ trỗi dậy muốn thử thách lòng can đảm của người bạn đồng hành. Cô vừa mới leo lên một sườn dốc gần ông, và đã thấy rằng bông hoa nằm ngoài tầm với. Khi ông chuẩn bị tiến lại gần nó, cô hào hứng gọi ông dừng lại; điều đó là không thể! Rowland tội nghiệp, người có niềm đam mê bị bỏ đói một cách khủng khiếp, vô cùng thích thú với ý nghĩ làm cô phải lo lắng, dù chỉ trong ba phút, về việc điều gì sẽ xảy ra với ông. Ông là người ít thô bạo nhất, nhưng trong một khoảnh khắc, ông hoàn toàn thờ ơ với nỗi lo lắng của cô.
"Tôi có thể lấy được bông hoa," ông gọi với theo cô. "Cô có tin tôi không?"
"Tôi không muốn nó; tôi thà không có nó còn hơn!" cô kêu lên.
"Cô có tin tôi không?" ông lặp lại, nhìn cô.
Cô nhìn ông rồi nhìn bông hoa; ông tự hỏi liệu cô có gào thét và ngất xỉu như cô Light đã từng làm không. "Tôi ước nó là cái gì đó tốt hơn!" cô nói một cách đơn giản; rồi đứng nhìn ông khi ông bắt đầu leo. Rowland không được tạo hóa sinh ra để làm diễn viên nhào lộn, và nỗ lực của ông rất khó khăn; nhưng ông giữ vững tinh thần, tận dụng tối đa những chỗ đặt chân hẹp và những điểm tựa, và cuối cùng cũng giành được chiến lợi phẩm. Ông xoay xở cắm nó vào khuy áo rồi tìm cách leo xuống. Có nhiều hơn một cơ hội cho một cú ngã đau đớn, nhưng ông đã tránh được tất cả. Chắc chắn là hành động này không được duyên dáng cho lắm, nhưng nó đã được thực hiện, và đó là tất cả những gì ông đặt ra cho mình. Khuôn mặt ông đỏ bừng khi trao bông hoa cho cô Garland, và cô trông tái nhợt đi rõ rệt. Cô đã nhìn ông mà không hề cử động. Tất cả những điều này đã diễn ra mà bà Hudson, người đang thiu thiu ngủ dưới mái che của cỗ xe, không hề hay biết. Đôi mắt của Mary Garland có lẽ không biểu lộ sự ngưỡng mộ nồng nhiệt như nữ hoàng sắc đẹp từng dành cho người chiến thắng trong một giải đấu; nhưng chúng biểu đạt một điều gì đó mà Rowland tìm thấy phần thưởng của mình trong đó. "Tại sao anh lại làm thế?" cô hỏi một cách nghiêm nghị.
Ông ngập ngừng. Ông cảm thấy về mặt thể chất thì có thể nói: "Vì anh yêu em!", nhưng về mặt đạo đức thì không thể. Ông hạ thấp giọng và trả lời một cách đơn giản: "Vì anh muốn làm điều gì đó cho em."
"Giả sử anh bị ngã thì sao," cô Garland nói.
"Anh tin là mình sẽ không ngã. Và anh nghĩ là cô cũng tin như vậy."
"Tôi chẳng tin gì cả. Tôi chỉ đơn giản là tin tưởng anh, như anh đã yêu cầu."
"Quod erat demonstrandum!" Rowland kêu lên. "Tôi nghĩ là cô biết tiếng Latin đấy."
Khi bốn người bạn của chúng ta ổn định ở nơi mà tôi gọi là thung lũng đầy cỏ, đã có rất nhiều cuộc leo trèo trên những sườn dốc đầy cỏ và đá, rất nhiều lần hái hoa trên những mỏm đá hẹp, rất nhiều những chuyến đi dạo dài, và nhờ bầu không khí núi non trong trẻo, không ít sự phấn chấn. Bà Hudson buộc phải tạm gác lại những nghi ngờ của mình về bầu không khí độc hại của thế giới cũ, và thừa nhận sự trong lành đáng học hỏi của những cơn gió ở Engelthal. Bà chắc chắn là bình thản hơn nhiều so với khi ở Ý; vì đã luôn sống ở nông thôn, bà đã bỏ lỡ ở Rome và Florence cái sự cô độc xã hội được làm dịu đi bởi bụi rậm và đá tảng mà những người gốc New England thực thụ vô cùng yêu thích. Quán trọ nhỏ chưa sơn ở Engelthal, với những vách ngăn bằng ván, những chậu sữa phơi dưới nắng, những người "giúp việc" là những cô gái trẻ góc cạnh từ vùng quê, làm bà nhớ đến những nơi trú ngụ mùa hè ở quê hương mình; và những căn phòng lịch sử xinh đẹp của Villa Pandolfini đã trôi vào quên lãng mà không để lại chút hối tiếc nào, và cũng chẳng thay đổi chút nào lý tưởng của bà về vẻ duyên dáng gia đình. Roderick đã thay đổi bầu trời, nhưng anh không thay đổi tâm trí; tâm trạng của anh vẫn là thứ mà anh đã hé lộ cho Rowland thấy trong vụ nổ cảm xúc bi kịch trên Hồ Como. Anh giữ nỗi tuyệt vọng cho riêng mình, và kiên trì tiếp tục công việc bình thường của cuộc sống; nhưng dễ dàng nhận thấy rằng tinh thần anh nặng nề vô cùng, và anh sống, cử động, trò chuyện đơn giản chỉ vì thói quen. Trong nửa giờ buồn bã đó giữa những cây ô liu Ý, giọng điệu của anh chân thành đến mức dữ dội, khiến Rowland bắt đầu từ bỏ thái độ chỉ trích. Ông bắt đầu cảm thấy rằng việc kêu gọi ý chí của anh chàng tội nghiệp này về cơ bản là vô ích; chẳng còn lại ý chí nào cả; chỗ của nó là một khoảng trống bất lực. Quan điểm này về trường hợp của anh thỉnh thoảng bị phản bác bởi một số dấu hiệu từ phía Roderick về khả năng chống lại những nghĩa vụ khó chịu: người ta vẫn có thể nói, nếu ai đó muốn tỏ ra giáo điều bằng mọi giá, rằng sự điên rồ của anh cũng có phương pháp, rằng năng lượng đạo đức của anh có những giờ ngủ và giờ thức, và rằng, trong một mục đích làm anh hài lòng, nó có khả năng trỗi dậy cùng bình minh. Nhưng mặt khác, niềm vui, trong trường hợp này, hoàn toàn đồng nhất với nỗ lực; rõ ràng niềm hạnh phúc lớn nhất trong đời, đối với Roderick, là có được một ý tưởng tạo hình. Và rồi, không thể không cảm thấy dịu dàng với một nỗi tuyệt vọng đã ngừng trở nên hung hăng—không thể không tha thứ cho rất nhiều sự thờ ơ đối với một tính cách đã quên mất sự cáu bẳn của mình. Roderick thẳng thắn nói rằng Thụy Sĩ làm anh bớt khốn khổ hơn Ý, và dãy Alps dường như ít chế giễu sự nhàn rỗi cưỡng bách của anh hơn là dãy Apennines. Anh thường xuyên đi dạo dài, thường là một mình, và rất thích leo lên những nơi chóng mặt, nơi không âm thanh nào có thể đuổi kịp anh, và ở đó, quăng mình lên đám rêu chưa bao giờ bị giẫm lên, kéo sụp mũ che mắt và nằm ườn qua những giờ phút trong sự bất động hoàn hảo. Rowland đôi khi đi cùng anh; mặc dù Roderick không bao giờ mời, anh dường như biết ơn sự có mặt của ông. Rowland giờ đây coi việc đối xử với anh như một người hoàn toàn tỉnh táo là một nguyên tắc, giả định rằng mọi thứ đều ổn với anh, và không bao giờ ám chỉ đến sự thành đạt mà anh đã đánh mất hay công việc mà anh không làm. Ông vẫn sẽ nói, nếu bạn hỏi ông, rằng tình trạng của Roderick chỉ là một tâm trạng—chắc chắn là một tâm trạng khó hiểu. Nó có thể kéo dài thêm nhiều giờ mệt mỏi nữa; nhưng con đường nào cũng có lối thoát. Nỗi buồn của Roderick sẽ không kéo dài mãi mãi. Sự quan tâm của Rowland đối với mối quan hệ của cô Garland với người em họ vẫn vô cùng chú ý, và dù bối rối về mọi mặt, ông không thấy điều gì rõ ràng ở đây cả. Sau khi đến Engelthal, Roderick dường như tìm kiếm sự gần gũi của cô gái trẻ nhiều hơn trước, và sự hồi sinh của niềm nhiệt huyết này không thể không khiến bạn của anh thắc mắc. Họ ngồi cùng nhau và đi dạo cùng nhau, và cô Garland thường đọc to cho anh nghe. Một ngày nọ, khi họ đi ăn tối, sau khi anh đã nằm nửa buổi sáng dưới chân cô, trong bóng râm của một tảng đá, Rowland hỏi anh cô đã đọc gì.
