Tôi chưa bao giờ ngạc nhiên trước động cơ giết người trong các vụ án mà tôi đã từng điều tra. Thất vọng thì có thể, nhưng chả ngạc nhiên. Động cơ chính để thực hiện hành vi giết người xoay quanh bộ ba tiền bạc, tình dục và trả thù. Tiếp đến là động cơ mất nhân tính, côn đồ, ví dụ như vì cơn nghiện ma túy mà trở nên điên cuồng, rối loạn đa nhân cách bẩm sinh, rối loạn nhân cách chống đối xã hội, và ham muốn giết người hàng loạt. Họ là động vật hiếm gặp, nguy hiểm chết người, nhưng có thực trong thế giới tội phạm.

Tôi thường nói rằng giết người là hành vi rất đơn giản, và đó là sự thật, nhưng để dẫn đến hành vi này, kẻ giết người cần bị thúc đẩy bởi một hoặc kết hợp của các động cơ chính nói trên. Vô số các động cơ khác và kích động cá nhân cũng góp phần dẫn đến những vụ án mạng, bao gồm một thứ gần đây đã trở thành vấn đề lớn trên chính trường - tin giả.

Bạn có thể nghĩ rằng tin giả không phải là vấn đề gì nghiêm trọng. Tôi lại có ý kiến khác. Thông tin sai lệch có thể dẫn đến đổ máu thực sự, thậm chí là thảm kịch, như trong trường hợp một vụ giết người mà tôi đã điều tra ở Colorado Springs. Một ngày kia, một khách hàng bước vào một chi nhánh ngân hàng để yêu cầu cung cấp số dư tài khoản của anh ta. Anh ấy đang gặp căng thẳng về tài chính với người bạn gái sống cùng mình. Cô ấy thích mua đồ và sống xa hoa. Cô ấy muốn uống vang, nhưng anh chỉ có đủ tiền để uống bia.

Có lẽ mặc cho anh ta đã nhiều lần yêu cầu, cô bạn gái vẫn mua những món hàng trị giá lớn khác. Thế nên anh ấy đến và hỏi một nhân viên giao dịch kiểm tra số dư của mình.

Giao dịch viên, người tự coi mình có khiếu hài hước, không hề biết đầu đuôi câu chuyện của anh chàng này, nhưng cô ấy nghĩ sẽ ổn thôi nếu trêu chọc một chút. Thật không may, sự đùa giỡn diễn ra không đúng lúc đúng nơi.

Sau một vài thao tác gì đó, cô giao dịch viên tài lanh thông báo: “Ồ, bạn gái của anh đã ghé đây vào sáng nay và rút hết tiền ra rồi”.

Chỉ là nói đùa, nhưng đó là câu tệ nhất mà cô có thể nói với vị khách hàng cá biệt này vào thời điểm đó. Trước khi người giao dịch viên kịp đính chính “Tôi đùa ấy mà” thì vị khách hàng nổi cơn thịnh nộ lao ra ngoài cửa.

Anh đã tìm bạn gái của mình và giết chết cô ấy.

Động cơ ở đây? Trong số bộ ba các động cơ chính, tiền bạc là động cơ khả dĩ nhất.

Đó là tâm điểm của cuộc xung đột kéo dài giữa họ. Bạn có thể lập luận rằng ngay cả khi không có lời trêu đùa của nhân viên giao dịch, anh chàng này cũng đã có ý định giết bạn gái. Thói nghiện mua sắm của cô ta như ổ rơm chờ mồi bắt lửa. Nếu nhân viên ngân hàng không vô tình chọc tức anh ta, hóa đơn mua sắm tiếp theo của cô có thể thúc đẩy anh ta gây án. Anh đã ở mấp mé nơi ranh giới với suy nghĩ: “Nếu cô ta đi mua sắm thêm bất cứ lần nào nữa, tôi sẽ giết cô ta!”. Theo thời gian, anh sẽ củng cố động cơ cho mình.

