Hiện trường phạm tội luôn vô cùng hỗn loạn khi tôi đến nơiVụ án càng lớn, mọi người càng cuống cuồng hơn. Nếu đây là một sân khấu hoành tráng, thì mọi ánh đèn sẽ tập trung tỏa sáng về phía các quan chức, những chính trị gia, và huy hiệu cảnh sát ánh lên sau lưng các vị này. Ngay cả một hiện trường giết người bình thường cũng có thể trở nên hỗn độn bởi Đội phản ứng nhanh của Sở cứu hỏa, nhóm phóng viên tác nghiệp, phóng viên báo chí, đài phát thanh, nhân viên đài truyền hình và các blogger về tội phạm. Hàng xóm, thân nhân trong gia đình và đám đông tò mò làm cho khung cảnh như một gánh hề.

Mọi người đều muốn hét vào tai tôi. Tôi chỉ muốn bắt được kẻ xấu.

Phóng viên đề nghị tôi bình luận về vụ án bởi họ sẽ phải đưa tin lên sóng vào lúc 10 giờ và Trái đất sẽ ngừng quay nếu tôi không nói gì. Hễ có máu đổ thì cứ y như rằng sẽ chảy đến giới báo chí truyền thông đầu tiên. Những phóng viên khốn khổ của một tờ nhật báo nài nỉ tôi hãy nói vài lời, nếu không tổng biên tập sẽ sa thải bọn họ.

Sự điên rồ xa lạ này khiến bầu không khí bức bối hơn. Bạn không thể lắng nghe chính mình giữa sự nhiễu loạn. Tôi cần suy nghĩ, Vì vậy, tôi tiếp tục đi qua những tiếng la ó, mặc kệ phóng viên và đám người hiếu kỳ.

Trên các bộ phim và chương trình truyền hình, đây sẽ là lúc viên cảnh sát như tôi hướng mắt tìm kẻ giết người điên cuồng, máu thấm đẫm nơi ống quần đang nán lại trong đám đông để chiêm ngưỡng thành quả của mình.

Tôi chưa bao giờ gặp tình huống đó. Chuyện không bao giờ dễ dàng như vậy.

Tôi cứ tiếp tục đi, nhìn về phía trước, chỉ quan tâm những thứ liên quan đến cuộc điều tra. Tôi tìm cách tiếp cận trực tiếp nhất có thể với nạn nhân. Khi tôi đến hiện trường vụ án, tôi cẩn thận bước vào khu vực, tập trung tâm trí của mình, thu hết sức bình sinh mà suy nghĩ.

Quy trình điều tra của tôi đều luôn giống nhau. Khi bước qua dải băng phong tỏa màu vàng, tôi hít một hơi thật sâu. Sau đó, tôi sẽ bật công tắc tập trung của mình để dập tắt tiếng ồn ã phía bên kia dải băng vàng. Tiếng bàn tán, tiếng máy ảnh nhấp nháy, tạp âm nhức nhối của các phương tiện giao thông,... bỗng trở nên im lặng như tờ.

Tôi sẽ tạm tắt máy nhắn tin và để lại bộ đàm trên xe. Hãy để tôi một mình. Hãy để tôi thực hiện công việc của mình.

Tôi rảo nhanh về phía các cảnh sát đang làm việc sau dải băng màu vàng. Quá đỗi yên tĩnh, và ít nhất một người đã chết, hoặc nhiều hơn nữa. Khi tôi đặt chân đến khu vực này, những câu hỏi nảy sinh ra trong đầu. Làm thế nào mà kẻ giết người đến được đây? Chỉ có một lối ra vào chăng? Có ai đó đã để kẻ giết người lẻn vô ư? Cửa mở sẵn hay có khóa trong?

Có nhiều khả năng. Nếu phải nỗ lực để đột nhập vào trong bằng cửa chính hay cửa sổ, điều này cho thấy rằng có khả năng tên này là một người lạ, có thể tên trộm đã phát hiện nạn nhân còn ở nhà và xuống tay với họ.

Nếu không có dấu hiệu của việc nỗ lực đột nhập vào hiện trường, điều này sẽ dẫn đến các kịch bản khác nhau. Nếu chỉ có một lối ra vào thì yếu tố này ngụ ý, không phải là kết luận, rằng nạn nhân có thể quen biết kẻ giết người và đã mời kẻ thủ ác vào nhà. Khả năng khác đó là cửa không bị khóa và kẻ giết người chỉ cần bước vào.

Một cảnh sát mặc đồng phục thường đứng trực ở lối ra vào. Công việc của anh ấy là nói cho tôi biết nạn nhân đang ở đâu. Phòng khách, anh ấy báo cáo. Hoặc, Bên phải trong nhà bếp. Tôi ghi nhớ từng lời từng chữ của anh ấy khi nhìn thấy mọi vật trong tầm mắt. Tôi đang tìm kiếm những điểm bất thường, bằng chứng về đồ vật bị xáo trộn hoặc thất lạc. Gõ vào bóng đèn, lôi cả ngăn kéo, gối hoặc đống tạp chí ra, quan sát ngay cả những bụi bẩn rải rác trên sàn nhà. Có gì lạ ở đây không?

Tôi để ý rằng cảnh tượng bừa bãi lộn xộn là điều thường thấy trong các hiện trường nhà riêng. Sự thật là có nhiều người ở bẩn hơn bạn nghĩ đấy, và không phải tất cả họ đều muốn như vậy mà bởi vì họ nghèo, không được giáo dục tới nơi tới chốn, hoặc ma túy khiến họ đánh mất lý trí. Những người giàu có hơn cũng có thể sống nhếch nhác.

Tuy nhiên, quần áo nằm rải rác khắp nơi trên sàn có thể là bình thường, hoặc có thể là do ẩu đả, hoặc lục lọi đồ đạc. Tất cả dòng suy nghĩ này trôi chảy trong tâm trí cho đến khi tôi đến được vị trí của nạn nhân. Khi tôi chạm vào thi thể, dòng suy nghĩ bẻ hướng. Nạn nhân trở thành trọng tâm của sự quan sát và những câu hỏi nghi vấn của tôi.

Tôi nhìn vào xác chết và đặt ra các câu hỏi trực tiếp cho nạn nhân. Chuyện gì đã xảy ra vậy? Có thể cho tôi biết không? Anh có thể mà...

Hiện trường phạm tội thì thầm bí mật với ta, nhưng ta phải đủ thông minh để lắng nghe.

Nếu mắt của nạn nhân vẫn còn mở, và đôi khi mở trừng trừng, tôi nhìn vào và nói: “Anh tự biết anh không thể nhìn thấy tôi, nhưng có lẽ anh sẽ nghe được. Tôi ở đây để tìm ra kẻ đã khiến anh ra nông nỗi này. Tôi đảm bảo với anh là tôi sẽ tìm ra hắn. Nếu không phiền, hãy nói cho tôi biết, anh đã chết ra sao?”.

Ta sẽ không có cảm xúc gì khi thấy một xác chết, thậm chí tỉnh táo, trừ khi đó là con cái, vợ chồng, bạn bè hoặc đồng nghiệp của mình. Tôi luôn nhắc nhở mình rằng cuộc điều tra của tôi có ý nghĩa đối với cả nạn nhân lẫn những người đã yêu thương và chăm sóc cho họ.

