Tiểu Luận Và Khảo Luận

Lượt đọc: 5 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Các Người Mẫu Ở London

❊ ❊ ❊

Tạp chí Minh họa Anh Quốc (English Illustrated Magazine), tháng 1 năm 1889.

Những người mẫu chuyên nghiệp là một phát minh thuần túy hiện đại. Chẳng hạn, đối với người Hy Lạp, họ hoàn toàn là một khái niệm xa lạ. Quả thực, ông Mahaffy có kể với chúng ta rằng Pericles thường tặng chim công cho những quý bà trong xã hội Athens nhằm thuyết phục họ làm mẫu cho người bạn Phidias của ông, và chúng ta cũng biết rằng Polygnotus đã đưa gương mặt của Elpinice, người chị em nổi tiếng của nhà lãnh đạo phe Bảo thủ lẫy lừng thời bấy giờ, vào bức tranh về các phụ nữ thành Troy; thế nhưng, những quý bà này rõ ràng không thuộc phạm trù người mẫu của chúng ta. Còn về các bậc thầy hội họa thời xưa, họ chắc chắn thường xuyên nghiên cứu từ các học trò và người học việc của mình, và ngay cả những bức tranh tôn giáo của họ cũng đầy rẫy chân dung của bạn bè và người thân; tuy nhiên, dường như họ không có được cái lợi thế vô giá là sự tồn tại của một tầng lớp người có nghề nghiệp duy nhất là làm mẫu. Trên thực tế, người mẫu, theo cách hiểu của chúng ta hiện nay, là sản phẩm trực tiếp từ các Trường phái Hàn lâm.

Ngày nay, mọi quốc gia đều có người mẫu riêng, ngoại trừ Mỹ. Ở New York, và thậm chí cả Boston, tìm được một người mẫu giỏi là điều hiếm hoi đến nỗi hầu hết các họa sĩ đều phải đành lòng quay sang vẽ thác Niagara và những triệu phú. Tuy nhiên, ở châu Âu lại là chuyện khác. Ở đây, chúng ta có rất nhiều người mẫu, đến từ mọi quốc tịch. Những người mẫu Ý là xuất sắc nhất. Vẻ duyên dáng tự nhiên trong dáng điệu, cùng với sắc thái màu da tuyệt vời, khiến họ trở thành những chủ thể dễ dàng—thậm chí đôi khi là quá dễ dàng—cho cọ vẽ của họa sĩ. Những người mẫu Pháp, mặc dù không đẹp bằng người Ý, lại sở hữu sự nhạy bén về trí tuệ, hay nói cách khác là khả năng thấu hiểu họa sĩ một cách thực sự đáng kinh ngạc. Họ cũng làm chủ được nhiều biểu cảm khuôn mặt khác nhau, có thiên hướng kịch tính lạ thường, và có thể tán gẫu bằng thứ ngôn ngữ lóng của giới họa sĩ tài tình chẳng kém gì một nhà phê bình trên tờ Gil Blas. Những người mẫu Anh hình thành một tầng lớp hoàn toàn khác biệt. Họ không có vẻ đẹp đầy tính hội họa như người Ý, cũng không thông minh như người Pháp, và có thể nói, họ hoàn toàn không có truyền thống nghề nghiệp nào cả. Thỉnh thoảng, một cựu binh già lại gõ cửa xưởng vẽ và đề nghị được làm mẫu cho bức tranh Ajax thách thức sấm sét, hay Vua Lear trên cánh đồng hoang tàn. Cách đây không lâu, một người trong số họ đã tìm đến một họa sĩ nổi tiếng; họa sĩ này tình cờ đang cần người, bèn thuê ông ta và bảo bắt đầu bằng tư thế quỳ gối cầu nguyện. "Thưa ngài, tôi nên diễn theo kiểu Kinh Thánh hay kiểu Shakespeare đây?" người cựu binh hỏi. "À... kiểu Shakespeare đi," họa sĩ đáp, lòng tự hỏi người mẫu sẽ dùng sắc thái biểu cảm tinh tế nào để thể hiện sự khác biệt. "Được thôi thưa ngài," người giáo sư tạo dáng này nói, rồi ông ta trịnh trọng quỳ xuống và bắt đầu nháy mắt trái! Tuy nhiên, tầng lớp này đang dần mai một. Theo quy tắc hiện nay, người mẫu thường là một cô gái xinh xắn, độ tuổi từ mười hai đến hai mươi lăm, chẳng biết gì về nghệ thuật, cũng chẳng bận tâm đến nó, và chỉ đơn thuần mong muốn kiếm được bảy hoặc tám shilling một ngày mà không phải nhọc công. Người mẫu Anh hiếm khi xem tranh, và không bao giờ mạo hiểm đưa ra bất kỳ lý thuyết thẩm mỹ nào. Thực tế là, họ hiện thực hóa rất trọn vẹn ý tưởng của ông Whistler về chức năng của một nhà phê bình nghệ thuật, vì họ chẳng đưa ra bất kỳ lời phê bình nào cả. Họ đón nhận mọi trường phái nghệ thuật với sự bao dung rộng lớn của một người bán đấu giá, và sẵn lòng làm mẫu cho một họa sĩ ấn tượng trẻ tuổi đầy bay bổng cũng nhiệt tình như với một viện sĩ uyên bác và cần mẫn. Họ không đứng về phe Whistlerites cũng chẳng chống lại họ; cuộc tranh cãi giữa trường phái hiện thực và trường phái ấn tượng chẳng chạm đến họ; "duy tâm" và "tự nhiên" là những từ ngữ chẳng mang ý nghĩa gì đối với tai họ; họ chỉ mong xưởng vẽ ấm áp và bữa trưa nóng sốt, vì tất cả những họa sĩ đáng mến đều chu cấp bữa trưa cho người mẫu của mình.