NGUYÊN DO GIẾT HẠI

Hầu hết các nạn nhân đều bị giết dưới tay một người mà họ quen biết: vợ/ chồng, người tình, đồng nghiệp, ông chủ, đối tác phân phối ma túy hoặc khách hàng mua ma túy của họ. Cảm xúc lấn át lý trí và hậu quả khủng khiếp diễn ra.

Động cơ rất quan trọng, nhưng nó không bao giờ được phép trở thành yếu tố định hướng cho cuộc điều tra và tìm kiếm tội phạm. Việc điều tra nhiều vụ giết người sẽ gặp bế tắc nếu cảnh sát chăm chăm xác định động cơ ra tay. Cánh gà Popeyes có thể là món ăn yêu thích nhất trần đời đối với một người và là đó ăn vặt trong mắt nhiều người khác, nhưng bạn sẽ không giết người vì đồ ăn đúng không?

Đứa cháu trai du đãng 36 tuổi vừa được nhà tù phóng thích và anh ta về ở với ông nội mình. Một túi rác bị tha vào nhà người ông tội nghiệp, sẵn sàng cho tấn bi kịch tại nhà ông. Một đêm nọ, ông ấy cảm thấy rất thèm một suất cánh gà Popeyes đặc biệt khi xem TV lúc 10 giờ tối. Ông ấy đã đi ra ngoài và rồi trở về với một hộp tràn trề những cánh gà chiên giòn tan.

Người cháu trai muốn ăn hết phần cánh gà ông nội đã mua. Ông nội thấy thật không vui với điều đó. Người cháu yêu quý nói với ông: “Ông già hãm!”, rồi vơ lấy hộp cánh gà và xơi hết.

Quẫn trí, ông già đi vào phòng ngủ của mình và tìm khẩu súng lục ổ quay nòng .38. Sau đó, ông ta nổ sáu viên đạn vào khuôn mặt lấm lem dầu mỡ của người cháu trai. Khi điều tra viên đến, vẫn còn một miếng cánh gà Popeyes ăn dở trong tay của người đã chết. Người bà cũng có mặt lúc án mạng xảy ra, nhưng quá say để làm nhân chứng cung cấp thông tin chính xác cho vụ việc.

Tội ác vô nghĩa này đã gợi ý cho tôi về một sự nghiệp khác. Tôi đã đề xuất với các đồng nghiệp là chúng tôi nên gửi cho Popeyes ý tưởng về một khẩu hiệu quảng cáo cho hãng gà rán này. Đó là một biển quảng cáo vẽ người ông cầm khẩu súng lục .38 đứng bên cạnh cháu trai - nạn nhân của mình - với câu khẩu hiệu: “Tôi sẵn sàng xuống tay để được ăn cánh gà Popeyes”. Hoặc là một tấm khác tập trung vào đứa cháu nạn nhân hơn, anh ta sẽ trong tư thế gục ngã và có dòng chú thích kiểu chữ bong bóng: “Tôi nguyện chết vì một phần Popeyes”.

Cuối cùng thì tôi cũng không theo đuổi danh vọng nơi ngành quảng cáo và vẫn lùng bắt tội phạm trong những năm tháng tiếp theo. Tuy vậy tôi vẫn sử dụng thông tin về vụ án này trong các lớp đào tạo cảnh sát điều tra mới. Tôi sử dụng chúng để nhấn mạnh rằng động cơ giết người nghe thì khá thú vị đấy, nhưng bạn không thể đặt chúng lên hàng đầu khi bắt đầu một cuộc điều tra. Rủi ro có thể xảy ra là bạn sẽ đưa ra giả thiết dựa trên các quan sát sơ bộ và sau đó buộc mình cố gắng chứng minh giả thiết đó, thay vì tự để bằng chứng và các sự kiện dẫn lối cho việc điều tra của bạn.

Khi tôi đi dạy tại học viện cảnh sát, tôi sẽ cho các lớp học quan sát một bức ảnh của một phụ nữ tóc vàng xinh đẹp bị bắn chết. Trên người cô gái có nhiều vết thương do đạn bắn từ các góc khác nhau. Bức ảnh màu rất rõ nét tái hiện hình ảnh nạn nhân nằm trên một vũng máu. Tôi luôn có thể nghe các học viên huýt gió khi tôi chiếu tấm ảnh trên màn hình.

