Sáng sớm hôm sau, Rowland nhận được một chuyến viếng thăm từ người bạn mới của mình. Roderick đang trong trạng thái phấn chấn tột độ, tuy nhiên vẫn bị kiềm chế bởi một nỗi phẫn uất chính đáng. Anh đã có một cuộc tranh cãi quyết liệt trong gia đình, nhưng anh vẫn giữ được vị thế chủ động. Anh đã rũ sạch bụi bặm văn phòng ông Striker khỏi gót giày của mình.
“Tối qua tôi đã làm cho ra lẽ với mẹ,” anh nói. “Tôi sợ cuộc đối thoại đó lắm, vì bà ấy luôn coi mọi chuyện cực kỳ nghiêm trọng. Bà ấy không quát tháo cũng chẳng giận dữ, không tranh cãi cũng không khăng khăng. Khi tôi làm bà phật ý, bà chỉ ngồi đó, đôi mắt đẫm lệ nhưng không bao giờ trào ra, rồi nhìn tôi như thể tôi là một con quái vật đồi bại hoàn hảo. Và khổ nỗi, tôi sinh ra vốn đã là để làm bà phật ý rồi. Bà không tin tưởng tôi; bà chưa bao giờ tin và cũng sẽ chẳng bao giờ tin. Tôi không biết mình đã làm gì mà khiến bà quay lưng lại với tôi như thế, nhưng từ khi còn nhớ được thì lúc nào tôi cũng phải nhìn thấy những giọt nước mắt ấy. Vấn đề là,” anh tiếp tục, vừa nói vừa xoắn mép râu, “tôi đã quá nhu nhược đến mức lố bịch. Ngày ngày tôi cứ nằm ườn bên lò sưởi của mẹ, và mẹ yêu quý của tôi đã quen với việc bắt nạt tôi rồi. Tôi tự làm rẻ rúng bản thân mình! Nếu tôi không lên giường trước mười một giờ, thì cô hầu gái lại được phái đi lùng sục với một chiếc đèn lồng. Nghĩ lại mà xem, tôi thấy khinh ghét sự nhu mì của mình. Thật là một số phận nghiệt ngã, khi phải sống như một vị thánh mà lại bị coi là kẻ tội đồ! Tôi ước gì có thể làm cho bà Hudson nếm trải cuộc sống mà vài gã đã gây ra cho mẹ của họ trong sáu tháng!”
“Cho phép tôi được tin rằng,” Rowland nói, “anh chẳng hề muốn điều đó chút nào. Nếu anh đã là một đứa con ngoan, thì đừng làm hỏng nó bằng cách giả vờ như mình không thích điều đó. Tôi ngờ rằng anh đã rất hạnh phúc, bất chấp những đức tính tốt của mình, và trên đời này còn có những số phận tồi tệ hơn là được yêu thương quá nhiều đấy. Tôi chưa có hân hạnh được gặp mẹ anh, nhưng tôi cá với anh rằng đó chính là vấn đề. Bà ấy yêu thương anh một cách cuồng nhiệt, và những hy vọng của bà, cũng như mọi niềm hy vọng mãnh liệt khác, luôn run rẩy biến thành nỗi sợ hãi.” Khi nói những lời đó, Rowland bất giác hình dung ra một chàng trai trẻ đẹp đẽ như thế này chắc chắn phải được những người thân là phụ nữ yêu thương biết bao.
Roderick cau mày, và với một cử chỉ mất kiên nhẫn, anh kêu lên: “Tôi đánh giá bà ấy công bằng mà! Ước gì bà ấy đừng bao giờ đối với tôi tệ hơn thế!” Rồi sau một thoáng ngập ngừng, anh nói tiếp: “Tôi sẽ nói cho anh sự thật trọn vẹn. Tôi phải lấp đầy hai vị trí. Tôi phải là anh trai của tôi và cũng phải là chính tôi nữa. Thật là một yêu cầu quá lớn đối với một con người, nhất là khi anh ta lại chẳng có chút tài năng nào để trở thành cái mà anh ta không phải. Khi chúng tôi còn nhỏ, tôi là đứa con cưng. Tôi có chiếc cốc bạc, miếng bánh pudding to nhất, và tôi được ở trong nhà để được các quý bà hôn hít trong khi nó nặn bánh bùn ngoài vườn và chẳng ai để ý đến, tất nhiên rồi. Thực sự, nó đáng giá gấp năm mươi lần tôi! Khi nó được đưa về nhà từ Vicksburg với một mảnh đạn găm trong hộp sọ, mẹ tội nghiệp của tôi bắt đầu nghĩ rằng bà đã yêu thương nó không đủ. Tôi nhớ, khi bà gục vào cổ tôi nức nở trước linh cữu của nó, bà đã bảo tôi rằng tôi phải là tất cả những gì mà nó đáng lẽ sẽ trở thành. Tôi đã thề trong nước mắt và với niềm tin hoàn toàn thiện chí rằng tôi sẽ làm thế, nhưng tự nhiên là tôi đã không giữ lời hứa. Tôi hoàn toàn khác biệt. Tôi lười biếng, bồn chồn, ích kỷ, bất mãn. Tôi tin rằng mình chẳng làm hại ai, nhưng tôi cũng chẳng làm được việc gì tốt đẹp. Nếu anh trai tôi còn sống, nó hẳn đã kiếm được năm mươi nghìn đô la và lắp đặt hệ thống khí đốt và nước cho ngôi nhà rồi. Mẹ tôi, đêm ngày chìm đắm trong nỗi đau mất mát, đã cố định lý tưởng của bà vào những công việc kiểu đó. Nếu bị đánh giá theo tiêu chuẩn đó thì tôi chẳng là cái gì cả!”
Rowland lúng túng không biết phải tiếp nhận lời bộc bạch về hoàn cảnh gia đình của bạn mình như thế nào; nó vừa bi lụy, nhưng thái độ của Roderick lại khiến anh cảm thấy hơi quá gay gắt. “Anh không được lãng phí thời gian, phải tạo ra một kiệt tác ngay đi,” anh trả lời; “rồi với số tiền kiếm được, anh có thể cho bà ấy dùng khí đốt từ những chiếc đèn vàng.”
“Tôi cũng đã bảo bà ấy thế; nhưng bà ấy chỉ tin một nửa vào kiệt tác hay vào tiền bạc gì đó. Bà ấy không thấy được điều tốt đẹp nào trong việc tôi tạc tượng cả; chúng đối với bà ấy như một cạm bẫy của kẻ thù. Bà ấy muốn thấy tôi cả đời bị buộc vào luật pháp, như một con dê gặm cỏ bị buộc vào cọc. Như thế thì bà ấy mới nhìn thấy tôi trong tầm mắt. ‘Đó là một nghề nghiệp đàng hoàng hơn!’ đó là tất cả những gì tôi nhận được từ bà ấy. Một sự đày đọa đàng hoàng hơn! Có phải sự thật là các nghệ sĩ nói chung đều là những kẻ xấu xa không? Tôi chưa bao giờ có hân hạnh quen biết một người nào, nên tôi chẳng thể phản bác bà ấy bằng một ví dụ cụ thể. Bà ấy nắm lợi thế hơn tôi, vì trước đây bà từng quen một họa sĩ vẽ chân dung ở Richmond, người đã vẽ bức tiểu họa của bà trong đôi găng tay ren đen (anh có thể thấy nó trên bàn phòng khách), gã đó chuyên uống rượu mạnh nguyên chất và đánh vợ. Tôi đã hứa với bà rằng, dù tôi có làm gì với vợ mình đi chăng nữa, tôi cũng sẽ không bao giờ đánh mẹ, và về phần rượu mạnh, dù nguyên chất hay pha loãng, tôi đều ghét cay ghét đắng. Bà ấy ngồi lặng lẽ khóc suốt một giờ đồng hồ, trong lúc tôi cố gắng dùng đủ mọi lời lẽ hùng biện. Thật là tốt khi phải suy xét lại những dự định của mình, và tôi cam đoan với anh, khi tôi biện hộ cho chính nghĩa của mình, tôi đã cảm thấy vô cùng hài lòng về nhân cách cao thượng của bản thân. Cuối cùng tôi hôn bà một cách trang trọng, và nói rằng tôi đã nói hết mọi điều và bà phải chấp nhận sự thật đó thôi. Sáng nay bà đã lau khô nước mắt, nhưng tôi cam đoan với anh đó không phải là một ngôi nhà vui vẻ. Tôi khao khát được thoát ra khỏi đó!”
“Tôi vô cùng lấy làm tiếc,” Rowland nói, “khi trở thành nguyên nhân chính của biết bao đau khổ. Tôi nợ mẹ anh một lời xin lỗi; liệu tôi có thể gặp bà ấy được không?”
“Nếu anh gặp bà ấy, mọi chuyện sẽ trôi chảy hơn nhiều; mặc dù nói thật là bà ấy sẽ cần hết can đảm để đối mặt với anh, vì bà ấy coi anh là tay sai của quỷ dữ. Bà ấy không hiểu tại sao anh lại đến đây và xúi giục tôi nổi loạn: anh sinh ra là để hủy hoại những thanh niên ngây thơ và làm tan nát trái tim những bà mẹ si tình. Tôi để mặc anh tự giải đáp những cáo buộc đó. Anh thấy đấy, điều mà bà ấy không thể tha thứ—điều mà bà ấy thực sự sẽ chẳng bao giờ tha thứ—là việc anh đưa tôi tới Rome. Rome là một từ tà ác trong từ điển của mẹ tôi, phải nói bằng tiếng thì thầm, giống như anh nói từ ‘đày đọa’ vậy. Northampton là trung tâm của trái đất còn Rome thì xa tít tắp nơi chân trời mù mịt, nơi mà chẳng tín đồ Cơ đốc nào có thể tìm thấy lợi lộc gì khi đặt chân đến. Và ngay hôm qua thôi, tôi còn là một kẻ nghiện ngập bị kết án trong cái kho chứa mọi đức hạnh đó, văn phòng ông Striker!”
“Vậy ông Striker có biết về quyết định của anh không?” Rowland hỏi.
“Chắc chắn là có! Anh phải biết, ông Striker không đơn thuần là một luật sư tốt bụng, người cho tôi gặm nhấm sách luật của ông ta đâu. Ông ta là một người bạn thân thiết và là cố vấn chung. Ông ta trông nom tài sản của mẹ tôi và vui lòng đồng ý coi tôi như một phần trong số tài sản đó. Quan điểm của chúng tôi luôn trái ngược nhau một cách đau đớn, nhưng tôi sẵn lòng tha thứ cho những nỗ lực nhiệt tình của ông ta trong việc muốn tháo rời cái đầu của tôi rồi lắp ngược lại. Ông ta chưa bao giờ hiểu tôi, và cố gắng làm cho ông ta hiểu cũng vô ích. Chúng tôi nói một ngôn ngữ khác—chúng tôi được nhào nặn từ một loại đất sét khác. Hôm qua tôi đã có một cơn thịnh nộ khi đập vỡ bức tượng bán thân của ông ta, vì nghĩ đến tất cả những hiềm khích mà ông ta đã gieo rắc trong tôi; việc đó làm tôi thấy dễ chịu, và giờ thì mọi chuyện đã qua. Tôi không còn ghét ông ta nữa; tôi thậm chí còn thấy thương ông ta. Anh thấy chưa, anh đã cải thiện tôi đến thế nào rồi đấy! Tôi chắc hẳn đã trông thật cố chấp, thật ngu ngốc một cách xấu xa trong mắt ông ta, và tôi chắc rằng ông ta chỉ chịu đựng tôi vì sự quý trọng dành cho mẹ tôi mà thôi. Sáng nay tôi đã nắm lấy con bò bằng sừng. Tôi lấy một ôm sách luật đã đóng bụi trong phòng tôi suốt một năm rưỡi qua, và tự trình diện tại văn phòng. ‘Cho phép tôi trả lại những thứ này vào chỗ cũ,’ tôi nói. ‘Tôi sẽ không bao giờ cần đến chúng nữa—không bao giờ nữa, không bao giờ nữa, không bao giờ nữa!’ ‘Vậy ra cậu đã học hết tất cả những gì trong đó rồi sao?’ Striker hỏi, liếc nhìn qua cặp kính. ‘Muộn còn hơn không.’ ‘Tôi chẳng học được gì mà ông có thể dạy tôi cả,’ tôi hét lên. ‘Nhưng tôi sẽ không làm phiền sự kiên nhẫn của ông nữa. Tôi sẽ trở thành một nhà điêu khắc. Tôi sẽ đi Rome. Tôi sẽ không chào tạm biệt ông ngay bây giờ; tôi sẽ gặp lại ông. Nhưng tại đây, tôi xin từ biệt với niềm hân hoan bốn bức tường đáng ghét này—với ngôi mộ sống này! Cho đến bây giờ tôi mới biết mình căm ghét nó đến nhường nào! Gửi lời chào của tôi tới ông Spooner, và cảm ơn vì tất cả những gì ông đã không biến tôi thành!’”