Đối với những gì được yêu cầu, họ cũng thờ ơ tương tự. Thứ Hai, họ sẽ khoác lên mình bộ giẻ rách của một cô bé ăn mày cho ông Pumper, người có những bức tranh đầy bi thương về đời sống hiện đại khiến công chúng phải rơi lệ, và đến thứ Ba, họ sẽ tạo dáng trong chiếc áo peplum cho ông Phoebus, người luôn nghĩ rằng mọi chủ đề thực sự nghệ thuật nhất định phải thuộc về thời kỳ trước Công nguyên. Họ tung tăng rong chơi qua mọi thế kỷ và mọi loại trang phục, và giống như các diễn viên, họ chỉ thú vị khi không phải là chính mình. Họ cực kỳ tốt bụng và rất dễ tính. "Cô làm mẫu cho cái gì?" một họa sĩ trẻ hỏi một người mẫu đã gửi danh thiếp cho anh ta (nhân tiện, tất cả người mẫu đều có danh thiếp và một chiếc túi nhỏ màu đen). "Ồ, cho bất cứ thứ gì ngài muốn, thưa ngài," cô gái nói, "kể cả phong cảnh nếu cần!"

Về mặt trí tuệ, phải thừa nhận rằng họ là những kẻ phàm tục, nhưng về mặt thể chất thì họ hoàn hảo—ít nhất là một số người. Mặc dù không ai trong số họ có thể nói tiếng Hy Lạp, nhiều người lại có vẻ ngoài rất Hy Lạp, điều này đối với một họa sĩ thế kỷ mười chín rõ ràng là vô cùng quan trọng. Nếu được cho phép, họ sẽ tán gẫu rất nhiều, nhưng chẳng bao giờ nói được điều gì đáng giá. Những quan sát của họ là những lời sáo rỗng duy nhất được nghe thấy ở nơi chốn của giới nghệ sĩ tự do (Bohemia). Tuy nhiên, dù không thể đánh giá họa sĩ với tư cách là nghệ sĩ, họ lại rất sẵn lòng đánh giá họa sĩ với tư cách là một người đàn ông. Họ rất nhạy cảm với lòng tốt, sự tôn trọng và sự hào phóng. Một người mẫu xinh đẹp đã làm mẫu hai năm cho một trong những họa sĩ Anh kiệt xuất nhất của chúng ta, cuối cùng đã đính hôn với một người bán kem dạo.