Sau đó, tôi sẽ hỏi họ: “Khi bạn đến hiện trường vụ giết người này, bạn có nên ngồi đó và khổ sở suy nghĩ về động cơ không, rằng tại sao chuyện này lại xảy ra?”

Chắc chắn sẽ có một học viên sẽ giơ tay lên và phát biểu: “Không phải đó là những gì chúng ta phải làm ư?”. Câu trả lời của tôi: “Không hẳn”.

Trong quá trình điều tra, việc tìm hiểu những gì đã xảy ra quan trọng hơn việc đặt câu hỏi “Tại sao vụ việc lại xảy ra?”. Chỉ cần trả lời được câu hỏi “Điều gì đã diễn ra?”, bạn sẽ biết được lời giải cho câu hỏi “Tại sao?”. Dữ kiện của vụ án sẽ dẫn bạn đến động cơ. Điều quan trọng là đầu tiên phải tập trung vào các sự kiện. Thay vì suy đoán rằng người phụ nữ bị bắn vì chồng cô mệt mỏi về việc cô phết bơ lên bánh mì sai cách, bạn cần nghiên cứu những gì bạn đang nhìn thấy, bởi vì các dữ kiện có thể dẫn bạn đến một động cơ hoàn toàn khác. Có thể cô ấy bị bắn bởi một kẻ giết người hàng loạt, hắn nghĩ rằng tất cả những cô gái tóc vàng xinh đẹp đều đội lốt quỷ và sứ mệnh mà Chúa giao cho hắn trong cuộc đời này là loại bỏ họ khỏi trần gian.

Này, tôi có những vụ án còn điên rồ hơn nữa.

Thay vì cố gắng xác định động cơ tại hiện trường vụ án, tôi nói cả lớp hãy nghiên cứu hiện trường vụ án với một tâm trí cởi mở và để cho các bằng chứng dẫn họ đến với động cơ. Lời khuyên của tôi là thu thập những bằng chứng đó và lập luận về chuyện gì đã xảy ra trước khi băn khoăn về lý do tại sao nó xảy ra rồi đưa ra những giả định có thể khiến bạn lạc lối.

Tôi sẽ hướng dẫn bạn cách dựa vào các mô tả chi tiết về hiện trường vụ án trong chương về điều tra hiện trường vụ án. Bây giờ, tôi sẽ chỉ tập trung vào ý nói rằng hình ảnh của hiện trường vụ án cung cấp một loạt thông tin hữu ích trong cuộc điều tra. Hãy nhìn vào ba động cơ phổ biến nhất để giết người - tiền bạc, tình dục và trả thù - và tiếp nối lý do thứ tư, đó là sự suy đồi.

GỐC RỄ CỦA MỌI TỘI ÁC

Câu 10, đoạn 6 Kinh Thánh I Ti-mô-thê thường được coi là nguồn gốc của câu “Tiền là gốc rễ của mọi điều ác”. Đây là một đoạn trích trong lá thư đầu tiên của Sứ đồ Phao-lô gửi tới một môn đồ trẻ tên là Ti-mô-thê, cụ thể như sau: “Vì lòng ham mê tiền bạc là gốc rễ của mọi loại tà ác. Một số người, hăm hở vì tiền, đã từ bỏ đức tin và tự giày vò bản thân với nhiều nỗi đau”.

Vì vậy, theo Sứ đồ Phao-lô, không phải do bản thân đồng tiền, mà chính sự ham mê tiền bạc là gốc rễ của tất cả tội ác. Tôi hoàn toàn đồng ý. Trong thực tế, nó cũng đúng với cả ba động cơ chính để thực hiện việc giết người trong danh sách của tôi. Những thứ khiến con người ta nhẫn tâm xuống tay không phải là tiền bạc, tình dục hoặc trả thù, mà đó là cảm xúc gắn liền với mỗi yếu tố trên dẫn đến rất nhiều vụ giết người.