“Tôi rất vui khi biết anh sẽ gặp lại ông Striker,” Rowland trả lời, đè nén ý định bật cười ban đầu. “Anh chắc chắn nợ ông ấy một lời chào tạm biệt đầy tôn trọng, ngay cả khi ông ấy không hiểu anh. Tôi thú thật là anh làm tôi khá bối rối. Còn một người nữa,” anh nói thêm, “người mà tôi muốn biết quan điểm về sự nghiệp mới của anh. Cô Garland nghĩ sao?”
Hudson nhìn anh chăm chú, mặt hơi ửng đỏ. Rồi, với một nụ cười đầy ẩn ý, anh hỏi: “Điều gì làm anh cho rằng cô ấy có suy nghĩ gì cơ chứ?”
“Bởi vì, mặc dù tôi chỉ gặp cô ấy trong chốc lát ngày hôm qua, cô ấy gây ấn tượng với tôi là một người rất thông minh, và tôi chắc chắn cô ấy có quan điểm riêng.”
Nụ cười trên gương mặt biểu cảm của Roderick nhanh chóng chuyển thành một cái cau mày. “Ồ, cô ấy nghĩ những gì tôi nghĩ!” anh trả lời.
Trước khi hai chàng trai chia tay, Rowland cố gắng tạo ra một hình hài hài hòa nhất có thể cho kế hoạch của bạn mình. “Tôi đã khởi động cho anh, có thể nói là như vậy,” anh nói, “và tôi cảm thấy mình nên tiễn anh vào bến đỗ. Tôi lớn tuổi hơn anh và hiểu thế giới này hơn, và có vẻ tốt hơn là chúng ta nên cùng nhau thực hiện chuyến đi một thời gian. Tôi cảm thấy lương tâm mình thôi thúc phải đưa anh đến Rome, dẫn anh đi qua Vatican, rồi nhốt anh lại với một đống đất sét. Tôi khởi hành vào ngày mùng năm tháng Chín; anh có thể chuẩn bị để đi cùng tôi không?”
Roderick đồng ý với tất cả điều này bằng một vẻ tin tưởng chân thành vào sự sáng suốt của người bạn mình, vẻ tin tưởng ấy còn sáng lấp lánh hơn cả lời thề thốt. “Tôi chẳng có gì để chuẩn bị cả,” anh nói với một nụ cười, giơ hai tay lên rồi buông thõng, như muốn ám chỉ tình trạng không vướng bận của mình. “Thứ gì tôi cần mang theo, tôi đều mang sẵn ở đây rồi!” và anh gõ vào trán mình.
“Người đàn ông hạnh phúc!” Rowland thì thầm thở dài, nghĩ về kho hành lý nhẹ hều trong bộ não của chính mình tại vùng mà Roderick vừa chỉ, và những kiện hàng nặng trĩu đang gửi ở ngân hàng, nào túi, nào hộp.
Khi người bạn đi rồi, anh đi tìm Cecilia. Cô đang ngồi làm việc bên cửa sổ râm mát, và chào đón anh vào một chiếc ghế thấp bọc vải hoa. Anh ngồi một lúc, trầm ngâm cắt dải băng bằng chiếc kéo của cô; anh chờ đợi sự chỉ trích và đang chuẩn bị sẵn lời đáp trả. Cuối cùng, anh kể cho cô nghe về quyết định của Roderick và ảnh hưởng của anh đối với quyết định đó. Cecilia, ngoài sự ngạc nhiên tột độ, còn thể hiện một sự không hài lòng tinh tế vì anh đã không hỏi ý kiến cô.
“Nếu tôi hỏi, cô sẽ nói gì?” anh vặn lại.
“Đầu tiên tôi sẽ nói, ‘Ôi, vì lòng thương xót, đừng có mang người khiến tôi vui vẻ nhất Northampton này đi mất chứ!’ Thứ hai, tôi sẽ nói, ‘Vớ vẩn! Cậu ta đang làm rất tốt mà. Để mọi chuyện yên ổn đi!’”
“Đó là trong năm phút đầu tiên. Còn sau đó cô sẽ nói gì?”
“Rằng đối với một người vốn dĩ ngại can thiệp vào chuyện người khác, anh đột nhiên tỏ ra hơi quá xía vào việc đấy.”
Vẻ mặt Rowland chùng xuống. Anh cau mày trong im lặng. Cecilia nhìn anh nghiêng nghiêng; dần dần, tia bực bội phai nhạt khỏi mắt cô.
“Thứ lỗi cho sự sắc sảo của tôi,” cuối cùng cô nói tiếp. “Nhưng tôi thực sự tuyệt vọng vì mất đi Roderick Hudson. Những chuyến viếng thăm vào buổi tối của anh ấy trong suốt năm qua đã giữ cho tôi sự sống. Chúng giống như những điểm bạc trên những ngày trì trệ, nặng nề. Tôi không nói anh ấy là loại kim loại hữu dụng hơn những người khác, nhưng anh ấy là một loại kim loại khác biệt. Tuy nhiên, tất nhiên rồi, việc tôi sẽ nhớ anh ấy da diết không phải là lý do để anh ấy không đi tìm vận may của mình. Đàn ông phải làm việc và phụ nữ phải khóc!”
“Chắc chắn là không rồi!” Rowland nói với vẻ nhấn mạnh. Ngay từ giờ phút đầu tiên ở lại đây, anh đã nghi ngờ Cecilia tự dành cho mình một sự xa xỉ về mặt xã hội; sau đó anh phát hiện ra cô tìm thấy điều đó trong những lần Roderick ghé chơi và những câu chuyện trò trẻ con của anh ta, và anh bắt đầu tự hỏi liệu, nếu nhìn nhận một cách sáng suốt, thì sự được lợi của cô có phải là sự mất mát của chàng trai trẻ hay không. Rõ ràng là Cecilia không hề sáng suốt, và rằng sự nhạy bén thường ngày vốn rất cứng nhắc trước các yêu cầu của kinh tế gia đình, lại tự nuông chiều bản thân bằng một sự buông thả dễ chịu trong trường hợp cụ thể này. Cô thích người bạn trẻ của mình đúng như con người anh ta; cô chiều chuộng anh, tán dương anh, cười đùa với anh, âu yếm anh—làm đủ mọi thứ trừ việc khuyên nhủ anh. Đó là một cuộc tán tỉnh mà không có được những lợi ích của việc tán tỉnh. Cô quá lớn tuổi để có thể để anh yêu mình, điều đó có lẽ đã tốt cho anh; và khuynh hướng của cô là giữ cho anh trẻ mãi, để những điều vô nghĩa anh nói không bao giờ vượt qua một giới hạn nhất định. Hoàn toàn có thể hiểu được tại sao cô Cecilia tội nghiệp lại thích thú với trò tiêu khiển này; nhưng nếu một người đã hào hiệp đón nhận ý tưởng rằng Roderick có thể làm nên trò trống gì đó đáng kể, thì không thể không thấy rằng tình bạn của cô không phải là thứ mà người ta có thể gọi là thuốc bổ. Rowland tự suy ngẫm như vậy, trong ánh sáng của sự đồng cảm mới chớm nở. Sau này, đã có lúc anh cảm thấy biết ơn nếu sự nhạy cảm của Hudson trước sự ảnh hưởng thư giãn của những người phụ nữ xinh đẹp chỉ giới hạn trong sự tôn sùng không tốn kém như những gì anh dành cho Cecilia tuyệt vời.
“Tôi chỉ muốn nhắc nhở anh,” cô tiếp tục, “rằng anh có khả năng sẽ rất bận rộn đấy.”
“Tôi đã nghĩ đến điều đó, và tôi khá thích ý tưởng này; vì tôi thích người đàn ông đó. Như tôi đã nói với cô hôm trước, cô biết đấy, tôi khao khát được gánh vác một điều gì đó. Khi ý nghĩ rằng tôi có thể khởi động cho người bạn trẻ của chúng ta trên con đường vinh quang lóe lên, tôi cảm thấy như mình có một nguồn cảm hứng không thể chối cãi. Sau đó tôi nhớ ra rằng có những nguy hiểm và khó khăn, và tự hỏi liệu mình có quyền xen vào giữa anh ấy và sự vô danh của anh ấy hay không. Cảm nhận của tôi về việc anh ấy thực sự có ngọn lửa thần thánh đã trả lời cho câu hỏi đó. Anh ấy sinh ra để làm những điều mà nhân loại sẽ hạnh phúc hơn khi có chúng! Bản thân tôi không thể làm được những điều như vậy, nhưng khi tôi thấy một thanh niên thiên tài đang đứng đó, bất lực và tuyệt vọng vì thiếu vốn, tôi cảm thấy—và tôi xin đảm bảo với cô, đó không phải là sự khiêm tốn giả tạo—như thể việc trao cho anh ấy cơ hội sẽ mang lại ít nhất một sự hữu ích phản chiếu cho cuộc đời chính tôi.”
“Nhân danh nhân loại, tôi cho rằng mình nên cảm ơn anh. Nhưng trước hết, tôi muốn bản thân mình được hạnh phúc. Dù sao thì, tôi hy vọng anh đảm bảo với chúng tôi về những kiệt tác.”
“Mỗi năm một kiệt tác,” Rowland mỉm cười nói, “trong một phần tư thế kỷ tới.”
“Có vẻ như chúng tôi có quyền đòi hỏi nhiều hơn: yêu cầu anh không chỉ đảm bảo cho chúng tôi sự phát triển của người nghệ sĩ, mà còn cả sự an toàn của con người đó nữa.”
Rowland trở nên nghiêm nghị trở lại. “Sự an toàn của anh ấy ư?”
“Sự an toàn về mặt đạo đức, tình cảm của anh ấy. Ở đây, anh thấy đấy, mọi thứ hoàn hảo. Tất cả chúng ta đều có một cam kết ngầm để giữ gìn điều đó. Có lẽ anh tin vào sự hỗn loạn cần thiết của thiên tài, và anh dự định khuyên bảo người được bảo trợ của mình về tầm quan trọng của việc nuôi dưỡng những đam mê.”