Thậm chí, tôi đã sớm biết cách để làm dịu cảm xúc của mình và giữ bình tĩnh khi vào bên trong dải băng màu vàng. Định mệnh đã được sắp đặt. Chúng ta không thể quay ngược quá khứ. Chúng ta không thể khiến một người đã chết sống lại. Người này đã mãi mãi ra đi. Những gì chúng ta có thể làm là tìm cho ra kẻ phải chịu trách nhiệm cho cái chết. Tôi muốn tìm ra chân tướng và diện mạo kẻ sát nhân. Tôi muốn hắn phải đứng trước vành móng ngựa để khai ra lý do tại sao tước đoạt tính mạng người khác. Tôi có thể làm điều đó, nhưng không cần quá hấp tấp mà bỏ lỡ các chứng cứ hay đưa ra những giả định vội vàng.

MỘT MÌNH BÊN XÁC CHẾT

Tôi trò chuyện với những người đã chết vì điều này giúp tôi đặt mình vào tâm trí họ. Tôi ở đó vì các nạn nhân. Tôi muốn thể hiện sự trân trọng của mình đối với cuộc đời họ bằng cách làm sáng tỏ cái chết của họ. Tôi hỏi họ chuyện gì đã xảy ra. Nhưng dĩ nhiên tôi không chờ họ trả lời, ít nhất là bằng âm thanh. Họ nói với tôi rất nhiều bằng các dấu hiệu trên thi thể, lượng máu đã mất (vết thương nơi máu chảy ra và hình thù vệt máu), trạng thái phân hủy, những vết thương khi phòng vệ, các đồ vật và quần áo còn trên cơ thể hoặc bị mất.

Những vết thương của nạn nhân nói với tôi điều gì? Vết thương của nạn nhân nằm phía trước của cơ thể, phía sau, hay cả hai? Anh ta đã chết với tư thế phòng vệ như thể anh biết cái chết đang đến gần? Hay nạn nhân bị tấn công bất ngờ? Các vết thương phòng vệ trên cơ thể của nạn nhân là do một cuộc vật lộn sống chết? Có vết thâm tím hay vết đỏ quanh cổ để chỉ ra rằng hung thủ dùng dây thừng hay thắt lưng hay dùng tay không?

Nguyên nhân cái chết là gì? Loại vũ khí gì đã được dùng?

Xác định hung khí là ưu tiên hàng đầu. Có cả vạn khả năng. Súng, dao, gạt tàn thuốc và gậy bóng chày là công cụ phổ biến nhất để giết người. Chai thủy tinh và nồi chảo nằm không xa phía sau trong danh sách hung khí. Nếu đó là vết thương bị đâm, tôi cần xác định loại lưỡi dao nào đâm xuyên qua xác thịt nạn nhân. Nếu vết thương còn hở miệng rộng, tôi khép chúng lại bằng lực ngón tay, tất nhiên là có đeo găng tay rồi.

Một con dao cơ bản là dao có một cạnh sắc bén và hẹp dân đến mũi như một hình tam giác. Một con dao dùng làm vũ khí thường sẽ có hai cạnh sắc. Bạn có thể biết được loại dao đó là gì dựa vào vết thương của nạn nhân.

Số lượng vết thương cũng quan trọng không kém vì nó thể hiện được trạng thái cảm xúc của kẻ giết người. Một hai vết thương cũng đủ kết luận lỗi cố ý giết người. Nếu nạn nhân bị bắn sáu hay tám viên, hoặc bị đâm nhiều lần, chắc chắn có sự giận dữ và hận thù trong thảm kịch vừa xảy ra.

Hành vi siết cổ cũng là một dấu hiệu của lòng thù hận, tức giận và phẫn nộ. Tao muốn bóp cổ thằng khốn như mày bời vì tao muốn tận mắt thấy mày chết. Tao muốn mày không còn có thể nhìn thấy ánh sáng. Đây là trường hợp hung thủ gần gũi với nạn nhân. Có thể có mối quan hệ cá nhân, giống như việc nổ súng ở cự ly gần chỉ ra rằng kẻ giết người còn muốn truyền tải một thông điệp, chứ không phải chỉ là muốn xuống tay với nạn nhân.

Khiến ai đó nghẹt thở đến chết không hề dễ dàng. Các cơ ở cổ là một trong những nơi cứng cáp nhất trên cơ thể. Để thực hiện hành vi và gây sức ép lên hệ hô hấp đòi hỏi một lực rất lớn, và phải mất hai phút hoặc nhiều hơn để siết chặt. Bạn phải giữ vững tư thế trong khi nạn nhân đang phản kháng vì sự sống của mình. Tao sẽ không bỏ cuộc hoặc dừng tay chỉ vì mày đang vật lộn. Tao quyết tâm giết chết mày bằng một trong những cách đau đớn nhất và riêng tư nhất có thể.

CHÌA KHÓA HÉ MỞ TỘI ÁC

Công việc của tôi là trả lời các câu hỏi: Ai, Cái gì, Ở đâu, Khi nào và Như thế nào trong mọi hiện trường phạm tội. Như tôi đã nói trước đó, câu hỏi Tại sao, động cơ đằng sau vụ giết người, chỉ quan trọng nếu nó dẫn đến câu hỏi Ai. Thực sự, một khi tôi biết được Ai, tôi không còn quan tâm đến Tại sao. Đó sẽ là câu hỏi riêng của bồi thẩm đoàn hoặc thẩm phán để hiểu thêm về vụ án.

Sau khi tôi quấy rầy thi thể nạn nhân xấu số bằng các câu hỏi, tôi sẽ chuyển trọng tâm việc điều tra sang những người mà chỉ họ mới biết được điều gì đã thực sự diễn ra: kẻ tình nghi. Những câu hỏi được đặt ra sẵn trước khi vẫn còn thiếu vắng bóng hung thủ, tất nhiên. Nếu kẻ giết người đã ở sẵn đó, công việc của tôi sẽ dễ dàng hơn nhiều, nhưng đồng thời cũng trở nên vô cùng nhàm chán.

Những viên cảnh sát khác hiện nay thường lo lắng rằng tôi đã đánh rơi não của mình khi cứ tự đặt câu hỏi vào hư không về kẻ tình nghi. Anh đã làm gì ở đây? Anh đã làm gì? Thời điểm nào anh quyết định rằng người ở cạnh chân tôi phải chết? Làm cách nào mà anh thực hiện hành vi trên? Anh có mang theo vũ khí chứ? Anh đã sử dụng nó và cất giữ để tiếp tục giết người? Hay đây chỉ là hung khí nhất thời? Anh đã lấy nó trong nhà, hoặc anh đã giấu nó nơi nào gần đây?

Cứ cho rằng anh không có ý định giết người này khi mới đến đây. Có thể đã xảy ra sự cố. Điều gì đó làm anh trở nên giận dữ tột độ. Có lẽ anh đã vơ đại lấy món đồ gần nhất và dùng nó để chấm dứt cuộc đời của người này. Thứ gì vậy? Nó ở đâu sau khi hành vi ác nhân được thực hiện?

Với những vết thương do bị đâm, tôi luôn quan sát bộ dụng cụ dao nhà bếp để xem có mất cái nào không. Sau đó, tôi nhìn vào bồn rửa và máy rửa chén để xem liệu có bất kỳ con dao nào đã được rửa sạch không. Cũng có khi phải lục tung cả thùng rác trong nhà để tìm hung khí.

Nếu kẻ giết người mang theo vũ khí, rõ ràng là có dự mưu, một kế hoạch đã được sắp đặt trước. Nhưng nếu kẻ giết người đi tay không rồi lên cơn thịnh nộ, kịch bản sẽ rẽ theo một hướng khác.

Những câu hỏi xuất hiện trong tâm trí tôi dựa trên sự quan sát và phân tích hiện trường, đó là công cụ điều tra tốt nhất của một điều tra viên. Hiểu thấu được bản chất con người cũng là một vốn quý báu. Tôi không tự cho rằng mình hiểu con người, nhưng những tên sát nhân làm tôi cực kỳ chú ý. Hành vi ứng xử của chúng rất dễ đoán ra. Không ai muốn đồng tình với điều này, nhưng nó là vậy.