Sau tất cả, chẳng có gì xấu xa liên quan đến tiền bạc hay tình dục hay trả thù. Tiền có thể giúp bạn ăn, mặc và nâng cao đời sống vật chất. Hoặc bạn có thể cho nó đi và khiến rất nhiều người khác cảm thấy hạnh phúc. Tình dục cũng được nhiều người coi là một điều tốt, ít nhất tôi cho là như vậy. Bạn và tôi sẽ không ở đây nếu thiếu đi tình dục. Lợi ích của việc trả thù có thể không rõ ràng, nhưng nó có thể là một động lực tuyệt vời: Bạn hạ gục tôi trong giải vô địch năm ngoái, vì vậy năm nay tôi sẽ luyện tập chăm chỉ hơn để tôi có thể đánh bại bạn và chiến thắng!

Một lần nữa, những cảm xúc gắn vào những yếu tố này như đám mây che phủ lương tri, khiến chúng ta làm những việc bất nhân như giết người. Điều này đặc biệt đúng với tiền, bởi vì, theo kinh nghiệm của tôi, hầu hết các vụ giết người đều phần nào liên quan đến tiền. Có lẽ phim ảnh hay các chương trình truyền hình chưa nói với bạn điều này, trong đời thực, việc sát nhân đôi khi là một hành vi gọn ghẽ được thôi thúc bởi một cơn thịnh nộ cực lớn.

Tiền là động cơ phổ biến nhất để giết người trên đường phố. Ma túy và tiền bạc là một sự kết hợp chết người đối với thanh niên và những ai thiếu hiểu biết. Một vụ tôi giải quyết có liên quan đến một doanh nhân trẻ mười chín tuổi ý thức rằng việc bán cocaine là quá mạo hiểm.

Thay vào đó, anh ta đã bán cocaine giả.

Tự cho mình thông minh, tên nhóc đã mua các thanh xà phòng hiệu Ivory rồi bào chúng thành những mảnh sáp nhỏ màu trắng nhìn giống như những mẩu cocaine. Ngày nay, bạn có thể mua một gói mười thanh xà phòng Ivory khoảng 3 đến 4 đô la. Thậm chí trước đây còn rẻ hơn nữa. Ý tưởng bán mỗi gói xà phòng bào với giá 20 đô la, biên lợi nhuận quá lớn đã làm mụ mị tâm trí anh chàng lúc bấy giờ.

May mắn không mỉm cười với đời anh, khách hàng của anh ta không phải là thành viên của Hội Mensa[1], nhưng những con nghiện ma túy vẫn nhận ra họ đã bị lừa khi bong bóng xà phòng nổi lên từ ống chơi ma túy. Bạn thắc mắc rằng tại sao bọn họ không biết mình bị lừa bằng cách ngửi mùi gói hàng? Cũng có người ngửi thấy mùi thơm thanh khiết của xà phòng Ivory ngay từ lúc giao dịch, nhưng con nghiện thường không có giác quan nhạy mùi do khoang mũi bị tàn phá.

Một Vấn đề khác với thị trường chiến lược của chàng trai: Những con nghiện ma túy thường có khuynh hướng thể hiện thái độ giận dữ bằng bạo lực hơn là việc phàn nàn và nộp đơn khiếu nại với Hội Cải tiến Doanh nghiệp[2]. Họ hoang tưởng, quẫn trí, hoảng loạn, và sẵn sàng gây hại tới bất cứ ai tại bất cứ thời điểm nào.

Không có gì ngạc nhiên khi một trong số khách hàng quay lại xe của chàng trai, bắt quả tang anh ta với thanh ma túy hiệu Ivory, và bắn anh vào giữa trán. Động cơ giết người này là hiển nhiên: một combo kết hợp trả thù và tiền bạc. Thách thức thật sự chính là việc xác định khách hàng nào đã bóp cò. Chưa kể thế giới ma túy không phải là một môi trường thân thiện với điều tra viên. Không ai biết gì cả. Các tay chơi ma túy không biết tên thật và địa chỉ của nhau. Họ đã quá phê để nhận thức được bất cứ điều gì xảy ra xung quanh họ, hoặc thậm chí với bản thân mình.

