Những người vừa hô hoán vừa chạy đi đuổi theo kẻ trộm chốc lát sau đã quay về. Bóng đen đã trốn thoát khỏi cái trại, còn đâu mà đuổi theo kịp? Khắp núi non sườn dốc đen ngòm một một mảng, đừng nói chỉ có mấy chục người, dù có thêm nhiều người nữa, cũng không thể lục soát hết được những dãy núi xung quanh Sa Lợp Trại.

Nghiêm Hân không ở lại trong bóng râm của bức tường đá lâu, anh nhớ nhà người thợ rèn họ Mã, nằm ngay ven rừng trúc ở phía sau con đường của trại, với phần móng nhà lát đá hoa cương. Vì không gom đủ tiền mua gạch ngói, nên đành phải dùng bùn vàng đắp tường, dựng lên một căn nhà tranh vách đất. Lúc Nghiêm Hân rời khỏi Sa Lợp Trại, căn nhà tranh này đã xiêu vẹo tơi tả, thủng lỗ chỗ trăm bề, chẳng biết bây giờ trông ra sao rồi?

Nghiêm Hân không mang theo đèn pin, đành phải dựa vào trí nhớ từ từ dò dẫm đi về hướng con đường phía sau, bước đi cực kỳ chậm chạp. Còn chưa dò đến cửa nhà thợ rèn họ Mã, Nghiêm Hân đã nghe thấy giọng nói oang oang của La Thế Khánh đang quát lớn:

"Thế Tường, mày gọi thêm mấy người nữa, canh chừng cho tao tất cả các ngả đường ra vào Sa Lợp Trại. Kẻ nào nửa đêm lén lút lẻn vào, cứ trói lại trước rồi hãy đến gọi cửa nhà tao!"

Dù có cách thêm mấy năm nữa, Nghiêm Hân vẫn có thể nhận ra giọng nói của La Thế Khánh. Anh cười khổ một tiếng, không ngờ rằng, nhiều năm trôi qua, thế giới bên ngoài Sa Lợp Trại đã có những thay đổi trời đất, nhưng đội trưởng sản xuất La Thế Khánh thì vẫn không hề thay đổi chút nào, vẫn cứ hống hách như vậy, vẫn cái giọng điệu nói chuyện kiểu đó!

Nghiêm Hân vừa đi đến cửa nhà thợ rèn họ Mã, chưa kịp quan sát kỹ càng ngôi nhà của thợ rèn, thì từ phía sau đã truyền tới một câu hỏi với âm lượng lớn hơn:

"Nghiêm Hân đến nhà rồi à?"

Đây là giọng của thợ rèn họ Mã! Rõ ràng ông ấy đang hỏi người trong nhà. Nghiêm Hân còn chưa kịp đáp lời, cánh cửa gỗ của nhà thợ rèn đã phát ra tiếng "rầm" một cái rồi mở toạc ra, tiếp theo là một giọng nói vừa ngạc nhiên vừa mừng rỡ vang lên:

"Nghiêm Hân đến rồi à? Mau vào nhà ngồi đi!"

Đây là vợ của thợ rèn họ Mã, bà Nghiêm Thành Phân. Ở Sa Lợp Trại nơi người họ La chiếm đa số, bà là người duy nhất mang họ Nghiêm. Hồi đó khi nghe tin Nghiêm Hân cũng họ Nghiêm, bà rất quan tâm đến anh, cứ như chăm sóc người em trai út của mình vậy. Cứ cách hai ba ngày, bà lại mang cho Nghiêm Hân ít rau xanh, múc cho ít đậu phụ cặn, bưng ít giá đỗ tới. Đồ đạc tuy ít ỏi, cũng chẳng đáng là bao, nhưng đối với Nghiêm Hân không có ruộng tự lưu địa, thì đó quả thực là sự giúp đỡ kịp thời trong lúc hoạn nạn. Lâu dần, Nghiêm Thành Phân gọi anh là chú út, anh cũng tuân theo thói quen của sơn trại, gọi Nghiêm Thành Phân là chị.