"Tôi không biết," Roderick nói, "Tôi không chú ý đến nội dung." Cô Garland nghe thấy vậy, và Rowland nhìn cô. Cô nhìn Roderick sắc sảo và hơi đỏ mặt. "Tôi lắng nghe Mary," Roderick tiếp tục, "vì giọng nói của cô ấy. Nó ngọt ngào đến mức làm người ta xao xuyến!" Lúc này, sự đỏ mặt của cô Garland đậm hơn, và cô nhìn đi chỗ khác.
Rowland, ở Florence, như chúng ta đã biết, đã để trí tưởng tượng của mình lang thang theo những phỏng đoán mà độc giả có thể cho là không tâng bốc sự chung thủy của cô Garland. Ông đã tự hỏi liệu niềm tin của cô vào Roderick có lung lay hay không, và lời đề nghị của cô đã dẫn đến sự ra đi của chính ông tới Thụy Sĩ dường như gần tương đương với một lời thú nhận rằng cô cần sự giúp đỡ của ông để tin tưởng. Rowland về cơ bản là một người khiêm tốn, và ông không mạo hiểm cho rằng cô Garland đã so sánh ông với Roderick và thấy ông có lợi hơn; nhưng ông có một ý thức nhất định về nghĩa vụ đã hoàn thành một cách kiên quyết, cho phép ông mơ tưởng, trong những khoảnh khắc, rằng nó có thể được đền đáp một cách không phi logic bằng việc ban tặng những hạt bụi nhiệt tình còn sót lại từ sự đánh giá của cô dành cho người bạn đồng hành của mình. Nếu một ngày nào đó cô tuyên bố, trong một cơn bùng nổ tình cảm bất ngờ, rằng cô đã mệt mỏi và chán ngán, và rằng cô từ bỏ người tình phản bội của mình, thì sự mong đợi của Rowland sẽ đi nửa đường để gặp cô. Và chắc chắn nếu tình cảm của cô đi theo hướng này thì không một nhà phê bình hào hiệp nào lại hoàn toàn lên án cô. Cô đã bị bỏ bê, bị phớt lờ, bị ruồng bỏ, bị đối xử với sự khinh miệt mà không cô gái có tính cách tốt đẹp nào có thể chịu đựng được. Thật vậy, có những cô gái mà sự tốt đẹp, giống như Burd Helen trong bài hát ballad, nằm ở chỗ bám lấy người mình yêu qua bao thăng trầm, và cúi đầu trước mọi đối xử khắc nghiệt. Thái độ này thường có một vẻ đẹp tinh tế của riêng nó, nhưng Rowland cho rằng ông có lý do vững chắc để tin rằng đó không bao giờ có thể là Mary Garland. Cô không phải là một sinh vật thụ động; cô không mềm yếu, hiền lành và biết ơn những món quà ngẫu nhiên. Với tất cả sự dè dặt trong cách cư xử, cô kiêu hãnh và khao khát; cô hỏi nhiều và cô muốn những gì cô đã hỏi; cô tin vào những điều tốt đẹp và cô không bao giờ có thể thuyết phục bản thân trong thời gian dài rằng những điều tốt đẹp bị bỏ lỡ cũng đẹp như những điều tốt đẹp đạt được. Có một ngày Rowland trải qua một ngày đầy giận dữ. Ông đã mơ—đó là giấc mơ không có thực chất nhất—rằng cô đã cho ông cái quyền tin rằng cô trông cậy vào ông để biến đổi sự bất mãn của mình. Vậy mà ở đây, cô lại lao vào vòng tay Roderick trước lời đề nghị nhẹ nhàng nhất của anh ta, và đùa giỡn với những hy vọng nửa sợ hãi, nửa xấu hổ của chính ông! Rowland tuyên bố với chính mình rằng vị trí của mình về cơ bản là đáng ghét, và rằng tất cả triết lý ông có thể mang ra áp dụng vào nó cũng sẽ chẳng làm nó trở nên đáng kính hay thoải mái hơn. Ông sẽ bỏ đi và kết thúc chuyện này. Ông không bỏ đi; ông chỉ đơn giản là đi một chuyến dài, vắng mặt ở quán trọ cả ngày, và khi quay lại, ông thấy cô Garland đang ngồi ngoài ánh trăng cùng Roderick.
Rowland, trong lúc tự vấn trong chuyến đi lang thang bồn chồn nói trên, đã quyết định rằng ít nhất ông sẽ ngừng quan sát, để ý, hay quan tâm đến những gì cô Garland và Roderick có thể làm hoặc không làm cùng nhau. Tuy nhiên, khoảng ba ngày sau đó, khi cơ hội đến, ông cố tình khơi mào chủ đề này với Roderick. Ông biết điều này là không nhất quán và yếu lòng; đó là sự nuông chiều những ngón tay ngứa ngáy muốn đụng vào trái cấm. Nhưng ông tự nhủ rằng thực sự hợp lý hơn khi trở nên không nhất quán hơn là ngược lại; vì họ đã từng thảo luận những bí ẩn này rất thẳng thắn. Chẳng phải hoàn toàn hợp lý sao khi ông muốn biết phần tiếp theo của tình huống mà Roderick đã vạch ra trước đó? Roderick đã hứa với ông, và việc ông muốn xác định xem những lời hứa đó đã được thực hiện như thế nào là điều dễ hiểu. Rowland không thể tự nhủ rằng nếu những lời hứa đó bị ép buộc vì lợi ích của Mary Garland, thì sự quan tâm hiện tại của ông đối với chúng cũng không kém phần vô tư; và vì vậy ông phải thừa nhận rằng mình thực sự yếu lòng. Có lẽ người ta có thể coi ông là một nhà biện luận quá hẹp hòi, nhưng chúng ta đã nhắc đi nhắc lại hơn một lần rằng ông bị gánh nặng bởi một lương tâm vững chắc.
