Rốt cuộc cũng có hai ngày trôi qua mà Rowland không thể tới khách sạn. Tối muộn ngày thứ hai, Roderick bước vào phòng anh. Chỉ một thoáng sau, cậu thông báo rằng mình đã hoàn thành bức tượng bán thân của mẹ.
“Và nó thật tuyệt vời!” cậu tuyên bố. “Đó là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất tôi từng thực hiện.”
“Tôi tin điều đó,” Rowland nói. “Đừng bao giờ nói với tôi về việc cảm hứng của cậu đã chết nữa.”
“Tại sao không chứ? Đây có lẽ là cú hích cuối cùng của nó đấy! Tôi cảm thấy rất mệt mỏi. Nhưng đây là một kiệt tác, dù chính tôi là người nói ra điều đó. Người ta bảo chúng ta nợ cha mẹ quá nhiều. Chà, tôi đã trả món nợ hiếu thảo này một cách xứng đáng rồi!” Cậu đi đi lại lại trong phòng vài phút, rõ ràng mục đích của chuyến thăm này vẫn chưa được thực hiện. “Còn một điều nữa tôi muốn nói,” lát sau cậu tiếp tục. “Tôi cảm thấy như mình phải nói cho anh biết!” Cậu dừng lại trước mặt Rowland, đầu ngẩng cao và ánh mắt rực rỡ không chút u ám. “Sáng kiến của anh là một sự thất bại!”
“Sáng kiến của tôi?” Rowland nhắc lại.
“Việc đưa mẹ tôi và Mary đến đây.”
“Một sự thất bại ư?”
“Chẳng ích gì cả! Họ chẳng giúp được gì cho tôi.”
Rowland từng tưởng rằng Roderick không còn gây ngạc nhiên cho anh thêm được nữa; nhưng giờ đây anh đang nhìn chằm chằm vào cậu, mắt mở to.
“Họ làm tôi chán ngấy!” Roderick tiếp tục.
“Ôi, trời!” Rowland thốt lên.
“Nghe này, nghe này!” Roderick nói với vẻ dịu dàng tuyệt đối. “Tôi không phàn nàn về họ; tôi chỉ đang trình bày một thực tế. Tôi rất lấy làm tiếc cho họ; tôi vô cùng thất vọng.”
“Cậu đã cho họ một cơ hội công bằng chưa?”
“Chẳng phải anh nên nói thế sao? Với tôi, tôi cảm thấy mình đã cư xử rất tử tế.”
“Cậu đã làm rất tốt; tôi đã đặt nhiều hy vọng vào việc này.”
“Vậy thì tôi đã làm quá tốt rồi. Sau bốn mươi tám giờ đầu tiên, hy vọng của chính tôi đã sụp đổ. Nhưng tôi quyết tâm chiến đấu đến cùng; đứng vững trong đền thờ; để thần linh của Chúa ngự xuống! Anh có muốn biết kết quả không? Thêm một tuần nữa thôi, tôi sẽ bắt đầu căm ghét họ. Tôi sẽ muốn đầu độc họ mất.”
“Cậu thật khốn khổ!” Rowland kêu lên. “Họ là những người phụ nữ đáng yêu nhất!”
“Có thể lắm! Nhưng họ chẳng có ý nghĩa gì với tôi hơn một đoạn Kinh thánh đối với một kẻ vô thần!”
“Tôi hoàn toàn không hiểu,” Rowland nói, trong chốc lát, “mối quan hệ của cậu với cô Garland.”
Roderick nhún vai và buông thõng hai tay xuống hai bên. “Cô ấy sùng bái tôi! Mối quan hệ của tôi là vậy đó.” Và cậu mỉm cười một cách kỳ quặc.
“Cậu đã hủy hôn ước chưa?”
“Hủy ư? Anh không thể hủy hoại một tia ánh trăng được.”
“Cậu hoàn toàn không có chút tình cảm nào với cô ấy sao?”
Roderick đặt tay lên ngực và giữ ở đó một lát. “Chết rồi—chết rồi—chết hết rồi!” cuối cùng cậu nói.
“Tôi tự hỏi,” Rowland hỏi ngay sau đó, “liệu cậu có bắt đầu hiểu được vẻ đẹp trong tính cách của cô Garland không. Cô ấy là một người có phẩm hạnh cao quý nhất.”
“Rõ ràng là vậy—nếu không tôi đã chẳng quan tâm đến cô ấy!”
“Giờ điều đó không còn chút sức hút nào với cậu sao?”
“Ồ, đừng ép một người phải nói những lời khiếm nhã!”
“Chà, tôi chỉ có thể nói rằng cậu không biết mình đang từ bỏ điều gì đâu.”
Roderick liếc nhìn nhanh. “Anh biết rõ đến thế sao?”
“Tôi ngưỡng mộ cô ấy vô cùng.”
Roderick mỉm cười, chúng ta gần như có thể nói là với vẻ đồng cảm. “Anh đã không lãng phí thời gian rồi.”
Những suy nghĩ của Rowland dồn dập ùa về. Nếu Roderick đã kiên quyết, tại sao lại chống đối cậu ta? Nếu Mary phải chịu hy sinh, tại sao lại cố gắng cứu cô ấy theo cách đó? Vẫn còn một cách khác; chỉ cần một chút liều lĩnh là có thể thực hiện được. Rowland cố gắng, trong tâm trí, triệu tập sự liều lĩnh để được giúp đỡ; nhưng dù nó có đến hay không, thì lương tâm đã ở đó trước rồi. Lương tâm chỉ có ba từ, nhưng chúng rất đanh thép. “Vì cô ấy—vì cô ấy,” nó thầm thì một cách câm lặng, và Rowland tiếp tục lập luận của mình. “Tôi không biết mình sẽ không làm gì,” anh nói, “miễn là cô Garland không phải chịu đau khổ.”
“Có một điều cần phải nói,” Roderick đáp lại một cách suy tư. “Cô ấy rất mạnh mẽ.”
“Vậy thì, nếu cô ấy mạnh mẽ, hãy tin rằng với một cơ hội dài hơn, một cơ hội tốt hơn, cô ấy vẫn sẽ giành lại được tình cảm của cậu.”
“Anh có biết mình đang yêu cầu điều gì không?” Roderick hét lên. “Bắt tôi phải yêu một cô gái mà tôi căm ghét ư?”
“Cậu căm ghét?”
“Với tư cách là người yêu của cô ấy, tôi sẽ căm ghét cô ấy!”
“Nghe tôi này!” Rowland nói với vẻ kịch liệt.
“Không, anh hãy nghe tôi này! Anh thực sự khuyên tôi kết hôn với một người phụ nữ làm tôi chán chết sao? Tôi sẽ cho cô ấy biết điều đó vào thời điểm thích hợp, và rồi cô ấy sẽ đi đâu?”
Rowland đi dọc căn phòng vài vòng rồi đột ngột dừng lại. “Vậy thì, tùy cậu thôi! Hãy nói tất cả những điều này với cô ấy, đừng nói với tôi!”
“Với cô ấy ư? Tôi sợ cô ấy; tôi muốn anh giúp tôi.”
“Roderick thân mến,” Rowland nói với một nụ cười đầy ẩn ý, “tôi không thể giúp gì cho cậu nữa!”
Roderick cau mày, do dự một chút, rồi cầm lấy chiếc mũ. “Ồ, chà,” cậu nói, “tôi không sợ cô ấy đến mức đó đâu!” Và cậu quay người, như thể sắp rời đi.
“Dừng lại!” Rowland hét lên, khi anh đặt tay lên cửa.
Roderick khựng lại và đứng chờ, với đôi lông mày đầy vẻ khó chịu.
“Quay lại đây; ngồi xuống đó và nghe tôi nói. Bất cứ điều gì cậu nói trong trạng thái tinh thần hiện tại, cậu sẽ phải hối hận cay đắng suốt đời. Cậu không biết mình thực sự nghĩ gì; cậu không biết mình thực sự cảm thấy gì. Cậu không hiểu tâm trí của chính mình; cậu đang không đối xử công bằng với cô Garland. Tất cả những điều này là không thể ở đây, trong những hoàn cảnh này. Cậu đang mù quáng, cậu đang điếc lác, cậu đang bị bỏ bùa. Để phá giải nó, cậu phải rời khỏi Rome.”
“Rời khỏi Rome! Rome chưa bao giờ thân thương với tôi đến thế.”
“Điều đó không quan trọng chút nào. Rời đi ngay lập tức.”
“Và tôi sẽ đi đâu?”
“Hãy đi đến một nơi nào đó mà cậu có thể ở một mình với mẹ cậu và cô Garland.”
“Một mình ư? Anh sẽ không đến sao?”
“Ồ, nếu cậu muốn, tôi sẽ đến.”
Roderick hơi cúi đầu, liếc nhìn người bạn của mình với vẻ nghi ngại. “Tôi không hiểu anh,” cậu nói; “Tôi ước gì anh thích cô Garland ít hơn một chút, hoặc nhiều hơn một chút.”
Rowland cảm thấy mặt mình đỏ bừng, nhưng anh không để ý đến lời nói của Roderick. “Cậu yêu cầu tôi giúp cậu,” anh tiếp tục. “Với những điều kiện hiện tại, tôi không thể làm gì được. Nhưng nếu cậu hoãn mọi quyết định về việc tiếp tục hôn ước thêm vài tháng nữa, và trong thời gian đó rời khỏi Rome, rời khỏi Ý, tôi sẽ làm những gì có thể để ‘giúp cậu’, như cậu nói, trong trường hợp cậu vẫn muốn hủy bỏ nó.”
“Vậy thì tôi phải làm mà không cần sự giúp đỡ của anh! Những điều kiện của anh là bất khả thi. Tôi sẽ rời Rome vào thời điểm tôi đã luôn dự định—vào cuối tháng Sáu. Phòng của tôi và của mẹ tôi đã thuê đến lúc đó; mọi sự sắp xếp của tôi đều được thực hiện theo đó. Sau đó, tôi sẽ ra đi; không phải trước lúc đó.”
“Cậu không thành thật,” Rowland nói. “Lý do thực sự khiến cậu ở lại chẳng liên quan gì đến phòng ốc cả.”
Khuôn mặt Roderick không hề lộ vẻ bối rối hay oán giận. “Nếu tôi không thành thật, thì đó là lần đầu tiên trong đời tôi. Vì anh biết quá nhiều về lý do thực sự của tôi, hãy cho tôi nghe thử xem! Không, dừng lại!” cậu đột ngột nói thêm, “Tôi sẽ không làm phiền anh đâu. Anh nói đúng, tôi có một động cơ. Vào ngày hai mươi tư tháng Sáu, cô Light sẽ kết hôn. Tôi vô cùng quan tâm đến tất cả những gì liên quan đến cô ấy, và tôi muốn có mặt tại đám cưới của cô ấy.”
“Nhưng cậu đã nói hôm nọ tại Saint Peter’s rằng việc cô ấy kết hôn là không hề chắc chắn.”
“Rõ ràng tôi đã sai: tôi được biết là thiệp mời đang được gửi đi.”
Rowland cảm thấy rằng việc phản đối sẽ hoàn toàn vô ích, và điều duy nhất anh có thể làm là đạt được những thỏa thuận tốt nhất có thể. “Nếu tôi không phản đối thêm việc cậu chờ đợi đám cưới của cô Light,” anh nói, “cậu có hứa rằng, trong thời gian đó và sau đó, trong một khoảng thời gian nhất định, sẽ tôn trọng phán đoán của tôi—không nói bất cứ điều gì có thể gây ra đau khổ cho cô Garland không?”
“Trong một khoảng thời gian nhất định? Khoảng thời gian nào?” Roderick hỏi.
“À, đừng mặc cả gắt gao như vậy! Cậu không hiểu rằng tôi đã đưa cậu rời xa cô ấy, rằng tôi đau đớn trong từng sợi dây thần kinh vì hậu quả đó, và rằng tôi phải làm những gì có thể để khôi phục lại cậu sao?”
“Vậy thì hãy làm những gì anh có thể đi,” Roderick nói một cách nghiêm túc, đưa tay ra. “Hãy làm những gì anh có thể!” Giọng nói và cái bắt tay của cậu dường như cấu thành một lời hứa, và sau đó họ chia tay.
Bức tượng bán thân của mẹ Roderick, dù có phải là sự giải tỏa những gì cậu gọi là món nợ hiếu thảo hay không, ít nhất cũng là một tác phẩm vô cùng đáng ngưỡng mộ. Rowland, vào thời điểm tác phẩm được hoàn thành, đã gặp Gloriani một buổi tối, và thiên tài vô nguyên tắc này ngay lập tức bắt đầu đặt câu hỏi về nó. “Tôi nghe nói người bạn bay bổng của chúng ta đã hạ cánh xuống,” hắn nói. “Cậu ta đã thực hiện một tác phẩm về một bà già kỳ quặc.”
“Một bà già kỳ quặc!” Rowland thốt lên. “Thưa ông, đó là mẹ của Hudson.”
“Càng là lý do để bà ấy trở nên kỳ quặc! Đó là một bức tượng đất nung, phải không?”
“Không hề; nó làm bằng đá cẩm thạch.”
“Thật đáng tiếc. Người ta mô tả với tôi đó là một mảnh lạ lùng quyến rũ: một bà cụ e dè, môi mỏng, đầu nghiêng sang một bên, với những nếp nhăn đẹp nhất thế giới—một kiểu bà tiên đỡ đầu.”
“Hãy đến xem và tự mình đánh giá đi,” Rowland nói.
“Không, tôi thấy mình sẽ thất vọng thôi. Đó hoàn toàn là một thứ khác, kiểu thứ họ đặt vào các nghĩa trang campo-santo. Tôi ước cậu chàng đó chịu nghe tôi một giờ!”
Nhưng một hoặc hai ngày sau, Rowland gặp lại hắn trên phố, và vì họ đang ở gần, anh đề nghị họ nên ghé qua xưởng của Roderick. Hắn đồng ý, và khi bước vào, họ thấy chàng nghệ sĩ trẻ. Thái độ của Roderick đối với Gloriani không bao giờ là hòa giải, và trong dịp này, sự thờ ơ tột độ dường như là tất cả những gì cậu có thể đem ra. Nhưng Gloriani, như một người sành sỏi thực thụ, chẳng quan tâm gì đến cách cư xử của cậu; hắn chỉ quan tâm đến kỹ năng của cậu. Trong bức tượng bán thân của bà Hudson có một điều gì đó gần như cảm động; đó là một ví dụ tinh tế về cảm thức vẻ đẹp chi phối. Khuôn mặt nhỏ nhắn, gọn gàng, đầy e dè của người phụ nữ tội nghiệp chắc chắn không có đặc điểm gì nổi bật, nhưng Roderick đã tái tạo lại sự ngọt ngào, vẻ dịu dàng, nét nhỏ nhắn, và niềm đam mê làm mẹ lặng lẽ của bà với một nghệ thuật chính xác nhất. Tác phẩm hoàn toàn không được nịnh nọt, nhưng lại vô cùng dịu dàng; đó là chất thơ của sự chung thủy. Gloriani đứng nhìn nó rất lâu một cách chăm chú nhất. Roderick đi lang thang sang căn phòng bên cạnh.