Chính vì vậy chúng tôi đã mất 4 tháng để tóm được kẻ bắn súng, người đã chi 20 đô cho ma túy nhưng sẽ nhận được hơn 20 năm tù vì tội giết người. Thật vô nghĩa. Động cơ giết người thường là như thế. Tôi còn có một vụ án khác mà một khách hàng nợ con buôn ma túy của mình tổng cộng 15 đô la. Tay buôn thuốc không thực sự cần tiền, nhưng hắn đã quyết định trừng phạt gã trai kia để các khách hàng khác không nghĩ rằng họ có thể lừa được hắn ta.

Hắn theo dõi khách hàng của mình, giết anh ta, và lấy 15 đô la từ đống tiền mặt trong chiếc quần jean của nạn nhân. Sau đó hắn nhét phần tiền còn lại vào túi của nạn nhân bởi vì, sau tất cả, nạn nhân chỉ nợ hắn có 15 đô. Điều này đã thúc đẩy tôi thường xuyên nhắc nhở mọi người: Để tránh trở thành nạn nhân tiếp theo trong các vụ sát nhân, hãy tránh xa việc dùng ma túy bất hợp pháp, tránh xa nốt các tay buôn bán ma túy, người sử dụng ma túy, những kẻ nghiện ngập, và trùm ma túy. Đây là một thông cáo của cảnh sát đến cộng đồng.

SỐ TIỀN NHỎ, TỘI LỖI LỚN

Quán rượu, đặc biệt là những quán có bàn bi-a và có khách hàng là những băng nhóm đi xe phân khối lớn đến chơi, là một nơi nên tránh xa, nếu bạn thích cái chết tự nhiên sau một cuộc đời dài hơn là việc bị bắn, đâm chết, hoặc bị đánh đến chết bằng một cây gậy hoặc một trái bi-a. Bọn thủ ác sẽ chỉ tốn khoảng 50 xu để giết bạn ở một nơi như thế.

Hai người đồng nghiệp của tôi ghé một quán bar ở Colorado Springs, uống rượu và chơi bi-a lỗ 8 bóng. Người thua cuộc sau mỗi ván phải trả tiền cho vòng tiếp theo. Bóng trên bàn. Thụt gậy thật thông minh vào. Bóng rơi xuống lỗ. Trò chơi tiếp tục.

Thật đơn giản. Nhưng một lần nữa, rượu chè làm phức tạp hóa những điều đơn giản kia. Một anh chàng quên lượt ghi điểm. Anh không thể nhớ ai thắng ai thua. Anh khăng khăng rằng đối thủ của mình phải trả tiền. Người kia thì lại cho rằng đến lượt của anh ấy. Cuộc tranh luận đi đến hồi căng thẳng. Một khẩu .45 tự động được rút ra và ghim đạn vào lồng ngực của đối phương. Nạn nhân đã chết trước khi anh ta gục xuống lớp nỉ xanh trên mặt bàn bi-a.

Giết người chỉ vì năm mươi xu. Đấy cũng là một kiểu chết.

Tiền chơi bài, tiền xăng, tiền ma túy - những vụ giết người tôi xử lý phần lớn là vì một số tiền nhỏ. Số tiền cao nhất được xem là động cơ trong một vụ giết người mà tôi nhớ là khoảng 200.000 đô la, mà đó cũng không phải là tiền tươi thóc thật nữa. Một anh chàng quyết định bỏ vợ, nhưng cứ thế mà ly dị cô ấy dường như không phải là một lựa chọn. Anh ta nhận ra rằng mình cần một khối tiền để bắt đầu cuộc sống mới với người bạn gái mới.