Nghe thấy giọng hỏi vừa ngạc nhiên vừa vui mừng của Nghiêm Thành Phân, Nghiêm Hân không màng đến việc quay người nói chuyện với thợ rèn họ Mã nữa, anh lao vút một bước vào khung cửa đang hắt ra ánh đèn, cất giọng lảnh lót gọi:

"Chị, em đến thăm chị đây!"

"Mau vào nhà, mau vào nhà ngồi đi!" Nghiêm Thành Phân mừng đến mức mày giãn mắt cười, liên tục cất tiếng chào mời. Theo tiếng gọi của bà, từ căn phòng bên phải lại chạy ra bốn người, từ lớn đến nhỏ, đứng thành một hàng sát cửa phòng trong. Thợ rèn họ Mã đi ở phía sau cũng đã bước vào cửa nhà, tiện tay cài then cửa lại, cởi tấm áo tơi trên người xuống, chiếc đèn bão trên tay cũng được đưa lên trước mặt, thổi phụt một cái tắt ngấm ngọn lửa.

Miệng thì mời khách ngồi, nhưng thực ra căn phòng này hoàn toàn không thể ngồi được. Phía bên phải được đặt một cái lò rèn, cạnh lò đặt một thùng nước lớn dùng để làm nguội đồ sắt, trong thùng có hơn nửa chừng nước lạnh ngả màu xanh. Trước thùng chính là cái đe sắt. Búa lớn dùng để rèn sắt, búa tạ, kìm sắt, búa con, móc lửa, kẹp lửa, cái hót rác bằng sắt, đều được chất đống ở phía trên lò rèn đã tắt lửa. Trên nền đất bùn, khắp phòng đầy rác sắt và những mảnh sắt vụn, bước chân giẫm lên nghe lạo xạo, nửa còn lại của căn phòng thì chất đầy than không khói dùng để rèn sắt.

Nghiêm Hân đưa mắt nhìn quanh căn phòng này, chẳng có chút thay đổi nào. Chỉ có điều ở giữa nhà xuất hiện thêm một cây cột to bằng miệng bát, chống đỡ lấy đà nhà của ngôi nhà tranh. Xà nhà đã bị cong võng, nếu không có cây cột này chống đỡ, mái nhà đã sụp xuống từ lâu rồi.

Nghe nói Nghiêm Hân chưa ăn tối, Nghiêm Thành Phân vội vàng gọi hai cô con gái là thứ năm, thứ sáu mang bát đũa ra, múc ớt ngâm cho cậu út ăn cơm.

Ngồi xuống vững vàng ở căn phòng bên phải, cởi chiếc áo tơi ướt sũng trên người ra, đặt chiếc túi da nhân tạo xuống, bưng bát cơm ngô hãy còn hơi ấm, nhìn bát ớt ngâm trên chiếc bàn vuông nhỏ, cùng đĩa trứng gà được xào riêng để đón anh đến, Nghiêm Hân không khỏi cảm thấy có chút xót xa, nhìn tình hình này, cuộc sống của gia đình thợ rèn họ Mã cũng chẳng khá hơn trước là bao.

Quả nhiên, nhân lúc anh ăn cơm, Nghiêm Thành Phân và cả nhà ngồi quây quần bên chiếc bàn nhỏ, kể cho anh nghe rằng ba người chị của cậu con trai thứ tư Mã Minh Cường lần lượt đã đi lấy chồng, trong nhà bớt đi ba người lao động có thể làm việc, cũng bớt đi ba cái miệng ăn. May mà cậu tư Mã Minh Cường sau khi tốt nghiệp cấp ba đã trở về nhà, sức lao động tốt, chống đỡ được một nửa cái gia đình, nếu không thì hai cô con gái thứ năm và thứ sáu dù tuổi cũng không còn nhỏ, nhưng con gái thì vốn chẳng gánh vác được việc gì, còn thằng út thì tuổi còn nhỏ, vẫn đang đi học, trong nhà vẫn phải chu cấp tiền cho nó.