Những tên sát nhân thường tự cho mình thông minh, nhưng bọn chúng đều theo một khuôn mẫu đơn giản. Nhìn vào hậu quả của hầu hết các vụ giết người, tôi có thể phân loại ra các mẫu cách thức cơ bản. Những cách thức sẽ tự lộ mình thông qua việc quan sát hiện trường vụ án của điều tra viên. Kẻ nào đó đến đây để thực hiện hành vi giết người, hoặc kẻ đó bị “chọc giận” để rồi xuống tay.

Nhiều vụ án tại nhà riêng xoay quanh tài sản. Nạn nhân sở hữu thứ mà hung thủ muốn, hoặc hắn muốn chiếm đoạt tài sản. Một chuyến ghé thăm nhà là cơ hội để lấy hoặc lấy lại tài sản. Và cái chết xảy đến khi kẻ giết người quyết định rằng việc xuống tay là cách duy nhất để lấy được tài sản.

Loại kịch bản này khá phổ biến, đó là lý do tại sao việc quan sát đo đạc xung quanh các phòng trong nhà là rất quan trọng để biết được liệu có vật gì mất không. Một cái gì đó không còn ở trên tường? Một khoảng trống không dính bụi trên bệ lò sưởi hoặc kệ sách? Chúng tôi cũng có thể hỏi một người bạn hoặc thành viên gia đình để kiểm tra các vật dụng bị thất lạc. Đó là cách chúng tôi đã phát hiện ra trái bóng chày có chữ ký (giả) biến mất trong vụ án mà tôi đã để cập trước đó.

RÈN GIŨA ĐÔI MẮT VÀ KHỐI ÓC

Hãy quay trở lại bức ảnh tôi đã sử dụng trong các lớp huấn luyện cho các trinh sát đàn em. Nạn nhân nữ đã bị bắn nhiều lần ở giữa ngực. Khi quan sát gần hơn, hình ảnh cho thấy kẻ giết người đã xả súng lên nạn nhân. Hung thủ là một tay thiện xạ hoặc đứng bắn ở cự ly gần. Và hắn ta thích việc gây tổn thương quá mức.

Nếu đơn giản chỉ là một vụ cướp trên đường phố, một viên đạn vào ngực là đủ. Hai viên chắc chắn là xong chuyện. Nhưng hắn ta nổ sạch đạn vào nạn nhân. Tiếp tục bắn từng lượt đạn vào một nạn nhân đã gục ngã và đang bị thương nặng cho thấy hung thủ vô cùng tức giận. Điều này gợi ý cho chúng tôi rằng dường như giữa nạn nhân và kẻ giết hại cô ấy có một mối liên hệ nào đó. Để ghét cô ấy nhiều đến vậy, hắn ta chắc hẳn quen biết cô.

Vi cô gái bị bắn ở một nơi công cộng như đường phố, chúng tôi có thể kết luận rằng kẻ giết người đã hành động bộc phát, mất kiểm soát, chứ không phải là hành động có tính toán. Nếu được tính toán kỹ càng, hẳn kẻ này phải chọn giết cô gái ở một nơi có ít nhân chứng hơn. Thêm một dấu chỉ nữa thể hiện kẻ giết người và nạn nhân biết nhau.

Bạn không thể rút ra kết luận từ tất cả thông tin này, nhưng từ đó bạn có thể tìm ra hướng đi cho cuộc điều tra. Chúng tôi không biết tại sao cô ấy bị giết hại, nhưng chúng tôi có một số bằng chứng cho thấy hung thủ biết cô ấy và đã giết người để trút giận.

Chúng tôi đặt ra nhiều câu hỏi hơn là tìm lời giải đáp vào thời điểm này. Nạn nhân là ai? Cô ấy đã kết hôn chưa? Hay đã ly hôn? Cô ấy làm việc ở đâu? Cô ấy tới nơi nào để mua sắm? Ai là bạn thân nhất của cô? Cô có kẻ thù nào không? Thói quen của cô gái này ra sao, thích ra ngoài vui chơi tiệc tùng hay ở nhà? Có bất kỳ bí mật đen tối nào, như nghiện rượu, nghiện ma túy, hay thích những cuộc phiêu lưu tình ái? Cô ấy nợ tiền ai chăng?

BÊN NGOÀI RA SAO, BÊN TRONG NHƯ VẬY

Tôi luôn giữ một tâm trí cởi mở và linh hoạt trước nhiều hướng đi, nhưng cách tiếp cận cơ bản của tôi là bắt đầu với những trường hợp có nhiều khả năng diễn ra nhất, chẳng hạn như một người chồng hay người yêu ghen tuông, tình địch hoặc đối thủ tại nơi làm việc, một kẻ cầu hôn bị khước từ, một kẻ bám đuôi, hoặc hận thù giữa các thành viên trong gia đình. Nếu không có cái nào đúng, thì tôi sẽ nhận định đây có thể là một vụ cướp hoặc hãm hiếp rồi giết người phi tang, hoặc một hành vi bạo lực bất ngờ. Cứ thế tôi đi từ trên xuống theo danh sách đó.

Trong vụ án này, câu trả lời chính là trường hợp có khả năng cao nhất. Đây là một vụ giết người do người chồng ghen tuông, nghi ngờ vô căn cứ. Hắn ta tin rằng cô đang lừa dối hắn, nhưng sự thật thì không phải vậy.

Chứng hoang tưởng và cơn phẫn nộ khiến hắn ta bắn vợ mình trên một con phố đông người qua lại. Chuyện này rất thường thấy ở những gã đàn ông bạo lực và cực đoan. Những cáo buộc vô căn cứ nảy ra sôi sục từ lâu trong hắn. Cô ấy không thể giải thích với hắn. Cô ấy chết, đáng thương vô cùng. Kẻ thủ ác bị kết tội và giam giữ chung thân.

Vụ án đó gần như khớp với mọi suy đoán. Tuy nhiên, bạn không thể đặt ra bất cứ giả định gì khi tham gia vào một cuộc điều tra. Ngay cả những vụ án trông đơn giản cũng có thể xoay chuyển và bất ngờ bị lật ngược, đặc biệt là khi hiện trường vụ án bị làm cho sai lệch.

Tôi phụ trách quản lý đội điều tra và đang ở trong một chiếc xe cảnh sát ngụy trang khi một nhân viên cấp dưới của tôi gọi. Anh ta đến để khám nghiệm một vụ tự tử có nhiều điểm nghi vấn. Có gì đó không ổn. Anh ấy đề nghị tôi đến xem.

Một chiếc xe cấp cứu đậu ở phía trước. Họ đang chờ tôi kiểm tra hiện trường trước khi di chuyển thi thể. Tôi bước vào trong. Căn hộ trông giống như nơi ở của một thầy tu, ít đồ đạc, giường chiếu đơn giản, không có bộ ga trải nệm. Xác nạn nhân úp mặt xuống tấm nệm, với một vết thương bắn vào miệng. Đầu nạn nhân bị thổi tung lên bức tường phía sau.

Trông giống như một vụ tự sát, nhưng không hẳn.

“Tôi không thấy súng”, trinh sát của tôi báo cáo.

Việc thiếu hung khí sẽ làm phức tạp mọi thứ lên. Tôi không thấy khẩu súng và đạn. Chúng không thể mọc chân mà bỏ đi được. Không như những gì bạn xem trên các chương trình truyền hình tội phạm, trong một vụ tự sát thực sự, cực kỳ khó để thấy được khẩu súng vẫn nằm trong lòng bàn tay nạn nhân. Như tôi đã nhấn mạnh trước đó, các cơ ở bàn tay sẽ giãn ra khi chết và vũ khí thường rơi gần đâu đó. Nếu không tìm thấy nó, chắc chắn có người đã di chuyển, hoặc cố tình di chuyển.