“Tôi chịu thua!” nhà điêu khắc nói cuối cùng. “Tôi không hiểu nổi nó.”
“Nhưng ông thích nó chứ?” Rowland hỏi.
“Thích ư? Nó là viên ngọc trong các viên ngọc. Nói cho tôi biết điều này,” hắn nói thêm: “Cậu ta có yêu mẹ mình không; cậu ta có phải là một người con hiếu thảo không?” Và hắn nhìn Rowland một cách sắc sảo.
“Tại sao, bà ấy sùng bái cậu ta,” Rowland nói, mỉm cười.
“Đó không phải là câu trả lời! Nhưng đó không phải việc của tôi. Chỉ là nếu tôi, ở vị trí của cậu ta, bị nghi ngờ là có—tôi nên gọi nó là gì nhỉ?—một trái tim lạnh lùng, mà xoay xở làm được tác phẩm đó, ôi, ôi! Tôi sẽ bị gọi bằng đủ thứ tên. Kẻ bịp bợm, kẻ làm màu, kẻ dàn dựng! Nhưng cậu ta có thể làm những gì cậu ta muốn! Chàng trai trẻ thân mến, tôi biết anh không thích tôi,” hắn nói tiếp, khi Roderick quay lại. “Thật đáng tiếc; anh đủ mạnh mẽ để chẳng cần quan tâm đến tôi chút nào. Anh rất mạnh mẽ.”
“Không hề,” Roderick đáp cộc lốc. “Tôi rất yếu đuối!”
“Năm ngoái tôi đã bảo cậu rằng cậu sẽ không giữ vững được đâu. Tôi đã là một thằng ngốc vĩ đại. Cậu sẽ làm được!”
“Tôi xin lỗi—tôi sẽ không làm!” Roderick đáp trả.
“Dù tôi vẫn là một thằng ngốc vĩ đại, phải không? Chà, cứ gọi tôi là gì cậu muốn, miễn là cậu tạo ra được thứ này! Tôi không cho rằng nó tạo ra sự khác biệt đặc biệt nào, nhưng bây giờ tôi muốn nói rằng tôi tin vào cậu.”
Roderick đứng nhìn hắn một lúc với vẻ cứng rắn kỳ lạ trên khuôn mặt. Nó đỏ bừng chậm rãi, và hai giọt nước mắt giận dữ, lấp lánh tràn đầy đôi mắt cậu. Đó là lần đầu tiên Rowland nhìn thấy chúng ở đó; anh chỉ thấy chúng thêm một lần nữa. Anh tin chắc rằng Gloriani tội nghiệp chưa bao giờ trong đời nói chuyện với ít sự mỉa mai hơn thế; nhưng đối với Roderick, rõ ràng có một cảm giác chế giễu trong lời tuyên bố đức tin của hắn. Cậu quay đi với một lời nguyền rủa lầm bầm, đầy giận dữ. Gloriani đã quen giải quyết các vấn đề phức tạp, nhưng lần này hắn hoàn toàn bối rối. “Chuyện gì xảy ra với cậu ta vậy?” hắn hỏi, một cách đơn giản.
Rowland nở một nụ cười buồn và chạm tay vào trán. “Thiên tài, tôi cho là vậy.”
Gloriani gửi một cái nhìn lưu luyến, chia tay khác vào bức tượng của bà Hudson. “Chà, nó hoàn hảo đến mức quỷ quái, nó đơn giản đến mức quỷ quái; tôi thực sự tin vào cậu ta!” hắn nói. “Nhưng tôi vui vì mình không phải là thiên tài. Nó làm cho,” hắn nói thêm với một tiếng cười, khi tìm Roderick để chào tạm biệt và thấy lưng cậu vẫn quay lại, “nó làm cho một xưởng nghệ thuật trở nên dễ hòa đồng hơn.”
Rowland đã mua lấy, như anh tưởng, sự yên bình tạm thời cho Mary Garland; nhưng tâm trạng của chính anh trong những ngày này không thực sự yên ả. Anh đang cố gắng, theo một nghĩa nào đó, sống một cuộc đời lý tưởng, và anh thấy rằng điều đó, ít nhất, không hề dễ dàng. Những ngày trôi qua, nhưng không mang theo lời mời chính thức nào đến đám cưới của cô Light. Anh thỉnh thoảng gặp cô, và thỉnh thoảng gặp Hoàng tử Casamassima; nhưng luôn luôn tách biệt, không bao giờ cùng nhau. Họ dường như đang tận hưởng hạnh phúc của mình theo cái cách không biểu cảm vốn có của những người có địa vị xã hội cao. Rowland tiếp tục gặp Madame Grandoni, người mà anh dành tình cảm gắn bó bền chặt. Anh luôn nói chuyện với bà một cách thẳng thắn, nhưng giờ đây anh biến bà thành người tâm sự cho tất cả những nỗi chán nản ẩn giấu của mình. Roderick và các vấn đề của Roderick là chủ đề chung giữa anh và bà, và việc nói về sự xuất hiện của bà Hudson cũng như nụ cười xinh đẹp của cô Garland là một tiến trình tự nhiên. Madame Grandoni là một người biết lắng nghe thông minh, và bà không lãng phí thời gian để tóm gọn hoàn cảnh của anh vào trong một chiếc vỏ hạt. “Lúc này anh bảo tôi cô gái ấy trông bình thường,” bà nói; “lúc sau anh lại bảo cô ấy xinh đẹp. Tôi sẽ mời họ, và tôi sẽ tự mình chứng kiến. Nhưng một điều rất rõ ràng: anh đang yêu cô ấy.”
Rowland, thay cho mọi câu trả lời, nhìn xung quanh để đảm bảo không ai nghe thấy bà.
“Hơn thế nữa,” bà nói thêm, “anh đã yêu cô ấy suốt hai năm nay rồi. Có cái gì đó rất đặc biệt ở anh!... Tôi biết anh là một chàng trai hiền lành, ngọt ngào, nhưng anh có một chút gì đó hơn mức tự nhiên. Tại sao anh không nói với tôi ngay lập tức? Anh đã giúp tôi tiết kiệm được rất nhiều rắc rối rồi đấy. Và cả cô Augusta Blanchard tội nghiệp nữa!” Và ngay tại đây Madame Grandoni đã chia sẻ một sự kiện liên quan: Augusta Blanchard và ông Leavenworth sắp sửa thành một đôi. Cô tiểu thư đã ở lại Albano trong một tháng, và ông Leavenworth đã nhảy múa xung quanh hầu hạ. Sự kiện này là điều đương nhiên. Rowland, người gần đây đã tự trách mình vì thiếu chú ý đến các hoạt động của cô Blanchard, đã đưa ra một nhận xét tương tự.
“Nhưng anh đã không thấy như vậy!” bà chủ nhà kêu lên. “Có lẽ là điều đương nhiên khi ông Leavenworth, người dường như đang đi khắp châu Âu với mục đích duy nhất là nhặt nhạnh đồ nội thất cho ‘tổ ấm’ của mình, như ông ta gọi, nghĩ rằng cô Blanchard là một món đồ trang trí rất đẹp mắt; nhưng điều đó không đương nhiên—hoặc không cần thiết phải là—rằng cô ấy sẵn lòng trở thành một loại vật trang trí bàn thượng hạng. Cô ấy đã chấp nhận anh nếu anh cố gắng đấy.”
“Bà đang giả định điều không thể giả định,” Rowland nói. “Cô ấy chưa bao giờ cho tôi một chút khích lệ nào.”
“Anh muốn cô ấy làm gì cơ chứ? Cô gái tội nghiệp đã cố gắng hết sức mình rồi, và tôi chắc chắn rằng khi cô ấy chấp nhận ông Leavenworth, cô ấy đã nghĩ đến anh.”
“Cô ấy đã nghĩ đến niềm vui mà đám cưới của mình sẽ mang lại cho tôi.”
“À, niềm vui thật đấy! Cô ấy là một cô gái hoàn toàn tốt bụng, nhưng cô ấy cũng có chút hờn dỗi nữ tính, giống như những người khác. Chà, ông ta giàu hơn anh, và cô ấy sẽ có những gì cô ấy muốn; nhưng trước khi tha thứ cho anh, tôi phải đợi và xem vị khách mới này—cô gọi cô ấy là gì nhỉ?—cô Garland. Nếu tôi thích cô ấy, tôi sẽ tha thứ cho anh; nếu không, tôi sẽ luôn giữ mối hận với anh.”
Rowland trả lời rằng anh rất tiếc nếu phải đánh mất bất kỳ ưu thế nào mà bà có thể dành cho anh, nhưng niềm đam mê giải tội của anh dành cho cô Garland chỉ là một sản phẩm tưởng tượng của bà. Cô Garland đã đính hôn với người đàn ông khác, và bản thân anh không có quyền đòi hỏi gì.
“Chà, vậy thì,” Madame Grandoni nói, “nếu tôi thích cô ấy, chúng ta sẽ cho rằng anh đáng lẽ phải yêu cô ấy. Nếu anh thất bại trong việc này, đó sẽ là một tội lỗi kép. Người đàn ông mà cô ấy đính hôn chẳng quan tâm chút nào đến cô ấy cả. Hãy để tôi yên và tôi sẽ nói cho cô ấy biết tôi nghĩ gì về anh.”
Về đám cưới của Christina Light, Madame Grandoni không thể đưa ra tuyên bố chắc chắn nào. Cô gái trẻ, gần đây, đã có vài chuyến ghé thăm nhanh tới chỗ bà, trong những khoảng thời gian giữa các việc mua sắm và thử váy áo trước hôn nhân thông thường; cô đã nói về sự kiện này với một cái hất đầu, như thể một vấn đề mà, với một người bạn già khôn ngoan nhìn thấu bản chất sự việc, cô không cần phải giả vờ coi như một nghi thức trang trọng. Đó là việc của Hoàng tử Casamassima. “Đó là cái họ gọi là một cuộc hôn nhân lý trí,” cô đã từng nói. “Anh biết đấy, điều đó có nghĩa là một cuộc hôn nhân điên rồ!”
“Bà đã nói gì để khuyên nhủ?” Rowland hỏi.
“Rất ít, nhưng chút ít đó đã nghiêng về phía hoàng tử. Tôi không biết gì về những bí ẩn trong trái tim cô gái trẻ này cả. Nó có thể là một mỏ vàng, nhưng dù sao thì nó cũng là một cái mỏ, và đó là một hành trình dài để xuống tận đáy. Nhưng bản thân cuộc hôn nhân này là một cuộc hôn nhân tuyệt vời. Nó không chỉ rực rỡ, mà còn an toàn nữa. Tôi nghĩ Christina hoàn toàn có khả năng biến nó thành một phương tiện của sự khốn khổ; nhưng chẳng có vị trí nào là thiêng liêng đối với cô ấy cả. Casamassima là một chàng trai không chê vào đâu được; chẳng có điều gì chống lại anh ta ngoài việc anh ta là một hoàng tử. Tôi cho rằng hiếm khi có một hoàng tử nào bị thử thách theo cách này. Không ai biết ngày cưới; những tấm thiệp mời đã được in đi in lại nửa tá lần, với một ngày khác nhau; mỗi lần Christina đều hủy chúng đi. Có những người ở Rome đang vô cùng tức giận vì sự chậm trễ này; họ muốn rời đi; họ đang sợ phát khiếp về cơn sốt, nhưng họ lại khao khát được nhìn thấy đám cưới, và nếu ngày cưới được ấn định, họ sẽ sắp xếp để chờ đợi nó. Tôi nghĩ rất có thể sau khi bắt họ chờ đợi một tháng và tạo ra một tá ca sốt rét, Christina sẽ kết hôn vào lúc nửa đêm bởi một vị tu sĩ già, chỉ với các nhân chứng hợp pháp.”
“Vậy là đúng là cô ấy đã trở thành một tín đồ Công giáo?”
“Cô ấy nói với tôi vậy. Một ngày nọ, cô ấy thức dậy trong sự tuyệt vọng cùng cực; nói cách khác, tôi cho rằng, cô ấy đã hết cách để tìm kiếm một cảm giác mới mẻ. Đột nhiên, cô ấy nảy ra ý nghĩ rằng nhà thờ Công giáo có lẽ rốt cuộc cũng giữ chìa khóa, có thể cho cô ấy những gì cô ấy muốn! Cô ấy gửi gọi một linh mục; ông ta tình cờ là một người thông minh, và ông ta xoay xở làm cô ấy thấy hứng thú. Cô ấy mặc một bộ váy đen và đội một chiếc khăn ren đen, trông xinh đẹp hơn bao giờ hết, cô lướt vào nhà thờ Công giáo. Vị hoàng tử, người rất sùng đạo, và người đã mang sự dị giáo của cô đè nặng lương tâm, đã rơi vào trạng thái ngây ngất. Cầu mong cô ấy đừng bao giờ có một ý thích bất chợt nào làm anh ta ít hài lòng hơn!”
Rowland đã hỏi Madame Grandoni rằng, theo cảm nhận của bà, hiện trạng mối quan hệ giữa Christina và Roderick ra sao; và giờ đây anh lặp lại câu hỏi của mình với một sự lo lắng chân thành. “Cô gái đó kịch tính đến mức quỷ quái,” anh nói, “đến nỗi tôi không biết cô ấy có thể có màn kịch coup de theatre (bất ngờ) nào đang chờ đón chúng ta. Một cú ra đòn như vậy là việc cô ấy chuyển sang đạo Công giáo; một cú ra đòn như vậy sẽ là việc một ngày nào đó cô ấy cúi chào một thế giới thất vọng với tư cách là Công nương Casamassima, kết hôn lúc nửa đêm, với chiếc mũ trên đầu. Cô ấy có thể làm—cô ấy có thể làm—điều gì đó khiến ngay cả những kẻ tò mò cũng phải sửng sốt hơn nữa! Tôi đã chuẩn bị cho mọi tình huống.”
“Ý anh là cô ấy có thể bỏ trốn cùng nhà điêu khắc của anh ư?”
“Tôi đã chuẩn bị cho mọi tình huống!”
“Anh có nghĩ rằng cậu ta sẵn sàng không?”
“Anh có nghĩ rằng cô ấy sẵn sàng không?”
“Họ là một cặp đôi quý giá! Tôi nghĩ thế này. Anh hoàn toàn không cạn kiệt chủ đề khi nói rằng Christina đầy kịch tính. Tôi tin rằng trong suốt cuộc đời mình, cô ấy sẽ thực hiện một số việc từ sự đam mê hoàn toàn vô tư. Cô ấy kiêu hãnh vô cùng, và nếu đó thường là một lỗi lầm ở một người đức hạnh, thì nó có thể là một điểm mạnh ở một người xấu xa. Cô ấy cần phải nghĩ tốt về bản thân; cô ấy nhận ra một nhân cách tốt đẹp, một cách dễ dàng, khi cô ấy gặp một người; cô ấy ghét phải chịu thiệt thòi khi so sánh, ngay cả khi sự so sánh đó chỉ do chính cô ấy thực hiện; và khi sự đánh giá mà cô ấy có thể đã dành cho chính mình trở nên mơ hồ, cô ấy cần phải làm điều gì đó để tạo cho nó một hình thức rõ ràng, ấn tượng. Những gì cô ấy sẽ làm trong trường hợp như vậy sẽ tốt hơn hoặc tệ hơn, tùy thuộc vào cơ hội của cô ấy; nhưng tôi tưởng tượng rằng nó thường sẽ là điều gì đó khiến mẹ cô ấy phải tuyệt vọng; một cái gì đó thường được gọi là ‘phi thế tục’.”