“Ngược lại, tôi tin rằng một thiên tài nợ những đam mê của mình nhiều sự tôn trọng như bất kỳ người đàn ông nào khác, nhưng không hơn một chút nào, và tôi thú thật là tôi có một niềm tin mạnh mẽ rằng nghệ sĩ sẽ tốt hơn nếu sống một cuộc đời yên tĩnh. Đó là điều tôi sẽ rao giảng cho người được bảo trợ của mình, như cô gọi, bằng cả ví dụ lẫn giáo lý. Rõ ràng là cô tin,” anh nói thêm sau một thoáng, “rằng cậu ấy sẽ làm tôi quay cuồng.”
“Không, tôi không tiên tri điều gì cả. Tôi chỉ nghĩ rằng hoàn cảnh đối với chàng trai trẻ của chúng ta có ảnh hưởng rất lớn; điều này được chứng minh bằng thực tế là mặc dù anh ấy đã bực bội và cáu kỉnh ở đây suốt năm năm qua, anh ấy vẫn xoay xở để làm tốt nhất có thể và cảm thấy dễ dàng, nhìn chung, để sống đời thực vật. Được cấy sang Rome, tôi cho rằng anh ấy sẽ đâm chồi nảy lộc mạnh mẽ hơn. Tôi rất muốn nhìn thấy sự thay đổi đó. Anh phải viết thư cho tôi về điều đó, theo từng giai đoạn nhé. Tôi hy vọng bằng tất cả trái tim rằng thành quả sẽ tương xứng với tán lá. Đừng coi tôi là loài chim báo hiệu điềm gở; chỉ cần nhớ rằng anh sẽ phải chịu trách nhiệm nghiêm ngặt đấy.”
“Một người nên làm hết sức mình, và được giúp đỡ nếu cần giúp đỡ,” Rowland trả lời, sau một hồi lâu im lặng. “Tất nhiên, khi một vật bắt đầu nở ra, khả năng bị vỡ là có; nhưng dù vậy tôi vẫn ủng hộ một sự căng thẳng nhất định của bản thể. Đó là điều con người hướng tới. Và hơn nữa, tôi tin vào sự lành mạnh cốt yếu của thiên tài—thiên tài đích thực.”
“Rất tốt,” Cecilia nói, với một vẻ cam chịu khiến Rowland, trong giây lát, cảm thấy mình đáng bị quở trách vì sự háo hức. “Vậy hôm nay chúng ta sẽ uống cạn chén rượu mừng sức khỏe của người bạn của chúng ta.”
***
Với tâm nguyện muốn thuyết phục bà Hudson về sự trong sáng trong ý định của mình, Rowland đã đến thăm bà vào buổi tối hôm đó. Anh được dẫn vào một phòng khách lớn, mà dưới ánh sáng của đôi ngọn nến, anh nhận ra là được trang bị rất sơ sài và được sử dụng một cách rất cẩn trọng, dè dặt. Các cửa sổ mở ra đón không khí của đêm mùa hè, và một nhóm ba người tạm thời im lặng vì sự xuất hiện của anh. Một trong số đó là bà Hudson, đang ngồi bên một cửa sổ, đôi tay trống không ngoại trừ chiếc khăn tay trong lòng, được giữ với một vẻ thân thuộc với những công dụng buồn bã của nó. Gần bà, trên ghế sofa, nửa ngồi nửa nằm, trong tư thế của một vị khách nán lại quá lâu, với một chân dài vắt ngang chân kia và bàn chân to trong chiếc ủng vụng về đung đưa liên tục, là một quý ông gầy gò, tóc hung vàng mà Rowland nhận ra là nguyên mẫu trong bức chân dung của ông Barnaby Striker. Bên bàn, gần những ngọn nến, bận rộn với một miếng thêu chắc chắn, là cô gái trẻ mà anh đã thoáng thấy trong xưởng vẽ của Roderick, và người mà anh đã biết là Miss Garland, bà con của người bạn đồng hành. Ánh nhìn trong trẻo, xuyên thấu của cô gái trẻ này là lời chào đón hiệu quả nhất mà anh nhận được. Bà Hudson đứng dậy với một âm thanh đau khổ nhẹ nhàng, mơ hồ, và đứng nhìn anh với vẻ co rúm và do dự, như thể bà đang vô cùng muốn rút lui qua cửa sổ mở. Ông Striker đung đưa cái chân dài của mình một cách hơi thách thức. Rõ ràng, không ai ở đây quen với việc đưa ra những lời chào trống rỗng hay nói dối lịch sự cả. Rowland giới thiệu bản thân; anh đến, có thể nói là, vì công việc.
“Vâng,” bà Hudson run rẩy nói; “tôi biết—con trai tôi đã kể với tôi. Tôi cho rằng tốt hơn là tôi nên gặp cậu. Có lẽ cậu nên ngồi xuống.”
Với lời mời này, Rowland chuẩn bị tuân theo, và quay lại, nắm lấy chiếc ghế đầu tiên gần đó.
“Đừng ngồi chiếc đó,” một giọng nói đầy đặn, nghiêm nghị vang lên; ngay lúc đó anh nhận ra rằng một lượng chỉ thêu đã được treo và vướng víu trên tựa ghế, chuẩn bị được quấn vào ống cuộn. Anh cảm thấy hơi khó chịu vì sự cộc lốc của lời cảnh báo, xuất phát từ một cô gái trẻ mà anh đã thầm đánh giá là thú vị, và đối với cô, anh cảm thấy nhen nhóm một khao khát tất yếu là tạo ra một sự quan tâm đáp lại. Và rồi anh nghĩ rằng nói điều gì đó vui vẻ, nhã nhặn sẽ phá vỡ bầu không khí băng giá này.
“Ồ, cô nên để tôi ngồi chiếc ghế đó,” anh đáp, “và có niềm vui được tự mình cầm các cuộn chỉ!”
Đáp lại lời tán tỉnh này, anh nhận được một cái nhìn kinh ngạc không chút che giấu từ Miss Garland, người sau đó nhìn sang bà Hudson với một ánh mắt rõ ràng nói rằng: “Bà thấy đấy, anh ta chính là kẻ xảo quyệt mà chúng ta lo sợ.” Tuy nhiên, bà quý bà vẫn ngồi với đôi mắt dán chặt xuống đất và hai bàn tay đan chặt vào nhau. Nhưng chạm vào nỗi lòng bà, Rowland cảm thấy thương cảm nhiều hơn là phẫn nộ; thái độ của bà không phải là lạnh lùng, mà là một nỗi sợ hãi, gần như là kinh hoàng. Bà là một người phụ nữ nhỏ nhắn, đầy nhiệt huyết, với khuôn mặt nhợt nhạt, lo âu, điều này làm tăng thêm vẻ già nua của bà. Sau khi nhìn bà trong vài phút, Rowland thấy rằng bà vẫn còn trẻ, và chắc hẳn đã là một cô dâu rất ngây thơ. Bà cũng từng rất xinh đẹp, mặc dù có lẽ đã trông rất sợ hãi trước bàn thờ. Bà được tạo hóa ưu ái với những đường nét tinh tế, và Roderick đã thừa hưởng sự mảnh khảnh và thanh lịch từ bà một cách hợp pháp. Bà không đội mũ, và mái tóc vàng nhạt, cực kỳ mịn màng của bà được chải chuốt và buộc gọn với sự chính xác của người Thanh giáo. Bà cực kỳ e thẹn, và rõ ràng là rất khiêm nhường; thật lạ lùng khi thấy một người phụ nữ mà trải nghiệm cuộc sống lại mang lại ít sự trấn an về nguồn lực của chính mình hoặc về khả năng mọi thứ sẽ diễn ra tốt đẹp như vậy. Rowland bắt đầu yêu mến bà ngay lập tức, và cảm thấy nôn nóng muốn thuyết phục bà rằng anh không có ý xấu, và rằng, mười ăn một, con trai bà sẽ sớm khiến bà trở thành một người phụ nữ mãn nguyện. Anh tiên liệu rằng bà sẽ dễ dàng bị thuyết phục, và một tông giọng trò chuyện nhân từ có lẽ sẽ khiến bà, từ bối rối, chuyển sang trạng thái tự tin thái quá đến mức khó chịu. Nhưng anh có một cảm giác mơ hồ rằng người đang kiểm tra đôi mắt trẻ trung khỏe khoắn đó dưới ánh nến mờ ảo lại khó bị lừa hơn trước những định kiến mơ hồ của phụ nữ. Miss Garland, theo đánh giá của Cecilia, như Rowland nhớ lại, không có khuôn mặt để truyền cảm hứng cho một nhà điêu khắc; nhưng đối với Rowland, khuôn mặt của cô có lẽ hoàn toàn có thể truyền cảm hứng cho một người đàn ông chẳng phải là nhà điêu khắc. Cô không xinh đẹp, theo cách mà con mắt thói quen đánh giá vẻ xinh đẹp, nhưng khi bạn quan sát điều đó, bằng cách nào đó bạn lại chẳng nỡ lòng nào coi đó là điểm trừ của cô ấy, vì bạn đã chuyển từ việc đo đạc các đường nét sang việc tìm kiếm những ý nghĩa. Trên khuôn mặt của Mary Garland có rất nhiều ý nghĩa khả dĩ, và chúng cho bạn nhiều điều để suy ngẫm hơn vì nó không phải—giống như của Roderick Hudson chẳng hạn—một khuôn mặt nhanh nhẹn và linh hoạt, nơi biểu cảm nhấp nháy như ngọn nến trước gió. Chúng nối tiếp nhau chậm rãi, rõ ràng, nghiêm nghị, chân thành, và bạn gần như có thể tưởng tượng rằng, khi chúng đến và đi, chúng mang lại cho cô một nỗi đau nào đó. Cô cao và mảnh khảnh, và có vẻ ngoài của sự mạnh mẽ và quyết đoán của một thiếu nữ. Cô có vương trán rộng và đôi lông mày đen, dày hơn một chút so với những vẻ đẹp cổ điển; đôi mắt xám của cô trong trẻo nhưng không rực rỡ, và các đường nét hoàn hảo một cách bất đối xứng. Miệng cô rộng, thật may là vẻ duyên dáng chính trên khuôn mặt cô chính là nụ cười, vốn hiển hiện với sự rạng rỡ đầy ấn tượng. Rowland, thực sự, vẫn chưa thấy cô cười, nhưng điều gì đó đảm bảo với anh rằng sự nghiêm nghị cứng nhắc của cô có một phiên bản rạng rỡ. Cô mặc một chiếc váy trắng giản dị, và có một vẻ ngoài thôn dã không tên khiến người ta gọi cô ít như một tiểu thư mà như một phụ nữ trẻ. Rõ ràng cô là một cô gái có nội lực lớn, nhưng thiếu sự linh hoạt. Cô đang viền một chiếc khăn bếp với sự hỗ trợ của một chiếc đê sắt lớn. Cuối cùng, cô cúi đôi mắt nghiêm nghị nhìn vào công việc của mình một lần nữa, và để Rowland tự giải thích.
“Tôi đã trở nên vô cùng thân thiết với con trai bà,” cuối cùng anh nói, hướng về bà Hudson, “đến mức tôi thấy thật công bằng khi nên làm quen với bà.”
“Rất công bằng,” bà tội nghiệp thì thầm, và sau một thoáng do dự, bà định nói thêm điều gì đó; nhưng ông Striker đã xen vào, sau khi hắng giọng lấy lệ.
“Tôi xin phép,” ông ta nói, “được đặt cho anh một câu hỏi đơn giản. Anh đã quen biết người bạn trẻ của chúng tôi trong bao lâu rồi?” Ông ta vẫn tiếp tục đung đưa chân, nhưng đầu ngả ra sau và mắt dán chặt vào bức tường đối diện, như thể để tránh nhìn thấy sự bối rối tất yếu của Rowland.