“Hỏi đội nhân viên cấp cứu xem có ai quỳ trên giường khi họ kiểm tra nạn nhân không”, tôi nói.

Tôi đã thấy nhiều trường hợp đội nhân viên y tế khẩn cấp quỳ gối trên giường, đè lên nệm, rồi để súng xuống sàn nhà, gầm giường. hoặc lên người nạn nhân. Họ không được phép làm điều đó, nhưng đôi khi họ vô ý vì quá vội vã.

Khi chúng tôi khám xét ở dưới thi thể nạn nhân này, chúng tôi đã tìm thấy một khẩu 9mm đã lên đạn mở khóa sẵn sàng. Thật không hay chút nào. Anh chàng đã bắn một phát và sau đó khẩu súng rơi ra khỏi tay rồi rớt lên tấm nệm chỗ anh ta ngã xuống. Các nhân viên cấp cứu khi khám nghiệm sơ bộ đã vô tình để khẩu súng trượt xuống bên dưới tử thi.

Vì vậy, dễ hiểu rằng đây là một vụ tự tử. Tuy nhiên, có một bước ngoặt khác đang chờ tôi trong vụ này. Khi xoay đầu nạn nhân, tôi nhìn một lượt vào những bộ phận trên khuôn mặt của anh ta. Còn đầy đủ để tôi có thể nhận diện được. Thật ra thì cũng tốn mấy giây vì hầu hết những lần tôi nhìn thấy người đàn ông này, anh ta đều đeo khẩu trang y tế.

GƯƠNG MẶT THÂN QUEN

Đây là người đã từng cho tay vào miệng tôi. Tôi đã nhổ đầy cốc của anh ta. Ông ấy từng là nha sĩ của tôi, xin nhân mạnh từng là. Tôi rất buồn khi thấy anh ấy ra đi, nhưng không phải vì tất cả những đau đớn này mà tôi hủy bỏ lịch hẹn với vị nha sĩ hiện tại. Tôi ghét đi đến nha khoa. Ai cũng vậy mà, đúng không?

Dẫu vậy, tôi khá quý mến người đàn ông này. Anh ấy là một người đáng kính. Như hầu hết các nha sĩ khác, anh là một hình mẫu tiêu biểu trong công việc của mình, luôn tỏa sáng với một hàm răng hoàn hảo trước các bệnh nhân. Tôi không ngạc nhiên khi nhìn thấy anh ấy chăm sóc răng kỹ càng, sáng loáng chứ không như phần đầu sau của mình. Anh ấy chắc chắn đã cắn vào nòng súng để viên đạn không làm sứt mẻ những viên ngọc trong khoang miệng mình. Thật ấn tượng nhưng cũng thật buồn.

Văn phòng nha khoa của anh có tổng đài số tự động nên tôi đã gọi đến và hỏi chuyện người đồng nghiệp của anh.

“Bác sĩ đang khám cho một bệnh nhân khác ạ,” - nhân viên tiếp tân trả lời.

“Tôi không phải bệnh nhân”, tôi nói. “Tôi là cảnh sát. Đây là trường hợp khẩn cấp. Hãy chuyển máy cho ông ấy ngay.”

Vị bác sĩ kia tạm dừng công việc và nghe máy. Tôi liền đi thẳng vào câu chuyện.

“Tôi đang ở căn hộ của người cộng sự của ông. Anh ta đã tự sát bằng một viên đạn vào miệng.”

Ông ấy gác điện thoại xuống và phải lấy lại bình tĩnh.

Ông ấy thở gấp khi nhấc máy tiếp tục cuộc điện thoại. Tôi đã để ông ta có một phút bình tâm và sau đó chia sẻ lời tư vấn pháp lý miễn phí.

“Nếu ông có thiết lập điều khoản sống còn[1] trong hợp đồng thỏa thuận hợp tác, thì ông cần phải đóng tài khoản góp vốn của mình lại, và thông báo cho các nhân viên của mình ngay.”

Cũng trong cuộc điện thoại, tôi hỏi liệu ông ấy có biết tại sao đối tác của ông lại tự sát không. Ông giải thích rằng mặc dù tôi vẫn thanh toán tiền đầy đủ, nhưng vị nha sĩ của tôi vẫn gặp vấn đề về tài chính. Anh ấy đã mất gần 900.000 đô la vì thất bại trong một vụ đầu tư. Vợ anh ta đã đuổi anh ta ra khỏi nhà.

Tôi luôn thấy anh ấy là một người rất lạc quan, vui vẻ. Phòng nha thì lại rất đông khách. Anh ta chỉ quá tuổi tứ tuần và có vẻ là người thành đạt, nhưng nha sĩ là nhóm người có tỷ lệ tự tử cao nhất so với bất kỳ ngành nghề nào. Bạn nghĩ rằng ở vị trí đó phải là cảnh sát hoặc nhân viên nhà xác vì tất cả những áp lực mà họ phải đối mặt. Nhưng hẳn phải có một điều gì đó tuyệt vọng khi phải nhìn vào miệng người khác mỗi ngày. Thất thoát gần một triệu đô la và vợ của bạn dửng dưng bỏ mặc cũng rất là tuyệt vọng.

RỐI TUNG RỐI MÙ

Ngoài hung khí “thất lạc” và mối liên hệ cá nhân của tôi với nha sĩ tự sát, thì đây là một hiện trường tội phạm điển hình. Nghĩa là một mớ hỗn độn. Trước hết, có quá nhiều người chết tiệt được phép vào trong dải băng niêm phong màu vàng.

Tất cả các nhân viên cấp cứu đều hủy hoại cuộc điều tra bằng việc đi qua đi lại mọi ngõ ngách, bày bừa băng gạc, băng cuộn, dây tiêm tĩnh mạch và đè dấu vân tay của họ lên cả dấu của thủ phạm. Từ đầu khi vấn đề này nảy sinh, tôi đã đề nghị sở cứu hỏa và các cơ quan cứu thương ý thức hơn trong việc giữ gìn bằng chứng và hiện trường vụ án.

Họ không chú ý nhiều lắm. Vì vậy, khi tìm thấy những vết máu in dấu giày và bốt của họ trên tất cả mọi hiện trường vụ án của mình, tôi đã sử dụng kỹ thuật chụp ảnh hiện trường để loại bỏ các dấu chân của họ ra khỏi cuộc điều tra của chúng tôi.

Các nhân viên y tế cấp cứu và nhân viên cứu hỏa cuối cùng đã có tiến bộ hơn khi không làm rối tung mọi thứ lên sau nhiều năm nghe tôi phàn nàn. Bây giờ họ được đào tạo kỹ càng hơn, nhưng có một vấn đề khác xuất hiện. Các bệnh viện phát triển bổ sung các nguyên tắc cấp cứu về cơ bản, quy định rằng họ phải mang nạn nhân ra khỏi hiện trường, ngay cả khi có không còn dấu hiệu sống, có như vậy thì việc hồi sức cấp cứu mới đạt hiệu quả. Chỉ có ngoại lệ đó là nếu thi thể đã bị chặt đầu, bị phân xác nghiêm trọng, hoặc bị phân hủy và không còn cơ hội sống sót.

Điều này khá dễ hiểu. Họ đang cố gắng vớt vát những cơ hội sống cuối cùng. Tôi đã thấy nhiều nạn nhân thở thoi thóp đến mức rất khó phát hiện. Hơn nữa y khoa và công nghệ ngày nay đã có thể “đưa” bệnh nhân từ cõi chết trở về - điều dường như bất khả trong quá khứ.