Rowland, khi anh đang cáo từ, sau một vài trao đổi ý kiến thêm, đã dành cho cô Light sự tôn vinh bằng một tiếng thở dài đầy suy ngẫm. “Cô ấy đã làm phiền tôi đến chết mất,” anh nói, “nhưng bằng cách nào đó tôi không thể xoay xở, như lẽ ra phải thế, để căm ghét cô ấy. Tôi ngưỡng mộ cô ấy, một nửa thời gian, và phần lớn thời gian còn lại tôi thấy tội nghiệp cho cô ấy.”
“Tôi nghĩ tôi thương hại cô ấy nhất!” Madame Grandoni nói.
Người phụ nữ sáng suốt này đã đến thăm hai quý bà từ Northampton vào ngày hôm sau. Bà đã chiếm lấy cảm tình ngây thơ của họ bằng một cơn bão, và bắt họ hứa sẽ uống trà với bà vào buổi tối ngày hôm sau. Chuyến thăm của bà là một kỷ nguyên trong cuộc đời bà Hudson tội nghiệp, người chẳng làm gì ngoài việc đưa ra những ám chỉ đột ngột, rời rạc về bà, trong suốt ba mươi sáu giờ sau đó. “Nghĩ đến việc bà ấy là người nước ngoài!” bà sẽ thốt lên, sau nhiều suy nghĩ chăm chú, bên công việc đan lát của mình; “bà ấy nói chuyện thật hay!” Rồi một lúc sau, “Bà ấy không mặc nhiều quần áo như cô có thể mong đợi. Cô có để ý cách bà ấy mặc rất thoải mái ở phần eo không? Tôi tự hỏi liệu đó có phải là mốt không?” Hoặc, “Bà ấy quá già để đội mũ; tôi sẽ không bao giờ dám đội một chiếc mũ!” Hoặc, “Cô có để ý bàn tay của bà ấy không?—bàn tay rất đẹp đối với một người đẫy đà như vậy. Rất nhiều nhẫn, nhưng không có gì quá đẹp. Tôi cho rằng chúng là gia truyền.” Hoặc, “Bà ấy chắc chắn không xinh đẹp, nhưng bà ấy có vẻ ngoài rất ngọt ngào. Tôi tự hỏi tại sao bà ấy không làm gì đó với hàm răng của mình.” Rowland cũng nhận được lời mời đến buổi tiệc trà của Madame Grandoni, và đến sớm, như anh đã được yêu cầu. Anh khao khát được đóng góp sự tán thưởng thầm lặng của mình cho màn ra mắt của Mary Garland trong thế giới xã hội La Mã. Hai quý bà đã đến, cùng với Roderick, lặng lẽ và thờ ơ, hộ tống. Cô Blanchard cũng có mặt, được hộ tống bởi ông Leavenworth, và nhóm khách được hoàn thiện bởi một tá nghệ sĩ thuộc cả hai giới và nhiều quốc tịch khác nhau. Đó là một buổi tụ tập thân thiện và dễ dàng, giống như tất cả các bữa tiệc của Madame Grandoni, và trong suốt buổi tối đã có một số bản nhạc xuất sắc. Mọi người chơi và hát cho Madame Grandoni, một cách thoải mái, những người mà ở nơi khác, không thể nghe thấy dù có yêu cầu. Chính bà cũng là một nhạc sĩ thượng hạng, và các ca sĩ cảm thấy vinh dự khi biểu diễn với phần đệm của bà. Rowland trò chuyện với nhiều người, nhưng lần đầu tiên trong đời, sự chú ý của anh rõ ràng đã xao lãng; anh không thể rời mắt khỏi Mary Garland. Madame Grandoni đã nói rằng anh đôi khi nói về cô ấy là xinh đẹp và đôi khi là bình thường; tối nay, nếu anh có dịp mô tả vẻ ngoài của cô, anh sẽ gọi cô là xinh đẹp. Cô ăn mặc chỉn chu hơn anh từng thấy; điều đó rất hợp với cô, mang lại cho cô làn da đậm màu hơn và sự hiện diện đầy đặn hơn. Hai hoặc ba người được giới thiệu với cô, những người có vẻ là những người dí dỏm, vì cô ngồi lắng nghe họ với nụ cười tự nhiên rạng rỡ. Rowland, từ một góc đối diện, suy ngẫm rằng anh chưa bao giờ thay đổi sự đánh giá của mình về đường nét cổ điển của cô Blanchard, nhưng bằng cách nào đó, tối nay, nó không gây ấn tượng với anh hơn một hình ảnh được đóng dấu trên một đồng xu có giá trị thấp. Roderick không thể bị buộc tội là thù hằn, vì cậu đã tiếp cận ông Leavenworth với sự quen thuộc tự nhiên, và, tựa lưng vào tường, tay đút túi, đang trò chuyện với ông ta với sự thanh thản chân thành. Bây giờ, sau khi đã gây ra một sự vô lễ với ông ta, cậu rõ ràng thấy ông ta ít không thể chịu đựng hơn. Ông Leavenworth đứng khuấy trà và lặng lẽ mở rồi đóng miệng, không nhìn vào chàng nghệ sĩ trẻ, giống như một con chó lớn, buồn ngủ đang đớp ruồi. Rowland thấy khó chịu khi bị nói rằng cô Blanchard sẽ kết hôn với anh nếu được yêu cầu, và anh sẽ cảm thấy hơi bối rối khi đi nói chuyện với cô nếu sự khiêm tốn của anh không thấy việc không tin điều đó quá dễ dàng. Khía cạnh dễ dàng của một cuộc hôn nhân với cô Blanchard chưa bao giờ xuất hiện trong tâm trí anh; nó đã đập vào mắt anh như một điều, theo mọi cách, phải đạt được bằng một nỗ lực lớn. Anh có nửa giờ trò chuyện với cô; một cuộc trò chuyện chia tay, như anh thấy—một sự chia tay không phải với một ảo tưởng thực sự, mà với ý tưởng rằng đối với anh, trong vấn đề đó, có thể bao giờ có một giải pháp thay thế (pis-aller) chấp nhận được. Anh chúc mừng cô Blanchard về việc đính hôn của cô, và cô đón nhận lời khen của anh với một chút vẻ chỉn chu, gò bó. Nhưng cô luôn là một người hơi cứng nhắc, ngay cả khi cô đang trích dẫn bà Browning và George Sand, và khiếm khuyết vô hại này không ngăn cản cô phản hồi trong dịp này rằng ông Leavenworth có một “trái tim vinh quang”. Rowland muốn thể hiện một sự tôn trọng tột bậc, nhưng về cuối cuộc trò chuyện, sự nhiệt tình của anh giảm sút, và anh bắt đầu nghĩ rằng một sự thoải mái tự nhiên ở một người phụ nữ là điều thú vị nhất trên thế giới. Có Christina Light, người quá dư thừa, và đây là cô Blanchard, người quá thiếu thốn, và có Mary Garland (người mà phẩm chất này hoàn toàn không được trau chuốt), người có vừa đủ lượng cần thiết.
Anh đi đến chỗ Madame Grandoni trong căn phòng liền kề, nơi bà đang rót trà.
“Tôi sẽ pha cho anh một tách trà tuyệt vời,” bà nói, “bởi vì tôi đã tha thứ cho anh rồi.”
Anh nhìn bà, không trả lời gì; nhưng anh uống trà với vẻ thích thú tuyệt vời, và làn da anh hơi đậm màu hơn; bởi tất cả những điều đó người ta sẽ biết rằng anh đang hài lòng. Trong giây lát, anh ngụ ý rằng, chừng nào anh còn phạm tội, anh đã tự tha thứ cho mình.
“Cô ấy là một cô gái đáng yêu,” Madame Grandoni nói. “Có rất nhiều điều ở cô ấy. Tôi đã rất thích cô ấy, và cô ấy phải để tôi làm bạn với cô ấy.”
“Cô ấy rất bình thường,” Rowland nói, chậm rãi, “rất đơn giản, rất thiếu hiểu biết.”
“Điều đó, nếu được diễn giải, có nghĩa là: ‘Cô ấy rất xinh đẹp, rất tinh tế, và đã đọc hàng trăm cuốn sách vào những đêm mùa đông ở nông thôn.’”
“Bà thực sự là một nữ phù thủy,” Rowland kêu lên; “bà làm tôi sợ hãi!” Khi anh quay người để rời khỏi bà, trên tiếng ồn ào của những giọng nói trong phòng khách vang lên tiếng sủa sắc nhọn, kỳ dị của một con chó. Ánh mắt họ gặp nhau trong một cái nhìn thấu hiểu.
“Đó là nữ phù thủy!” Madame Grandoni nói. “Nữ phù thủy và con chó xù ma thuật của cô ta!” Và bà vội vã quay trở lại vị trí hiếu khách.
Rowland theo bà, và thấy Christina Light đang đứng giữa phòng khách, nhìn xung quanh với vẻ bối rối. Con chó xù của cô, đang ngồi trên mông và nhìn vào đám đông, dường như đã bày tỏ sự không hài lòng đồng cảm trước việc thiếu sự chào đón. Nhưng ngay lập tức Madame Grandoni đã đến giải cứu cô gái trẻ, và Christina đã hôn nhẹ bà một cách trìu mến.
“Con không biết,” Christina nói, quan sát đám đông, “rằng bà có nhiều người sang trọng đến thế, nếu không con đã không đến. Người phục vụ chẳng nói gì cả; ông ta tưởng con là khách mời. Con đến để dành nửa giờ hàng xóm; bà biết đấy con không còn nhiều thời gian nữa! Ở nhà buồn chán quá. Con hy vọng sẽ thấy bà một mình, và con đã mang Stenterello đến để chơi với con mèo. Con không biết liệu con có dám vào nếu con biết về tất cả những điều này; nhưng vì con đã tình cờ rơi vào giữa nó, con cầu xin bà hãy để con ở lại. Con không ăn diện, nhưng con có rất gớm ghiếc không? Con sẽ ngồi trong một góc và không ai để ý đến con đâu. Thưa quý bà ngọt ngào, đáng yêu của con, hãy để con ở lại đi. Xin bà, tại sao bà không mời con? Con chưa bao giờ được đến một bữa tiệc nhỏ như thế này. Chúng hẳn phải rất thú vị. Không khiêu vũ—trà và trò chuyện? Không trà, cảm ơn bà; nhưng nếu bà có thể dành một chiếc bánh quy cho Stenterello; một chiếc bánh quy ngọt, xin bà. Thực sự, tại sao bà không mời con? Bà có tổ chức những buổi này thường xuyên không? Madame Grandoni, thật không tử tế chút nào!” Và cô gái trẻ, người đã thốt ra chuỗi câu trên bằng giọng nói thấp, mát mẻ, đầy xuyên thấu thường ngày của mình, đã nói những từ cuối cùng này với một chút run rẩy của cảm xúc. “Con hiểu rồi,” cô tiếp tục, “con rất ổn cho các vũ hội và những yến tiệc lớn, nhưng khi mọi người muốn có một buổi tối ấm cúng, thân thiện, thoải mái, họ lại loại con ra, cùng với những chậu hoa lớn và những chân nến mạ vàng.”
“Bà chắc chắn rằng con được chào đón để ở lại, con yêu ạ,” Madame Grandoni nói, “và với nguy cơ làm con không hài lòng, bà phải thú nhận rằng nếu bà không mời con, đó là vì con quá sang trọng. Chiếc váy của con sẽ rất hợp với năm mươi lớp bèo nhún của nó, và không cần thiết phải vào góc đâu. Thực tế, vì con đã ở đây rồi, bà dự định sẽ có vinh dự về điều đó. Con phải ở lại nơi người của bà có thể nhìn thấy con.”
“Họ rõ ràng quyết tâm làm điều đó qua cách họ nhìn chằm chằm. Họ có nghĩ rằng con định nhảy một điệu tarantella không? Tất cả họ là ai vậy; con có biết họ không?” Và nán lại giữa phòng, với cánh tay lồng vào tay Madame Grandoni, cô để ánh mắt mình chậm rãi lang thang từ nhóm này sang nhóm khác. Tất nhiên họ đang quan sát cô. Đứng trong vòng tròn ánh sáng nhỏ, với chiếc mũ trùm đầu của một chiếc áo choàng phương Đông, đan xen những sợi bạc, rơi xuống từ mái tóc xinh đẹp của mình, một tay thu gom những nếp gấp lung linh, đồ sộ của nó, và tay kia đùa nghịch với búi tóc lụa trên đầu con chó xù đang ngẩng lên của mình, cô là một hình ảnh rạng rỡ của vẻ đẹp tranh vẽ. Cô dường như là một loại tableau vivant (bức tranh sống) được ứng biến. Vị trí của Rowland khiến anh thấy phù hợp để nói chuyện với cô mà không trì hoãn. Khi cô nhìn anh, anh thấy rằng, xét theo ánh sáng của đôi mắt xinh đẹp của cô, cô đang trong một tâm trạng mà cô chưa từng dành cho anh một ví dụ nào. Ở một người đơn giản hơn, anh sẽ gọi đó là sự tử tế tinh tế; nhưng trong cách cư xử của tiểu thư này, bông hoa là một chuyện và hương thơm lại là chuyện khác. “Hãy nói cho tôi biết về những người này,” cô nói với anh. “Tôi không biết là ở Rome có nhiều người mà tôi chưa từng gặp đến thế. Họ đang nói về cái gì vậy? Tất cả đều quá tầm của tôi, tôi cho là vậy. Có cô Blanchard kia, ngồi như thường lệ với góc nghiêng đối diện với một vật tối. Cô ấy giống như một cái đầu trên một con tem thư. Và có bà lão nhỏ nhắn tử tế trong bộ đồ đen kia, bà Hudson. Thật là một người phụ nữ nhỏ bé đáng yêu để làm mẹ! Comme elle est proprette (Trông bà ấy thật sạch sẽ)! Và người kia, vị hôn thê, tất nhiên là cô ấy ở đây rồi. À, tôi thấy rồi!” Cô dừng lại; cô đang nhìn Mary Garland một cách chăm chú. Rowland đo lường sự chăm chú trong cái nhìn của cô, và đột nhiên có một niềm tin vững chắc. “Tôi rất muốn biết cô ấy!” cô nói, quay sang Madame Grandoni. “Cô ấy có một khuôn mặt quyến rũ; tôi chắc chắn cô ấy là một thiên thần. Tôi rất muốn bà giới thiệu tôi. Không, nghĩ lại thì, tôi thà rằng bà đừng làm thế. Tôi sẽ tự mình dũng cảm nói chuyện với cô ấy, với tư cách là một người bạn của em họ cô ấy.” Madame Grandoni và Rowland trao đổi những ánh nhìn đầy bối rối, và Christina cởi chiếc áo choàng, vò nó lại, và, với ngón tay giơ cao, ném nó vào một góc, giao nó cho con chó xù của mình. Nó đứng vào vị trí trên đó, trên mông, với sự cảnh giác thẳng đứng. Christina băng qua phòng với bước đi và nụ cười của một thiên thần phục vụ, và tự giới thiệu mình với Mary Garland. Cô đã từng nói với Rowland rằng một ngày nào đó cô sẽ cho anh thấy cách cư xử của mình có thể duyên dáng như thế nào; giờ đây cô đang thực hiện lời hứa của mình. Rowland, quan sát cô, thấy Mary Garland đứng dậy chậm rãi, đáp lại lời chào của cô, và nhìn cô bằng đôi mắt nghiêm nghị, sâu thẳm. Sự đối lập gần như kịch tính của hai cô gái thú vị này khiến Rowland cảm động với một nỗi sợ hãi không tên, và sau một lúc anh thích quay đi. Khi làm vậy, anh chú ý đến Roderick. Chàng nghệ sĩ trẻ đang đứng dẫm lên đuôi váy của một quý bà, nhìn chằm chằm vào những cử động của Christina với sự nghiêm túc không che giấu. Có thêm vài bản nhạc nữa; Rowland ngồi trong một góc và lắng nghe chúng. Khi chúng kết thúc, nhiều người bắt đầu cáo từ, bà Hudson nằm trong số đó. Rowland thấy bà đi đến chỗ Madame Grandoni, bám chặt một cách nhút nhát vào cánh tay của Mary Garland. Cô Garland có đôi mắt rực rỡ và màu sắc sâu đậm trên má. Hai quý bà nhìn xung quanh tìm Roderick, nhưng Roderick quay lưng lại. Cậu đã tiếp cận Christina, người, với vẻ vắng lặng, đang ngồi một mình, nơi cô đã chọn chỗ ngồi gần cô Garland, nhìn các vị khách bước ra khỏi phòng. Đôi mắt của Christina, giống như của cô Garland, sáng ngời, nhưng má cô lại tái nhợt. Nghe thấy giọng nói của Roderick, cô ngước nhìn cậu một cách sắc sảo; rồi lặng lẽ, với một cử chỉ nhanh, duy nhất, ra hiệu cho cậu đi. Cậu vâng lời cô, và đến cùng mẹ mình nói lời chúc ngủ ngon với Madame Grandoni. Christina, trong giây lát, gặp cái nhìn của Rowland, và ngay lập tức ra hiệu cho anh đến chỗ cô. Anh đã quen với sự tự phát trong cử động của cô, và gần như không ngạc nhiên. Cô dành một chỗ cho anh trên ghế sofa bên cạnh mình; anh tự hỏi điều gì sắp xảy ra tiếp theo. Anh không chắc đó có phải chỉ là một sự tưởng tượng hay không, nhưng dường như với anh, anh chưa bao giờ thấy cô trông giống như lúc đó. Đó là một cái nhìn khiêm tốn, cảm động, cầu khẩn, và nó làm nổi bật vẻ cao quý của vẻ đẹp cô một cách tuyệt vời. “Bao nhiêu lần biến hình nữa,” anh tự hỏi, “mà tôi sẽ phải đối mặt trước khi chúng ta kết thúc đây?”