“Một thời gian rất ngắn, tôi thú thật. Hầu như chưa đầy ba ngày.”
“Vậy mà anh gọi mình là thân thiết, hử? Tôi đã gặp cậu Roderick hàng ngày suốt ba năm nay, vậy mà chỉ đến sáng nay tôi mới cảm thấy như mình có quyền nói rằng tôi hiểu cậu ấy. Chúng tôi đã có vài phút trò chuyện trong văn phòng, điều đó đã cung cấp những mắt xích còn thiếu trong bằng chứng. Để giờ đây tôi dám nói rằng tôi hiểu cậu Roderick! Nhưng hãy đợi ba năm đi, thưa anh, giống như tôi vậy!” và ông Striker cười, với cái miệng khép chặt và sự rung chuyển không tiếng động của cả cơ thể dài ngoằng của ông ta.
Bà Hudson mỉm cười bối rối, đầy may rủi; Miss Garland vẫn dán mắt vào những mũi khâu của mình. Nhưng đối với Rowland, cô ấy có vẻ hơi đỏ mặt. “Ồ, trong ba năm, tất nhiên rồi,” anh nói, “chúng tôi sẽ hiểu nhau hơn. Trước khi nhiều năm trôi qua, thưa bà,” anh tiếp tục, “tôi mong đợi thế giới sẽ biết đến cậu ấy. Tôi mong đợi cậu ấy sẽ trở thành một vĩ nhân!”
Ban đầu bà Hudson nhìn như thể đây chỉ là một thủ đoạn xảo quyệt để làm tăng thêm nỗi đau khổ của bà bằng sự trợ giúp của sự mỉa mai. Sau đó, được trấn an, từng chút một, bởi khuôn mặt nhân từ của Rowland, bà trao cho anh một cái nhìn khẩn cầu và một câu hỏi rụt rè: “Thật sao?”
Nhưng trước khi Rowland kịp đáp lời, ông Striker lại can thiệp. “Tôi có hiểu đúng ý anh không?” ông hỏi. “Người bạn trẻ của chúng ta sẽ trở thành một vĩ nhân?”
“Một nghệ sĩ vĩ đại, tôi hy vọng,” Rowland nói.
“Đây là một quan điểm mới và thú vị,” ông Striker nói, với giả định về sự điềm tĩnh của một thẩm phán. “Chúng tôi từng có hy vọng cho cậu Roderick, nhưng tôi thú thật, nếu tôi hiểu đúng về chúng, chúng chưa bao giờ vươn tới tầm vĩ đại. Chúng tôi sẽ không chịu trách nhiệm khi khẳng định điều đó cho cậu ấy. Các cô nghĩ sao? Ở đây chúng tôi đều cảm thấy về cậu ấy—mẹ cậu, Miss Garland, và chính tôi—như thể những ưu điểm của cậu ấy thiên về loại…”—và ông Striker vẫy tay với một loạt những động tác hoa mỹ kỳ quặc trong không trung—“loại trang trí nhẹ nhàng!” Ông Striker mang mối hận với người học trò ương ngạnh của mình, nhưng ông rõ ràng đang cố gắng vừa công bằng vừa tôn trọng sự nhạy cảm của những người đồng hành. Nhưng ông không thông thạo những quá trình bí ẩn của cảm xúc phụ nữ. Mười phút trước, đã có một sự hòa hợp chung về những quan điểm ảm đạm; nhưng khi nghe những hạn chế của Roderick được định hình rõ ràng như thế với một người lạ, hai người phụ nữ lặng lẽ phản đối. Bà Hudson thốt lên một tiếng thở dài ngắn, yếu ớt, và Miss Garland ngước mắt nhìn về phía người biện hộ của họ và dành cho ông một cái nhìn ngắn ngủi, lạnh lùng.
“Tôi e rằng, bà Hudson,” Rowland tiếp tục, né tránh cuộc thảo luận về sự vĩ đại có thể có của Roderick, “rằng bà chẳng hề cảm ơn tôi vì đã khơi dậy tham vọng của con trai bà theo một hướng đưa cậu ấy đi quá xa khỏi nhà. Tôi nghi ngờ rằng tôi đã biến mình thành kẻ thù của bà.”
Bà Hudson che miệng bằng đầu ngón tay và nhìn vẻ bối rối đau đớn giữa mong muốn thú nhận sự thật và nỗi sợ bị coi là bất lịch sự. “Anh họ tôi không phải là kẻ thù của ai cả,” Miss Garland ngay lúc đó tuyên bố, nhẹ nhàng, nhưng với cùng sự điềm tĩnh tinh tế mà cô đã dùng khi khiến Rowland nới lỏng tay khỏi chiếc ghế.
“Cô ấy để việc đó cho cô sao?” Rowland mạo muội hỏi, với một nụ cười.
“Chúng tôi không được truyền cảm hứng bởi bất cứ điều gì ngoài những tình cảm Cơ đốc,” ông Striker nói; “Miss Garland có lẽ hơn cả thảy. Miss Garland,” và ông Striker lại vẫy tay như thể thực hiện một màn giới thiệu bị bỏ sót đáng tiếc, “là con gái của một mục sư, cháu gái của một mục sư, em gái của một mục sư.” Rowland cúi đầu kính cẩn, và cô gái trẻ tiếp tục công việc may vá của mình, rõ ràng không hề có chút bối rối hay tự mãn nào khi những sự thật này được công bố. Ông Striker tiếp tục: “Bà Hudson, tôi thấy, quá kích động để trò chuyện thoải mái với anh. Bà ấy sẽ cho phép tôi đặt cho anh một vài câu hỏi. Anh có vui lòng thông báo cho bà ấy, một cách chính xác nhất có thể, rằng anh định làm gì với con trai bà ấy không?”
Người phụ nữ tội nghiệp dán đôi mắt khẩn cầu lên khuôn mặt Rowland và dường như muốn nói rằng ông Striker đã nói thay mong muốn của bà, mặc dù chính bà sẽ diễn đạt nó ít thách thức hơn. Nhưng Rowland thấy trong đôi mắt xanh nhạt nhiều nếp nhăn của ông Striker, vừa sắc sảo vừa tốt bụng, rằng ông ta không có ý thách thức, và rằng ông ta chỉ là kẻ khoa trương, tự phụ và mỉa mai một cách thương hại bất kỳ quan điểm nào về những thứ mà Roderick Hudson được coi là nghiêm túc.
“Làm gì, thưa bà?” Rowland hỏi. “Tôi không định làm gì cả. Cậu ấy phải tự làm lấy. Tôi chỉ trao cho cậu ấy cơ hội. Cậu ấy phải học, phải làm việc—chăm chỉ, tôi hy vọng.”
“Không chăm chỉ quá, làm ơn,” bà Hudson thì thầm, nài nỉ, quay người lại khỏi những viễn cảnh gần đây về sự nhàn rỗi nguy hiểm. “Nó không được khỏe lắm, và tôi sợ khí hậu châu Âu rất dễ làm con người ta lười nhác.”
“À, học tập ư?” ông Striker lặp lại. “Cậu ấy định hướng sự chú ý của mình vào lĩnh vực học tập nào?” Rồi đột nhiên, với một sự tò mò vô tư cho chính bản thân, “Anh học điêu khắc bằng cách nào cơ chứ?”
“Bằng cách nhìn vào các hình mẫu và bắt chước chúng.”
“Hình mẫu ư? Anh đang đề cập đến loại hình mẫu nào?”
“Trước hết là các cổ vật.”
“À, cổ vật,” ông Striker lặp lại, với giọng điệu đùa cợt. “Bà có nghe thấy không? Roderick sắp đi châu Âu để học cách bắt chước cổ vật.”
“Tôi cho rằng mọi chuyện đều ổn thôi,” bà Hudson nói, xoay người trong một nỗi đau đớn tinh tế.
“Cổ vật, theo tôi hiểu,” vị luật sư tiếp tục, “là hình ảnh của một vị thần ngoại giáo, với khá nhiều bụi bẩn bám trên đó, và không tay, không mũi, không quần áo. Một hình mẫu quý giá, chắc chắn rồi!”
“Đó là một mô tả rất hay về nhiều thứ,” Rowland cười nói.
“Trời ơi! Thật vậy ư?” bà Hudson hỏi, mượn sự can đảm từ sự nhã nhặn của anh.
“Nhưng việc học của một nhà điêu khắc, như anh ám chỉ, không chỉ giới hạn ở cổ vật,” ông Striker tiếp tục. “Sau khi cậu ấy đã nhìn ba bốn năm vào những vật thể mà tôi mô tả—”
“Cậu ấy sẽ học các hình mẫu sống,” Rowland nói.
“Có mất ba bốn năm không?” bà Hudson cầu khẩn hỏi.
“Điều đó phụ thuộc vào năng khiếu của nghệ sĩ. Sau hai mươi năm, một nghệ sĩ thực thụ vẫn đang học tập.”
“Ôi, đứa con tội nghiệp của tôi!” bà Hudson rên rỉ, thấy viễn cảnh đó, dưới mọi góc độ, vẫn thật khủng khiếp.
“Bây giờ, việc học tập từ hình mẫu sống này,” ông Striker tiếp tục. “Hãy thông báo cho bà Hudson về điều đó đi.”
“Ôi trời, không!” bà Hudson kêu lên, co rúm người.
“Điều đó nữa,” Rowland nói, “là một trong những lý do để học tập tại Rome. Đó là một chủng tộc đẹp, anh biết đấy, và anh tìm thấy những người được tạo hóa rất khéo léo.”
“Tôi cho rằng họ chẳng đẹp hơn một người Yankee dẻo dai đâu,” ông Striker phản đối, chuyển đôi chân dài vô tận của mình. “Cùng một Chúa đã tạo ra chúng ta.”
“Chắc chắn rồi,” bà Hudson thở dài, nhưng với một cái nhìn đầy nghi vấn dành cho vị khách của mình, điều đó cho thấy bà đã bắt đầu cân nhắc rất nhiều đến ý kiến của anh. Rowland vội vã bày tỏ sự đồng ý với đề nghị của ông Striker.
Miss Garland ngước lên, và sau một thoáng do dự: “Phụ nữ La Mã có rất xinh đẹp không?” cô hỏi.
Rowland cũng ngập ngừng khi trả lời; anh đang nhìn thẳng vào cô gái trẻ. “Nhìn chung, tôi thích phụ nữ của chúng ta hơn,” anh nói.
Cô đã bỏ công việc của mình xuống lòng; hai bàn tay đan vào nhau, đầu ngả nhẹ ra sau. Rõ ràng cô đã mong đợi một câu trả lời phi cá nhân hơn, và cô không hài lòng. Trong một khoảnh khắc, cô dường như có ý định phản bác, nhưng cô chậm rãi nhặt công việc lên trong im lặng và lại kéo những mũi chỉ của mình.
Rowland lần thứ hai có cảm giác rằng cô đánh giá anh là một người có tông giọng tinh vi đến mức khó chịu. Anh cũng nhận thấy rằng chiếc khăn bếp mà cô đang viền thô kệch một cách khủng khiếp. Tuy nhiên, câu trả lời của anh lại có một tiếng vang nội tại cộng hưởng, và anh tự nhủ, “Vâng, nhìn chung, tôi thích phụ nữ của chúng ta hơn.”
“Chà, những hình mẫu này,” ông Striker bắt đầu. “Tôi cho là anh bắt họ vào một tư thế nào đó.”
“Một tư thế, chính xác.”
“Và rồi anh ngồi xuống và nhìn họ.”
“Anh không được ngồi quá lâu. Anh phải bắt tay vào làm việc với đất sét của mình và cố gắng xây dựng thứ gì đó giống như họ.”