Vào giai đoạn sau trong sự nghiệp của mình, hầu như các thi thể đều đã bị di dời (đến nhà xác) trước thời điểm tôi đến hiện trường. Điều đó làm cho mọi thứ càng khó khăn hơn để thực hiện một cuộc điều tra kỹ lưỡng. Các chương trình và bộ phim cảnh sát yêu thích của bạn luôn luôn có một cái xác tại hiện trường, nhưng điều đó đang ngày càng hiếm trong thế giới thực.

Hầu hết những gì bạn thấy trong các chương trình trinh thám đều thuần giả dối hết, bao gồm cả chương trình CSI[2] bao người mê mẫn. Một người bạn của tôi, vốn là một trinh sát điều tra án giết người, từng gọi cho tôi để kể một câu chuyện hài hước về khoảng cách giữa các cuộc điều tra hiện trường tội phạm trên truyền hình và thực tế. Có một vụ án giết người liên quan đến các thành viên băng nhóm giang hồ. Vụ án được thụ lý. Bồi thẩm đoàn dành vài ngày bàn bạc dựa trên tất cả các bằng chứng trước khi họ gửi ý kiến đến thẩm phán.

Họ đặt câu hỏi, yêu cầu được thấy tận mắt hung khí giết người, một khẩu súng, và một lần nữa yêu cầu thư ký tòa án đọc lại lời tuyên án. Tất cả mọi thứ đều bình thường. Nhưng sau đó, người đứng đầu bồi thẩm đoàn thắc mắc với thẩm phán rằng tại sao không có bản báo cáo kiểm tra hung khí.

Thẩm phán nói rằng việc kiểm tra không được thực hiện bởi vì không có cuộc kiểm tra nào như vậy. Nó không tồn tại.

Đại diện bồi thẩm đoàn liền hỏi lại: “Không, có cuộc kiểm tra như vậy trên chương trình CSI mà.”

CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH VỚ VẨN

Tôi rất tiếc khi phải nói rằng những nữ cảnh sát ngoài đời, các điều tra viên tại hiện trường và kỹ thuật viên không hề xuất hiện với mái tóc giá 500 đô la một lần tạo kiểu, hay mang đôi giày cao gót mười phân và khoác áo blouse cài nút thẳng hàng. Họ không có bề ngoài trông như thí sinh đến từ một cuộc thi sắc đẹp. Họ là những chuyên gia và họ ăn mặc rất bình thường. Nếu họ xuất hiện trông giống như những ông hoàng bà hậu quyến rũ, họ sẽ được yêu cầu ra về hoặc sẽ bị các đồng nghiệp chế nhạo. Đây không phải là công việc hào nhoáng. Đây là một nghề nghiệp đẫm máu, tanh tưởi và kinh khủng.

Ồ, một điều khác bạn sẽ không tìm thấy ở những vụ án thực sự ngoài đời: các đường phấn vẽ xác định vị trí của thi thể. Tôi nghĩ thao tác này được thực hiện lần cuối vào những năm 30. Và trong khi việc điều tra hiện trường vụ án trở nên hiệu quả đáng kể nhờ vào các thành tựu khoa học hiện đại, các thành viên nhóm CSI không mang huy hiệu hay súng, và họ không đuổi theo những kẻ tình nghi.

Điều tra hiện trường vụ án là công việc của các trinh sát và các sĩ quan đồng nghiệp. Những người trong CSI lại chủ yếu là những con mọt khoa học. Không phải là thợ săn đuổi theo vết máu của kẻ thủ ác. Họ giống đám chuột trong phòng thí nghiệm hơn. Và họ không thẩm vấn nghi phạm.

Tôi chỉ đụng đến công nghệ điều tra hiện trường vụ án đến câu “Hãy chắc chắn rằng ta đã thu thập được dấu vân tay và không còn mẩu não nào trên tường” mà thôi. Tôi tìm kiếm. Còn công nghệ giúp tập hợp lại.

Phòng thí nghiệm tội phạm trong vài tập CSI mà tôi xem qua trông như thứ gì đó mà bạn có thể dùng để bay đến sao Hỏa và trở lại trong vài giờ đồng hồ. Phòng thí nghiệm tội phạm ngoài đời thực không có nhiều thiết bị công nghệ cao bởi chính quyền địa phương, tiểu bang và liên bang sẽ không đủ ngân sách để chi trả. Một sở cảnh sát trung bình không đủ tiền cho một phòng thí nghiệm tội phạm, thế nên họ gửi bất cứ thứ gì được tìm thấy ở hiện trường đến những nơi như phòng thí nghiệm của FBI ở Quantico, Virginia.

Hầu hết các thám tử ở thành phố chỉ dám cầu nguyện rằng họ sẽ nhận được kết quả xét nghiệm trước khi qua đời vì tuổi già. Giả sử bạn là cảnh sát trưởng ở vùng nông thôn Wyoming và chịu trách nhiệm một khu vực bé xíu chưa tới 3,5 cây số vuông. Bình thường chẳng có nhiều điều xấu xa xảy ra ngoại trừ việc gia súc bị trộm và những thương tích do rắn cắn, và bạn không hề có phòng thí nghiệm pháp y riêng cho cơ quan. Nếu bạn phát hiện một thanh niên hãm hiếp và giết hại một phụ nữ, rồi sự việc đến tai mọi người trong vùng đây chắc chắn sẽ được coi như một vụ án nghiêm trọng và bạn phải đối mặt trước những yêu cầu gay gắt từ dư luận trong vùng.

Bạn - Vị cảnh sát trưởng - quyết định đi tìm sự trợ giúp pháp y tốt nhất có thể, vì vậy bạn lấy máu, tinh dịch và tất cả các bằng chứng khác có thể thu thập được rồi gọi cho phòng thí nghiệm tội phạm công duy nhất sẵn có - phòng thí nghiệm của FBI ở Quantico. Bạn giải thích cho nhân viên FBI trả lời điện thoại về vụ giết người ghê tởm và tầm quan trọng của vụ án.

Và đây là câu trả lời mà bạn sẽ nhận được: “Có bao nhiêu nạn nhân ở đó?”

“Chỉ có một.”

“Tôi xin lỗi, chúng tôi chỉ hỗ trợ và nhận những vụ án có nhiều nạn nhân.”

Xong.

Phòng thí nghiệm Quantico không dành thời gian cho những việc lặt vặt. Họ đang bận ngập đầu trong nhiều vụ án giết người khác. Một điều rất điên rồ về CSI đó là công nghệ mà họ trang bị, tất cả những công cụ ảo diệu mà không một cảnh sát thực tế nào từng thấy hoặc có thể tưởng tượng được. Các anh chàng sản xuất truyền hình dường như luôn tìm ra dấu vân tay và kết quả ADN chỉ trong một vài giây, nếu không thì họ có ngay chỉ sau vài phút quảng cáo thuốc liệt dương nam giới. Vào thời điểm tôi viết cuốn sách này, nếu bạn gửi một mẫu ADN đi từ Colorado, bạn sẽ may mắn nhận lại kết quả trong vòng 9 tháng.