"Tôi tưởng tượng," ông nói với Roderick, "rằng hiện tại anh không hối hận khi để mình bị thuyết phục không cắt đứt hoàn toàn với cô Garland."
Roderick nhìn ông với ánh mắt mơ hồ và xa xăm vốn đã trở thành thói quen trên khuôn mặt anh gần đây, và lặp lại "Thuyết phục?"
"Anh không nhớ sao rằng, ở Rome, anh đã muốn hủy hôn ước, và tôi đã thúc giục anh tôn trọng nó, mặc dù nó dường như chỉ treo lơ lửng bởi một sợi chỉ mỏng manh? Tôi muốn anh xem điều gì sẽ xảy ra từ đó? Nếu tôi không nhầm, anh đã hòa giải với nó."
"Ồ vâng," Roderick nói, "tôi nhớ những gì ông đã nói; ông đã biến nó thành một loại ân huệ cá nhân đối với chính ông rằng tôi nên giữ lòng chung thủy. Tôi đã đồng ý, nhưng sau đó, khi nghĩ về điều đó, thái độ của ông khiến tôi rất buồn cười. Đã bao giờ thấy điều đó trước đây chưa?—một người đàn ông yêu cầu người đàn ông khác làm hài lòng mình bằng cách không tạm dừng sự chú ý của anh ta đối với một cô gái xinh đẹp!"
"Nó cũng ích kỷ như bất cứ điều gì khác," Rowland nói. "Người này đặt sự ích kỷ của mình vào một việc, và người kia vào một việc khác. Sẽ thật khó chịu nếu tôi thấy cô Garland buồn bã."
"Nhưng ông thích cô ấy—ông ngưỡng mộ cô ấy, hử? Ông đã ám chỉ như vậy."
"Tôi ngưỡng mộ cô ấy sâu sắc."
"Vậy thì đó là sự độc đáo của ông—phải công bằng mà nói ông có rất nhiều, theo một cách nào đó—để muốn hạnh phúc của cô ấy được đảm bảo theo đúng cách đó. Nhiều người đàn ông hẳn đã thích tự mình làm cho người phụ nữ họ ngưỡng mộ hạnh phúc hơn, và hẳn đã hoan nghênh nỗi buồn của cô ấy như một cơ hội để đồng cảm. Ông thật kỳ quặc về chuyện đó."
"Cứ cho là vậy đi!" Rowland nói. "Câu hỏi là, anh không thấy vui vì tôi đã kỳ quặc sao? Anh không thấy rằng tình cảm của anh dành cho cô Garland có một phẩm chất lâu bền mà anh đã đánh giá thấp sao?"
"Tôi không giả vờ nói. Khi cô ấy đến Rome, tôi thấy mình không quan tâm đến cô ấy, và tôi đã thành thật đề nghị rằng chúng ta không nên lừa dối nhau về điều đó. Nếu ông, ngược lại, nghĩ rằng có điều gì đó để đạt được bằng cách lừa dối một chút, tôi sẵn lòng thử! Tôi không thấy tình hình thực sự thay đổi. Mary Garland vẫn là tất cả những gì cô ấy từng là—hơn cả thế nữa. Nhưng tôi không quan tâm đến cô ấy! Tôi không quan tâm đến bất cứ điều gì, và tôi không thấy mình được truyền cảm hứng để tạo ra một ngoại lệ có lợi cho cô ấy. Sự khác biệt duy nhất là bây giờ tôi không quan tâm, dù tôi có quan tâm đến cô ấy hay không. Tất nhiên, việc cưới một gã lười biếng vô dụng như tôi là điều không thể đối với bất kỳ người phụ nữ nào, và tôi sẽ là kẻ tồi nếu cho rằng cô Garland đang vội vàng cử hành hôn lễ của chúng ta."
"Ồ, anh đang yêu đấy!" Rowland nói, không logic cho lắm. Phải thú nhận rằng, dù phải trả giá thế nào, khẳng định này được đưa ra chỉ với mục đích duy nhất là nghe Roderick phủ nhận nó.
Nhưng nó hoàn toàn thất bại trong mục tiêu của mình. Roderick nhún vai một cách thoải mái và lắc đầu đầy vô trách nhiệm. "Gọi nó là gì tùy ông! Tôi đã qua cái thời quan tâm đến tên gọi rồi."
Rowland không chỉ thiếu logic, ông còn hơi thiếu chân thành. Ông không tin rằng bạn mình đang yêu; ông đã lập luận sai để biết được sự thật. Sự thật là Roderick lại, ở một mức độ nào đó, đang dưới một phép màu, và rằng anh tìm thấy một đức tính chữa lành trong sự hiện diện của Mary, dù anh không muốn thừa nhận điều đó. Anh đã nói, một thời gian ngắn trước đó, rằng giọng nói của cô ngọt ngào đối với tai anh; và đó là một khởi đầu đầy hứa hẹn. Nếu giọng nói của cô ngọt ngào thì có khả năng cái nhìn của cô không tệ, cái chạm của cô có một phép thuật tĩnh lặng, và toàn bộ sự hiện diện cá nhân của cô đã học được nghệ thuật không gây khó chịu. Rowland lập luận như vậy, và khoác cho Mary Garland một vẻ đẹp tinh tế hơn nữa.