Trong ngày cưới của cô, họa sĩ đã gửi tặng một món quà cưới xinh xắn và nhận lại một lá thư cảm ơn dễ thương với lời tái bút đáng chú ý sau đây: "Đừng bao giờ ăn món kem màu xanh nhé!"

Khi họ mệt mỏi, một họa sĩ khôn ngoan sẽ cho họ nghỉ ngơi. Khi ấy, họ ngồi trên ghế và đọc những cuốn tiểu thuyết rẻ tiền, cho đến khi bị đánh thức khỏi bi kịch văn chương để trở lại vị trí của mình trong bi kịch nghệ thuật. Một vài người trong số họ hút thuốc lá. Tuy nhiên, điều này bị những người mẫu khác xem là biểu hiện của sự thiếu nghiêm túc và thường không được tán thành. Họ được thuê theo ngày hoặc nửa ngày. Mức giá là một shilling một giờ, và các họa sĩ lớn thường cộng thêm tiền đi xe buýt. Hai điều tuyệt vời nhất về họ là vẻ xinh xắn phi thường và sự đứng đắn cực kỳ. Là một tầng lớp, họ cư xử rất tốt, đặc biệt là những người làm mẫu khỏa thân, một sự thật thú vị hay tự nhiên tùy vào quan điểm của mỗi người về bản chất con người. Họ thường kết hôn tử tế, và đôi khi họ cưới chính người họa sĩ. Đối với một họa sĩ, việc kết hôn với người mẫu của mình cũng tai hại không kém việc một người sành ăn kết hôn với đầu bếp: người này thì không được làm mẫu nữa, còn người kia thì chẳng có bữa tối nào.

Nhìn chung, các người mẫu nữ người Anh rất ngây thơ, rất tự nhiên và rất vui tính. Những phẩm chất mà họa sĩ coi trọng nhất ở họ là sự xinh xắn và đúng giờ. Vì vậy, mọi người mẫu có lý trí đều giữ một cuốn nhật ký ghi chép lịch làm việc và ăn mặc gọn gàng. Mùa ế ẩm, tất nhiên là mùa hè, khi các họa sĩ rời khỏi thành phố. Tuy nhiên, vài năm gần đây, một số họa sĩ đã thuê người mẫu đi theo mình, và vợ của một trong những họa sĩ quyến rũ nhất của chúng ta thường phải quản lý ba bốn người mẫu ở nông thôn để công việc của chồng cô và bạn bè anh ta không bị gián đoạn. Ở Pháp, các người mẫu di cư ồ ạt đến những ngôi làng ven biển nhỏ hoặc những xóm rừng nơi các họa sĩ tập trung. Tuy nhiên, người mẫu Anh thường kiên nhẫn chờ đợi ở London cho đến khi các họa sĩ quay lại. Hầu như tất cả họ đều sống cùng cha mẹ và phụ giúp trang trải chi phí gia đình. Họ có đủ mọi tiêu chuẩn để trở thành bất tử trong nghệ thuật, ngoại trừ đôi bàn tay đẹp. Đôi bàn tay của người mẫu Anh hầu như luôn thô ráp và đỏ ửng.