NHỮNG DẤU VÂN TAY LEM LUỐC

Vâng, chính phủ liên bang Hoa Kỳ đã trang bị một Hệ thống nhận dạng vân tay tự động (The Automated Fingerprint Identification System), viết tắt là AFIS, và cài đặt nó trong một siêu máy tính trị giá 640 triệu đô la ở Clarksburg, Tây Virginia. Giống như tất cả các hệ thống máy tính, AFIS chỉ giỏi tìm kiếm kết quả trong đám thông tin được nhập vào ngân hàng dữ liệu của nó. Dấu vân tay được các cơ quan thực thi pháp luật thu thập trên toàn quốc sẽ được nhập vào ngân hàng dữ liệu theo từng thời kỳ và trong ngân sách cho phép, nhưng không phải lúc nào họ cũng có đủ tất cả mẫu vân tay để đối chiếu khi thẩm vấn hoặc tạm giữ để điều tra.

Trên truyền hình, người ta sẽ gửi mẫu dấu vân tay và trong vòng vài giây, máy tính “siêu nhiên” của họ sẽ xuất ra hình ảnh của kẻ tình nghi, vị trí hiện tại, nhóm máu, cỡ nón và nhẫn, và cả hình chụp lục phủ ngũ tạng. Có thể tôi đang làm quá, nhưng phải thừa nhận rằng, chuyện này thật là lố bịch và hoàn toàn viển vông.

Ngoài đời thực, khi bạn gửi bộ mẫu vân tay, sau một vài tuần hoặc nhiều tháng trời, AFIS sẽ gửi lại cho bạn mười lăm nghi phạm đáng ngờ. Dấu vân tay không cho bạn biết ai là kẻ tình nghi. Nếu cố gắng mọi luật sư bào chữa đều có thể phản biện và khẳng định rằng chứng cứ dấu vân tay là vô giá trị.

Bằng chứng vân tay được phát triển bởi giám đốc FBI kỳ cựu J. Edgar Hoover. Trước khi sử dụng dấu vân tay, họ dựa vào mẫu dấu đầu gối, mẫu dấu khuỷu tay, mẫu dấu tai, và họ cho rằng tất cả những mẫu dấu trên ở mỗi người sẽ mỗi khác và sự khác biệt mấu chốt này sẽ cho phép họ xác định được các nghi phạm.

Nhìn chung thì mọi người thường cho rằng dấu vân tay đã trở thành chìa khóa phá án bởi vì bọn tội phạm phải dùng bàn tay và cả ngón tay trong mọi vụ án. Tiêu chuẩn nhận dạng đó là tìm ra 12 điểm vân trên ngón tay của những kẻ tình nghi xem có khớp với dữ liệu vân tay mà cảnh sát đang thu giữ hay không. Con số 12 này thực ra chỉ là con số ngẫu nhiên. Ở châu Âu, họ cần 18 điểm vân tay khác nhau để xác định hai dấu vân tay là một.

Vấn đề là quá trình kiểm tra vân tay dựa trên ý kiến chủ quan hơn là khoa học. Đã có nhiều vụ án chứng minh cho nhận định này, và một trong những ví dụ thuyết phục nhất đã từng được tái hiện trên truyền hình.

Câu chuyện bắt đầu từ cuộc tấn công khủng bố tại Madrid, Tây Ban Nha, tháng 3 năm 2004. Kẻ tấn công đặt bom lên một chuyến tàu chở khách và làm thiệt mạng 191 người. Cảnh sát Tây Ban Nha tìm thấy tám dấu vân tay khả nghi tại khu vực cạnh vụ nổ. Thông qua Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế Interpol, họ đã gửi hình ảnh các dấu vân tay này đến hệ thống AFIS của FBI để nhận dạng. Vào thời điểm đó, AFIS có khoảng 48 triệu mẫu dữ liệu và đã cung cấp danh tính của hơn một chục cá nhân có nhiều khả năng trùng khớp.

Các điều tra viên FBI nhận định rằng mẫu vân trên một túi nhựa đựng bom được tìm thấy tại hiện trường có 15 điểm vân giống với dấu vân tay của một luật sư người Mỹ tên là Brandon Mayfield, 37 tuổi, thường trú tại Portland, bang Oregon. Điều này ngụ ý rằng Mayfield đã có mặt tại hiện trường vụ đánh bom và nhúng tay vào việc này. Sự nghi ngờ càng tăng cao bởi vị luật sư này là cựu trung úy của Quân đội Hoa Kỳ, lập gia đình với một người Ai Cập, theo đạo Hồi, và đang tham gia giải quyết một vụ tranh chấp quyền nuôi con cho một thành viên trong Portland Seven[3], một nhóm dân sự bị kết án vì cố gắng đến Afghanistan để giúp đỡ cho phong trào Taliban.

Mayfield khăng khăng mình vô tội, cho rằng mình thậm chí không có hộ chiếu và không đi nước ngoài trong hơn 10 năm qua, nhưng mọi thứ dường như bất lợi cho anh ta. Nếu bị kết án, anh ta có thể đã phải đối mặt với mức án tử hình.

Mạng sống của anh ấy đã được giữ lại vì các nhà điều tra Tây Ban Nha không đồng tình với tuyên bố của FBI rằng các mẫu vân tay của anh ấy khớp 100%. Họ đã tìm ra 8 điểm vân giống nhau, cũng như nhiều điểm vân khác nhau. Giới chức trách Tây Ban Nha từ chối truy cứu Mayfield. Thay vào đó, họ tiếp tục tìm kiếm các nghi phạm khác.

FBI sau đó đã giao giám định viên thứ tư xem xét và người này một mực công nhận nó tương thích với Mayfield. Các cơ quan chính quyền giam giữ Mayfield như một “nhân chứng cụ thể”, căn cứ theo Đạo luật Yêu nước[4]. Ban đầu họ không cho phép anh gặp gia đình để anh không thể chia sẻ lý do tại sao lại bị giam giữ. Mayfield đã thuê một nhóm luật sư, trong đó có một cựu nhân viên FBI 40 tuổi, một chuyên gia phân tích vân tay. Họ yêu cầu anh ta kiểm tra và đối chiếu các mẫu vân tay. Anh ta cũng đồng ý rằng nó thuộc về Mayfield, khiến Mayfield và nhóm hỗ trợ pháp lý của anh sửng sốt.

Tuy nhiên, lo lắng của nhóm đã chấm dứt. Sau một thời gian ngắn, cơ quan điều tra phía Tây Ban Nha xác định dấu vân tay tìm thấy trên túi kíp nổ là của Ouhane Daoud, một người Algeria, sở hữu những kíp nổ tương tự trong nhà anh ta. Phía Tây Ban Nha xác định Daoud, chứ không phải Mayfield, là kẻ khủng bố để lại dấu vân tay trên túi đựng bom tại hiện trường.

Bên FBI đưa các chuyên gia sinh trắc học đến Madrid để họ có thể một lần tận mắt xem xét dấu vân tay của kẻ khủng bố thật sự. Giống, nhưng không hoàn toàn. Hai người đàn ông có dấu vân tay rất giống nhau, nhưng FBI thừa nhận rằng họ đã sai. Họ đổ thừa cho lỗi kỹ thuật của máy quét mà họ đang sử dụng.

Brandon Mayfield thoát khỏi tù ngục và về nhà cùng lời xin lỗi từ phía FBI. Nhưng điều gây thất vọng cho những người theo dõi vụ việc này đó là một thành viên của nhóm chuyên gia sinh trắc học thừa nhận rằng lỗi xác định của FBI không liên quan gì đến chất lượng ảnh vân tay mà họ đã kiểm tra. Thay vào đó, chuyên gia ấy cho biết rằng bốn điều tra viên FBI đã bỏ qua những khác biệt giữa hai mẫu vân tay vì họ quá nôn nóng muốn trừng phạt nghi phạm khủng bố.