Đúng là chính cô cũng giúp ông ít nhiều trong việc đi đến kết luận chắc chắn, và rằng ông vẫn còn nghi ngờ bối rối về việc liệu những cái chạm hạnh phúc này vẫn là vấn đề của trái tim, hay đã đơn giản trở thành vấn đề của lương tâm. Ông theo dõi những dấu hiệu cho thấy cô vui mừng khi Roderick chấp nhận lại sự gần gũi của cô; nhưng ông có cảm giác rằng cô đang cảnh giác với việc giải thích nó quá rộng rãi. Giờ đến lượt cô—ông tưởng tượng rằng mình đôi khi thu thập được từ những chỉ dẫn không tên của cái nhìn, giọng điệu và cử chỉ—giờ đến lượt cô trở nên thờ hồi, quan tâm đến những điều khác. Hết lần này đến lần khác, Rowland tự hỏi những điều đó có thể là gì mà cô Garland có thể cho là đáng quan tâm, gây tổn hại đến sự chung thủy lý tưởng; và một lần nữa, sau khi chỉ ra chúng, ông chia chúng thành hai phần. Một là kinh nghiệm lớn hơn đó, nói chung, đã đến với cô khi cô đến Châu Âu; cảm giác mơ hồ, được đưa vào trí tưởng tượng của cô, rằng có nhiều điều người ta có thể làm với cuộc đời mình hơn là tuổi trẻ, sự thiếu hiểu biết và Northampton đã từng mơ tới; sự xem xét lại những cam kết cũ dưới ánh sáng của những cảm xúc mới. Điều kia là kinh nghiệm, đặc biệt là, của Rowland—cái gì? Ở đây Rowland luôn tạm dừng, với sự chân thành hoàn hảo, để đo lường lại yêu sách có thể có của mình đối với sự quan tâm của cô gái trẻ. Ông có thể gọi nó là gì? Nó đã hơn cả sự lịch thiệp nhưng lại ít hơn sự tận tâm. Nó đã nói lên khao khát được phục vụ, nhưng nó không nói gì về hy vọng được đền đáp. Tuy nhiên, trí tưởng tượng của Rowland lởn vởn quanh ý tưởng rằng nó có thể đền đáp được, và những suy ngẫm của ông kết thúc trong một giấc mơ mơ màng có lẽ không định nghĩa được nó, nhưng ít nhất, trong mỗi dịp, đã thêm một chút vào khối lượng của nó. Kể từ khi cô Garland yêu cầu ông như một ân huệ đối với chính cô rằng ông cũng đến Thụy Sĩ, ông nghĩ có thể cô sẽ cho ông biết liệu ông có vẻ đã phục vụ cô một cách hiệu quả hay không. Những ngày trôi qua mà cô không làm như vậy, và cuối cùng Rowland đi bộ đến một nơi cao biệt lập cách quán trọ khoảng năm dặm và lẩm bẩm với những tảng đá im lặng rằng cô thật vô ơn. Thiên nhiên lắng nghe dường như không mâu thuẫn với ông, vì vậy, vào ngày hôm sau, ông hỏi cô gái trẻ, với một chút mỉa mai vô hình, liệu cô có thấy rằng việc ông lệch khỏi kế hoạch ở Florence của mình đã mang lại kết quả rực rỡ không.
"Ồ, chúng tôi rất vui vì anh ở cùng chúng tôi!" cô trả lời.
Ông hoàn toàn không hài lòng với điều này; nó dường như ngụ ý rằng cô đã quên rằng cô đã trang trọng yêu cầu ông đến. Ông nhắc cô nhớ về yêu cầu của cô, và nhớ lại địa điểm và thời gian. "Buổi tối đó trên sân thượng, muộn, sau khi bà Hudson đã đi ngủ, và Roderick vắng mặt."
Cô nhớ rất rõ, nhưng ký ức đó dường như làm cô bối rối. "Tôi sợ rằng lòng tốt của anh đã là một gánh nặng lớn đối với anh," cô nói. "Anh đã rất muốn làm điều khác."
"Tôi muốn trên hết là làm hài lòng cô, và tôi không hề hy sinh gì cả. Nhưng nếu tôi có thực hiện một sự hy sinh to lớn, nó cũng sẽ được đền đáp hơn cả bởi bất kỳ sự đảm bảo nào rằng tôi đã giúp Roderick có một tâm trạng tốt hơn."
Cô im lặng một lúc, rồi, "Tại sao anh lại hỏi tôi?" cô nói. "Anh có thể đánh giá cũng tốt như tôi vậy."
Rowland đỏ mặt; ông khao khát biện minh cho mình theo cách chân thực nhất. "Sự thật là," ông nói, "tôi e rằng tôi chỉ quan tâm ở vị trí thứ hai đến việc Roderick ngẩng cao đầu. Điều tôi quan tâm ở vị trí thứ nhất là hạnh phúc của cô."
"Tôi không biết tại sao lại như vậy," cô trả lời. "Tôi chắc chắn chưa làm gì để khiến anh trở thành bạn của tôi nhiều đến thế. Nếu anh nói với tôi rằng anh định rời bỏ chúng tôi vào ngày mai, tôi e rằng tôi sẽ không dám yêu cầu anh ở lại. Nhưng dù anh đi hay ở, đừng nói về Roderick nữa!"
"Nhưng điều đó," Rowland nói, "không trả lời câu hỏi của tôi. Anh ấy có khá hơn không?"
"Không!" cô nói, và quay đi.
Ông cẩn thận không nói với cô rằng ông dự định rời bỏ họ. Một ngày nọ, ngay sau đó, khi hai chàng trai trẻ ngồi ở cửa quán trọ ngắm hoàng hôn, mà vào buổi tối đó rất ấn tượng và đỏ rực, Rowland đã cố gắng thăm dò cảm xúc hiện tại của bạn mình đối với Christina Light. "Tôi tự hỏi cô ấy đang ở đâu," ông nói, "và cô ấy đang dẫn dắt hoàng tử của mình cuộc sống như thế nào."
Roderick ban đầu không đáp lại. Anh đang nhìn một bóng người trên đỉnh những tảng đá xa xa, đối diện với họ. Bóng người đó dường như đang đi xuống thung lũng, và nổi bật trên nền màn đỏ rực của bầu trời phía tây, trông thật khổng lồ. "Christina Light?" Roderick cuối cùng lặp lại, như thể tỉnh dậy sau một cơn mơ mộng. "Cô ấy đang ở đâu? Thật phi thường khi tôi chẳng quan tâm chút nào!"
"Vậy anh đã hoàn toàn vượt qua được nó chưa?"
Roderick không trả lời trực tiếp; anh ngồi trầm ngâm một lúc. "Cô ấy là một kẻ lừa đảo!" anh thốt lên ngay sau đó.
"Có thể!" Rowland nói. "Nhưng tôi đã biết những kẻ tệ hơn."
"Cô ấy đã làm tôi thất vọng!" Roderick tiếp tục với cùng giọng điệu.
"Vậy là cô ấy thực sự đã cho anh hy vọng sao?"
"Ồ, đừng nhắc lại nữa!" Roderick kêu lên. "Tại sao tôi phải nghĩ về điều đó chứ? Mới chỉ ba tháng trước thôi, nhưng dường như đã mười năm rồi." Bạn của anh không nói thêm gì nữa, và sau một lúc, anh tự tiếp tục. "Tôi đã tin rằng có một tương lai trong tất cả những điều đó! Cô ấy làm tôi hài lòng—làm tôi hài lòng; và khi một nghệ sĩ—như tôi đã từng—cảm thấy hài lòng, ông biết đấy!" Và anh lại dừng lại. "Ông chưa bao giờ thấy cô ấy như tôi đã thấy; ông chưa bao giờ nghe cô ấy trong những khoảnh khắc tuyệt vời nhất của cô ấy. Nhưng nói về điều đó cũng vô ích! Lúc đầu cô ấy không muốn coi tôi một cách nghiêm túc; cô ấy chế giễu tôi và coi nhẹ tôi. Nhưng cuối cùng tôi đã buộc cô ấy phải thừa nhận tôi là một vĩ nhân. Hãy nghĩ về điều đó, thưa ông! Christina Light gọi tôi là một vĩ nhân. Một vĩ nhân là những gì cô ấy đang tìm kiếm, và chúng tôi đã đồng ý tìm thấy hạnh phúc cho cuộc đời mình ở nhau. Để làm tôi hài lòng, cô ấy đã hứa sẽ không kết hôn cho đến khi tôi cho phép. Bản thân tôi không định kết hôn, nhưng việc nghĩ đến người đàn ông khác sở hữu cô ấy thật là kinh khủng. Để tránh tổn thương cho tôi, cô ấy đã hứa sẽ từ chối hoàng tử của mình, và ý nghĩ cô ấy làm như vậy khiến tôi hạnh phúc như nhìn thấy một bức tượng hoàn hảo đang hình thành trong khối đá. Ông đã thấy cô ấy giữ lời hứa của mình như thế nào! Khi tôi biết điều đó, như thể bức tượng đột nhiên nứt vỡ và trở nên gớm ghiếc. Cô ấy đã chết đối với tôi, như thế đó!" Và anh búng tay. "Đó là sự phù phiếm bị tổn thương, ham muốn thất vọng, lòng tin bị phản bội? Tôi chắc chắn tôi không biết; ông chắc chắn có một cái tên nào đó cho nó."