“Chà, thế là anh với hình mẫu ở tư thế một bên, bản thân anh, tôi cho là cũng ở một tư thế, ở bên kia, và đống đất sét của anh ở giữa, xây dựng lên, như anh nói. Thế là anh qua buổi sáng. Sau đó tôi hy vọng anh ra ngoài đi dạo, và nghỉ ngơi sau những nỗ lực của mình.”
“Chắc chắn rồi. Nhưng đối với một nhà điêu khắc yêu công việc của mình thì không có thời gian nào bị lãng phí cả. Mọi thứ anh ấy nhìn thấy đều dạy hoặc gợi ý điều gì đó.”
“Đó là một học thuyết đầy cám dỗ đối với những chàng trai trẻ có sở thích ngồi hàng giờ với trang sách không lật, nhìn lũ ruồi vo ve, hay sương giá tan trên mặt cửa sổ. Người bạn trẻ của chúng ta, theo cách này, chắc hẳn đã tích lũy được những kho tàng thông tin mà tôi không hề nghi ngờ!”
“Rất có thể,” Rowland nói, với một nụ cười không oán giận, “một ngày nào đó cậu ấy sẽ chứng tỏ mình là người nghệ sĩ hoàn thiện hơn nhờ một số giấc mơ lười biếng đó.”
Lý thuyết này có vẻ rất đáng quý đối với bà Hudson, người chưa bao giờ được nghe trường hợp của con trai mình được đặt ra với niềm hy vọng khéo léo như vậy, và thấy mình không thích tình huống kỳ lạ khi dường như đứng về phía chống lại máu mủ của chính mình với một luật sư mà giọng điệu trò chuyện bộc lộ thói quen chất vấn.
“Con trai tôi, vậy thì,” bà mạnh dạn hỏi, “con trai tôi có những—cái mà anh gọi là năng lực tuyệt vời?”
“Theo cảm nhận của tôi, năng lực rất tuyệt vời.”
Bà Hudson tội nghiệp thực sự mỉm cười, rộng rãi, vui vẻ, và liếc nhìn Miss Garland, như muốn mời cô làm tương tự. Nhưng khuôn mặt cô gái trẻ vẫn nghiêm nghị, giống như bầu trời phía đông khi hoàng hôn đối diện quá yếu ớt để làm cho nó rực rỡ. “Anh có thực sự biết không?” cô hỏi, nhìn Rowland.
“Người ta không thể biết trong vấn đề như vậy trừ khi đã có bằng chứng, và bằng chứng cần có thời gian. Nhưng người ta có thể tin.”
“Và anh tin?”
“Tôi tin.”
Nhưng ngay cả lúc đó Miss Garland cũng không ban tặng một nụ cười. Khuôn mặt cô trở nên nghiêm nghị hơn bao giờ hết.
“Chà, chà,” bà Hudson nói, “chúng ta phải hy vọng rằng mọi chuyện đều là tốt nhất.”
Ông Striker nhìn người bạn cũ của mình trong một khoảnh khắc với vẻ không hài lòng; ông thấy rằng đây chỉ là một sự bắt chước đầy nữ tính về sự cam chịu, và rằng, thông qua một quá trình chuyển đổi không thể truy vết nào đó, bà giờ đây đang tìm thấy sự an ủi nhiều hơn trong ý kiến của người lạ xảo quyệt này so với những giáo điều cứng nhắc của chính ông. Ông đứng dậy, không kéo áo ghi lê xuống, nhưng với một cái nhếch mép nhăn nhó trước sự mâu thuẫn của phụ nữ. “Chà, thưa anh, năng lực của cậu Roderick chẳng liên quan gì đến tôi,” ông nói, “cũng chẳng có tác dụng gì mà cậu ấy làm với chúng cả. Tốt hay xấu, cậu ấy không phải là con trai tôi. Nhưng, theo một cách thân thiện, tôi rất vui khi nghe những lời tốt đẹp về cậu ấy. Tôi rất vui, thưa bà, khi bà hài lòng với viễn cảnh này. Tình cảm, thưa anh, anh thấy đấy, phải có những sự đảm bảo của nó!” Ông dừng lại một chút, vuốt râu, với đầu nghiêng và một mắt nhắm hờ, nhìn Rowland. Cái nhìn đó thật kỳ quặc, nhưng nó có ý nghĩa, và nó làm Rowland bối rối hơn là buồn cười. “Tôi cho rằng anh là một thanh niên rất thông minh,” ông tiếp tục, “rất khai sáng, rất có văn hóa, hoàn toàn đạt tiêu chuẩn trong các môn nghệ thuật và tất cả những thứ kiểu đó. Tôi là một gã già đơn giản, thực tế, bằng lòng với việc theo đuổi một nghề nghiệp đáng kính trên một đất nước tự do. Tôi đã không đi sang Thế giới Cũ để học nghề của mình; không ai cầm tay tôi; tôi phải tự bôi trơn bánh xe của chính mình, và, như anh thấy đấy, tôi là một người tự lập, từng tấc một! Chà, nếu người bạn trẻ của chúng ta được định sẵn cho danh vọng và tài sản, tôi không nghĩ việc cậu ấy đi Rome sẽ ngăn cản cậu ấy. Nhưng, hãy nhớ lấy, nó cũng sẽ không giúp cậu ấy được một quãng đường dài đâu. Nếu anh đã cam kết dẫn dắt cậu ấy, có một hoặc hai điều anh tốt hơn nên nhớ. Mùa màng chúng ta thu hoạch phụ thuộc vào hạt giống chúng ta gieo. Cậu ấy có thể là thiên tài lớn nhất của thời đại: khoai tây của cậu ấy sẽ không mọc nếu không được vun xới. Nếu cậu ấy cứ để mọi chuyện dễ dàng quá mức như—chà, như một hoặc hai gã thiên tài trẻ mà tôi đã từng quan sát—thì sản phẩm của cậu ấy sẽ không bao giờ giành được giải thưởng. Hãy lấy lời của một người đã tự mình đi lên từng inch, và không tin rằng chúng ta sẽ thức dậy và thấy công việc đã hoàn thành chỉ vì chúng ta đã nằm mơ về nó cả đêm; bất cứ điều gì đáng làm đều cực kỳ khó thực hiện! Nếu người được bảo trợ trẻ tuổi của anh thấy mọi thứ dễ dàng và có một thời gian vui vẻ và nói rằng cậu ấy thích cuộc sống đó, đó là một dấu hiệu mà—tôi có thể nói—anh tốt hơn nên ghé qua văn phòng và xem lại sổ sách. Đó là tất cả những gì tôi muốn nói. Không có ý xúc phạm. Tôi hy vọng anh sẽ có một khoảng thời gian tuyệt vời.”
Rowland có thể thành thật trả lời rằng điều này có vẻ là ý kiến đầy sâu sắc, và anh đã chìa một cái bắt tay thân thiện với ông Striker khi người này rút lui. Nhưng cái nhìn khá nghiệt ngã của ông Striker về các vấn đề đã phủ một cái bóng tạm thời lên những người đồng hành của anh, và bà Hudson dường như cảm thấy rằng nó đòi hỏi giữa họ một thỏa thuận nhỏ thân thiện là không nên bị khuất phục.
Rowland ngồi lâu hơn một chút, một phần vì anh muốn làm hài lòng hai người phụ nữ và một phần vì chính anh cảm thấy lạ lùng hài lòng. Có một điều gì đó chạm đến lòng người trong những nỗi sợ hãi viển vông và những hy vọng rụt rè của họ, một điều gì đó gần như khủng khiếp trong cách người phụ nữ nhỏ bé tội nghiệp bà Hudson dường như rung động và xao xuyến với tình mẫu tử mãnh liệt. Bà đưa ra hết dự định trò chuyện này đến dự định khác, và hỏi Rowland hàng loạt câu hỏi về bản thân anh, tuổi tác, gia đình, công việc, sở thích, quan điểm tôn giáo của anh. Cuối cùng Rowland có một cảm giác kỳ lạ rằng bà đã bắt đầu coi anh là người rất gương mẫu, và rằng sau này bà có thể khám phá ra một điều gì đó đáng lo ngại. Vì vậy, anh cố gắng bịa ra điều gì đó để chuẩn bị cho bà thấy anh là kẻ có thể mắc sai lầm. Nhưng anh không thể nghĩ ra điều gì. Chỉ có vẻ như Miss Garland bí mật nghi ngờ anh, và rằng anh phải để cô thực hiện dịch vụ làm cho anh trở thành đối tượng của một chút khinh miệt kiên định sau khi anh đi. Bà Hudson nói chuyện với vẻ nhiệt tình hạ thấp giọng về con trai mình.
“Cậu ấy rất đáng mến, thưa anh, tôi cam đoan với anh. Khi anh hiểu cậu ấy, anh sẽ thấy cậu ấy rất đáng mến. Cậu ấy có hơi được nuông chiều, tất nhiên rồi; cậu ấy luôn làm những gì cậu ấy muốn với tôi; nhưng cậu ấy là một đứa con ngoan, tôi chắc chắn cậu ấy là một đứa con ngoan. Và ai cũng nghĩ cậu ấy rất hấp dẫn: Tôi chắc rằng cậu ấy sẽ được chú ý ở bất cứ đâu. Anh không nghĩ cậu ấy rất đẹp trai sao, thưa anh? Cậu ấy giống hệt người cha tội nghiệp của mình. Tôi đã có một đứa khác—có lẽ anh đã được kể. Nó đã bị giết.” Và người phụ nữ nhỏ bé tội nghiệp dũng cảm mỉm cười, vì sợ làm điều tồi tệ hơn. “Nó là một đứa trẻ rất tuyệt, nhưng rất khác với Roderick. Roderick hơi kỳ lạ; nó chưa bao giờ là một đứa trẻ dễ dàng. Đôi khi tôi cảm thấy mình giống như con ngỗng—không phải con ngỗng sao, cưng?” và giật mình vì sự táo bạo của sự so sánh của mình, bà cầu viện Miss Garland—“con ngỗng, hay con gà mái, đã ấp ra một quả trứng thiên nga. Tôi chưa bao giờ có thể cho nó những gì nó cần. Tôi luôn nghĩ rằng trong những—trong những hoàn cảnh rực rỡ hơn nó có thể tìm thấy vị trí của mình và được hạnh phúc. Nhưng đồng thời tôi lại sợ thế giới này đối với nó; nó quá lớn và nguy hiểm và đáng sợ. Chắc chắn tôi biết rất ít về nó. Tôi thú thật, tôi chưa bao giờ nghi ngờ rằng nó chứa đựng những con người có sự hào phóng như anh.”
Rowland trả lời rằng, rõ ràng, bà đã đánh giá thế giới một cách thiếu công bằng. “Không,” Miss Garland phản đối, sau một thoáng im lặng, “nó giống như một điều gì đó trong chuyện cổ tích.”
“Điều gì, xin hỏi?”
“Việc anh đến đây hoàn toàn vô danh, thật giàu có và thật lịch sự, và đưa anh họ tôi đi trong một đám mây vàng.”
Nếu đây là lời đùa cợt thì Miss Garland đã giành phần thắng, vì Rowland gần như chìm vào suy tư im lặng về câu hỏi liệu có khả năng nào có sự mỉa mai trong cái nhìn trong suốt đó hay không. Trước khi anh rút lui, bà Hudson bắt anh nhắc lại rằng năng lực của Roderick là phi thường. Anh đã truyền cho bà một niềm tin bám víu, vuốt ve vào sự khôn ngoan của mình. “Cậu ấy sẽ thực sự làm được những điều vĩ đại chứ,” bà hỏi, “những điều vĩ đại nhất?”