“Tôi muốn nói với anh,” Christina nói. “Tôi đã có một sự yêu mến to lớn đối với cô Garland. Anh không vui sao?”
“Vui mừng khôn xiết!” Rowland thốt lên.
“À, anh không tin điều đó,” cô nói với vẻ trang nghiêm nhẹ nhàng.
“Khó tin đến vậy sao?”
“Không phải là mọi người nói chung nên ngưỡng mộ cô ấy, mà là tôi nên làm vậy. Nhưng tôi muốn nói với anh; tôi muốn nói với ai đó, và tôi không thể nói với chính cô Garland. Cô ấy đã nghĩ tôi là một sinh vật giả dối kinh khủng rồi, và nếu tôi bày tỏ với cô ấy một cách thẳng thắn những gì tôi nghĩ về cô ấy, tôi sẽ chỉ làm cô ấy ghê tởm. Cô ấy sẽ hoàn toàn đúng; cô ấy có sự điềm tĩnh, và từ quan điểm đó, tôi và những việc tôi làm hẳn phải có vẻ quái dị. Thật không may, tôi không có sự điềm tĩnh. Bây giờ tôi đang run rẩy đây; nếu tôi có thể yêu cầu anh cảm nhận cánh tay tôi, anh sẽ thấy! Nhưng tôi muốn nói với anh rằng tôi ngưỡng mộ cô Garland hơn bất kỳ ai trong số những người tự gọi mình là bạn của cô ấy—tất nhiên trừ anh ra. Ồ, tôi biết điều đó! Trước hết, cô ấy cực kỳ xinh đẹp, và cô ấy không biết điều đó.”
“Cô ấy không thường được coi là xinh đẹp,” Rowland nói.
“Rõ ràng! Đó là sự thô tục của tâm trí con người. Đầu của cô ấy có đặc điểm tuyệt vời, phong cách tự nhiên tuyệt vời. Nếu một người phụ nữ không phải là một vẻ đẹp tối thượng theo cách thông thường, cô ấy sẽ chọn, nếu cô ấy khôn ngoan, trông giống như thế. Cô ấy sẽ không được coi là xinh đẹp bởi mọi người nói chung, và bị xúc phạm, khi cô ấy đi qua, bởi cái nhìn chằm chằm của mọi kẻ xấu xa muốn thò mũi vào dưới chiếc mũ của cô ấy; nhưng một số lượng nhất định những người ưu tú sẽ thấy đó là một trong những điều thú vị nhất của cuộc sống khi được nhìn vào cô ấy. Số phận đó cũng tốt như bất kỳ số phận nào khác! Hơn nữa cô ấy có một nhân cách đẹp!”
“Cô phát hiện ra điều đó sớm thật!” Rowland nói, mỉm cười.
“Anh mất bao lâu? Tôi phát hiện ra nó trước khi tôi từng nói chuyện với cô ấy. Tôi gặp cô ấy hôm nọ tại Saint Peter’s; tôi biết điều đó khi ấy. Tôi biết nó—anh có muốn biết tôi đã biết nó bao lâu không?”
“Thực sự,” Rowland nói, “tôi không có ý định thẩm vấn cô.”
“Anh có nhớ bữa tiệc của mẹ tôi vào tháng Mười Hai không? Chúng ta đã có một số cuộc trò chuyện và anh đã nhắc đến cô ấy lúc đó—không phải bằng tên. Anh chỉ nói ba từ, nhưng tôi thấy anh ngưỡng mộ cô ấy, và tôi biết rằng nếu anh ngưỡng mộ cô ấy thì cô ấy hẳn phải có một nhân cách đẹp. Đó là những gì anh yêu cầu!”
“Thề có Chúa,” Rowland kêu lên, “cô làm ba từ đi rất xa đấy!”
“Ồ, ông Hudson cũng đã nói về cô ấy.”
“À, tốt hơn rồi!” Rowland nói.
“Tôi không biết; ông ấy không thích cô ấy.”
“Ông ấy nói với cô như vậy à?” Câu hỏi rời khỏi môi Rowland trước khi anh có thể ngăn nó lại, điều mà anh sẽ làm nếu suy nghĩ một chút.
Christina nhìn anh chăm chú. “Không!” cuối cùng cô nói. “Điều đó sẽ thật bất lương, phải không? Nhưng tôi biết điều đó từ sự hiểu biết của tôi về ông ấy. Ông ấy không thích sự hoàn hảo; ông ấy không nhất thiết phải an toàn trong những sở thích của mình; ông ấy sẵn sàng mạo hiểm một cái gì đó! Người bạn tội nghiệp, ông ấy mạo hiểm quá nhiều!”
Rowland im lặng; anh không quan tâm đến cú đâm đó; nhưng anh vô cùng bối rối. Christina ra hiệu cho con chó xù của mình, và con chó cứng nhắc đi bộ qua chỗ cô. Cô dành một cái vặn yêu thương cho búi tóc màu hồng của nó, và bảo nó đi lấy chiếc áo choàng cho cô. Nó vâng lời, nhặt nó lên bằng răng, và quay lại với sự trang trọng tuyệt vời, kéo lê nó dọc theo sàn nhà.
“Tôi đối xử công bằng với cô ấy. Tôi đối xử hoàn toàn công bằng với cô ấy,” cô tiếp tục, với sự chân thành nhẹ nhàng. “Tôi thích nói điều đó, tôi thích có thể nói điều đó. Cô ấy đầy thông minh, can đảm và tận tụy. Cô ấy không đối xử công bằng với tôi một chút nào; nhưng điều đó không sao cả. Có một điều gì đó rất tinh tế trong sự ác cảm của một người phụ nữ tốt!”
“Nếu cô dành cho cô Garland một cơ hội,” Rowland nói, “tôi chắc rằng cô ấy sẽ rất vui được làm bạn với cô.”
“Anh có ý gì khi nói một cơ hội? Cô ấy chỉ cần nắm lấy nó thôi. Tôi nói với cô ấy rằng tôi thích cô ấy vô cùng, và cô ấy cau mày như thể tôi vừa nói điều gì đó ghê tởm. Cô ấy trông rất xinh đẹp khi cô ấy cau mày.” Christina đứng dậy, với những lời này, và bắt đầu thu gom chiếc áo choàng quanh mình. “Tôi không thường thích phụ nữ,” cô tiếp tục. “Trên thực tế, tôi thường ghét họ. Nhưng tôi muốn biết cô Garland rõ hơn. Tôi muốn có một tình bạn với cô ấy; tôi chưa bao giờ có; chúng hẳn phải rất thú vị. Nhưng tôi sẽ không có tình bạn đó bây giờ, dù sao đi nữa—không nếu cô ấy có thể giúp được! Hãy hỏi cô ấy xem cô ấy nghĩ gì về tôi; xem cô ấy sẽ nói gì. Tôi không muốn biết; hãy giữ nó cho riêng anh. Thật quá buồn. Vì vậy chúng ta đi qua cuộc đời. Đó là định mệnh—đó là cái họ gọi là nó, phải không? Chúng ta làm hài lòng những người chúng ta không quan tâm, chúng ta làm phiền lòng những người chúng ta quan tâm! Nhưng tôi đánh giá cao cô ấy, tôi đối xử công bằng với cô ấy; đó là điều quan trọng hơn. Đó là vì tôi có trí tưởng tượng. Cô ấy thì không. Đừng bận tâm; đó là lỗi duy nhất của cô ấy. Tôi đối xử công bằng với cô ấy; tôi hiểu rất rõ.” Cô cứ khẽ lẩm bẩm và nhìn quanh tìm Madame Grandoni. Cô thấy bà quý bà gần cửa, và đưa tay ra cho Rowland để nói lời chúc ngủ ngon. Cô giữ tay anh một lúc, nhìn anh bằng đôi mắt của mình, vẻ lộng lẫy sống động mà, vào lúc này, là một cái gì đó vượt lên trên tất cả. “Vâng, tôi đối xử công bằng với cô ấy,” cô lặp lại. “Và anh đối xử công bằng hơn; anh sẽ hy sinh cả cuộc đời mình vì cô ấy.” Với điều này, cô quay đi, và trước khi anh có thể trả lời, cô đã rời bỏ anh. Cô đến chỗ Madame Grandoni, nắm lấy hai bàn tay bà, và đưa trán mình ra để được hôn. Khoảnh khắc tiếp theo cô đã biến mất.
“Đó là một tai nạn vui vẻ!” Madame Grandoni nói. “Con bé chưa bao giờ trông xinh đẹp đến thế, và nó đã làm cho bữa tiệc nhỏ của bà trở nên rạng rỡ.”
“Xinh đẹp, thực sự!” Rowland trả lời. “Nhưng đó không phải là tai nạn.”
“Vậy thì nó là gì?”
“Đó là một kế hoạch. Cô ấy muốn gặp cô Garland. Cô ấy biết cô ấy sẽ ở đây.”
“Sao lại vậy?”
“Rõ ràng là từ Roderick.”
“Và tại sao cô ấy lại muốn gặp cô Garland?”
“Chúa mới biết! Tôi chịu!”
“À, cô gái độc ác!” Madame Grandoni lẩm bẩm.
“Không,” Rowland nói; “đừng nói thế bây giờ. Cô ấy quá xinh đẹp.”
“Ồ, đàn ông các anh! Những người tốt nhất trong số các anh!”
“Vậy thì,” Rowland kêu lên, “cô ấy quá tốt!”
Cơ hội xuất hiện vào ngày hôm sau, anh không quên, như bạn có thể tưởng tượng, hỏi Mary Garland xem cô nghĩ gì về cô Light. Đó là một buổi chiều thứ Bảy, thời điểm mà những bức tượng cẩm thạch tuyệt đẹp của Villa Borghese được mở cửa cho công chúng. Mary đã nói với anh rằng Roderick đã hứa sẽ đưa cô đi xem chúng, cùng với mẹ cậu, và anh đã tham gia nhóm tại Casino lộng lẫy. Thời tiết ấm áp đã khiến Rome còn rất ít người lạ nên họ gần như có cả nơi này cho riêng mình. Bà Hudson đã thú nhận một nỗi sợ không thể khuất phục khi bước đi, ngay cả với sự trợ giúp từ cánh tay của con trai mình, trên những sàn đá cẩm thạch được đánh bóng, và đang ngồi kiên nhẫn trên một chiếc ghế đẩu, với đôi bàn tay đan vào nhau, nhìn một cách rụt rè, nơi này nơi kia, vào những sự ngoại giáo không che đậy xung quanh bà. Roderick đã lang thang đi một mình, với vầng trán nhăn nhó, dường như phản bội lại cuộc xung đột giữa bản năng quan sát và những khó khăn của hoàn cảnh. Cô Garland đang lang thang theo một hướng khác, và mặc dù cô đang tham khảo cuốn danh mục của mình, Rowland cho rằng đó là do thói quen; cô cũng đang bận tâm. Anh tham gia cùng cô, và cô ngay sau đó ngồi xuống một chiếc divan, khá mệt mỏi, và đóng cuốn Murray của mình lại. Sau đó anh hỏi cô một cách đột ngột xem Christina đã làm cô hài lòng như thế nào.
Cô giật mình một chút trước câu hỏi, và anh cảm thấy rằng cô đã đang nghĩ về Christina.
“Tôi không thích cô ấy!” cô nói một cách quyết đoán.
“Cô nghĩ gì về cô ấy?”
“Tôi nghĩ cô ấy giả dối.” Điều này được nói ra không chút bực bội hay cay đắng, mà với một vẻ rất khẳng định.
“Nhưng cô ấy muốn làm cô hài lòng; cô ấy đã cố gắng,” Rowland đáp lại, trong giây lát.
“Tôi nghĩ là không. Cô ấy muốn làm hài lòng chính mình!”