"Cô gái tội nghiệp đã làm những gì tốt nhất có thể," Rowland nói.
"Nếu đó là tốt nhất của cô ấy, thì cô ấy càng tệ hơn! Tôi hầu như không nghĩ về cô ấy trong hai tháng nay, nhưng tôi vẫn chưa tha thứ cho cô ấy."
"Chà, anh có thể tin rằng anh đã được trả thù. Tôi không thể nghĩ về cô ấy như một người hạnh phúc."
"Tôi không thương hại cô ấy!" Roderick nói. Sau đó anh chìm vào im lặng, và hai người ngồi nhìn bóng người khổng lồ khi nó đi xuống dọc theo đường viền lởm chởm của những tảng đá. "Người đàn ông hùng mạnh này là ai," Roderick cuối cùng kêu lên, "và ông ta đến đây vì cái gì? Chúng ta là những người nhỏ bé ở đây, và chúng ta không thể đảm nhận việc đi cùng những người khổng lồ."
"Hãy đợi cho đến khi chúng ta gặp ông ta ở mức độ của chính mình," Rowland nói, "và có lẽ ông ta sẽ không vượt qua chúng ta."
"Ít nhất là trong mười phút," Roderick đáp lại, "ông ta sẽ là một vĩ nhân!" Vào lúc này, bóng người chìm dưới đường chân trời và trở nên vô hình trong ánh sáng không chắc chắn. Đột nhiên Roderick nói, "Tôi muốn gặp cô ấy một lần nữa—chỉ để nhìn cô ấy."
"Tôi không khuyên anh làm vậy," Rowland nói.
"Chính vẻ đẹp của cô ấy đã làm điều đó!" Roderick tiếp tục. "Tất cả là vẻ đẹp của cô ấy; so với nó, phần còn lại chẳng là gì cả. Điều làm tôi ngu ngốc là nghĩ về nó như tài sản của mình! Và tôi đã biến nó thành của mình—không ai khác đã nghiên cứu nó như tôi, không ai khác hiểu nó. Thằng cha Casamassima đó biết gì về nó vào lúc này chứ? Tôi muốn nhìn thấy nó chỉ một lần nữa thôi; đó là thứ duy nhất trên thế giới mà tôi có thể nói như vậy."
"Tôi không khuyên anh làm vậy," Rowland lặp lại.
"Đúng vậy, Rowland thân mến," Roderick nói; "đừng khuyên nữa! Bây giờ không ích gì đâu."
Trong khi đó, bóng tối đã dày đặc, và họ đã không nhận ra một bóng người đang tiến về phía họ qua khoảng không gian trống phía trước ngôi nhà. Đột nhiên nó bước vào vòng tròn ánh sáng chiếu ra từ cửa và cửa sổ, và họ nhìn thấy Sam Singleton nhỏ bé đang dừng lại nhìn chằm chằm vào họ. Anh là người khổng lồ mà họ đã nhìn thấy đi xuống dọc theo những tảng đá. Khi điều này trở nên rõ ràng, Roderick bị một cơn cười ngất ngây—đây là lần đầu tiên anh cười trong ba tháng. Singleton, người mang theo ba lô và gậy đi bộ, nhận được sự chào đón nồng nhiệt nhất từ Rowland. Anh đang trong tâm trạng thanh thản nhất có thể, và nếu nói về hành lý, chiếc ba lô của anh không chứa gì ngoài một chiếc lược và chiếc áo sơ mi thứ hai, anh đã lấy ra từ đó một tá bức phác họa tuyệt vời. Anh đã cuốc bộ khắp nửa Thụy Sĩ và ở khắp mọi nơi thực hiện những ghi chép bằng hình ảnh sống động nhất. Chúng phần lớn nằm trong một chiếc hộp ở Interlaken, và để biết ơn sự đánh giá cao của Rowland, anh ngay lập tức gửi điện tín để lấy chiếc hộp của mình, và theo phương pháp Thụy Sĩ tuyệt vời, nó được giao đúng hẹn qua đường bưu điện. Đêm lạnh, và bạn bè của chúng ta, cùng với ba hoặc bốn khách trọ ngẫu nhiên khác, ngồi trong nhà bên đống lửa. Ngay cả với Roderick ngồi ủ rũ trong bóng tối bên ngoài, họ vẫn tạo thành một vòng tròn đồng cảm, và họ lật xem những bức vẽ của Singleton, trong khi anh ngồi trên góc lò sưởi, đỏ mặt và cười toe toét, với đôi chân trên những bậc ghế của mình. Anh đã đi bộ trong sáu tuần, và rất vui được nghỉ ngơi một thời gian tại Engelthal. Tuy nhiên, đó là một sự nghỉ ngơi tiết kiệm, vì anh ra ngoài mỗi sáng, với dụng cụ phác họa trên lưng, để tìm kiếm tài liệu cho những nghiên cứu mới. Sự cười ngất ngây của Roderick, sau buổi tối đầu tiên, đã lắng xuống, và anh quan sát sự hoạt động thanh thản của họa sĩ nhỏ với một vẻ nghiêm trọng gần như đáng sợ. Singleton, người không biết bí mật về những bất hạnh cá nhân của anh, vẫn đối xử với anh bằng sự thẳng thắn rụt rè như ngôi sao đang lên của nghệ thuật Mỹ. Roderick đã nói với Rowland, lúc đầu, rằng Singleton làm anh nhớ đến một loại côn trùng nhỏ kỳ lạ với bản năng cơ khí đáng chú ý ở râu của nó; nhưng khi những ngày trôi qua, rõ ràng là sự siêng năng không mệt mỏi của họa sĩ phong cảnh khiêm tốn đã trở thành một ý nghĩa áp bức đối với anh. Nó chỉ ra một bài học, và Roderick thường ngồi và nghiền ngẫm bài học khi anh thấy nó hiện ra ở cái lưng cong của Singleton, trên những sườn đồi nóng, nhô ra từ dưới chiếc ô trắng của anh. Một ngày nọ, anh đi lang thang lên một sườn dốc dài và đuổi kịp anh khi anh đang ngồi làm việc; Singleton kể lại sự việc sau đó với Rowland, người, sau khi gợi ý cho anh ở Rome về những sự sai lệch của Roderick, đã giữ kín bí mật của mình.
"Anh lúc nào cũng như thế này sao?" Roderick nói, bằng giọng điệu gần như đáng sợ.