Đúng như dự đoán, Luật sư của Mayfield đã đệ đơn kiện và nhận được bồi thường thiệt hại với số tiền 2 triệu đô la từ cơ quan thuế Hoa Kỳ. Vụ án của Mayfield cũng đã dấy lên mối quan ngại về phía FBI và các điều tra viên phân tích vân tay của họ. Bản thân các luật sư bào chữa bất ngờ bởi các chuyên gia FBI chưa bao giờ xác định nhầm bất cứ dấu vân tay nào nhiều năm qua. Và với trường hợp của Mayfield, chứng cứ dấu vân tay có thể sẽ không bao giờ được tin tưởng rộng rãi nữa.

Một vấn đề khác về chứng cứ vân tay đó là dẫu cho ta một trăm tuổi hay vừa mới sinh ra thì dấu vân tay vẫn không thay đổi. Không có cách nào để xác định độ tuổi và thời điểm dấu vân tay được in lên vật chứng. Nếu bạn tìm thấy vân tay trên một bức thư của Hoàng đế Napoleon gửi cho hoàng hậu Josephine, các chuyên gia sẽ không thể biết được khi nào vân tay in lên thư. Tương tự, dấu vân tay của nghi phạm có thể khớp với một trong những dấu vân tay in trên mặt bàn cà phê tại hiện trường, tuy nhiên không có cách nào để chứng minh thời điểm dấu vân tay in trên bàn cà phê là ngay lúc xảy ra vụ án cả.

GIÁM ĐỊNH PHÁP Y

Hầu hết các bằng chứng pháp y cũng phải đối mặt với vấn đề tương tự, ví dụ như là báo cáo về đạn đạo, vết lốp xe, dấu giày, mẫu tóc và vết cắn, hoặc những gì còn sót lại trong một vụ hỏa hoạn. Chúng không có tính khoa học mà nhiều khả năng mang tính chủ quan hơn, và kết quả là, các luật sư bào chữa luôn thách thức thành công các bằng chứng này.

Tôi thực sự tin tưởng vào ý kiến của các chuyên gia y khoa là bác sĩ, những người luôn có chứng lý rõ ràng qua những phát biểu của mình. Còn lại về cơ bản tôi không quan tâm lắm đến các chuyên gia pháp y khác. Họ có thể hữu ích, đúng vậy, nhưng bạn không thể giải quyết vụ án nhờ họ.

Tôi thấy chứng cứ về đường đạn chỉ có ích nếu nòng súng để lại những dấu hiệu đặc biệt trên vỏ đạn thu nhặt tại hiện trường vụ án. Một vết giày khác lạ cũng có thể trở nên hữu dụng, nhưng nếu biết rằng kẻ sát nhân đi giày Nike cỡ 43 cũng không làm cho trái tim tôi hoan ca reo vui gì. Bởi nếu bạn truy tìm những người mang đôi giày kích cỡ đó, bạn có nước phải đi một vòng hết hành tinh này để tìm đủ nghi phạm.

Ngay cả khi các bác sĩ pháp y báo cho tôi biết rằng kẻ giết người mang giày Nike ấy quỳ xuống vũng máu của nạn nhân và để lại mẫu dấu đầu gối từ một chiếc quần jeans Levi’s 501, tôi vẫn sẽ còn băn khoăn. Để chứng minh một vụ án, tôi cần bằng chứng cụ thể liên quan trực tiếp đến nghi phạm. Nếu không, luật sư bào chữa của hắn ta sẽ đặt gánh nặng lên vai tôi và ra về vui vẻ trong ánh hoàng hôn.

Dưới đây là một ví dụ thuyết phục về bằng chứng cụ thể tại hiện trường vụ án:

Một phụ nữ bị bắn. Người ta gắp ra một viên đạn nhỏ từ thi thể cô ấy trong lúc khám nghiệm tử thi. Viên đạn tương đối nguyên vẹn vì nó không trúng xương. Chuyên viên về đạn của sở cảnh sát của chúng tôi rất được tín nhiệm trong chuyên môn. Anh ta nhìn viên đạn và gọi cho tôi.

“Ông ăn gì mà may mắn thế hả, Kenda?”, anh ấy nói.

“Chuyện gì?”

“Tôi sẽ đặt cược danh tiếng của mình rằng viên đạn này được bắn ra từ khẩu súng lục ổ xoay không tự động (Single Action Army), SAA, mẫu P, súng lục Peacemarker M1873” - anh ấy khẳng định, ánh mắt sáng ngời niềm tự hào của một chuyên gia.

Anh ấy đang nói về “khẩu súng chinh phục miền Viễn Tây”, một khẩu Colt .45 và nhiều khả năng đây là vật có giá trị của một nhà sưu tầm, giá trị có thể lên đến 12.000 đô la.

Trong một thoáng, tôi hiểu ra mình vừa nói chuyện với một người quen của nghi can. Anh ấy xuất hiện để nhắc đến người bạn của mình - nghi phạm của tôi, một nhà sưu tầm súng cổ.

Xin lỗi, anh vừa nói gì? Anh sẽ không thấy bị xúc phạm nếu tôi hôn anh một cái chứ?

Một hồi sau, chúng tôi nhận ra phần còn lại của vụ án, nhưng có một số điểm phức tạp. Chủ nhân của khẩu Colt. 45 không phải là hung thủ. Kẻ giết người đã “mượn” khẩu Peacemaker quý giá của anh ta để làm xáo trộn cuộc sống bình yên và tước đi sinh mạng của người vợ đáng thương.

Tôi rất buồn cho nạn nhân và những người thân yêu của cô ấy, nhưng cũng hài lòng vì kẻ giết người đã chọn một vũ khí đặc biệt, bởi vì nó đã giúp đưa vị hôn phu sát nhân về địa ngục, nơi hắn đáng bị tống cổ đến.

GEN LÀ THỨ TUYỆT NHẤT

Lĩnh vực khoa học pháp y duy nhất mà tôi thực sự yêu thích là bằng chứng ADN, thực sự mang lại rất nhiều lợi ích cho công tác thực thi pháp luật. Các điều tra viên không sáng tạo ra thử nghiệm ADN. Chính y học đã sáng tạo ra nó. Chúng tôi sử dụng nó sau khi một nhà di truyền học tiên phong ngỏ lời rằng những gì ông ta nghiên cứu có thể có ích cho chúng tôi.

Lớp cảnh sát đầu tiên sử dụng bằng chứng ADN là các điều tra viên người Anh ở một khu vực nông thôn vào năm 1986. Họ đang cố gắng bắt một hung thủ hiếp dâm giết người hàng loạt. Họ đã nghe về nghiên cứu của Alec Jeffreys, một nhà di truyền học tu nghiệp tại Đại học Leicester và là người đi đầu trong việc sử dụng ADN để xác định quan hệ họ hàng ở con người.

Jeffreys đã có một bài phát biểu về ADN, trong đó ông nói rằng ADN cũng có thể sử dụng trong công việc của cảnh sát để xác định các nghi phạm. Một số người tham dự đã cười nhạo ông ấy, nhưng một bộ phận cảnh sát ngoại ô lại để nghị ông hỗ trợ.

Họ đang điều tra hai vụ hiếp dâm giết người mà nạn nhân là các cô gái vị thành niên có độ tuổi khá tương đồng nhau, cùng với một loạt các cuộc tấn công tình dục và các trường hợp quấy rối trong vùng. Họ không chắc, nhưng họ nghĩ rằng có một kẻ bạo hành tình dục đã thực hiện không ít thì nhiều các vụ việc trên.

Cảnh sát địa phương đã xác định và đặt nghi vấn về một nam thiếu niên ít học có quen biết với hầu hết các nạn nhân. Cậu ta đã thừa nhận hành vi phạm tội của mình bao nhiêu lần, nhưng cũng rút lại lời bấy nhiêu lần.