Về phần các người mẫu nam, có người cựu binh mà chúng ta đã đề cập ở trên. Ông ta nắm giữ mọi truyền thống của phong cách vĩ đại, và đang nhanh chóng biến mất cùng với trường phái mà ông đại diện. Một ông già suốt ngày nói về Fuseli, tất nhiên, thật không thể chịu nổi, và hơn nữa, các bậc trưởng thượng đã không còn là chủ đề thời thượng. Sau đó là người mẫu đúng chất Hàn lâm. Anh ta thường là một người đàn ông khoảng ba mươi tuổi, hiếm khi đẹp trai, nhưng lại là một phép màu hoàn hảo về cơ bắp. Thực tế, anh ta là sự tôn vinh của giải phẫu học, và anh ta nhận thức rõ sự lộng lẫy của bản thân đến mức cứ kể lể về xương chày và lồng ngực của mình, như thể chẳng ai khác có những thứ tương tự. Tiếp đến là các người mẫu phương Đông. Nguồn cung loại này có hạn, nhưng ở London lúc nào cũng có khoảng một tá người. Họ rất được săn đón vì có thể giữ nguyên tư thế trong nhiều giờ và thường sở hữu những bộ trang phục đáng yêu. Tuy nhiên, họ có cái nhìn rất kém về nghệ thuật Anh, thứ mà họ coi là sự pha trộn giữa một cá tính thô tục và một bức ảnh tầm thường. Kế đến là chàng thanh niên người Ý, người đã đến đây đặc biệt để làm người mẫu, hoặc bắt đầu làm nghề này khi chiếc đàn organ của anh ta bị hỏng. Anh ta thường khá quyến rũ với đôi mắt to u buồn, mái tóc xoăn tít và thân hình nâu rắn chắc. Đúng là anh ta ăn tỏi, nhưng bù lại anh ta có thể đứng như một vị thần rừng và nằm như một con báo, nên anh ta được tha thứ. Anh ta luôn tràn đầy những lời khen ngợi dễ thương, và nổi tiếng là người luôn có những lời động từ thiện chí cho cả những họa sĩ vĩ đại nhất của chúng ta. Còn về chàng trai người Anh cùng tuổi, cậu ta không bao giờ làm mẫu cả. Có vẻ như cậu ta không coi nghề người mẫu là một nghề nghiệp nghiêm túc. Trong bất kỳ trường hợp nào, rất hiếm, hoặc gần như không bao giờ có thể thuyết phục được họ. Các cậu bé người Anh cũng rất khó tìm. Đôi khi, một cựu người mẫu có con trai sẽ uốn tóc, rửa mặt sạch sẽ cho nó, và dẫn nó đi khắp các xưởng vẽ, đứa bé trông bóng bẩy toàn xà phòng. Trường phái trẻ không thích nó, nhưng trường phái già thì có, và khi nó xuất hiện trên các bức tường của Viện Hàn lâm Hoàng gia, nó được gọi là cậu bé Samuel. Thỉnh thoảng, một họa sĩ cũng tóm được vài cậu bé đường phố và rủ chúng đến xưởng vẽ của mình. Lần đầu chúng luôn xuất hiện, nhưng sau đó thì không bao giờ giữ lời hẹn nữa. Chúng ghét việc phải ngồi yên, và có sự phản đối mạnh mẽ, có lẽ là tự nhiên, đối với việc trông có vẻ bi thương. Hơn nữa, chúng luôn có cảm giác rằng họa sĩ đang cười nhạo mình. Một sự thật đáng buồn, nhưng chắc chắn là những người nghèo hoàn toàn không nhận thức được vẻ đẹp đầy tính hội họa của chính mình. Những người trong số họ có thể được thuyết phục làm mẫu thì làm với ý nghĩ rằng họa sĩ chỉ là một nhà từ thiện nhân hậu đã chọn một phương thức lập dị để phân phát tiền cho những người không xứng đáng. Có lẽ Hội đồng Giáo dục sẽ dạy cho cậu bé đường phố London biết giá trị nghệ thuật của chính mình, và khi đó chúng sẽ trở thành những người mẫu tốt hơn bây giờ. Một đặc quyền đáng chú ý thuộc về người mẫu của Viện Hàn lâm, đó là tống tiền được một đồng sovereign từ bất kỳ Viện sĩ liên kết hay Viện sĩ chính thức mới được bầu nào. Họ chờ đợi tại Burlington House cho đến khi công bố kết quả, rồi chạy đua đến nhà của họa sĩ xấu số. Người đến trước sẽ nhận được tiền. Dạo gần đây, họ rất phiền lòng vì những quãng đường dài phải chạy, và họ nhìn với vẻ bất mãn khi các họa sĩ sống ở Hampstead hoặc Bedford Park được bầu chọn, vì theo quy tắc danh dự, họ không được phép sử dụng tàu điện ngầm, xe buýt hay bất kỳ phương tiện di chuyển nhân tạo nào. Cuộc đua chỉ dành cho kẻ nhanh chân nhất.