Nỗi khó khăn trong cuộc sống của thợ rèn họ Mã và Nghiêm Thành Phân không cần nói ra thì Nghiêm Hân cũng nhìn ra được. Trang phục vá chằng vá đụp của thợ rèn họ Mã và Nghiêm Thành Phân thì khỏi phải bàn rồi. Hai cô con gái thứ năm và thứ sáu, một người mười tám mười chín tuổi, một người mười lăm mười sáu tuổi, tính ra đúng vào độ tuổi nên chải chuốt làm điệu, thế nhưng cũng mặc những bộ quần áo vá chằng vá đụp, chỉ có mái tóc được chải chuốt gọn gàng sạch sẽ là minh chứng cho việc chúng đã có lòng tự trọng, không còn là những cô nhóc suốt ngày la hét nữa. Cậu tư Mã Minh Cường vừa tròn hai mươi ba tuổi, Nghiêm Hân nhớ lại, hồi mới đến cắm chốt định cư, nó mới chỉ mười hai mười ba tuổi, đi học không chăm chỉ, chỉ biết đi chân trần, chui vào rừng bắt chim, trèo cây cao bắt trứng chim, lên sườn núi tìm hái những quả dại chua ngọt để ăn. Để bắt nó đi học, Nghiêm Thành Phân và thợ rèn họ Mã không biết đã dùng roi mây dạy dỗ nó bao nhiêu lần. Không ngờ sau này nó lại học hết cấp ba, điều này ở cái chốn thung lũng núi nghèo nàn hẻo lánh cũng được coi là một chuyện hiếm có rồi. Giờ đây, nó đã cao lớn vạm vỡ, còn cường tráng hơn cả thợ rèn họ Mã – người đã dùng búa rèn sắt cả đời. Mái tóc cắt ngắn ngủn, khuôn mặt đỏ hồng rạng rỡ, lông mày rậm mắt to, sống mũi cao miệng rộng, quả thực là một chàng thanh niên tuấn tú. Nghiêm Hân thầm kinh ngạc, không kìm được mà ngắm thêm mấy cái, chàng thanh niên đã lâu không gặp Nghiêm Hân nên có chút ngại ngùng, mặt đỏ bừng cả lên.

Ăn no bụng xong, Nghiêm Hân dùng khăn tay lau khóe môi vì cay mà tê rát, ngẩng mặt lên hỏi Mã Minh Cường:

"Em có muốn thi đại học không?"

"Thi không đậu." Chàng thanh niên trả lời rất dứt khoát, mặt cũng không đỏ lên.

"Còn thi đại học gì chứ, học cấp ba mà tôi thấy nó cứ như bà cụ gánh đá, mệt đến mức suýt ngã quỵ." Nghiêm Thành Phân liếc xéo con trai một cái, dùng giọng điệu xót xa nói: "Năm đó chúng tôi đánh nó, cậu ở bên cạnh khuyên can, tặng nó một cuốn từ điển, giảng cho nó nghe đạo lý học tập để tiến bộ, nó lại nghe thật đấy. Sau khi cậu đi, nó học hành chăm chỉ hẳn, thầy cô cũng không đến tai chúng tôi để phàn nàn những lời khó nghe nữa. Nghĩ lại thì cũng thú vị, nó lại đâm ra mê đọc sách. Cách đây không lâu ra thị trấn huyện có việc, móc ra mấy hào tiền mua một cuốn sách chữ, tôi bảo nó đúng là chịu chi, nó bảo trong cuốn sách chữ đó có bài viết của cậu đấy! Cậu đúng là làm nên sự nghiệp rồi đấy. Út à, chị từng nghe Minh Cường đọc bài viết của cậu rồi, cậu đừng chỉ viết chuyện thanh niên trí thức không thôi, hãy viết cả về chúng tôi nữa chứ! Những người ở xó núi nghèo như chúng tôi mà cũng giống như những gì báo chí thổi phồng, thì có lẽ chị đã chẳng phải mang ớt ngâm ra để đãi cậu rồi chứ?"