Hoang mang, họ buộc tội cậu và tạm giữ lại để chờ xét xử. Cậu ấy vẫn một mực khẳng định mình vô tội. Cảnh sát nghĩ cậu ấy đang nói dối. Họ hy vọng Jeffreys có thể thử nghiệm các mẫu tinh dịch lấy từ hai nạn nhân và xác định nghi phạm của họ là kẻ hiếp dâm giết người.

Nhà di truyền học đã kiểm tra mẫu thử trên các nạn nhân. Ông ấy ngay lập tức nhận ra rằng cả hai nạn nhân đều bị cưỡng hiếp bởi cùng một người đàn ông, nhưng có một vấn đề. Mẫu ADN của người đàn ông đó không khớp với ADN của nghi can ít học đang bị giam giữ kia,

Jeffreys nói với cảnh sát trong làng rằng họ đã đi đúng hướng, nhưng sai người. Lực lượng cảnh sát Anh sau đó đã thực hiện một nước cờ lớn. Họ nhận được lệnh của Nữ hoàng cho phép họ kiểm tra tất cả nam nhân trong làng. Họ lấy hơn 5000 mẫu máu của người dân địa phương. Không ai trong số đó trùng khớp với ADN của kẻ hiếp dâm giết người này.

Manh mối đột phá trong vụ án xuất hiện một năm sau khi nạn nhân thứ hai được tìm thấy. Thông qua một người cung cấp thông tin, họ phát hiện ra rằng một cư dân trong làng đã nhờ bạn giả mạo mình khi hắn được yêu cầu cung cấp mẫu máu. Người đàn ông trốn thử nghiệm này cũng đã từng bị thẩm vấn trong vụ hãm hiếp và giết người đầu tiên.

Tên hắn là Colin Pitchfork, một người cha hai mươi bảy tuổi có hai con nhỏ. Khi cảnh sát đưa hắn vào để tra xét, Pitchfork thú nhận việc thực hiện cả hai vụ hiếp dâm giết người cũng như hai cuộc tấn công tình dục khác. Hắn ta cũng khai nhận rằng mình đã sàm sỡ gần một ngàn người phụ nữ trong nhiều năm qua. Báo cáo tâm lý mô tả hắn ta là một kẻ tâm thần với những sở thích tình dục biến thái nghiêm trọng. Hắn ta bị kết án chung thân.

BÍ MẬT ĐẪM MÁU

Trong những năm tiếp theo, Jeffreys đã phát triển kỹ thuật in dấu ADN và hồ sơ ADN, sau đó nó đã sớm được cảnh sát trên toàn thế giới sử dụng. Tôi đã từng tham gia điều tra một vụ giết người ở Colorado mà trong đó, ADN đóng vai trò vô cùng quan trọng. Vào năm 1991, một nạn nhân bị đâm trọng thương. Máu ở khắp mọi nơi và một ít máu có lẽ là từ kẻ giết người. Chúng tôi đã có một nghi can, một tên tội phạm lì lợm, nhưng anh ta đã thuê luật sư và chọn quyền giữ im lặng.

Chúng tôi vừa tham dự một hội thảo về việc vận dụng ADN trong điều tra hình sự. Đây vẫn còn là một khái niệm rất mới - và đắt tiền. Tôi còn nhớ lúc đó chỉ có duy nhất một công ty thử nghiệm ADN ở Hoa Kỳ và mỗi bài kiểm tra có giá đến 2.500 đô la. Quả la một đòn nặng nề đến bộ phận cảnh sát chúng tôi.

Ban đầu, việc sử dụng ADN trong điều tra dường như là một điều đáng lưu tâm, một phép màu kỳ diệu. Nhưng chúng tôi tuyệt vọng trong vụ án này. Trước đó chúng tôi đã có một trải nghiệm tồi tệ do phòng thí nghiệm không xác định được kết quả, vì vậy đây quả thực là một ván cược may rủi. Cuộc điều tra đã kéo dài hơn 6 năm tính đến thời điểm đó. Tôi đã cố gắng hết sức thuyết phục cấp trên chi ra hai ngàn rưỡi đô la để vụ án này có thể khép lại.

Thử nghiệm ADN cuối cùng cũng chỉ điểm kẻ tình nghi, và rồi hắn kéo theo cả kẻ đồng lõa với mình. Cả hai đều không nhận tội, nhưng bồi thẩm đoàn cũng đã tống chúng vào tù. Ván cược của tôi cuối cùng cũng chiến thắng. Tôi trông như một thiên tài, mặc dù thật ra thì, tôi đã rất tuyệt vọng.

Trước đó, thử nghiệm ADN không phức tạp như bây giờ và chỉ dược xem như một bằng chứng gián tiếp. Bây giờ thì nó ngày càng chính xác hơn khi được thực hiện đúng quy trình. Ngoài ra, kích thước của các mẫu thử cần dùng cho việc đánh giá ngày càng trở nên nhỏ và nhỏ hơn theo năm tháng.

Các luật sư bào chữa chả ưa gì loại chứng cứ ADN vì rất khó để phản biện. Tuy nhiên, vẫn còn vài vấn đề với lực lượng lao động trong ngành khoa học này. Những người phân tích mẫu ADN thường làm việc quá sức và chịu nhiều căng thẳng, chưa kể đến lương trả thấp, đặc biệt nếu lương của họ theo ngạch lương của chính phủ. Những “con sâu làm rầu nồi canh” tạo ra bằng chứng giả tạo, gian dối về chất lượng, trộn lẫn các mẫu thử, phân tích sai kết quả, thậm chí cố ý xuyên tạc và làm sai lệch các phát hiện.

Dù vậy, khi cuộc thử nghiệm ADN được thực hiện đúng quy trình, kết quả rất khó bác bỏ và đây là công cụ hữu hiệu nhất mà khoa học pháp y từng sáng tạo. Hữu ích thì hữu ích thật đấy, nhưng hiếm khi ta có thể phá án căn cứ hoàn toàn vào ADN. Ngày nào tôi vẫn còn trong ngành, hãy tin tôi, tôi vẫn phải tiếp tục nói chuyện với người chết.

❀ ❀ ❀

[1] Survival clause: Điều khoản quy định rằng các điều khoản hợp đồng sẽ vẫn có hiệu lực sau khi chấm dứt hoặc hết hạn thỏa thuận.

[2] CSI (Đội điều tra hiện trường vụ án) là series truyền hình trinh thám, tâm lý học tội phạm nổi tiếng của Mỹ, từng nhận về cho mình nhiều giải thưởng phim truyền hình hay nhất qua các năm. CSI tường thuật về công việc của các nhân viên điều tra án giết người, sử dụng kiến thức tâm lý học hành vi cùng các kỹ thuật phá án để vén bức màn sự thật sau cái chết của các nạn nhân, tìm ra kẻ phạm tội.

[3] Portland Seven: một nhóm bảy người Hồi giáo Mỹ từ vùng Portland, Oregon bị FBI bắt giữ vào tháng 10 năm 2002 như một phần của các hoạt động nhầm nổ lực loại bỏ các thành phần khủng bố. Bảy người này đã cố gắng tham gia vào lực lượng Al Qaeda trong cuộc chiến chống lại quân đội Hoa Kỳ và lực lượng liên quân tại Afghanistan.

[4] Đạo luật Yêu nước (Patriot Act) là một đạo luật chống khủng bố được soạn thảo sau cuộc tấn công vào Lầu Năm Góc và Trung tâm Thương mại thế giới vào ngày 11/09/2001. Nội dung là trao quyền cho các cơ quan hành pháp và cơ quan tình báo hành động để ngăn chặn các cuộc tấn công khủng bố trên đất Mỹ trong tương lai.