“Tôi không thấy lý do gì trong chính tài năng của cậu ấy tại sao cậu ấy lại không thể.”
“Chà, chúng ta sẽ nghĩ về điều đó khi ngồi đây một mình,” bà tiếp lời. “Mary và tôi sẽ ngồi đây và nói về điều đó. Vì vậy, tôi từ bỏ cậu ấy,” bà tiếp tục, khi anh đang đi ra. “Tôi chắc rằng anh sẽ là người bạn tốt nhất của cậu ấy, nhưng nếu anh có bao giờ quên cậu ấy, hoặc mệt mỏi với cậu ấy, hoặc mất hứng thú với cậu ấy, và cậu ấy gặp phải bất kỳ tai hại hay rắc rối nào, xin anh, thưa anh, hãy nhớ—” Và bà dừng lại, với giọng nói run rẩy.
“Hãy nhớ điều gì, thưa bà?”
“Rằng cậu ấy là tất cả những gì tôi có—rằng cậu ấy là tất cả—và rằng điều đó sẽ rất khủng khiếp.”
“Trong phạm vi tôi có thể giúp cậu ấy, cậu ấy sẽ thành công,” đó là tất cả những gì Rowland có thể nói. Anh quay sang Miss Garland, để chúc cô ngủ ngon, và cô đứng dậy và đưa tay ra. Cô rất thẳng thắn, nhưng anh có thể thấy rằng nếu cô quá khiêm tốn để trở nên táo bạo, thì cô quá đơn giản để trở nên e thẹn. “Cô không có trách nhiệm nào muốn đặt lên vai tôi sao?” anh hỏi—để hỏi cô điều gì đó.
Cô nhìn anh một lúc rồi, mặc dù không e thẹn, cô đỏ mặt. “Hãy bắt cậu ấy làm tốt nhất có thể,” cô nói.
Rowland ghi nhận sự cường độ nhẹ nhàng mà những lời đó được thốt ra. “Cô có dành sự quan tâm lớn đến cậu ấy không?” anh hỏi.
“Tất nhiên.”
“Vậy thì, nếu cậu ấy không làm tốt nhất có thể vì cô, cậu ấy sẽ không làm vì tôi đâu.” Cô quay đi với một lần đỏ mặt nữa, và Rowland cáo từ.
Anh bước đi về nhà, suy nghĩ về nhiều điều. Những cây du lớn ở Northampton vòm lại trên cao trong bóng tối, nhưng trăng đã lên và qua những kẽ hở rải rác, nó đang treo những chiếc đèn bạc trên vòm trời tối sẫm. Có điều gì đó vô cùng nghiêm túc đối với Rowland trong cảnh tượng mà anh vừa tham gia. Anh đã cười và nói và dũng cảm đối mặt với nó để tự vệ; nhưng khi anh suy ngẫm rằng mình thực sự đang can thiệp vào sự tĩnh lặng đơn giản của ngôi nhà nhỏ ở New England này, và rằng anh đã mạo hiểm làm xáo trộn quá nhiều sự an toàn đang sống vì lợi ích của một giả thuyết xa xôi, hoang đường, anh dừng lại, kinh ngạc trước sự táo bạo của mình. Đúng như Cecilia đã nói, rằng đối với một người không hay can thiệp thì đó là một vị trí kỳ lạ. Trong tâm trí anh trỗi dậy một cảm giác bực bội kỳ quặc với Roderick vì đã đột ngột tranh thủ sự đồng cảm của anh như vậy. Khi anh nhìn dọc theo con đường dài, và thấy những ngôi nhà trắng tinh khiết lấp lánh đây đó trong ánh trăng vỡ vụn, anh gần như có thể tin rằng số phận hạnh phúc nhất đối với bất kỳ người đàn ông nào là tận dụng tối đa cuộc sống ở một nơi yên bình như vậy. Ở đây có lòng tốt, sự thoải mái, an toàn, tiếng nói cảnh báo của nghĩa vụ, sự im lặng hoàn hảo của sự cám dỗ. Và khi Rowland nhìn dọc theo vòm bóng bạc và ra không gian trong trẻo của đêm Mỹ, điều dường như rộng lớn gấp đôi, bằng cách nào đó, và lạ lùng và thuộc về đêm tối, anh cảm thấy muốn tuyên bố rằng ở đây cũng có vẻ đẹp—vẻ đẹp đủ để một nghệ sĩ không phải chết đói vì nó. Khi anh đứng, chìm trong bóng tối, anh chợt nghe thấy tiếng bước chân nhanh ở phía bên kia đường, kèm theo một tiếng huýt sáo vang dội, hân hoan, và trong một khoảnh khắc một hình bóng xuất hiện trong một khoảng trống của ánh trăng. Anh không gặp khó khăn gì trong việc nhận ra Hudson, người có lẽ đang trở về sau chuyến thăm Cecilia. Roderick đột ngột dừng lại và nhìn lên mặt trăng, với khuôn mặt được chiếu sáng sống động. Anh cất lên một đoạn hát:—
“Ánh huy hoàng rơi trên tường thành cổ
Và những đỉnh núi tuyết xa xưa trong truyền thuyết!”
Và với một âm thanh du dương, hào hùng từ giọng hát, anh lắc lư đi vào bóng tối, như thể suy nghĩ của anh đã cho anh đôi cánh. Anh đang mơ về cảm hứng của những vùng đất xa xôi,—về những vách đá có lâu đài và phong cảnh lịch sử. Rốt cuộc thì, thật đáng tiếc, Rowland nghĩ, khi anh đi con đường của riêng mình, rằng cậu ấy lại không được nếm trải nó!
Đó là một nhận xét rất xác đáng của Cecilia rằng Roderick sẽ thay đổi khi hoàn cảnh của anh thay đổi. Rowland đã điện tín cho New York để đặt một chỗ khác trên tàu hơi nước của mình, và từ giờ phút câu trả lời đến, tinh thần của Hudson đã vút lên những tầm cao không thể lường trước. Anh rạng rỡ với sự vui vẻ tốt bụng, và sự vui nhộn tử tế của anh dường như là sự đảm bảo cho một tương lai rực rỡ. Anh đã tha thứ cho những kẻ thù cũ và quên đi những bất bình cũ, và dường như hoàn toàn hòa giải với một thế giới mà anh sắp được tính là một lực lượng tích cực. Anh nói năng hoạt bát và kỳ ảo không mệt mỏi, và như Cecilia đã nói, anh đột nhiên trở nên tốt đến mức chỉ đáng sợ rằng anh sắp khởi hành không phải đi châu Âu mà đi thiên đường. Anh thực hiện những chuyến đi bộ dài với Rowland, người cảm thấy ngày càng bị cuốn hút bởi cái mà anh gọi là tài năng của anh. Rowland đã trở lại nhà bà Hudson vài lần, và thấy hai người phụ nữ đang cố gắng hết sức để hạnh phúc trong niềm hạnh phúc của người bạn đồng hành. Miss Garland, anh nghĩ, đã thành công hơn những gì phong thái của cô trong chuyến thăm đầu tiên của anh đã hứa hẹn. Anh cố gắng có một vài cuộc trò chuyện đặc biệt với cô, nhưng sự dè dặt tột độ của cô buộc anh phải hài lòng với phản hồi đối với những lời tiếp cận khá khẩn khoản của mình bằng một nụ cười chăm chú tinh tế. Tuy nhiên, phải thú nhận rằng nếu phản hồi là mơ hồ, thì sự hài lòng lại rất lớn, và Rowland, sau chuyến thăm thứ hai của mình, cứ tiếp tục nhìn thấy một hình ảnh phản chiếu ẩn giấu của nụ cười này ở những nơi không ngờ nhất. Thật kỳ lạ là cô lại làm anh hài lòng đến vậy với cái giá quá rẻ mạt, nhưng cô đã làm anh hài lòng, một cách to lớn, và niềm vui của anh có một chất lượng hoàn toàn mới đối với anh. Nó làm anh bồn chồn, và hơi u sầu; anh đi lại bâng quơ, tự hỏi và ước ao. Anh tự hỏi, trong số những điều khác, tại sao định mệnh lại kết án anh làm quen với một cô gái mà anh sẽ hy sinh để hiểu rõ hơn, ngay khi anh chuẩn bị rời khỏi đất nước trong nhiều năm. Anh cảm thấy như mình đang quay lưng lại với một cơ hội hạnh phúc—hạnh phúc của một loại mà mầm mống nhỏ bé nhất cũng nên được nuôi dưỡng. Anh tự hỏi liệu, với cảm giác như hiện tại, nếu anh chỉ có một mình để làm hài lòng, liệu anh có từ bỏ chuyến đi của mình và—chờ đợi không. Anh có Roderick để làm hài lòng lúc này, đối với người mà sự thất vọng sẽ là tàn nhẫn; nhưng anh tự nhủ rằng chắc chắn, nếu không có Roderick trong trường hợp này, con tàu sẽ khởi hành mà không có anh. Anh hỏi Hudson vài câu về người em họ của anh, nhưng Roderick, vốn cởi mở về hầu hết các điểm, dường như có những lý do riêng để giữ kín về điểm này. Những câu trả lời đo lường của anh làm tăng thêm sự tò mò của Rowland, vì Miss Garland, với những gợi ý nửa vời đầy kích thích của riêng cô, chỉ cần trở thành một chủ đề ám chỉ có kiểm soát ở những người khác là đã trở nên thú vị đến mức không thể chịu nổi. Anh học được từ Roderick rằng cô là con gái của một mục sư nông thôn, một người bà con xa của mẹ anh, định cư ở một vùng khác của Bang; rằng cô là một trong nửa tá con gái, rằng gia đình rất nghèo, và rằng cô đã đến một vài tháng trước để thăm mẹ anh một chuyến dài. “Bây giờ nó sẽ là một chuyến thăm rất dài,” anh nói, “vì đã quyết định rằng cô ấy sẽ ở lại trong khi tôi đi vắng.”
Sự lên men của sự hài lòng trong tâm hồn Roderick đạt đến đỉnh điểm vài ngày trước khi các chàng trai chuẩn bị nói lời từ biệt. Anh đã ngồi cùng bạn bè trên hiên nhà của Cecilia, nhưng trong nửa giờ qua anh không nói gì cả. Ngả người ra sau dựa vào cột trụ bọc đầy dây leo và lơ đãng ngắm nhìn những ngôi sao, anh cứ hát khe khẽ một mình với sự thờ ơ với nghi lễ mà anh luôn tìm thấy sự cho phép, và điều đó ở anh có một vẻ duyên dáng khẩn cầu. Cuối cùng, nhảy dựng lên: “Tôi muốn bùng nổ, mạnh mẽ!” anh thốt lên. “Tôi muốn làm điều gì đó bạo liệt, để xả hơi!”
“Tôi sẽ nói cho anh biết nên làm gì, trong thời tiết đáng yêu này,” Cecilia nói. “Tổ chức một buổi dã ngoại. Nó có thể bạo liệt tùy ý anh, và nó sẽ có ưu điểm là dẫn dắt cảm xúc của chúng ta vào một kênh an toàn, cũng như của anh vậy.”