Nghe những người phụ nữ không biết chữ trong sơn trại nói chuyện thì lúc nào cũng thế này. Câu trước chưa nói hết, đã chuyển sang câu khác rồi, thế nhưng Nghiêm Hân đã lâu không được nghe những lời như thế, vẫn cảm thấy vô cùng gần gũi. Mã Minh Cường giống như đang giải thích cho lời mẹ mình nói, cậu cúi đầu lục lọi trong một chiếc rương gỗ lấy ra hai cuốn sách, một cuốn là cuốn từ điển dày cộp như cục gạch, một cuốn là tạp chí có đăng truyện ngắn của Nghiêm Hân. Bìa cuốn từ điển đã bị quăn mép, bìa tạp chí cũng dính đầy những dấu tay đen sì, thế nhưng Nghiêm Hân chỉ nhìn thoáng qua là nhận ra ngay. Anh cảm thấy vô cùng ấm lòng và an ủi, chuyện nhỏ nhặt tặng cuốn từ điển ngày trước, anh đã sớm quên bẵng đi rồi; còn việc đăng truyện ngắn trên tạp chí, đối với anh hiện tại cũng là chuyện hết sức bình thường. Thế nhưng ở nơi đây, ở cái chốn thung lũng núi nghèo hẻo lánh này, nơi ngày xưa anh từng cắm chốt định cư, gia đình này vẫn nhớ đến anh, vẫn giữ gìn cuốn từ điển của anh, vẫn mua cuốn tạp chí có đăng truyện của anh, đây là điều mà anh hoàn toàn không ngờ tới. Hồi còn cắm chốt định cư, anh đã cảm nhận sâu sắc rằng những người nông dân nghèo khổ như thợ rèn họ Mã ở sơn trại rất chất phác, chính trực và rất trọng tình nghĩa, và bây giờ anh càng cảm thấy điều đó là sự thật.

Có lẽ Nghiêm Thành Phân đã nhận ra tâm tư của Nghiêm Hân, nên mới thận trọng cất tiếng hỏi:

"Út à, cậu về chuyến này là vì việc công hay việc tư thế?"

Nghiêm Hân đăm đăm nhìn Nghiêm Thành Phân, nhận ra Nghiêm Thành Phân đã già đi rồi, già hơn nhiều so với những người phụ nữ thành phố ở cùng độ tuổi với cô ấy. Dù sao thì cô ấy cũng là phụ nữ, cách đặt câu hỏi uyển chuyển hơn thợ rèn họ Mã rất nhiều. Nghiêm Hân biết rằng, chủ đề chẳng mấy chốc sẽ chuyển sang chuyện của Trịnh Tuyền. Anh vừa đáp lời, vừa thầm tính toán trong lòng xem nên giải thích với gia đình này thế nào về lý do tại sao anh lại đến tìm Trịnh Tuyền:

"Vừa vì việc công mà cũng vừa vì việc tư."

"Việc công gì thế?" Thợ rèn họ Mã hứng thú hỏi.

"Đến đây để xem xét, tìm kiếm một vài con người và sự việc để viết tiểu thuyết." Nghiêm Hân cố gắng giải thích một cách dễ hiểu nhất.

"Thế còn việc tư?" Nghiêm Thành Phân lại tiếp lời hỏi.

Nghiêm Hân cảm thấy khó trả lời. Anh nuốt nước bọt một cái: "Là thế này, tôi muốn tìm Trịnh Tuyền để nói chuyện... cái này... cô ấy..."

Nghiêm Thành Phân cắt ngang lời nói ấp úng của Nghiêm Hân, nói: "Mọi người trong trại lúc chạng vạng đều đang truyền tai nhau rằng cậu muốn cưới cô ấy, có chuyện này thật à?"

Mặc dù ánh đèn điện trong sơn trại mập mờ yếu ớt, nhưng mặt Nghiêm Hân đỏ bừng lên thì thợ rèn họ Mã vẫn nhìn rõ, ông chen vào nói:

"Cứ trò chuyện với chị mình đi, đều là người một nhà cả mà."