Bên cạnh những người mẫu chuyên nghiệp tại các xưởng vẽ, còn có những kẻ làm màu ở Row, những kẻ làm màu trong các buổi trà chiều, những kẻ làm màu trong chính trị và những kẻ làm màu trong rạp xiếc. Cả bốn tầng lớp này đều thú vị, nhưng chỉ tầng lớp cuối cùng là thực sự mang tính trang trí. Các nghệ sĩ nhào lộn và thể dục dụng cụ có thể gợi ý vô tận cho họa sĩ trẻ, vì họ mang vào nghệ thuật của mình một yếu tố của sự chuyển động nhanh chóng và thay đổi liên tục mà người mẫu tại xưởng vẽ nhất định thiếu vắng. Điều thú vị ở những "nô lệ của vòng tròn" này là với họ, cái Đẹp là kết quả vô thức chứ không phải là mục tiêu có ý thức, trên thực tế là kết quả của sự tính toán toán học về các đường cong và khoảng cách, của sự chính xác tuyệt đối của ánh mắt, của kiến thức khoa học về sự cân bằng lực lượng và của quá trình rèn luyện thể chất hoàn hảo. Một nghệ sĩ nhào lộn giỏi luôn duyên dáng, mặc dù sự duyên dáng không bao giờ là mục tiêu của anh ta; anh ta duyên dáng vì anh ta thực hiện những gì cần làm theo cách tốt nhất có thể—duyên dáng vì anh ta tự nhiên. Nếu một người Hy Lạp cổ đại sống lại vào lúc này, điều mà xét đến sự khắt khe có thể có trong những lời phê bình của ông ta, sẽ khá thử thách cho sự tự phụ của chúng ta, ông ta sẽ được tìm thấy ở rạp xiếc nhiều hơn là ở nhà hát. Một rạp xiếc tốt là ốc đảo của văn hóa Hy Lạp trong một thế giới đọc quá nhiều để trở nên khôn ngoan, và suy nghĩ quá nhiều để trở nên xinh đẹp. Nếu không nhờ sân chạy ở Eton, đường đua thuyền ở Oxford, các bể bơi ở sông Thames và các rạp xiếc hàng năm, nhân loại sẽ quên mất sự hoàn hảo dẻo dai của hình thể chính mình, và thoái hóa thành một chủng tộc gồm những giáo sư cận thị và những quý cô tri thức đeo kính. Không phải các chủ rạp xiếc, theo quy tắc, nhận thức được sứ mệnh cao cả của họ. Chẳng phải họ làm chúng ta chán ngấy với haute école (trường phái huấn luyện ngựa cổ điển), và làm chúng ta mệt mỏi với những gã hề Shakespearean sao? Tuy nhiên, ít nhất họ cũng cho chúng ta các nghệ sĩ nhào lộn, và nghệ sĩ nhào lộn là một nghệ sĩ. Chính thực tế là anh ta không bao giờ nói chuyện với khán giả cho thấy anh ta thấu hiểu tốt như thế nào sự thật vĩ đại rằng mục tiêu của nghệ thuật không phải là để bộc lộ cá tính mà là để làm hài lòng. Chú hề có thể thô lỗ, nhưng nghệ sĩ nhào lộn luôn xinh đẹp. Anh ta là sự kết hợp thú vị giữa tinh thần điêu khắc Hy Lạp với những hạt kim sa của nhà thiết kế trang phục hiện đại. Anh ta thậm chí đã có chỗ đứng trong các cuốn tiểu thuyết thời đại chúng ta, và nếu Manette Salomon là sự vạch trần người mẫu, thì Les Frères Zemganno là sự tôn vinh nghệ sĩ nhào lộn.