Rowland cảm thấy mình được tự do không nói thêm gì nữa. Không một lời ám chỉ nào đến Christina đã lướt qua giữa họ kể từ ngày họ gặp cô tại Saint Peter’s, nhưng anh biết rằng cô biết, bằng giác quan thứ sáu không thể sai lầm của một người phụ nữ đang yêu, rằng cô gái lạ, xinh đẹp này có khả năng làm tổn thương cô. Ở mức độ nào cô ấy có ý muốn đó, Mary không chắc chắn; nhưng cuộc phỏng vấn tối qua, rõ ràng, đã không làm cô yên tâm. Trong những hoàn cảnh này, việc Rowland hạ thấp hoặc bảo vệ Christina đều không phù hợp, và anh phải bằng lòng với việc chỉ đơn giản là đã xác minh sự đảm bảo của chính cô gái rằng cô đã tạo ra một ấn tượng tồi. Anh cố gắng nói về những vấn đề thờ ơ—về những bức tượng và những bức bích họa; nhưng hôm nay, rõ ràng, sự tò mò thẩm mỹ, đối với cô Garland, đã xếp cánh. Sự tò mò của một loại khác đã thay thế nó. Mary đang khao khát, anh chắc chắn, hỏi anh về Christina; nhưng cô tìm thấy hàng tá lý do để do dự. Những câu hỏi của cô sẽ ngụ ý rằng Roderick đã không đối xử với cô bằng sự tin tưởng, vì thông tin về điểm này lẽ ra nên đến từ cậu. Chúng sẽ ngụ ý rằng cô đang ghen, và việc để lộ sự ghen tuông của mình là điều không thể dung thứ đối với lòng kiêu hãnh của cô. Trong vài phút, khi cô ngồi cào cấu mặt đường rực rỡ bằng đầu chiếc ô, có thể cho rằng lòng kiêu hãnh và sự lo lắng của cô đã có một cuộc tranh luận nghiêm túc. Cuối cùng, sự lo lắng đã chiến thắng.
“Nhắc đến cô Light,” cô hỏi, “anh có biết rõ cô ấy không?”
“Tôi khó có thể nói vậy. Nhưng tôi đã gặp cô ấy nhiều lần.”
“Anh có thích cô ấy không?”
“Có và không. Tôi nghĩ tôi thấy tội nghiệp cho cô ấy.”
Mary đã nói với đôi mắt hướng xuống mặt đường. Tại đây cô ngước lên. “Tội nghiệp cho cô ấy? Tại sao?”
“Chà—cô ấy không hạnh phúc.”
“Bất hạnh của cô ấy là gì?”
“Chà—cô ấy có một người mẹ kinh khủng, và cô ấy đã có một nền giáo dục gây tổn hại nhất.”
Trong một lúc cô Garland im lặng. Sau đó, “Cô ấy không rất xinh đẹp sao?” cô hỏi.
“Cô không nghĩ vậy à?”
“Đó là đo lường bởi những gì đàn ông nghĩ! Cô ấy cũng cực kỳ thông minh nữa.”
“Ồ, không thể chối cãi.”
“Cô ấy có những bộ váy tuyệt đẹp.”
“Vâng, bất kỳ số lượng nào trong số đó.”
“Và cách cư xử tuyệt đẹp.”
“Vâng—đôi khi.”
“Và rất nhiều tiền.”
“Tiền đủ, rõ ràng là vậy.”
“Và cô ấy nhận được sự ngưỡng mộ lớn.”
“Rất đúng.”
“Và cô ấy sẽ kết hôn với một hoàng tử.”
“Họ nói vậy.”
Cô Garland đứng dậy và quay lại để gặp gỡ những người bạn đồng hành của mình, bình luận về những sự thừa nhận này bằng một sự im lặng đầy ẩn ý. “Cô Light tội nghiệp!” cô nói cuối cùng, một cách đơn giản. Và trong điều này, dường như với Rowland, có một chút cay đắng.
Rất muộn vào buổi tối hôm sau, người hầu mang đến cho anh tấm danh thiếp của một vị khách. Anh ngạc nhiên về một chuyến thăm vào giờ đó, nhưng có thể nói rằng khi anh đọc dòng chữ—Cavaliere Giuseppe Giacosa—sự ngạc nhiên của anh giảm đi. Anh đã có một niềm tin chưa được định hình rằng sẽ có một phần tiếp theo cho sự xuất hiện tại buổi tiệc của Madame Grandoni; ngài Cavaliere đã đến để mở màn cho nó.
Rõ ràng là ông ấy đã đến vì một nhiệm vụ kinh khủng. Ông ta tái nhợt như tro tàn và nghiêm trọng một cách phi thường; đôi mắt đen, lạnh lẽo nhỏ bé của ông ta đã trở nên nồng cháy, và ông ta đã để lại nụ cười mơn trớn của mình ở nhà. Tuy nhiên, ông ta chào Rowland bằng cái cúi chào khúm núm thường lệ.
“Anh đã nhiều lần dành cho tôi vinh dự mời tôi đến thăm anh,” ông nói. “Tôi xấu hổ vì sự chậm trễ kéo dài của mình, và tôi chỉ có thể nói với anh, một cách thẳng thắn, rằng thời gian của tôi mùa đông này không phải của riêng tôi.” Rowland đồng ý, không ngần ngại tìm kiếm từ tương đương trong tiếng Ý của câu ngạn ngữ “Muộn còn hơn không”, cầu xin ông ngồi xuống, và mời ông một điếu xì gà. Ngài Cavaliere hít một hơi khó nhận thấy mùi thơm của loại lá thuốc, và sau đó tuyên bố rằng, nếu vị chủ nhà tử tế cho phép, ông sẽ dành nó để tiêu thụ vào một dịp khác. Ông dường như muốn ngụ ý rằng sự trang trọng của nhiệm vụ không để lại cho ông hơi thở cho những trò nhả khói nhàn rỗi. Rowland kịp thời ngăn mình khỏi một lời mời nhiệt tình thêm một tá xì gà nữa, và, khi anh nhìn ngài Cavaliere cất kho báu của mình một cách âu yếm vào sổ tay, anh suy ngẫm rằng chỉ một người Ý mới có thể trải qua một màn trình diễn như vậy với phẩm giá không chút thỏa hiệp. “Tôi phải thú nhận,” ông già nhỏ bé tiếp tục, “rằng ngay cả bây giờ tôi đến vì công việc không phải của riêng tôi—hoặc ít nhất, chỉ là của riêng tôi theo nghĩa thứ cấp. Tôi đã được phái đến như một đại sứ, một đặc sứ phi thường, tôi có thể nói, bởi người bạn thân thiết của tôi là bà Light.”
“Nếu tôi có thể giúp ích gì cho bà Light, tôi sẽ rất vui,” Rowland nói.
“Vậy thì, thưa ngài thân mến, Casa Light đang trong tình trạng náo động. Quý bà đang gặp rắc rối—rắc rối khủng khiếp.” Trong giây lát, Rowland mong đợi nghe rằng rắc rối của quý bà thuộc loại mà một khoản vay năm ngàn franc sẽ xoa dịu. Nhưng ngài Cavaliere tiếp tục: “Cô Light đã phạm một tội lớn; cô ấy đã cắm một con dao găm vào trái tim mẹ mình.”
“Một con dao găm!” Rowland kêu lên.
Ngài Cavaliere vỗ vỗ vào không khí một lúc bằng đầu ngón tay. “Tôi đang nói một cách ẩn dụ. Cô ấy đã hủy bỏ hôn ước của mình.”
“Hủy bỏ ư?”
“Ngay lập tức! Cô ấy đã đuổi vị hoàng tử ra khỏi cửa.” Và ngài Cavaliere, khi đã đưa ra thông báo này, khoanh tay và hướng ánh nhìn mãnh liệt, không thể giải mã vào Rowland. Rowland dường như phát hiện ra trong chiều sâu bóng loáng của nó một loại ánh sáng lấp lánh kỳ quái của sự mỉa mai hoặc chiến thắng; nhưng bề ngoài, ít nhất, Giacosa không làm gì để làm mất uy tín của mình với tư cách là một đại diện có lẽ là đồng cảm với nỗi đau khổ của bà Light.
Rowland nghe tin tức của ông với một loại ghê tởm dữ dội; nó dường như là bản sao nham hiểm của sự dịu dàng phi tự nhiên của Christina tại buổi tiệc trà của Madame Grandoni. Cô ấy đã quá hợp lý để trở nên trung thực. Không thể lần ra mối liên hệ, anh vẫn theo bản năng liên kết sự nổi loạn hiện tại của cô với cuộc gặp gỡ với Mary Garland. Nếu cô ấy không gặp Mary, cô ấy đã để mọi thứ đứng yên. Thật quái dị khi cho rằng cô ấy có thể hy sinh một tương lai rực rỡ như vậy cho một cử chỉ ghen tuông đơn thuần, cho một bản năng tinh vi của sự tinh quái nữ tính, cho một mong muốn làm Mary tội nghiệp sợ hãi khỏi sự an toàn của mình bằng cách xuất hiện trở lại trên chiến trường. Tuy nhiên, Rowland nhớ lại ấn tượng đầu tiên của anh về cô; cô ấy “nguy hiểm”, và cô ấy đã đo lường theo mỗi hướng hiệu ứng xáo trộn của sự đổ vỡ của mình. Cô ấy đang mỉm cười nụ cười ngọt ngào nhất của mình vào điều đó! Trong nửa giờ, Rowland hoàn toàn ghét bỏ cô, và khao khát được tố cáo cô trước mặt cô. Tất nhiên tất cả những gì anh có thể nói với Giacosa là anh vô cùng tiếc. “Nhưng tôi không ngạc nhiên,” anh nói thêm.
“Anh không ngạc nhiên?”
“Với cô Light, mọi thứ đều có thể. Chẳng phải điều đó đúng sao?”
Một gợn sóng khác dường như nhảy múa trong chốc lát trong dòng chảy của sự mỉa mai của ông già, nhưng ông từ chối phản hồi. “Đó là một cuộc hôn nhân tráng lệ,” ông nói, một cách nghiêm túc. “Tôi không tôn trọng nhiều người, nhưng tôi tôn trọng Hoàng tử Casamassima.”
“Tôi cũng đánh giá anh ta thực sự là một chàng trai rất đáng kính,” Rowland nói.
“Eh, trẻ như anh ta, anh ta được làm từ chất liệu cũ. Và bây giờ, có lẽ anh ta đang bắn vào não mình. Anh ta là người cuối cùng của dòng họ; đó là một dòng họ vĩ đại. Nhưng cô Light sẽ đặt dấu chấm hết cho nó!”
“Đó là quan điểm mà cô ấy thực hiện sao?” Rowland mạo muội hỏi.
Lần này, không thể nhầm lẫn, ngài Cavaliere mỉm cười, nhưng vẫn ở nơi rất xa lạ đó. “Anh đã quan sát cô Light với sự chú ý,” ông nói, “và điều này dẫn tôi đến nhiệm vụ của mình. Bà Light có một ý kiến cao về sự khôn ngoan của anh, về sự tử tế của anh, và bà có lý do để tin rằng anh có ảnh hưởng với con gái bà.”
“Tôi—với con gái bà ấy? Không một chút!”
“Đó có lẽ là sự khiêm tốn của anh. Bà Light tin rằng điều gì đó vẫn có thể được thực hiện, và Christina sẽ lắng nghe anh. Bà cầu xin anh hãy đến và gặp bà trước khi quá muộn.”
“Nhưng tất cả điều này, thưa ngài Cavaliere thân mến, chẳng phải là việc của tôi,” Rowland phản đối. “Tôi hoàn toàn không thể, trong một vấn đề như vậy, gánh vác trách nhiệm khuyên bảo cô Light.”
Ngài Cavaliere dán mắt một lúc xuống sàn, trong suy tư ngắn ngủi nhưng mãnh liệt. Sau đó ngước lên, “Thật không may,” ông nói, “cô ấy không có người đàn ông nào gần mình mà cô ấy tôn trọng; cô ấy không có cha!”
“Và một người mẹ ngu ngốc chết người!” Rowland hài lòng thốt lên.
Ngài Cavaliere tái nhợt đến mức ông không thể dễ dàng tái nhợt hơn; tuy nhiên, có vẻ trong giây lát, làn da chết chóc của ông đã trắng bệch. “Eh, thưa ngài, dù bà ấy thế nào, người mẹ vẫn cầu xin anh. Một người phụ nữ rất xinh đẹp—đầu tóc rối bời, nước mắt lưng tròng, trong sự tuyệt vọng, trong trang phục không chỉnh tề!”
Rowland suy ngẫm một lúc, không phải về sự hấp dẫn của bà Light trong những hoàn cảnh được ngài Cavaliere chỉ ra như vậy, mà về sự thỏa mãn mà anh sẽ nhận được khi buộc tội Christina trước mặt cô vì đã giáng một đòn tàn nhẫn.
“Tôi phải nói thêm,” ngài Cavaliere nói, “rằng bà Light cũng muốn nói chuyện với anh về chủ đề ông Hudson.”
“Bà ấy coi ông Hudson, vì vậy, có liên quan đến bước đi này của con gái mình?”
“Một cách mật thiết. Ông ta phải bị đưa ra khỏi Rome.”
“Bà Light, vì vậy, phải lấy một lệnh từ Đức Giáo Hoàng để loại bỏ ông ta. Nó không nằm trong quyền hạn của tôi.”
Ngài Cavaliere đồng ý, một cách tôn trọng. “Bà Light cũng bất lực như vậy. Bà ấy sẽ rời Rome vào ngày mai, nhưng Christina sẽ không nhúc nhích. Một lệnh từ Đức Giáo Hoàng sẽ chẳng làm được gì. Một sắc lệnh trong hội đồng sẽ chẳng làm được gì.”
“Cô ấy là một quý cô trẻ đáng chú ý,” Rowland nói, với sự cay đắng.
Nhưng ngài Cavaliere đứng dậy và phản hồi lạnh lùng, “Cô ấy có một tinh thần vĩ đại.” Và dường như với Rowland rằng tinh thần vĩ đại của cô, vì những lý do bí ẩn, mang lại cho ông nhiều niềm vui hơn là nỗi đau mà việc cô sử dụng nó gây ra. Anh đang trên đà buộc tội ông về sự không nhất quán của mình, khi Giacosa tiếp tục: “Nhưng nếu cuộc hôn nhân có thể được cứu, nó phải được cứu. Đó là một cuộc hôn nhân tuyệt đẹp. Nó sẽ được cứu.”
“Bất chấp tinh thần vĩ đại của cô Light ngược lại?”
“Cô Light, bất chấp tinh thần vĩ đại của cô ấy, sẽ gọi Hoàng tử Casamassima quay lại.”
“Cầu Chúa ban phước!” Rowland nói.
“Tôi không biết,” ngài Cavaliere nói, một cách nghiêm túc, “rằng thiên đường sẽ có nhiều việc phải làm với nó.”
Rowland nhìn ông với ánh mắt chất vấn, nhưng ông đặt ngón tay lên môi. Và với lời hứa của Rowland sẽ tự giới thiệu mình vào ngày hôm sau tại Casa Light, ông không lâu sau đó rời đi. Ông để lại Rowland suy ngẫm nhiều điều: sự cao thượng của Christina, sự ngược đời của Christina, vận may ngẫu nhiên của Roderick, rắc rối chắc chắn của Mary Garland, và những sự mơ hồ tinh tế của chính ngài Cavaliere.
Lời hứa của Rowland với ngài Cavaliere buộc anh phải rút khỏi một chuyến du ngoạn mà anh đã sắp xếp với hai quý bà từ Northampton. Trước khi đến Casa Light, anh đích thân sửa soạn đến khách sạn của bà Hudson, để đưa ra những lý do của mình.