"Như thế này?" Singleton lặp lại, chớp mắt bối rối, với một lương tâm bị báo động.
"Anh làm tôi nhớ đến một chiếc đồng hồ không bao giờ chạy hết cót. Nếu người ta nghe kỹ, người ta sẽ nghe thấy anh luôn luôn—tích tắc, tích tắc."
"Ồ, tôi hiểu rồi," Singleton nói, tỏa sáng một cách ngây thơ. "Tôi rất điềm đạm."
"Anh rất điềm đạm, vâng. Và anh thấy việc điềm đạm có dễ chịu không?"
Singleton quay lại và cười toe toét hơn, trong khi anh hút nước từ chiếc cọ lông lạc đà. Sau đó, với ý thức tăng cường về sự mắc nợ đối với một Đấng Quan Phòng đã ban cho anh những khả năng nội tại, "Ồ, thú vị lắm!" anh kêu lên.
Roderick đứng nhìn anh một lúc. "Chết tiệt!" anh nói cuối cùng, một cách nghiêm túc, và quay lưng đi.
Một buổi sáng, không lâu sau đó, Rowland và Roderick thực hiện một chuyến đi bộ dài. Họ đã đi bộ trước đó theo hàng chục hướng khác nhau, nhưng họ vẫn chưa băng qua một con đèo nhỏ đầy cây cối quyến rũ, bao bọc thung lũng của họ ở một bên và đi xuống thung lũng Engelberg. Khi đến từ Lucerne, họ đã tiếp cận quán trọ của mình bằng con đường này, và vì cảm thấy mình đã biết nó, họ đã bỏ qua nó để ưu tiên cho những con đường chưa từng đi. Nhưng cuối cùng danh sách những con đường đó đã cạn kiệt, và Rowland đề xuất chuyến đi bộ đến Engelberg như một điều mới lạ. Nơi này vừa hiu quạnh vừa mục vụ; một tu viện trắng khổng lồ nhô lên đột ngột từ sàn xanh của thung lũng và làm phức tạp thêm vẻ đẹp của nó với một yếu tố hiếm có trong phong cảnh Thụy Sĩ. Ngay gần đó là một nhóm các nhà gỗ và quán trọ, với những tiện nghi thông thường của một khu nghỉ dưỡng Thụy Sĩ thịnh vượng—những hướng dẫn viên gầy gò, rám nắng trong bộ quần áo gia đình thùng thình, thư giãn dưới những mái hiên gỗ chạm khắc, những chồng gậy leo núi trong mọi ô cửa, những người Anh cháy nắng không có cổ áo sơ mi. Hai người bạn của chúng ta ngồi một lúc ở cửa quán trọ, thảo luận về một pint rượu vang, và rồi Roderick, người không biết mệt mỏi, tuyên bố ý định leo lên một mỏm đá nhất định nhô ra trên thung lũng, và, theo lời kể của một trong những hướng dẫn viên, có tầm nhìn ra Hồ Lucerne. Đi và về chỉ mất một giờ, nhưng Rowland, với viễn cảnh chuyến cuốc bộ về nhà trước mắt, thú nhận thích thư giãn trên băng ghế của mình, hoặc nhiều nhất là đi dạo xa hơn một chút và nhìn qua tu viện. Roderick đi một mình, và bạn đồng hành của anh sau một lúc hướng bước chân đến nhà thờ tu viện. Nó đáng chú ý, giống như hầu hết các nhà thờ của Thụy Sĩ Công giáo, vì một phong cách trang trí sùng đạo gớm ghiếc; nhưng nó có một vẻ đẹp lạnh lẽo và mốc meo, và Rowland nán lại đó với một chút dịu dàng đối với lòng đạo đức Alpine. Trong khi ông ở gần bàn thờ cao, một số người bước vào cửa phía tây; nhưng ông không chú ý đến họ, và ngay sau đó bận rộn giải mã một tấm bia mộ cũ bằng tiếng Đức kỳ lạ trên một trong những bức tường. Cuối cùng ông quay đi, tự hỏi liệu cú pháp hay thần học của nó khó chịu hơn, và, đến sự ngạc nhiên vô hạn của mình, thấy mình đối mặt với Hoàng tử và Công nương Casamassima.
Sự ngạc nhiên về phía Christina, trong một khoảnh khắc, cũng tương đương, và lúc đầu cô dường như có ý định quay đi mà không để nó nhường chỗ cho một lời chào. Tuy nhiên, hoàng tử chào một cách nghiêm trang, và rồi Christina, trong im lặng, đưa tay ra. Rowland ngay lập tức hỏi liệu họ có đang ở Engelberg không, nhưng Christina chỉ nhìn ông mà không nói gì. Hoàng tử trả lời các câu hỏi của ông, và kể rằng họ đã có một chuyến đi một tháng ở Thụy Sĩ, rằng tại Lucerne vợ ông đã hơi không khỏe một cách cố chấp, và rằng bác sĩ đã khuyên nên thử một tuần với không khí tăng cường và sữa dê của Engelberg. Phong cảnh, hoàng tử nói, thật tuyệt vời, nhưng cuộc sống thì vô cùng buồn bã—và họ còn ba ngày nữa! Đó là một phước lành, ông nói thêm một cách lịch thiệp, khi nhìn thấy một khuôn mặt La Mã tốt.
Thái độ của Christina, sự im lặng nghiêm trang và cái nhìn xuyên thấu của cô dường như đối với Rowland, lúc đầu, có vẻ như là sự giả tạo; nhưng ông nhận ra ngay sau đó rằng cô đang vô cùng bị kích động, và rằng cô sợ làm lộ bản thân. "Hãy để chúng ta rời khỏi công trình gớm ghiếc này," cô nói; "có những thứ ở đây khiến người ta phải nổi gai ốc." Họ di chuyển chậm rãi đến cửa, và khi họ đứng bên ngoài, trong không khí mát mẻ đầy nắng của thung lũng, cô quay sang Rowland và nói, "Tôi vô cùng vui khi gặp ông." Sau đó, cô nhìn quanh và quan sát thấy, dựa vào tường nhà thờ, một chiếc ghế đá cũ. Cô nhìn Hoàng tử Casamassima một lúc, và ông ta cười mãnh liệt hơn, Rowland nghĩ, so với mức độ cần thiết. "Tôi muốn ngồi đây," cô nói, "và nói chuyện với ông Mallet—một mình."
"Theo ý cô, bạn thân mến," hoàng tử nói.
Giọng điệu của mỗi người đều được đo lường, đối với tai của Rowland; nhưng giọng của Christina thì khô khan, và giọng của chồng cô thì vô cùng lịch thiệp. Rowland nhớ lại rằng Cavaliere Giacosa đã nói với ông rằng ứng cử viên của bà Light là một hoàng tử hoàn toàn, và bạn của chúng ta tự hỏi làm sao ông ta thưởng thức được một giọng điệu mệnh lệnh. Casamassima là một người Ý thuộc kiểu không biểu lộ cảm xúc, nhưng Rowland dù vậy vẫn đoán rằng, giống như những hoàng tử khác trước ông, ông ta đã làm quen với thứ gọi là thỏa hiệp. "Tôi có nên quay lại không?" ông hỏi với cùng một nụ cười.