Nỗi rầu rĩ này không có gì lạ lẫm. Bạn đã nghe về âm mưu này hàng triệu lần. Anh ta quyết định giết vợ và lấy tiền bồi thường bảo hiểm để cùng bạn gái sống hạnh phúc mãi mãi về sau. Anh ta đã mua gói bảo hiểm trị giá 100.000 đô la cho vợ mình mà không nói với cô ấy. Bảo hiểm sẽ trả gấp đôi, tức 200.000 đô la nếu người vợ bị sát hại.

Lạy Chúa. Anh ta không nghĩ bên bảo hiểm sẽ có những quy định riêng nếu cô vợ tình cờ chuốc phải một cái chết bạo lực hay sao? Có thể là anh có thoáng nghĩ, nhưng lòng tham lam và sự cùng quẫn đã làm mờ tất cả.

Nếu bạn nghĩ rằng anh ấy là một kẻ tối dạ, hãy gặp cô bạn gái khờ khạo hơn cả anh ta. Cô ấy để cho chàng Romeo của mình thuyết phục cô ra tay. Họ dựng ra một màn kịch liều lĩnh nhằm lách Luật dành cho người thiểu năng. Cô giả vờ làm một tên cướp có vũ khí và bắn vợ anh ta trên một con phố đông đúc.

Thông minh! Động cơ gây án rõ ràng là tiền, nhưng yếu tố góp phần dẫn đến cái chết của nạn nhân lại là sự ngu xuẩn trắng trơn. Bạn có thể ngạc nhiên khi biết rằng cả gã chồng lẫn ả bạn gái đều đã tốt nghiệp đại học. Cô ta có hai đứa con. Anh ta có ba. Họ lẽ ra nên hiểu rằng 200.000 đô la sẽ không giúp họ trang trải cuộc sống một cách suôn sẻ cho phần đời còn lại của họ.

Như tôi vừa mới nói, đó là số tiền cao nhất được coi là động cơ giết người trong sự nghiệp của tôi. Từng có một số tiền cao hơn, nhưng không phải là số tiền kiếm được, mà là số tiền thất thoát. Hai đối tác kinh doanh có một dự án mà họ nghĩ sẽ biến số vốn 500.000 thành một triệu đô la. Khi giao dịch thất bại, Đối tác X đổ lỗi cho Đối tác Y, nói rằng anh này đã làm thiệt hại của anh kia ít nhất hàng trăm ngàn đô của mình.

Tôi thì xem vụ án này như một vụ án giữa một Kẻ ngốc và một Kẻ ngốc hơn. Đối tác X tuyên bố đối tác Y là kẻ phá hoại dự án này. Có lẽ anh ta đúng. Sau đó, Đối tác X quyết định động thái tốt nhất tiếp theo là nên ghé một câu lạc bộ thoát y, vâng, một câu lạc bộ thoát y, và hỏi những vũ nữ thoát y yêu thích của mình rằng liệu những cô gái ấy có quen biết một tay đánh thuê nào không.

Tất nhiên, họ biết. Họ là vũ nữ thoát y mà. Họ bảo với đối tác X rằng tay đánh thuê đồng ý thực hiện với giá 10.000 đô la. Các vũ nữ thoát y và kẻ đánh thuê đều để lộ bí mật và bị bắt giam. Họ “nhanh nhẹn” khai báo cái tên của kẻ đã đưa họ vào kế hoạch thuê-để-giết này. Tôi đã đến văn phòng của Đối tác X và thông báo lệnh bắt giữ anh ta. Anh ta mặt mày tái nhợt rồi đổ gục trên bàn làm việc của mình.

Tối cứ tưởng gã ta lên cơn đau tim rồi chết, nhưng hóa ra hắn chỉ bất tỉnh vì nhận ra mình quá đần độn. Đối tác X đi tù. Đối tác Y tiếp tục sống để thực hiện nhiều giao dịch hơn, có thể là những giao dịch tệ hại.

❀ ❀ ❀

[1] Hội Mensa là một tổ chức quốc tế phi lợi nhuận chỉ kết nạp các thành viên có IQ cao.

[2] Better Business Bureau là mộc tổ chức phi lợi nhuận nhằm thu thập thông tin để đánh giá độ uy tín của các doanh nghiệp tại Mỹ và Canada.