Roderick cười vang trước phương thuốc rất thực tế của Cecilia cho nhu cầu tình cảm của anh, nhưng dù vậy, vài ngày sau, buổi dã ngoại đã được tổ chức. Đó là một bữa tiệc gia đình, nhưng Roderick, trong sự hào phóng cao thượng của mình, khăng khăng mời ông Striker, một quyết định mà Rowland thầm tán thưởng. “Và chúng ta sẽ có cả bà Striker nữa,” anh nói, “nếu bà ấy chịu đến, để giữ thể diện cho mẹ tôi; và dù sao đi nữa chúng ta sẽ có Miss Striker—cô Petronilla thánh thiện!” Cô tiểu thư mang cái tên đó cùng với bà Hudson, Miss Garland, và Cecilia, tạo thành một nửa nữ của công ty. Ông Striker tự giới thiệu, hy sinh một buổi sáng làm việc, với sự cao thượng còn lớn hơn cả Roderick, và sự hỗ trợ từ bên ngoài được đảm bảo hơn nữa bởi sự hiện diện của ông Whitefoot, vị mục sư Chính thống giáo trẻ tuổi. Roderick đã chọn địa điểm ăn uống; anh biết rõ nó và đã dành nhiều buổi chiều mùa hè ở đó, nằm dài trên cỏ và ngắm nhìn những nhấp nhô xanh thẫm của đường chân trời. Đó là một đồng cỏ bên rìa khu rừng, với những tảng đá rêu phong nhô ra qua cỏ và một hồ nước nhỏ ở phía bên kia. Đó là một ngày tháng Tám không mây; Rowland luôn nhớ về nó, và cảnh tượng, và mọi thứ được nói và làm, với sự rõ nét đặc biệt. Roderick vượt qua chính mình trong sự vui vẻ thân thiện, và vào một thời điểm, khi sự phấn chấn đạt đến cao trào, được nhìn thấy đang đội chiếc mũ phớt trắng cao của ông Striker, uống sâm panh từ một chiếc tách trà vỡ vì sức khỏe của ông Striker. Miss Striker có đôi mắt xanh nhạt của cha cô; cô ăn mặc như thể cô sắp đi chụp ảnh chân dung, và ở lại một thời gian dài với Roderick trên một mỏm đá nhỏ nhô ra hồ. Bà Hudson ngồi cả ngày với một nụ cười hiền lành, e ngại. Bà sợ một “tai nạn”, mặc dù trừ khi Miss Striker (người thực sự là một cô nàng nghịch ngợm) đẩy Roderick xuống hồ, thì thật khó để thấy tai nạn nào có thể xảy ra. Bà Hudson vẫn gọn gàng, sắc sảo và không nhăn nhúm vào cuối lễ hội như lúc bắt đầu. Ông Whitefoot, người chỉ một năm sau đó đã trở thành một người cải đạo sang giáo phái giám mục và đã đang nuôi dưỡng một sự vang dội trong trò chuyện nhất định, đã dành trọn sự chú ý cho Cecilia. Anh có một cuốn sách nhỏ trong túi, từ đó anh đọc cho cô nghe định kỳ, nằm duỗi dài dưới chân cô, và đó là một trò đùa dai dẳng với Cecilia, sau này, rằng cô sẽ không bao giờ kể cho ai nghe cuốn sách nhỏ của ông Whitefoot là gì. Rowland đã đặt mình gần Miss Garland, trong khi bữa tiệc diễn ra trên cỏ. Cô đội một chiếc mũ cái gọi là gypsy—một chiếc mũ rơm nhỏ, buộc chặt qua tai, để hất đôi mắt của cô vào bóng tối, bằng một dải ruy băng chạy bên ngoài nó. Khi mọi người giải tán, sau bữa trưa, anh đề nghị cô đi dạo trong rừng. Cô ngập ngừng một lúc và nhìn về phía bà Hudson, như thể để xin phép rời khỏi bà. Nhưng bà Hudson đang lắng nghe ông Striker, người đang ngồi tán gẫu với bà bằng giọng điệu khoa trương thả lỏng, áo ghi lê cởi cúc và mũ trên mũi.
“Cô có thể dành thời gian cho anh họ mình bất cứ lúc nào,” Rowland nói. “Nhưng với tôi, có lẽ, cô sẽ không bao giờ gặp lại nữa.”
“Vậy tại sao chúng ta lại muốn làm bạn, nếu chẳng có kết quả gì?” cô hỏi, với logic đơn giản. Nhưng lúc này cô đã đồng ý, và họ đang bước đi trên những chiếc kim thông rơi rụng.
“Ồ, người ta phải đón nhận tất cả những gì có thể,” Rowland nói. “Nếu chúng ta có thể làm bạn trong nửa giờ, đó cũng là một sự đạt được.”
“Anh không mong đợi sẽ bao giờ trở lại Northampton nữa sao?”
“‘Không bao giờ’ là một từ lớn đấy. Nhưng tôi đi châu Âu để ở lại lâu dài.”
“Anh thích nó hơn đất nước của mình nhiều đến thế sao?”
“Tôi sẽ không nói vậy. Nhưng tôi có bất hạnh là một người khá nhàn rỗi, và ở châu Âu, gánh nặng của sự nhàn rỗi ít nặng nề hơn ở đây.”
Cô im lặng trong vài phút; cuối cùng, “Trong điều đó, thì chúng ta tốt hơn châu Âu,” cô nói. Đến một mức độ nhất định, Rowland đồng ý với cô, nhưng anh phản đối, để khiến cô nói thêm.
“Liệu sẽ tốt hơn không,” cô hỏi, “nếu làm việc để hòa giải với nước Mỹ, thay vì đi châu Âu để hòa giải với sự nhàn rỗi?”
“Chắc chắn; nhưng cô biết đấy, công việc rất khó tìm.”
“Tôi đến từ một nơi nhỏ bé nơi mọi người đều có dư dả,” Miss Garland nói. “Chúng tôi đều làm việc; mọi người tôi biết đều làm việc. Và thực sự,” cô nói thêm ngay sau đó, “tôi nhìn anh với sự tò mò; anh là người đàn ông nhàn rỗi đầu tiên tôi từng thấy.”
“Đừng nhìn tôi quá gay gắt,” Rowland mỉm cười nói. “Tôi sẽ chìm xuống đất mất. Tên nơi nhỏ bé của cô là gì?”
“West Nazareth,” Miss Garland nói, với sự điềm đạm thường ngày. “Nó không quá nhỏ, mặc dù nó nhỏ hơn Northampton.”
“Tôi tự hỏi liệu mình có thể tìm được công việc nào ở West Nazareth không,” Rowland nói.
“Anh sẽ không thích nó đâu,” Miss Garland tuyên bố một cách trầm ngâm. “Mặc dù ở đó có những khu rừng đẹp hơn nhiều so với nơi này. Chúng tôi có hàng dặm rừng cây.”
“Tôi có thể chặt cây,” Rowland nói. “Đó là, nếu cô cho phép.”
“Cho phép ư? Sao, chúng tôi lấy củi ở đâu?” Sau đó, nhận thấy anh vừa nói đùa, cô liếc nhìn anh một cái, mặc dù với sự nghiêm nghị không hề giảm bớt. “Anh không biết làm bất cứ điều gì sao? Anh không có nghề nghiệp nào à?”
Rowland lắc đầu. “Hoàn toàn không.”
“Anh làm gì cả ngày?”
“Không có gì đáng kể. Đó là lý do tại sao tôi đi châu Âu. Ở đó, ít nhất, nếu tôi không làm gì, tôi sẽ thấy rất nhiều; và nếu tôi không phải là nhà sản xuất, thì dù sao tôi cũng sẽ là một người quan sát.”
“Chúng ta không thể quan sát ở khắp mọi nơi sao?”
“Chắc chắn; và tôi thực sự nghĩ rằng theo cách đó tôi tận dụng tối đa cơ hội của mình. Mặc dù tôi thú thật,” anh tiếp tục, “rằng tôi thường nhớ rằng có những điều đáng xem ở đây mà tôi có lẽ đã không đánh giá đúng. Ví dụ, tôi muốn nhìn thấy West Nazareth.”
Cô quay lại nhìn anh, đôi mắt mở to; không phải, rõ ràng, cô cho rằng anh đang nói đùa, vì việc thể hiện một mong muốn như vậy không nhất thiết phải là hóm hỉnh; mà như thể anh phải nói với một động cơ ngầm. Thực tế, anh đã nói từ những động cơ đơn giản nhất. Cô gái bên cạnh anh làm anh hài lòng vô cùng, và, nghi ngờ rằng sự quyến rũ của cô về cơ bản là của chính cô chứ không phải phản chiếu từ hoàn cảnh xã hội, anh muốn dành cho mình sự hài lòng khi tương phản cô với những ảnh hưởng nghèo nàn của nền giáo dục của cô. Chuyển động thứ hai của Miss Garland là tin lời anh. “Vì anh được tự do làm những gì anh muốn, tại sao anh không đến đó?”
“Bây giờ tôi không được tự do làm những gì tôi muốn. Tôi đã đề nghị anh họ cô đồng hành với tôi đến châu Âu, cậu ấy đã chấp nhận với sự nhiệt tình, và tôi không thể rút lại.”
“Anh đi châu Âu chỉ vì lợi ích của cậu ấy sao?”
Rowland ngập ngừng một lúc. “Tôi nghĩ tôi gần như có thể nói là như vậy.”
Miss Garland đi dọc theo trong im lặng. “Anh định làm nhiều điều cho cậu ấy chứ?” cô hỏi cuối cùng.
“Những gì tôi có thể. Nhưng khả năng giúp đỡ của tôi rất nhỏ so với khả năng tự giúp đỡ của cậu ấy.”
Trong một khoảnh khắc cô lại im lặng. “Anh thật hào phóng,” cô nói, gần như trang trọng.
“Không, tôi chỉ đơn giản là rất khôn ngoan. Roderick sẽ đền đáp tôi. Đó là một khoản đầu tư. Lúc đầu, tôi nghĩ,” anh nói thêm ngay sau đó, “cô sẽ không dành cho tôi lời khen đó đâu. Cô nghi ngờ tôi.”
Cô không cố gắng phủ nhận điều đó. “Tôi không hiểu tại sao anh lại muốn làm Roderick bất mãn. Tôi nghĩ anh khá phù phiếm.”
“Cô đã đối xử bất công với tôi. Tôi không nghĩ mình như vậy.”
“Đó là vì anh không giống những người đàn ông khác—ít nhất là những người tôi từng thấy.”
“Theo cách nào?”
“Tại sao, như cách anh mô tả bản thân mình. Anh không có nghĩa vụ, không nghề nghiệp, không gia đình. Anh sống vì niềm vui của mình.”
“Điều đó hoàn toàn đúng. Và dù vậy tôi vẫn khẳng định mình không phù phiếm.”
“Tôi hy vọng thế,” Miss Garland nói, đơn giản. Họ đã đến một điểm nơi đường mòn trong rừng rẽ nhánh và đưa ra hai con đường khác nhau, lạc vào một bụi rậm xanh tươi. Miss Garland dường như nghĩ rằng khó khăn khi lựa chọn giữa chúng là một lý do để từ bỏ chúng và quay lại. Rowland nghĩ khác, và phát hiện ra những lý do thú vị để ưu tiên con đường bên trái. Như một sự thỏa hiệp, họ ngồi xuống trên một khúc gỗ đổ. Nhìn quanh, Rowland nhìn thấy một loại cây bụi hoang dã kỳ lạ, với chiếc lá đỏ thẫm đốm; anh đi hái một nhánh của nó và mang đến cho Miss Garland. Anh chưa bao giờ quan sát nó trước đây, nhưng cô ngay lập tức gọi nó bằng tên. Cô bày tỏ sự ngạc nhiên vì anh không biết nó; nó cực kỳ phổ biến. Anh ngay sau đó mang cho cô một mẫu của một loại cây mỏng manh khác, với một bông hoa có vệt xanh. “Tôi cho rằng cái đó cũng phổ biến,” anh nói, “nhưng tôi chưa bao giờ nhìn thấy nó—hoặc ít nhất là để ý đến nó.”