Anh tìm thấy mẹ của Roderick đang ngồi với đôi mắt đẫm lệ, nhìn chằm chằm vào một tờ giấy ghi chú nằm trên đùi bà. Bên cửa sổ ngồi cô Garland, người quay ánh nhìn mãnh liệt về phía anh khi anh bước vào. Bà Hudson nhanh chóng đứng dậy và tiến lại gần anh, giơ tờ giấy ghi chú ra.
“Vì lòng thương xót, chuyện gì đang xảy ra với con trai tôi vậy?” bà kêu lên. “Nếu nó bị ốm, tôi cầu xin anh đưa tôi đến gặp nó!”
“Cậu ấy không bị ốm, theo tôi biết,” Rowland nói. “Bà có gì ở đó?”
“Một tờ ghi chú—một tờ ghi chú khủng khiếp. Nó nói với chúng ta rằng không được gặp nó trong một tuần. Nếu tôi có thể chỉ cần đến phòng nó! Nhưng tôi sợ, tôi sợ!”
“Tôi tưởng tượng không cần thiết phải đến phòng cậu ấy. Nhân dịp gì, tôi có thể hỏi, tờ ghi chú của cậu ấy là thế nào?”
“Nó đã định đi cùng chúng ta trong chuyến đi này đến—nơi đó là gì nhỉ?—đến Cervara. Anh biết đấy, nó đã được sắp xếp vào sáng hôm qua. Vào buổi tối nó đã định ăn tối với chúng ta. Nhưng nó không bao giờ đến, và sáng nay tờ giấy khủng khiếp này đến. Ôi trời, tôi phấn khích quá! Anh có phiền đọc nó không?”
Rowland cầm tờ ghi chú và liếc qua vài dòng của nó. “Tôi không thể đến Cervara,” chúng viết; “Tôi có việc khác phải làm. Điều này sẽ chiếm thời gian của tôi có lẽ trong một tuần, và các bà sẽ không thấy tôi. Đừng nhớ tôi—hãy học cách không nhớ tôi. R. H.”
“Tại sao, điều đó có nghĩa là,” Rowland bình luận, “cậu ấy đã đảm nhận một công việc, và nó đang bao trùm tất cả. Đó là tin rất tốt.” Lời giải thích này không chân thành; nhưng anh không đủ can đảm để không đưa nó ra như một biện pháp tình thế. Nhưng anh thấy mình cần tất cả lòng can đảm để duy trì nó, vì cô Garland đã rời khỏi vị trí của mình và tiến lại gần anh, với vẻ không hài lòng một cách đáng sợ.
“Nó không làm việc vào buổi tối,” bà Hudson nói. “Nó không thể đến trong năm phút sao? Tại sao nó lại viết một tờ ghi chú tàn nhẫn, lạnh lùng như vậy cho người mẹ tội nghiệp của mình—cho Mary tội nghiệp? Chúng ta đã làm gì mà nó hành động lạ lùng như vậy? Chính nơi độc ác, lây nhiễm, ngoại giáo này!” Và sự nghi ngờ bị kìm nén của quý bà tội nghiệp về Thành phố Vĩnh hằng đã bùng phát một cách mãnh liệt. “Ôi, thưa ông Mallet thân mến,” bà nói tiếp, “tôi chắc chắn nó bị sốt và nó đã mê sảng rồi!”
“Tôi rất chắc chắn đó không phải là điều đó,” cô Garland nói, với một sự khô khan nhất định.
Cô vẫn đang nhìn Rowland; đôi mắt anh gặp đôi mắt cô, và cái nhìn của chính anh hạ xuống. Điều này làm anh tức giận, và để vượt qua sự bối rối của mình, anh giả vờ nhìn xuống sàn, trong suy tư. Suy cho cùng, anh có gì phải xấu hổ? Trong giây lát, anh sắp sửa nói ra hết mọi điều, hét lên, “Những người bạn thân yêu nhất, tôi xin thoái vị: tôi không thể giúp các bà!” Nhưng anh tự kiềm chế; anh cảm thấy quá nóng lòng muốn có ba từ của mình với Christina. Anh nắm lấy chiếc mũ.
“Tôi sẽ xem nó là gì!” anh kêu lên. Và sau đó anh thấy vui vì mình đã không thoái vị, vì khi anh quay đi, anh liếc nhìn Mary một lần nữa và thấy rằng, mặc dù đôi mắt cô đầy rắc rối, chúng không cứng rắn và buộc tội, mà tràn đầy tình bạn cầu khẩn.
Anh đi thẳng đến căn hộ của Roderick, coi đây, vào một giờ sớm, là nơi an toàn nhất để tìm cậu. Anh thấy cậu trong phòng khách, căn phòng đã bị tối sầm lại để tránh cái nóng. Những tấm thảm và thảm lót đã được dỡ bỏ, sàn bê tông lốm đốm để trần và được rắc nhẹ nước. Ở đây và ở kia, trên đó, một số loài hoa thơm nồng đã được rải rác. Roderick đang nằm trên divan trong chiếc áo choàng ngủ màu trắng, nhìn chằm chằm lên trần nhà có bích họa. Căn phòng mát mẻ một cách ngon lành, và tràn ngập mùi ẩm ướt, ngọt ngào của những bông hồng và hoa violet xung quanh. Tất cả điều này dường như rất kỳ ảo, và tuy nhiên Rowland hầu như không cảm thấy ngạc nhiên.
“Mẹ cậu đã vô cùng báo động vì tờ ghi chú của cậu,” anh nói, “và tôi đến để thỏa mãn chính mình rằng, như tôi đã tin, cậu không bị ốm.” Roderick nằm bất động, ngoại trừ việc cậu hơi quay đầu về phía bạn mình. Cậu đang ngửi một bông hồng trắng lớn, và cậu tiếp tục đưa nó lên mũi. Trong bóng tối của căn phòng, cậu trông cực kỳ tái nhợt, nhưng đôi mắt đẹp của cậu có một vẻ rực rỡ phi thường. Cậu để chúng nghỉ ngơi trong một thời gian dài trên Rowland, nằm đó như một Phật tử trong một trạng thái ngất ngây trí tuệ, người mà sự nhận thức sẽ chậm rãi quay trở lại với những vấn đề tạm thời. “Ồ, tôi không bị ốm,” cuối cùng cậu nói. “Tôi chưa bao giờ tốt hơn thế.”
“Tuy nhiên, tờ ghi chú của cậu, và sự vắng mặt của cậu,” Rowland nói, “đã gây báo động cho mẹ cậu một cách rất tự nhiên. Tôi khuyên cậu nên đến gặp bà trực tiếp và trấn an bà.”
“Đến gặp bà ấy ư? Đến gặp bà ấy sẽ tệ hơn là ở lại. Ở lại hiện tại là một sự tử tế.” Và cậu hít sâu bông hồng khổng lồ của mình, nhìn lên trên nó vào Rowland. “Sự hiện diện của tôi, thực tế, sẽ là không đứng đắn.”
“Không đứng đắn ư? Xin hãy giải thích.”
“Chà, anh thấy đấy, liên quan đến Mary Garland. Tôi đang hạnh phúc một cách thần thánh! Chẳng lẽ nó không đập vào mắt anh sao? Anh nên đồng ý với tôi. Anh muốn tôi tiết kiệm cảm xúc của cô ấy; tôi tiết kiệm chúng bằng cách ở lại. Tối qua tôi đã nghe thấy một điều gì đó”—
“Tôi cũng đã nghe thấy điều đó,” Rowland nói một cách vắn tắt. “Và chính vì danh dự của tin tức này mà cậu đã nằm trên giường theo cách này sao?”
“Cực đoan gặp nhau! Tôi không thể đứng dậy vì niềm vui.”
“Tôi có thể hỏi cậu nghe tin tức vui vẻ của mình bằng cách nào không?—từ chính cô Light?”
“Không hề. Nó được mang đến cho tôi bởi người hầu của cô ấy, người cũng đang phục vụ tôi.”
“Sự mất mát của Casamassima, vì vậy, chắc chắn là sự đạt được của cậu?”
“Tôi không nói về những điều chắc chắn. Tôi không muốn trở nên kiêu ngạo, tôi không muốn xúc phạm các vị thần bất tử. Tôi đang giữ im lặng, nhưng tôi không thể không hạnh phúc. Tôi sẽ đợi một lúc; tôi sẽ chờ thời cơ của mình.”
“Và sau đó?”
“Và sau đó cô gái siêu việt đó sẽ thú nhận với tôi rằng khi cô ấy ném hoàng tử của mình xuống biển, cô ấy đã nhớ rằng tôi sùng bái cô ấy!”
“Tôi cảm thấy có nghĩa vụ phải nói với cậu,” trong giây lát là phản hồi của Rowland đối với bài phát biểu này, “rằng bây giờ tôi đang trên đường đến gặp bà Light.”
“Tôi chúc mừng anh, tôi ghen tị với anh!” Roderick lẩm bẩm, một cách thản nhiên.
“Bà Light đã gửi cho tôi để phản đối con gái bà ấy, người mà bà ấy đã nảy ra ý nghĩ rằng tôi có ảnh hưởng. Tôi không biết tôi sẽ phản đối đến mức nào, nhưng tôi cho cậu biết trước là tôi sẽ không nói vì lợi ích của cậu.”
Roderick nhìn anh một lúc với ánh sáng lười biếng trong đôi mắt. “Xin anh đừng!” cậu đơn giản đáp lại.
“Cậu đáng lẽ tôi phải nói với bà ấy rằng cậu là một kẻ rất tồi tệ.”
“Rowland thân mến, điều thoải mái với anh là tôi có thể tin tưởng anh. Anh không có khả năng làm bất cứ điều gì bất trung.”
“Vậy cậu định nằm đây, ngửi hoa hồng và nuôi dưỡng những viễn cảnh của mình, và để mẹ cậu và cô Garland phát ốm vì lo lắng sao?”
“Tôi có thể đi và phô trương hạnh phúc của mình trước mặt họ sao? Hãy đợi cho đến khi tôi quen với nó một chút. Tôi đã làm họ sai lầm rõ ràng, nhưng tôi ít nhất có thể kiềm chế không thêm sự xúc phạm vào thương tích. Tôi có thể là một thằng ngốc hạng nặng, nhưng, vào lúc này, tôi đã nảy ra ý nghĩ là vô cùng hài lòng. Tôi sẽ không thể che giấu nó; niềm vui của tôi sẽ xúc phạm họ; vì vậy tôi tự nhốt mình lại như một nhân vật nguy hiểm.”
“Chà, tôi chỉ có thể nói, ‘Cầu mong niềm vui của cậu không bao giờ giảm bớt, hay sự nguy hiểm của cậu không bao giờ lớn hơn!’”
Roderick nhắm mắt lại, và ngửi bông hồng của mình. “Ý Chúa được thực hiện!”
Về điều này, Rowland rời bỏ cậu và đi thẳng đến chỗ bà Light. Quý bà đau khổ này vội vã tiến lên để gặp anh. Kể từ khi ngài Cavaliere báo cáo về tình trạng của bà, bà đã phần nào làm dịu và cắt tỉa sự quá khích trong nỗi đau khổ của mình, nhưng bà rõ ràng đang trong tình trạng đau khổ tột cùng, và bà túm lấy Rowland bằng hai bàn tay, như thể, trong vụ đắm tàu của những hy vọng của bà, anh là chiếc ván cứu sinh duy nhất của bà. Rowland vô cùng thương hại bà, vì có điều gì đó đáng kính trong nỗi đau khổ đam mê, ngay cả trong một nguyên nhân rất tồi tệ; và vì thương hại gần giống với tình yêu, anh chịu đựng bà tốt hơn một chút so với trước đây.
“Hãy nói với nó, hãy cầu xin nó, hãy ra lệnh cho nó!” bà kêu lên, ép và lắc tay anh. “Nó sẽ không chú ý đến chúng ta, không hơn nếu chúng ta là một cặp đồng hồ đang tích tắc. Có lẽ nó sẽ lắng nghe anh; nó luôn thích anh.”
“Cô ấy luôn không thích tôi,” Rowland nói. “Nhưng điều đó không quan trọng bây giờ. Tôi đến đây chỉ vì bà gửi cho tôi, không phải vì tôi có thể giúp bà. Tôi không thể khuyên bảo con gái bà.”
“Ồ, kẻ tàn nhẫn, chết chóc! Anh phải khuyên bảo nó, anh không được rời khỏi ngôi nhà này cho đến khi anh khuyên bảo nó!” người phụ nữ tội nghiệp phản đối một cách giận dữ. “Hãy nhìn tôi trong sự khốn khổ của tôi và từ chối giúp tôi! Ồ, anh không cần phải sợ, tôi biết tôi là một sự kinh hãi, tôi không có ý tưởng gì về những gì tôi đang mặc. Nếu điều này tiếp diễn, cả hai chúng ta cũng có thể biến thành bù nhìn. Nếu bao giờ có một người phụ nữ tuyệt vọng, cuồng loạn, đau lòng, thì tôi là người phụ nữ đó. Tôi không thể bắt đầu kể cho anh. Đã nuôi dưỡng một con rắn, thưa ông, trong suốt những năm qua! đã phung phí bản thân vào một con rắn độc quay lại và đốt chính người mẹ tội nghiệp của nó! Đã vất vả và cầu nguyện, đã đẩy và tranh đấu, đã ăn bánh mì của sự cay đắng, và tất cả những phần còn lại của nó, thưa ông—và khi kết thúc mọi thứ để thấy mình ở tình cảnh này. Nó không thể, nó quá tàn nhẫn, những thứ như vậy không xảy ra, Chúa không cho phép điều đó. Tôi là một người phụ nữ tôn giáo, thưa ông, và Chúa biết tất cả về tôi. Bằng chính tay mình, ông ấy đã cho tôi phần thưởng của mình! Tôi sẽ nằm xuống trong bụi bặm và để nó bước qua tôi; tôi sẽ cho nó đôi mắt trong đầu tôi, nếu nó thích chúng. Không, nó là một cô gái tàn nhẫn, độc ác, vô tâm, không tự nhiên! Tôi nói với anh, ông Mallet, trong sự đau khổ cùng cực của tôi, như với người bạn duy nhất của tôi. Không có sinh vật nào ở đây mà tôi có thể hướng tới—không một ai trong số họ mà tôi có đức tin. Nhưng tôi luôn ngưỡng mộ anh. Tôi nói với Christina lần đầu tiên tôi thấy anh rằng ở đó cuối cùng là một quý ông thực sự. Đến nào, đừng làm tôi thất vọng bây giờ! Tôi cảm thấy quá cô đơn, anh thấy đấy; tôi cảm thấy thật là một thế giới tồi tệ, cứng nhắc, vô tâm mà đã đến và nuốt chửng những bữa tối của tôi và khiêu vũ theo những điệu nhạc của tôi, và tuy nhiên không có một từ nào để ném cho tôi trong sự đau khổ của tôi! Ồ, số tiền, chỉ riêng nó, mà tôi đã bỏ vào việc này, sẽ làm tan chảy trái tim của một người Thổ Nhĩ Kỳ!”
Trong đợt bùng phát cuồng loạn này, Rowland đã có thời gian nhìn quanh căn phòng, và thấy ngài Cavaliere đang ngồi trong một góc, giống như một quản gia trên chiếc divan của một tiền sảnh, tái nhợt, cứng nhắc, và không thể giải mã.