Về ảnh hưởng của người mẫu thông thường đối với trường phái hội họa Anh của chúng ta, không thể nói rằng nó hoàn toàn tốt. Tất nhiên, đó là một lợi thế cho họa sĩ trẻ ngồi trong xưởng vẽ khi có thể tách biệt "một góc nhỏ của cuộc sống," như người Pháp nói, khỏi những môi trường gây xao nhãng, và nghiên cứu nó dưới những hiệu ứng ánh sáng và bóng tối nhất định. Nhưng chính sự tách biệt này thường dẫn đến lối cường điệu trong họa sĩ, và tước đi của anh ta sự chấp nhận rộng rãi đối với các sự kiện chung của cuộc sống, vốn là bản chất của nghệ thuật. Nói một cách ngắn gọn, vẽ theo người mẫu, dù có thể là điều kiện của nghệ thuật, hoàn toàn không phải là mục tiêu của nó.

Đó chỉ đơn giản là luyện tập, không phải sự hoàn hảo. Việc sử dụng nó rèn luyện mắt và tay của họa sĩ, sự lạm dụng nó tạo ra trong tác phẩm của anh ta một hiệu ứng chỉ toàn là sự tạo dáng và vẻ xinh xắn. Chính sự tạo dáng không ngừng của những con người xinh xắn là bí mật tạo nên phần nhiều sự giả tạo của nghệ thuật hiện đại, và khi nghệ thuật trở nên giả tạo, nó trở nên đơn điệu. Bên ngoài thế giới nhỏ bé của xưởng vẽ, với những tấm vải phủ và đồ trang trí lặt vặt, là thế giới của cuộc sống với sự đa dạng vô tận, sự đa dạng kiểu Shakespeare. Tuy nhiên, chúng ta phải phân biệt giữa hai loại người mẫu, những người làm mẫu khỏa thân và những người làm mẫu trang phục. Nghiên cứu loại thứ nhất luôn luôn tuyệt vời, nhưng người mẫu trang phục đang trở nên khá nhàm chán trong các bức tranh hiện đại. Thực sự chẳng ích gì khi khoác lên một cô gái London những tấm vải Hy Lạp rồi vẽ cô ấy như một nữ thần. Bộ áo có thể là bộ áo của Athens, nhưng gương mặt thường là gương mặt của Brompton. Thỉnh thoảng, đúng là ta bắt gặp một người mẫu có gương mặt là một sự anachronism (lệch lạc thời đại) tinh tế, người trông đáng yêu và tự nhiên trong trang phục của bất kỳ thế kỷ nào trừ thế kỷ của chính mình. Tuy nhiên, điều này khá hiếm. Theo quy tắc, các người mẫu hoàn toàn de notre siècle (thuộc về thế kỷ của chúng ta), và nên được vẽ như vậy. Thật không may, họ lại không được như thế, và kết quả là năm nào chúng ta cũng được xem một loạt các cảnh từ những buổi dạ hội hóa trang được gọi là tranh lịch sử, nhưng thực chất chẳng hơn gì những bức vẽ tầm thường về những người hiện đại đang cải trang. Ở Pháp, họ khôn ngoan hơn. Họa sĩ Pháp sử dụng người mẫu chỉ để nghiên cứu; còn đối với bức tranh hoàn thiện, họ đi thẳng đến với cuộc sống.

Tuy nhiên, chúng ta không được đổ lỗi cho những người làm mẫu về những thiếu sót của họa sĩ. Các người mẫu Anh là một tầng lớp cư xử tốt và chăm chỉ, và nếu họ quan tâm đến họa sĩ nhiều hơn là quan tâm đến nghệ thuật, thì một bộ phận lớn công chúng cũng ở trong tình trạng tương tự, và hầu hết các triển lãm hiện đại của chúng ta dường như biện minh cho sự lựa chọn đó của họ.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.