Cô trả lời rằng loại này hiếm, và suy ngẫm một lúc trước khi có thể nhớ tên nó. Cuối cùng cô nhớ ra, và bày tỏ sự ngạc nhiên vì anh đã tìm thấy loại cây này trong rừng; cô cho rằng nó chỉ mọc ở những đầm lầy mở. Rowland khen ngợi cô về vốn thông tin hữu ích của mình.
“Nó không đặc biệt hữu ích,” cô trả lời; “nhưng tôi thích biết tên các loài cây giống như tôi biết tên những người quen của mình. Khi chúng tôi đi dạo trong rừng ở quê nhà—điều mà chúng tôi làm rất nhiều—có vẻ thật không tự nhiên khi không biết gọi tên những bông hoa cũng như nhìn thấy ai đó trong thị trấn mà chúng tôi không chào hỏi.”
“Nhân nói về sự phù phiếm,” Rowland nói, “tôi chắc rằng cô rất ít, trừ khi ở West Nazareth người ta coi phù phiếm là đi dạo trong rừng và gật đầu với những bông hoa đang gật đầu. Hãy vui lòng kể cho tôi một chút về bản thân cô đi.” Và để buộc cô bắt đầu, “Tôi biết cô xuất thân từ một dòng họ thần học gia,” anh nói tiếp.
“Không,” cô trả lời, suy nghĩ; “họ không phải là thần học gia, mặc dù họ là mục sư. Chúng tôi không giữ một lập trường vững chắc về học thuyết; chúng tôi thực tế hơn. Chúng tôi viết bài giảng và rao giảng chúng, nhưng chúng tôi làm rất nhiều công việc khó khăn bên cạnh.”
“Và trong số công việc khó khăn này, phần của cô là gì?”
“Phần khó nhất: không làm gì cả.”
“Cô gọi đó là không làm gì à?”
“Tôi dạy học một thời gian: tôi phải tận dụng tối đa điều đó. Nhưng tôi thú thật là tôi không thích nó. Ngoài ra, tôi chỉ làm những việc nhỏ ở nhà, khi chúng xuất hiện.”
“Loại việc gì?”
“Ồ, đủ loại. Nếu anh thấy nhà tôi, anh sẽ hiểu.”
Rowland muốn làm cô chỉ rõ; nhưng anh cảm thấy cần phải tôn trọng sự đơn giản của cô hơn là bất kỳ sự cần thiết nào phải chiều theo hoàn cảnh phức tạp của một số người phụ nữ khác. “Để hạnh phúc, tôi tưởng tượng,” anh hài lòng khi chỉ nói vậy, “cô cần phải bận rộn. Cô cần phải có thứ gì đó để dốc sức vào.”
“Điều đó không còn đúng như ngày xưa nữa; bây giờ tôi lớn hơn rồi, tôi chắc chắn mình ít thiếu kiên nhẫn với sự nhàn rỗi hơn. Chắc chắn, hai tháng này tôi ở với bà Hudson, tôi đã có một lượng nhàn rỗi khủng khiếp. Và dù vậy tôi vẫn thích nó! Và bây giờ, khi tôi có lẽ sẽ ở với bà ấy suốt khoảng thời gian con trai bà đi vắng, tôi nhìn về tương lai với một sự cam chịu mà tôi không biết phải làm gì với nó.”
“Vậy là đã quyết định rằng cô sẽ ở lại với người anh họ của mình?”
“Nó phụ thuộc vào việc họ viết thư từ nhà cho phép tôi ở lại. Nhưng điều đó có khả năng. Chỉ là tôi không được quên,” cô nói, đứng dậy, “rằng lý do tôi làm vậy là để bà ấy không bị bỏ lại một mình.”
“Tôi rất vui khi biết,” Rowland nói, “rằng tôi có lẽ sẽ thường xuyên nghe về cô. Tôi đảm bảo với cô tôi sẽ thường xuyên nghĩ về cô!” Những lời này nửa bốc đồng, nửa có chủ ý. Chúng là sự thật đơn giản, và anh đã tự hỏi tại sao anh không nên nói cho cô biết sự thật. Và dù vậy chúng không phải là tất cả; cô nghe phần còn lại sẽ phụ thuộc vào cách cô tiếp nhận điều này. Cô tiếp nhận nó không chỉ, như Rowland đã tiên liệu, không có lấy một chút bóng dáng của sự tán tỉnh, của bất kỳ suy nghĩ rõ ràng nào về việc lắng nghe nó một cách duyên dáng, mà với một chút chuyển động của sự phản đối lo lắng, dường như lộ ra trong bước đi nhanh dần của cô. Rõ ràng, nếu Rowland muốn tìm niềm vui khi nghe về cô, đó sẽ phải là một niềm vui hoàn toàn vô tư. Cô không trả lời gì cả, và Rowland cũng vậy, khi anh bước đi bên cạnh cô, im lặng; nhưng khi anh nhìn dọc theo con đường rừng đan xen bóng tối, điều anh thực sự phải đối mặt là ba năm vô tư ngang bằng. Anh dẫn họ vào bằng cách nói chuyện lịch sự xã giao cho đến khi anh đưa Miss Garland trở lại với những người bạn đồng hành của cô.
Anh chỉ gặp lại cô một lần nữa. Anh buộc phải ở New York vài ngày trước khi khởi hành, và đã sắp xếp rằng Roderick sẽ đuổi kịp anh vào phút cuối. Buổi tối trước khi rời Northampton, anh đi chào tạm biệt bà Hudson. Buổi lễ ngắn ngủi. Rowland sớm nhận ra rằng người phụ nữ nhỏ bé tội nghiệp đang ở trong tâm trạng xúc động, và, vì anh sợ những giọt nước mắt của bà, anh gói gọn vô số lời hứa trang trọng vào một cái bắt tay im lặng và cáo từ. Miss Garland, bà đã nói với anh, đang ở ngoài vườn sau với Roderick: anh có thể ra gặp họ. Anh làm vậy, và khi đến gần anh nghe giọng cao của Roderick vang lên phía sau bụi cây. Trong một khoảnh khắc, xuất hiện, anh thấy Miss Garland dựa vào một cái cây, với người anh họ trước mặt đang nói chuyện với sự nhấn mạnh lớn. Anh xin lỗi vì đã làm gián đoạn họ, và nói rằng anh chỉ muốn chào tạm biệt cô. Cô đưa tay cho anh và anh cúi chào cô trong im lặng. “Đừng quên,” anh nói với Roderick, khi anh quay đi. “Và đừng, trong công ty này, hối hận về thỏa thuận của mình.”
“Tôi sẽ không để cậu ấy làm vậy,” Miss Garland nói, với thứ gì đó rất giống sự vui vẻ. “Tôi sẽ đảm bảo cậu ấy đúng giờ. Cậu ấy phải đi! Tôi nợ anh một lời xin lỗi vì đã nghi ngờ rằng cậu ấy nên đi.” Và bất chấp bóng tối, Rowland có thể thấy cô có một nụ cười thậm chí còn tinh tế hơn anh từng nghĩ.
Roderick đúng giờ, vô cùng đúng giờ, và họ lên đường. Rowland trong vài ngày bận rộn với những lo toan vật chất, và quên đi những bối rối tình cảm của mình. Nhưng chúng chỉ tạm ngủ yên, và chúng đã bị đánh thức một cách sắc bén. Thời tiết tốt, và hai chàng trai luôn ngồi cùng nhau trên boong tàu đến tận đêm khuya. Một đêm, gần về cuối, họ ở đuôi con tàu lớn, quan sát nó nghiền nát bóng tối đặc quánh của đại dương thành bọt lân quang. Họ trò chuyện trong những dịp này về mọi thứ có thể tưởng tượng được, và có vẻ như không có bí mật nào với nhau. Nhưng trong lương tâm của Roderick, điều này trái với anh, và anh cũng có bản chất quá thẳng thắn, hơn nữa, để giữ sự kín đáo lâu dài về bất kỳ điểm nào.
“Tôi phải nói với anh một điều,” cuối cùng anh nói. “Tôi muốn anh biết điều đó, và anh sẽ rất vui khi biết nó. Hơn nữa, đó chỉ là vấn đề thời gian; ba tháng sau, có lẽ, anh đã đoán ra rồi. Tôi đã đính hôn với Mary Garland.”
Rowland ngồi nhìn chằm chằm; mặc dù biển lặng, anh cảm thấy con tàu có một cú lắc làm anh chóng mặt. Nhưng trong một khoảnh khắc, anh cố gắng trả lời một cách mạch lạc: “Đính hôn với Miss Garland! Tôi chưa bao giờ cho rằng—tôi chưa bao giờ tưởng tượng—”
“Rằng tôi yêu cô ấy?” Roderick ngắt lời. “Tôi cũng không, cho đến hai tuần này. Nhưng anh đến và đưa tôi vào một tâm trạng vui vẻ nực cười đến mức tôi cảm thấy một khao khát phi thường muốn nói với một người phụ nữ nào đó rằng tôi tôn thờ cô ấy. Miss Garland là một cô gái tuyệt vời; anh biết cô ấy quá ít để đánh giá đúng cô ấy. Tôi đã lặng lẽ học cách hiểu cô ấy, trong ba tháng qua, và đã yêu cô ấy mà không hề nhận thức được điều đó. Nó xuất hiện, khi tôi nói với cô ấy, rằng cô ấy cũng có chút tình cảm với tôi. Vậy là mọi chuyện đã được quyết định. Tôi tất nhiên phải kiếm được chút tiền trước khi chúng tôi có thể kết hôn. Thật là nực cười, chắc chắn rồi, khi đính hôn với một cô gái mà người ta sắp rời xa vào ngày hôm sau, trong nhiều năm. Chúng ta sẽ bị kết án, trong một thời gian tới, phải thực hiện một lượng suy nghĩ trừu tượng khủng khiếp về nhau. Nhưng tôi muốn lời chúc phúc của cô ấy cho sự nghiệp của mình và tôi không thể không cầu xin nó. Trừ khi một người đàn ông ích kỷ một cách không tự nhiên, anh ta cần làm việc cho một ai đó khác ngoài chính mình, và tôi chắc chắn mình sẽ chạy một con đường suôn sẻ và nhanh chóng hơn khi biết rằng sinh vật tuyệt vời đó đang chờ đợi, tại Northampton, để nhận tin tức về sự vĩ đại của tôi. Nếu có bao giờ tôi là một người bạn đồng hành buồn tẻ và nghiện ủ rũ, hãy nhớ trong công bằng với tôi rằng tôi đang yêu và rằng người yêu của tôi cách xa năm nghìn dặm.”
Rowland lắng nghe tất cả những điều này với một cảm giác như thể vận may đã chơi cho anh một trò lừa bịp được dàn dựng công phu. Nó đã dụ anh ra giữa đại dương và làm biển lặng và làm gió yên và trao cho anh một người đồng hành đồng cảm một cách kỳ lạ, rồi nó quay lại và giáng cho anh một cú đánh mạnh vào giữa ngực. “Vâng,” anh nói, sau một nỗ lực cho lời chúc mừng trang trọng thông thường, “anh chắc chắn nên làm tốt hơn—với Miss Garland đang chờ đợi anh ở Northampton.”
Roderick, bây giờ khi đã mở lời, trở nên hùng hồn và thay đổi hàng trăm lần sự đảm bảo rằng anh là một người đàn ông rất hạnh phúc. Rồi cuối cùng, đột nhiên, cao trào của anh là một cái ngáp, và anh tuyên bố rằng mình phải đi ngủ. Rowland để anh đi một mình, và ngồi đó muộn, giữa biển và trời.