“Tôi có nó trong trái tim để nói với bà,” Rowland nói, “rằng nếu bà coi bạn tôi là Hudson”—
Bà Light lắc đầu và tay. “Ồ, không phải điều đó. Tối qua nó bảo tôi đừng làm phiền nó với Hudson, Hudson! Nó không quan tâm một chiếc cúc áo đến Hudson. Tôi gần như ước rằng nó làm vậy; sau đó có lẽ người ta có thể hiểu nó. Nhưng nó không quan tâm đến bất cứ điều gì trên thế giới rộng lớn này, ngoại trừ việc làm theo ý muốn cứng rắn, độc ác của chính mình và nghiền nát tôi và làm nhục tôi với sự tàn nhẫn của nó.”
“À, vậy thì,” Rowland nói, “tôi cũng lạc lõng như bà, và sự hiện diện của tôi ở đây là một sự vô lễ. Tôi muốn nói ba từ với cô Light vì tài khoản của riêng tôi. Nhưng tôi phải hoàn toàn và không thể lay chuyển từ chối thúc đẩy nguyên nhân của Hoàng tử Casamassima. Điều này đơn giản là không thể.”
Bà Light bật khóc giận dữ. “Vì cậu bé tội nghiệp là một hoàng tử, eh? vì anh ta thuộc một dòng họ vĩ đại, và có thu nhập hàng triệu, eh? Đó là lý do tại sao anh ganh ghét và căm ghét anh ta. Tôi biết có những người thô tục với cách cảm nhận đó, nhưng tôi không mong đợi điều đó ở anh. Hãy thực hiện một nỗ lực, ông Mallet; vươn lên dịp này; tha thứ cho chàng trai tội nghiệp sự lộng lẫy của anh ta. Hãy công bằng, hãy hợp lý! Đó không phải là lỗi của anh ta, và đó không phải là lỗi của tôi. Anh ta là người đàn ông tốt nhất, tử tế nhất trên thế giới, và là người đúng đắn, đạo đức và đức hạnh nhất! Nếu anh ta đứng đây trong những bộ quần áo rách rưới, tôi vẫn sẽ nói tất cả như vậy. Người đàn ông trước—tiền bạc sau: đó luôn là phương châm của tôi, và sẽ luôn là như vậy. Anh coi tôi là loại người gì? Anh có cho rằng tôi sẽ đưa Christina cho một kẻ đồi bại không? anh có cho rằng tôi sẽ hy sinh đứa con quý giá của mình, ít sự an ủi như tôi có trong nó, cho một người đàn ông mà chống lại nhân cách của anh ta một từ có thể bị hít thở? Casamassima chỉ là quá tốt, anh ta là một vị thánh của các vị thánh, anh ta tốt một cách ngu ngốc! Không có ai khác trong chiều dài và chiều rộng của châu Âu. Những gì anh ta đã trải qua trong ngôi nhà này, không một người nông dân bình thường nào sẽ chịu đựng. Christina đã đối xử với anh ta như anh sẽ không đối xử với một con chó. Anh ta đã bị xúc phạm, bị ngược đãi, bị đàn áp! Anh ta đã bị lái đến đây và lái đến đó cho đến khi anh ta không biết mình đang ở đâu. Anh ta đã đứng đó nơi anh đứng—đó, với tên tuổi và hàng triệu và sự tận tâm của anh ta—trắng như khăn tay của anh, với những giọt nước mắt nóng hổi trong mắt anh, và tôi sẵn sàng quỳ xuống trước anh ta và nói, ‘Hoàng tử ngọt ngào của riêng tôi, tôi có thể hôn mặt đất anh bước đi, nhưng không đứng đắn khi tôi cho phép anh bước vào nhà tôi và phơi bày bản thân trước những nỗi kinh hoàng này một lần nữa.’ Và anh ta sẽ quay lại, và anh ta sẽ quay lại, và vượt qua tất cả, và chỉ muốn cô gái nhiều hơn! Tôi là người tâm sự của anh ta; tôi biết mọi thứ. Anh ta từng cầu xin sự tha thứ của tôi cho Christina. Anh nói gì về điều đó? Tôi đã nắm lấy anh ta một lần và hôn anh ta, tôi đã làm vậy! Để tìm thấy điều đó và tìm thấy tất cả phần còn lại với nó, và tin rằng đó là một món quà thẳng từ các thiên thần thương xót của thiên đường, và sau đó thấy nó bị quăng đi trước mắt anh và đứng đây bất lực—ồ, đó là một số phận mà tôi hy vọng anh có thể luôn được tha thứ!”
“Có vẻ như, trong lợi ích của chính Hoàng tử Casamassima, tôi nên từ chối can thiệp,” Rowland nói.
Bà Light nhìn anh trừng trừng, chậm rãi lau mắt. Cường độ đau buồn và giận dữ của bà mang lại cho bà một loại uy nghi, và Rowland, trong giây lát, cảm thấy xấu hổ vì âm điệu mỉa mai trong quan sát của mình. “Rất tốt, thưa ông,” bà nói. “Tôi xin lỗi trái tim anh không dịu dàng như lương tâm của anh. Lời khen của tôi đến lương tâm của anh! Nó hẳn phải mang lại cho anh sự hạnh phúc lớn lao. Chúa giúp tôi! Vì anh thất bại chúng ta, chúng ta thực sự bị dồn vào chân tường. Nhưng tôi đã chiến đấu những trận chiến của riêng mình trước đây, và tôi chưa bao giờ mất can đảm, và tôi không thấy tại sao tôi phải suy sụp bây giờ. Cavaliere, lại đây!”
Giacosa đứng dậy theo lệnh của bà và tiến lên với sự nhanh nhẹn tôn trọng thường lệ. Ông bắt tay Rowland trong im lặng.
“Ông Mallet từ chối nói một lời,” bà Light tiếp tục. “Thời gian đang ép buộc, mỗi khoảnh khắc đều quý giá. Chúa biết chàng trai tội nghiệp đó có thể đang làm gì. Nếu vào lúc này một người phụ nữ thông minh nên nắm lấy anh ta, cô ta có thể xấu xí như cô ta muốn! Thật kinh khủng khi nghĩ đến nó.”
Ngài Cavaliere dán mắt vào Rowland, và cái nhìn của ông, mà đêm trước đã rất đặc biệt, bây giờ thật phi thường. Có một lực lượng đau đớn không tên trong đó dường như vật lộn với sự miễn cưỡng của chàng trai trẻ, cầu xin, khẩn khoản, và đồng thời bị bao phủ bởi một sự phản chiếu của những điều kỳ lạ.
Đột nhiên, mặc dù rất mơ hồ, Rowland cảm thấy sự hiện diện của một yếu tố mới trong bộ phim đang diễn ra trước mắt anh. Anh nhìn từ ngài Cavaliere sang bà Light, người mà đôi mắt giờ đã hoàn toàn khô ráo, và đang nhìn chằm chằm với vẻ cứng rắn như đá xuống sàn.
“Nếu anh có thể tự mình,” ngài Cavaliere nói, bằng một giọng thấp, nhẹ nhàng, mơn trớn, “để đưa ra một vài lời phản đối trang trọng với cô Light, anh có lẽ sẽ làm được nhiều điều cho chúng ta hơn anh biết. Anh sẽ cứu được vài người một nỗi đau lớn. Quý bà thân mến, trước hết, và sau đó là chính Christina. Christina đặc biệt. Tôi nữa, tôi có thể thêm tự do!”
Có, đối với Rowland, một cái gì đó cảm động dữ dội trong lời cầu xin khiêm tốn này. Anh luôn cảm thấy một loại dịu dàng tưởng tượng cho Giacosa nhỏ bé, không được giải thích, và những lời này dường như là một sự uốn nắn tối cao của sự xiên xẹo bí ẩn trong cuộc đời ông. Đột nhiên, khi anh quan sát ngài Cavaliere, một điều gì đó đã xảy ra với anh; nó là một điều gì đó rất kỳ lạ, và nó ngăn cản ánh nhìn của anh khỏi việc quay trở lại bà Light lần nữa. Ý tưởng của anh làm anh bối rối, và để vượt qua sự bối rối của mình, anh lặp lại rằng thật điên rồ khi cho rằng những lời của anh sẽ có bất kỳ sức nặng nào với Christina.
Ngài Cavaliere bước tới và đặt hai ngón tay lên ngực Rowland. “Anh có muốn biết sự thật không? Anh là người đàn ông duy nhất mà cô ấy nhớ đến lời nói.”
Rowland đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. “Tôi sẽ nói những gì tôi có thể!” anh nói. Đến lúc này anh đã mạo hiểm nhìn bà Light. Bà đang nhìn anh liếc ngang, như thể, sau điều này, bà đột nhiên nghi ngờ các động cơ của anh.
“Nếu anh thất bại,” bà nói sắc lẹm, “chúng ta có thứ khác! Nhưng xin đừng lãng phí thời gian.”
Bà vừa mới nói xong thì âm thanh của một tiếng gầm gừ ngắn, sắc nhọn khiến công ty phải quay lại. Con chó xù bằng len của Christina đứng giữa đại sảnh rộng lớn, với mõm hạ thấp, trong sự thách thức trang trọng đối với ba kẻ âm mưu chống lại sự thoải mái của chủ nhân nó. Những yêu cầu của cô tiểu thư trẻ dành cho nó dường như đã được biện minh; nó là một con vật có bản năng vô cùng tinh tế. Nó đã đi trước Christina như một loại tiền vệ bảo vệ, và giờ đây cô chậm rãi tiến tới từ một căn phòng lân cận.
“Anh sẽ tốt bụng để lắng nghe ông Mallet,” mẹ cô nói, bằng một giọng khủng khiếp, “và suy ngẫm cẩn thận về những gì anh ấy nói. Tôi cho rằng anh sẽ thừa nhận rằng anh ấy không vụ lợi. Trong nửa giờ nữa anh sẽ nghe tin từ tôi một lần nữa!” Và khoác tay vào tay ngài Cavaliere, bà quét nhanh ra khỏi phòng.
Christina nhìn thẳng vào Rowland, nhưng không chào anh. Cô rất tái nhợt, và, thật kỳ lạ, thoạt đầu dường như với Rowland rằng vẻ đẹp của cô đang bị che khuất. Nhưng anh rất nhanh chóng nhận ra rằng nó chỉ thay đổi tính cách của nó, và rằng nếu nó ít rạng rỡ hơn thường lệ một chút, thì nó lại đáng cảm động và cao quý một cách đáng ngưỡng mộ. Ánh sáng mờ ảo trong đôi mắt cô, các đặc điểm trang nghiêm lộng lẫy của cô, sự thẳng lưng có ý thức của đầu cô, có thể thuộc về một vị quân chủ bị phế truất hoặc một vị tử đạo bị kết án. “Tại sao anh đến đây vào lúc này?” cô hỏi.
“Mẹ cô đã gửi cho tôi với những điều khoản khẩn cấp, và tôi rất vui khi có cơ hội nói chuyện với cô.”
“Anh đến để giúp tôi, hay để ngược đãi tôi?”
“Tôi có ít quyền lực để làm điều này cũng như ít mong muốn làm điều kia. Tôi đến một phần lớn để hỏi cô một câu hỏi. Trước hết, quyết định của cô là không thể hủy ngang?”
Hai bàn tay của Christina đã treo đan vào nhau trước mặt; cô tách chúng ra và vung chúng ra xa bằng một cử chỉ đáng ngưỡng mộ.
“Cô có làm điều này nếu cô không gặp cô Garland không?”
Cô nhìn anh với sự chú ý được tăng cường; rồi đột ngột, “Điều này thú vị đấy!” cô kêu lên. “Hãy để chúng ta làm sáng tỏ nó.” Và cô ném mình vào một chiếc ghế và chỉ vào một chiếc khác.
“Cô không trả lời câu hỏi của tôi,” Rowland nói.
“Anh không có quyền, mà tôi biết, để hỏi nó. Nhưng nó là một câu hỏi rất thông minh; thông minh đến mức nó xứng đáng với một câu trả lời. Rất có thể tôi sẽ không làm.”
“Tối qua, khi tôi nói điều đó với chính mình, tôi vô cùng tức giận,” Rowland đáp lại.
“Ồ, chà, và anh không tức giận bây giờ sao?”
“Tôi ít tức giận hơn.”
“Thật ngu ngốc! Nhưng ít nhất anh có thể nói một điều gì đó.”
“Nếu tôi nói những gì đang chiếm ưu thế trong tâm trí tôi, tôi sẽ nói rằng, mặt đối mặt với cô, không bao giờ có thể lên án cô.”
“Perche (Tại sao)?”
“Cô biết, chính cô! Nhưng ít nhất tôi có thể nói bây giờ những gì tôi cảm thấy tối qua. Dường như với tôi rằng cô đã có ý thức, tàn nhẫn giáng một đòn vào cô gái tội nghiệp đó. Cô có hiểu không?”
“Đợi một lát!” Và với đôi mắt dán vào anh, cô nghiêng đầu sang một bên, một cách suy tư. Rồi một nụ cười lạnh lùng, rực rỡ bao phủ khuôn mặt cô, và cô thực hiện một cử chỉ phủ nhận. “Tôi thấy chuỗi lý luận của anh, nhưng nó hoàn toàn sai. Tôi không có ý hại cô Garland; tôi sẽ vô cùng xin lỗi khi khiến cô ấy đau khổ. Hãy nói với tôi rằng anh tin điều đó.”
Điều này được nói ra với sự chân thành không thể diễn tả. Rowland nghe chính mình trả lời, “Tôi tin điều đó!”
“Và tuy nhiên, theo một nghĩa nào đó, giả định của anh là đúng,” Christina tiếp tục. “Tôi đã hình thành, như tôi đã nói với anh, một sự ngưỡng mộ lớn đối với cô Garland, và tôi thành thật thú nhận tôi đã ghen tị với cô ấy. Những gì tôi ghen tị ở cô ấy chỉ đơn giản là nhân cách của cô ấy! Tôi tự nhủ, ‘Cô ấy, ở vị trí của tôi, sẽ không kết hôn với Casamassima.’ Tôi không thể không nói điều đó, và tôi nói nó thường xuyên đến mức tôi tìm thấy một loại cảm hứng trong đó. Tôi ghét ý tưởng trở nên tồi tệ hơn cô ấy—làm điều gì đó mà cô ấy sẽ không làm. Tôi có thể xấu xa bởi bản chất, nhưng tôi không cần phải xấu xa bởi ý chí. Kết thúc của tất cả là tôi thấy không thể không nói với hoàng tử rằng tôi là người hầu khiêm tốn của anh ta, nhưng tôi không thể kết hôn với anh ta.”
“Cô có chắc rằng cô chỉ ghen tị với nhân cách của cô Garland, không phải với—không phải với”—
“Nói ra đi, tôi cầu xin anh. Chúng ta đang nói về triết học!”
“Không phải với tình cảm của cô ấy dành cho người em họ của cô ấy?”
“Chắc chắn là một điều nhiều để yêu cầu. Tuy nhiên, tôi nghĩ tôi có thể nói điều đó! Có hai lý do; ít nhất một lý do tôi có thể nói với anh: tình cảm của cô ấy không có trọng lượng bằng cái bóng đối với ông Hudson! Tại sao thì người ta phải sợ nó?”