"Trong nửa giờ nữa," Christina nói.
Trong ánh sáng ban ngày rõ ràng, ấn tượng đầu tiên của Rowland về cô là cô đẹp hơn bao giờ hết. Và dù vậy, trong ba tháng cô khó có thể thay đổi; sự thay đổi nằm ở tầm nhìn của chính Rowland về cô, điều mà cuộc phỏng vấn cuối cùng đó, ngay trước ngày cưới của cô, đã làm cho trở nên dịu dàng chưa từng thấy.
"Sao ông lại đến đây?" cô hỏi. "Ông có đang ở nơi này không?"
"Tôi đang ở Engelthal, cách đây khoảng mười dặm; tôi đi bộ qua."
"Ông chỉ có một mình sao?"
"Tôi đi cùng ông Hudson."
"Anh ấy ở đây cùng ông sao?"
"Anh ấy đã đi nửa giờ trước để leo lên một tảng đá ngắm cảnh."
"Còn mẹ anh ấy và cô gái trẻ đó, họ đâu rồi?"
"Họ cũng ở Engelthal."
"Ông làm gì ở đó?"
"Cô làm gì ở đây?" Rowland nói, mỉm cười.
"Tôi đếm từng phút cho đến khi hết tuần của mình. Tôi ghét núi; chúng làm tôi chán nản đến chết. Tôi chắc chắn cô Garland thích chúng."
"Cô ấy rất thích chúng, tôi tin là vậy."
"Ông tin—ông không biết sao? Nhưng tôi đã từ bỏ việc cố gắng bắt chước cô Garland," Christina nói.
"Cô chắc chắn không cần bắt chước ai cả."
"Đừng nói thế," cô nói một cách nghiêm túc. "Vậy là ông đã đi bộ mười dặm sáng nay? Và ông sẽ đi bộ trở lại?"
"Trở lại để ăn tối."
"Và ông Hudson nữa sao?"
"Ông Hudson đặc biệt nữa. Anh ấy là một người đi bộ cừ khôi."
"Các ông thật hạnh phúc!" Christina kêu lên. "Tôi tin là tôi sẽ thích những ngọn núi nếu tôi có thể làm được những việc như vậy. Ngồi yên và để chúng nhìn xuống mình! Hoàng tử Casamassima không bao giờ đi bộ. Ông ấy chỉ đi trên lưng la. Ông ấy được khiêng lên Faulhorn trên một chiếc cáng."
"Trên một chiếc cáng?" Rowland nói.
"Trong một trong những cỗ máy đó—một chiếc ghế khiêng—giống như một người phụ nữ."
Rowland tiếp nhận thông tin này trong im lặng; việc thích hay phản đối sự mỉa mai của nó đều không phù hợp.
"Ông Hudson có tham gia cùng các người nữa không? Anh ấy sẽ đến đây chứ?" Christina hỏi.
"Tôi sẽ sớm bắt đầu mong đợi anh ấy."
"Ông sẽ làm gì khi rời Thụy Sĩ?" Christina tiếp tục. "Ông sẽ trở lại Rome chứ?"
"Tôi khá nghi ngờ điều đó. Kế hoạch của tôi rất không chắc chắn."
"Chúng phụ thuộc vào ông Hudson, hử?"
"Phần lớn là vậy."
"Tôi muốn ông kể cho tôi về anh ấy. Anh ấy vẫn trong trạng thái tâm trí khó chịu đó đã làm ông đau khổ nhiều như vậy sao?"
Rowland nhìn cô một cách nghi ngờ, không trả lời. Ông không muốn, theo bản năng, nói cho cô biết rằng Roderick không hạnh phúc; có thể cô sẽ đề nghị giúp anh trở lại hạnh phúc. Cô ngay lập tức nhận ra sự do dự của ông.
"Tôi không thấy lý do gì chúng ta không nên thẳng thắn," cô nói. "Tôi nghĩ chúng ta đang ở vị trí tuyệt vời cho loại việc đó. Ông nhớ là trước đây tôi quan tâm rất ít đến những gì mình nói, phải không? Vâng, bây giờ tôi hoàn toàn không quan tâm chút nào. Tôi nói những gì tôi muốn, tôi làm những gì tôi muốn! Ông Hudson đã nhận tin về cuộc hôn nhân của tôi như thế nào?"
"Rất tệ," Rowland nói.
"Với sự giận dữ và những lời trách móc?" Và khi Rowland lại do dự—"Với sự khinh miệt thầm lặng?"
"Tôi chỉ có thể nói với cô rất ít. Anh ấy đã nói với tôi về chủ đề đó, nhưng tôi đã ngăn anh ấy lại. Tôi nói với anh ấy rằng đó không phải việc của anh ấy, hay của tôi."
"Đó là một câu trả lời tuyệt vời!" Christina nói một cách nhẹ nhàng. "Tuy nhiên, đó là một chút việc của ông, sau những lời khẳng định cao cả mà tôi đã dành cho ông. Tôi đã thực sự rất tuyệt vào buổi sáng đó, hử?"
"Cô tự làm mình bất công," Rowland nói. "Bây giờ tôi sẽ được tự do tin rằng cô không chân thành."
"Bây giờ liệu tôi có chân thành hay không thì có gì quan trọng? Tôi không thể hình dung ra điều gì ít quan trọng hơn. Tôi đã rất tuyệt—chẳng phải đúng sao?"
"Cô biết tôi nghĩ gì về cô," Rowland nói. Và vì sợ bị buộc phải để lộ sự nghi ngờ của mình về nguyên nhân thay đổi của cô, ông ẩn náu vào một điều tầm thường. "Mẹ cô, tôi hy vọng, vẫn khỏe."
"Mẹ tôi đang tận hưởng sức khỏe tuyệt vời, và có thể được nhìn thấy mỗi buổi tối tại Sòng bạc, tại các Phòng tắm Lucca, tâm sự với mọi người mới đến rằng bà đã gả con gái mình cho một hoàng tử như ngọc."
Rowland lo lắng về tin tức của người bạn đồng hành của bà Light, và cách tự nhiên nhất là hỏi thẳng về ông ta. "Và Cavaliere Giacosa vẫn khỏe chứ?" ông hỏi.
Christina do dự, nhưng cô không để lộ sự lúng túng nào khác. "Cavaliere đã nghỉ hưu về thành phố quê hương Ancona của ông ấy, với một khoản lương hưu, trong suốt quãng đời tự nhiên còn lại. Ông ấy là một ông già rất tốt!"
"Tôi rất coi trọng ông ấy," Rowland nói, nghiêm túc, cùng lúc đó ông thầm tự hỏi liệu lương hưu của Cavaliere có được trả bởi Hoàng tử Casamassima cho các dịch vụ liên quan đến cuộc hôn nhân của ông ta không. Liệu Cavaliere có nhận được hoa hồng của mình không? "Và cô làm gì," Rowland tiếp tục, "khi rời nơi này?"
"Chúng tôi đi Ý—chúng tôi đi Naples." Cô đứng dậy và đứng im lặng một lúc, nhìn xuống thung lũng. Bóng dáng của Hoàng tử Casamassima xuất hiện ở phía xa, cân bằng chiếc ô trắng của mình. Khi đôi mắt cô đặt lên đó, Rowland tưởng tượng mình thấy một điều gì đó sâu sắc hơn trong biểu cảm kỳ lạ đã ẩn náu trên khuôn mặt cô khi ông nói chuyện với cô. Lúc đầu, ông đã bị lóa mắt bởi vẻ đẹp nở rộ của cô, điều mà khoảng thời gian vài tuần chỉ làm tăng thêm sự lộng lẫy; sau đó, ông đã nhìn thấy một tia nặng nề hơn trong ánh mắt cô—một gợi ý nham hiểm về sự buồn bã và cay đắng. Đó là dấu hiệu bên ngoài về lý tưởng đã hy sinh của cô. Đôi mắt cô trở nên lạnh lùng khi cô nhìn chồng mình, và khi, sau một lúc, cô quay chúng về phía Rowland, chúng đập vào mắt ông như vô cùng bi kịch. Ông cảm thấy một sự pha trộn kỳ lạ giữa sự đồng cảm và nỗi sợ hãi; ông muốn đưa cho cô một bằng chứng về tình bạn, và tuy nhiên dường như với ông rằng cô giờ đây đã quay mặt theo hướng mà tình bạn bất lực không thể can thiệp. Cô dường như đọc được một nửa cảm xúc của ông, và cô mỉm cười một cách đẹp đẽ, buồn bã. "Tôi hy vọng chúng ta không bao giờ gặp lại nhau!" cô nói. Và khi Rowland đưa cho cô một cái nhìn phản đối—"Ông đã thấy tôi ở mức tốt nhất. Tôi muốn nói với ông một cách nghiêm túc, tôi đã chân thành! Tôi biết vẻ bề ngoài chống lại tôi," cô nói tiếp nhanh chóng. "Có rất nhiều điều tôi không thể nói với ông. Có lẽ ông đã đoán ra; tôi không quan tâm chút nào. Dù sao thì ông biết, tôi đã làm tốt nhất có thể. Nó sẽ không phục vụ; tôi đã bị đánh bại và tan vỡ; họ mạnh hơn tôi. Bây giờ nó là một vấn đề khác!"
"Dường như với tôi cô vẫn còn một cơ hội lớn cho hạnh phúc," Rowland nói, một cách mơ hồ.
"Hạnh phúc? Tôi có ý định vun đắp niềm say mê; tôi có ý định đi tìm sự sung sướng không thể diễn tả! Ông nhớ tôi đã nói với ông rằng tôi, một phần, thuộc về thế giới và thuộc về quỷ dữ. Bây giờ chúng đã chiếm lấy tôi hoàn toàn. Đó là lựa chọn của chúng; cầu mong chúng không bao giờ hối hận!"
"Tôi sẽ nghe về cô," Rowland nói.
"Ông sẽ nghe về tôi. Và dù ông nghe thấy gì, hãy nhớ điều này: tôi đã chân thành!"
Hoàng tử Casamassima đã đến gần, và Rowland nhìn ông với một chút lòng trắc ẩn đơn giản như một phần của cái "thế giới" mà Christina đã tung ra lời đe dọa bí ẩn của mình. Rõ ràng ông là một chàng trai tốt, và rằng ông không thể, theo bản chất của sự việc, là một người chồng thực sự tồi tệ; nhưng sự vô hại nổi bật của ông chỉ làm sâu sắc thêm sự bất hạnh trong tình huống của Christina bằng cách tước đi thái độ thách thức của cô sự trừng phạt của công lý tương đối. Chừng nào cô còn tự do lựa chọn, cô đã đánh giá cao ông: nhưng từ khoảnh khắc cô bị buộc phải kết hôn với ông, cô đã ghét ông. Rowland đọc được trong chiếc mặt nạ Ý đàn hồi của chàng trai trẻ một ý thức sâu sắc về tất cả điều này; và khi ông cũng tìm thấy ở đó một hồ sơ về những điều kỳ lạ khác—về niềm tự hào, về tính khí, về sự cố chấp, về một di sản khổng lồ của những truyền thống ít nhiều hung hăng—ông phản ánh rằng sự kết hợp hôn nhân của hai người bạn của mình có thể đủ sinh sôi nảy nở trong các sự kiện.
"Ông sắp đến Naples sao?" Rowland nói với hoàng tử như một cách trò chuyện.
"Chúng tôi đang đến Paris," Christina xen vào, chậm rãi và nhẹ nhàng. "Chúng tôi đang đến London. Chúng tôi đang đến Vienna. Chúng tôi đang đến St. Petersburg."
Hoàng tử Casamassima hạ mắt xuống và làm phiền mặt đất bằng mũi ô của mình. Trong khi ông lôi cuốn sự chú ý của Rowland, Christina quay đi. Khi Rowland liếc nhìn cô một lần nữa, ông thấy một sự thay đổi trên khuôn mặt cô; cô đang quan sát một điều gì đó bị che khuất khỏi mắt ông bởi góc tường nhà thờ. Trong một khoảnh khắc, Roderick xuất hiện trong tầm mắt.
Anh dừng lại đột ngột, kinh ngạc; khuôn mặt và dáng người anh mệt mỏi, quần áo bụi bặm. Anh nhìn Christina từ đầu đến chân, và rồi, chậm rãi, má anh đỏ bừng và mắt anh mở rộng. Christina đáp lại cái nhìn của anh, và trong vài khoảnh khắc có một sự im lặng kỳ lạ. "Anh trông không khỏe!" Christina nói cuối cùng.
Roderick không trả lời gì cả; anh chỉ nhìn và nhìn, như thể cô là một bức tượng. "Cô không kém phần xinh đẹp!" anh thốt lên ngay sau đó.
Cô quay đi với một nụ cười, và đứng một lúc nhìn xuống thung lũng; Roderick nhìn chằm chằm vào Hoàng tử Casamassima. Christina sau đó đưa tay cho Rowland. "Vĩnh biệt," cô nói. "Nếu ông ở gần tôi trong tương lai, đừng cố gắng gặp tôi!" Và rồi, sau một khoảng dừng, với giọng thấp hơn, "Tôi đã chân thành!" Cô hướng về Roderick lần nữa và hỏi anh một điều tầm thường về chuyến đi bộ của anh. Nhưng anh không nói gì; anh chỉ nhìn cô. Rowland lúc đầu đã mong đợi một sự bùng nổ của trách móc, nhưng rõ ràng nguy hiểm đang giảm dần từng khoảnh khắc. Anh đang quên hết mọi thứ trừ vẻ đẹp của cô, và khi cô đứng đó và để anh say sưa ngắm nhìn nó, Rowland chắc chắn rằng cô biết điều đó. "Tôi sẽ không nói lời vĩnh biệt với ông," cô nói; "chúng ta sẽ gặp lại nhau!" Và cô bước đi một cách nghiêm trang. Hoàng tử Casamassima từ biệt Rowland một cách lịch sự; với Roderick, ông dành cho một cái cúi đầu với sự lịch thiệp phóng đại. Roderick dường như không nhìn thấy nó; anh vẫn đang theo dõi Christina, khi cô đi trên cỏ. Mắt anh dõi theo cô cho đến khi cô đến cửa quán trọ của mình. Ở đây cô dừng lại và nhìn lại anh.