“Và lý do kia là gì?”
“Xin lỗi anh; đó là việc riêng của tôi.”
Rowland bối rối, bị ngăn cản, bị mê hoặc, được truyền cảm hứng, gần như, tất cả cùng một lúc. “Tôi đã hứa với mẹ cô,” anh tiếp tục, “nói một điều gì đó để ủng hộ Hoàng tử Casamassima.”
Cô lắc đầu một cách buồn bã. “Hoàng tử Casamassima không cần bất cứ điều gì anh có thể nói cho anh ta. Anh ta là một parti (người kết hôn) tráng lệ. Tôi biết điều đó hoàn hảo.”
“Cô cũng biết về nỗi đau khổ tột cùng của mẹ cô?”
“Nỗi đau khổ của bà ấy là sự thể hiện. Bà ấy đã lăng mạ tôi trong hai mươi bốn giờ qua như thể tôi là người thấp hèn nhất trong những người thấp hèn.” Thấy Christina ngồi đó trong sự tinh khiết của vẻ đẹp của cô và nói điều này, có thể khiến người ta cúi đầu với một loại kính sợ. “Tôi đã thất bại trong việc tôn trọng bà ấy vào những lúc khác, nhưng tôi đã không làm vậy bây giờ. Vì chúng ta đang nói về triết học,” cô tiếp tục với một nụ cười dịu dàng, “tôi có thể nói đó là một vấn đề đơn giản! Tôi không yêu anh ta. Hoặc đúng hơn, có lẽ, vì chúng ta đang nói về triết học, tôi có thể nói đó không phải là một vấn đề đơn giản. Tôi vừa nói về cảm hứng. Cảm hứng rất lớn, nhưng—tôi thành thật thú nhận—sự lựa chọn thật khó khăn. Tôi sẽ nói với anh chứ?” cô yêu cầu, với sự hăng hái đột ngột; “anh sẽ hiểu tôi chứ? Đó là ở một bên thế giới, thế giới tráng lệ, xinh đẹp, quyền năng, thú vị. Tôi biết đó là gì; tôi đã nếm thử cái chén, tôi biết sự ngọt ngào của nó. À, nếu tôi chọn, nếu tôi để mình đi, nếu tôi ném mọi thứ vào gió, thế giới và tôi sẽ là những người bạn nổi tiếng! Tôi biết những giá trị của nó, và tôi nghĩ, không có sự phù phiếm, nó sẽ thấy của tôi. Anh sẽ thấy một vài điều tốt đẹp! Tôi muốn trở thành một công chúa, và tôi nghĩ tôi sẽ là một công chúa rất tốt; tôi sẽ đóng vai trò của mình tốt. Tôi thích sự xa xỉ, tôi thích một xã hội tuyệt vời, tôi thích được nhìn ngắm. Tôi thối nát, có thể thối nát, sự thối nát! À, thật đáng tiếc điều đó cũng không thể là! Lòng thương xót của Thiên đường!” Có một sự run rẩy đầy đam mê trong giọng nói của cô; cô che mặt bằng hai bàn tay và ngồi bất động. Rowland thấy rằng một sự kích động dữ dội, cho đến nay đã bị kìm nén thành công, nằm dưới sự bình tĩnh của cô, và anh có thể dễ dàng tin rằng cuộc chiến của cô đã rất khốc liệt. Cô đứng dậy nhanh chóng và quay đi, đi bộ một vài bước, và dừng lại. Trong giây lát, cô đối mặt với anh một lần nữa, với nước mắt trong mắt và sự đỏ bừng trên má. “Nhưng anh không cần nghĩ tôi sợ!” cô nói. “Tôi đã chọn, và tôi sẽ giữ vững nó. Tôi có thứ gì đó ở đây, ở đây, ở đây!” và cô vỗ vào trái tim mình. “Nó là của riêng tôi. Tôi sẽ không chia sẻ nó. Đó có phải là điều anh gọi là lý tưởng không? Tôi không biết; tôi không quan tâm! Nó sáng hơn những viên kim cương Casamassima!”
“Cô nói rằng những điều nhất định là việc riêng của cô,” Rowland tiếp tục sau đó; “nhưng tôi phải dù sao cũng thực hiện một nỗ lực để tìm hiểu tất cả điều này có nghĩa là gì—nó hứa hẹn gì cho bạn tôi Hudson. Có hy vọng nào cho cậu ấy không?”
“Đây là một điểm tôi không thể thảo luận với anh một cách chi tiết. Tôi thích ông ấy rất nhiều.”
“Cô có kết hôn với cậu ấy nếu cậu ấy yêu cầu không?”
“Ông ấy đã yêu cầu tôi.”
“Và nếu cậu ấy yêu cầu lại?”
“Tôi sẽ không kết hôn với ai ngay bây giờ.”
“Roderick,” Rowland nói, “có những hy vọng lớn.”
“Cậu ấy có biết về sự đổ vỡ của tôi với hoàng tử không?”
“Cậu ấy đang thực hiện một kỳ nghỉ tuyệt vời về điều đó.”
Christina kéo con chó xù của mình về phía cô và bắt đầu vuốt ve bộ lông mượt mà của nó. “Tôi thích cậu ấy rất nhiều,” cô lặp lại; “nhiều hơn tôi đã từng. Kể từ khi anh kể cho tôi tất cả những điều đó về cậu ấy tại Saint Cecilia’s, tôi đã cảm thấy một tình bạn tuyệt vời đối với cậu ấy. Có một điều gì đó rất tốt đẹp ở cậu ấy; cậu ấy không sợ bất cứ điều gì. Cậu ấy không sợ sự thất bại; cậu ấy không sợ sự hủy diệt hay cái chết.”
“Người bạn tội nghiệp!” Rowland nói, cay đắng; “cậu ấy đẹp như tranh vẽ một cách tai hại.”
“Đẹp như tranh vẽ, vâng; đó là những gì cậu ấy là. Tôi rất lấy làm tiếc cho cậu ấy.”
“Mẹ cô nói với tôi vừa nãy rằng cô đã nói rằng cô không quan tâm một chiếc cúc áo đến cậu ấy.”
“Rất có thể! Tôi có nghĩa là với tư cách là người yêu. Người ta không muốn một người yêu mà mình thương hại, và người ta không muốn—hơn tất cả mọi thứ trên thế giới—một người chồng đẹp như tranh vẽ! Tôi muốn ông Hudson như một cái gì đó khác. Tôi ước cậu ấy là anh trai tôi, để cậu ấy không bao giờ có thể nói với tôi về hôn nhân. Sau đó tôi có thể sùng bái cậu ấy. Tôi sẽ chăm sóc cậu ấy, tôi sẽ phục vụ cậu ấy và cứu cậu ấy khỏi tất cả những cú va chạm và cú sốc khó chịu. Tôi mạnh hơn cậu ấy nhiều, và tôi sẽ đứng giữa cậu ấy và thế giới. Thật vậy, với ông Hudson là anh trai tôi, tôi sẽ sẵn lòng sống và chết như một bà cô già!”
“Cô đã bao giờ kể cho cậu ấy tất cả điều này chưa?”
“Tôi cho là vậy; tôi đã kể cho cậu ấy năm trăm điều! Nếu nó làm anh hài lòng, tôi sẽ kể cho cậu ấy lần nữa.”
“Ồ, Chúa cấm!” Rowland tội nghiệp kêu lên, với một tiếng rên rỉ.
Anh đang nán lại đó, cân nhắc sự đồng cảm của mình với sự khó chịu, và cảm thấy nó chìm xuống trong quy mô, khi tấm màn của một ô cửa xa xôi được nâng lên và bà Light đi ngang qua phòng. Bà dừng lại nửa chừng, và đưa cho đôi trẻ một cái nhìn đỏ bừng và đe dọa. Nó tìm thấy rõ ràng ít điều để trấn an bà, và bà di chuyển đi với một sự ném mạnh đầy đam mê của trang phục. Rowland nghĩ với sự kinh hoàng về sự cưỡng bách nham hiểm mà cô gái trẻ sẽ phải chịu đựng. Trong chuyến bay thanh tao này của cô có một sự nỗ lực và căng thẳng đau đớn của đôi cánh; nhưng nó không kém phần đáng thương khi tưởng tượng cô bị giật một cách thô bạo xuống mặt đất cơ bản mà cô đang cố gắng phiêu lưu hết sức để từ chối. Cô sẽ cần tất cả sự cao thượng của mình cho thử thách của riêng mình, và thật thô thiển khi yêu cầu thêm từ nó vì lợi ích của Roderick.
Rowland nhặt mũ lên. “Cô hỏi một lúc trước nếu tôi đến để giúp cô,” anh nói. “Nếu tôi biết cách tôi có thể giúp cô, tôi sẽ đặc biệt vui mừng.”
Cô đứng im lặng một lúc, suy ngẫm. Cuối cùng, ngước lên, “Anh nhớ chứ,” cô nói, “lời hứa của anh với tôi sáu tháng trước để nói cho tôi biết anh cuối cùng nghĩ gì về tôi? Tôi muốn anh nói cho tôi biết bây giờ.”
Anh hầu như không thể giúp được gì ngoài việc mỉm cười. Madame Grandoni đã nhấn mạnh vào thực tế rằng Christina là một nữ diễn viên, mặc dù là một người chân thành; và lời nói nhỏ này dường như là một cái nhìn thoáng qua của chân móng guốc. Cô đã diễn màn kịch lớn của mình, cô đã làm rõ quan điểm của mình, và bây giờ cô có cái nhìn tại lỗ thủng trong tấm màn và cô đang theo dõi ngôi nhà! Nhưng cô đỏ mặt khi nhận thấy nụ cười của anh, và sự đỏ mặt của cô, cái mà rất xinh đẹp, làm cho lỗi lầm của cô trở nên có thể tha thứ.
“Cô là một cô gái xuất sắc!” anh nói, bằng một tông giọng cụ thể, và đưa tay chào tạm biệt cô.
Có một chuỗi các căn phòng tuyệt vời trong căn hộ của bà Light, niềm tự hào và niềm vui của nữ chủ nhà vào những buổi tối lễ hội, qua đó người khách rời đi đi ngang qua trước khi đến cửa. Trong một trong những phòng đầu tiên này, Rowland thấy mình bị chặn đường và bắt giữ bởi chính người phụ nữ đang bị xao lãng.
“Chà, chà?” bà kêu lên, nắm lấy cánh tay anh. “Nó có lắng nghe anh không—anh đã làm nó lay chuyển chưa?”
“Nhân danh Chúa, thưa bà thân mến,” Rowland cầu xin, “hãy để cô gái tội nghiệp yên! Cô ấy đang cư xử rất tốt!”
“Cư xử rất tốt? Đó là tất cả những gì anh phải nói với tôi sao? Tôi không tin anh đã nói một từ thích hợp với nó. Anh đang âm mưu cùng nhau để giết tôi!”
Rowland cố gắng xoa dịu bà, phản đối, thuyết phục bà rằng nó là vừa tàn nhẫn vừa không khôn ngoan khi cố gắng ép buộc mọi thứ. Nhưng bà trả lời anh chỉ bằng những lời than vãn và nguyền rủa khắc nghiệt, và kết thúc bằng cách nói với anh rằng con gái bà là tài sản của bà, không phải của anh, và sự can thiệp của anh là đáng khinh và đáng xấu hổ nhất. Sự thất vọng của bà dường như thực sự đã khiến bà phát điên, và phản hồi duy nhất có thể của anh là rời đi một cách tóm tắt.
Một lúc sau, anh bắt gặp ngài Cavaliere, người đang ngồi với khuỷu tay trên đầu gối và đầu trong tay, chìm đắm trong suy nghĩ đến mức Rowland phải gọi ông mới tỉnh lại. Giacosa nhìn anh một lúc một cách sắc sảo, và sau đó lắc đầu, một cách chất vấn.
Rowland lắc đầu phủ định, mà ngài Cavaliere phản hồi bằng một tiếng thở dài thườn thượt, sầu muộn. “Nhưng mẹ cô ấy quyết tâm ép buộc mọi thứ,” Rowland nói.
“Có vẻ như nó phải là vậy!”
“Ông có cho rằng nó phải là vậy không?”
“Tôi không khác với bà Light!”
“Nó sẽ là một sự tàn nhẫn lớn!”
Ngài Cavaliere đưa ra một cái nhún vai bi thảm. “Eh! thế giới này không dễ dàng đâu.”
“Ông nên làm gì đó để không làm cho nó khó khăn hơn, thì hơn.”
“Anh muốn gì? Đó là một cuộc hôn nhân tráng lệ.”
“Ông làm tôi thất vọng đấy, ngài Cavaliere,” Rowland nói, một cách nghiêm túc. “Tôi tưởng tượng ông đánh giá cao sự nâng cao tuyệt vời trong thái độ của cô Light. Cô ấy không yêu hoàng tử; cô ấy đã để vấn đề đứng yên hoặc sụp đổ bởi điều đó.”
Ông già nắm lấy tay anh và đứng một lúc với ánh mắt ngoảnh đi. Cuối cùng, nhìn anh, ông giơ hai ngón tay lên.
“Tôi có hai trái tim,” ông nói, “một cho bản thân tôi, một cho thế giới. Cái này chống lại cô Light, cái kia sùng bái cô ấy! Cái này đau khổ khủng khiếp trước những gì cái kia làm.”
“Tôi không hiểu những người hai mặt, ngài Cavaliere,” Rowland nói, “và tôi không giả vờ hiểu ông. Nhưng tôi đã đoán rằng ông định chơi một quân bài bí mật.”
“Quân bài đó là của bà Light, không phải của tôi,” ngài Cavaliere nói.
“Dù sao thì nó cũng là một sự đe dọa?”
“Thanh gươm của Damocles! Nó treo bằng một sợi tóc. Christina được cho mười phút để rút lại lời, dưới hình phạt là phải để nó rơi xuống. Trên lưỡi gươm có cái gì đó được viết bằng những ký tự lạ. Đừng gãi đầu; anh sẽ không hiểu ra đâu.”
“Tôi nghĩ tôi đã đoán được nó,” Rowland nói, sau một sự im lặng đầy ẩn ý. Ngài Cavaliere nhìn anh một cách trống rỗng nhưng chăm chú, và Rowland nói thêm, “Mặc dù có những dấu hiệu, thực sự, tôi không hiểu.”
“Hãy giải mã chúng lúc rảnh rỗi,” ngài Cavaliere nói, lắc tay anh. “Tôi nghe thấy bà Light; tôi phải đến vị trí của mình. Tôi ước anh là một tín đồ Công giáo; tôi sẽ cầu xin anh bước vào nhà thờ đầu tiên anh nhìn thấy, và cầu nguyện cho chúng tôi trong nửa giờ tiếp theo.”
“Cho ‘chúng ta’? Cho ai?”
“Cho tất cả chúng ta. Dù sao thì hãy nhớ lấy điều này: tôi sùng bái Christina!”
Rowland nghe thấy tiếng sột soạt của váy bà Light; anh quay đi, và ngài Cavaliere đi, như ông nói, đến vị trí của mình. Rowland trong vài ngày tới suy ngẫm về câu đố của mình.