Làm sao để giải thích cho gia đình này hiểu rõ cái hành vi bị người ta coi là vô cùng bất thường của anh đây? Mối quan hệ giữa anh và gia đình này không giống như mối quan hệ thông thường giữa thanh niên trí thức và hộ nông dân kết thân, họ từng cùng nhau hoạn nạn qua bao năm tháng, không có chuyện gì là không thể giấu nhau. Thế nhưng, cách biệt đã nhiều năm, lại thêm việc gia đình này dẫu sao cũng chỉ là những người nông dân ở vùng núi hẻo lánh, liệu họ có thể hiểu được sự biến đổi tâm lý của anh không? Liệu họ có thể hiểu được tình cảm đau đớn mà anh đã chôn giấu sâu thẳm trong nội tâm suốt bao nhiêu năm qua không?

Anh mím chặt môi, trầm ngâm một lúc, cúi đầu nhẹ nhàng, không nhìn ai cả mà nói: "Đúng vậy. Tôi đã trải qua một thời gian rất dài suy ngẫm, mới nhận thức được rằng Trịnh Tuyền là một vật hy sinh, là vật hy sinh của lịch sử..." Nghiêm Hân há miệng định nói tiếp nhưng lại thôi, anh nhận ra mình nói nghe có vẻ văn vẻ quá, nói những lời thế này thì gia đình thợ rèn họ Mã tuyệt đối không thể nào hiểu được. Anh ngước mi mắt lên, liếc nhìn gia đình này hai cái, phát hiện ra tất cả mọi người lớn nhỏ trong nhà đều mở to hai mắt, dồn hết tâm trí lắng nghe anh nói. Anh nhíu chặt mày lại, rồi tiếp tục bổ sung: "Nói tóm lại, cô ấy sống quá khổ cực. Còn tôi, chỉ cần, chỉ cần nghĩ đến việc Trịnh Tuyền phải sống những ngày tháng như thế này ở Sa Lợp Trại, thì trong lòng, trong lòng..."

Nghiêm Thành Phân gật đầu thật mạnh để tỏ ý hiểu những gì Nghiêm Hân chuẩn bị nói tiếp, cô thở dài một tiếng rồi nói:

"Đúng vậy đấy, nếu Trịnh Tuyền cứ tiếp tục bị kéo lê ở Sa Lợp Trại này, thì sẽ còn thảm hại hơn cả nhà chúng ta nữa! Những năm trước, coi chúng ta như kẻ thù giai cấp. Đến khi đánh đổ 'Bè lũ bốn tên', thì cái cô thanh niên trí thức tiên tiến Trịnh Tuyền hồi đó bỗng chốc trở thành kẻ thù. Lôi cô ấy đi đấu tố, ở đại đội Liên Bình giáp ranh với trại vẫn chưa ăn thua, lại còn lôi đến cái đài cao ở công xã Bá Lão để đấu tố, đấu tố xong lại còn mang đi diễu phố. Một con người lành lặn tốt đẹp, cứ thế mà bị hủy hoại. Mỗi lần nhìn thấy cô ấy, em lại thấy ánh mắt cô ấy cứ trân trân đờ đẫn, trông như muốn nhảy giếng, lại giống như muốn nhảy sông. Họa suýt nữa làm em sợ chết khiếp, phải gọi hai đứa con gái là thứ năm, thứ sáu len lén đi theo sau cô ấy suốt mấy ngày liền đấy!"

Tình hình này Chu Phúc Linh chưa từng kể cho Nghiêm Hân nghe, và Nghiêm Hân cũng chưa từng nghe bất kỳ ai khác nhắc đến. Nghe Nghiêm Thành Phân nói vậy, tim anh càng thắt chặt lại hơn.

Thợ rèn họ Mã ở bên cạnh xua tay ngăn vợ mình kể tiếp những chuyện đau lòng này. Ông chen ngang nói:

"Còn nhắc lại những chuyện đó làm gì nữa? Qua cả rồi! Bây giờ điều quan trọng nhất là phải hỏi Nghiêm Hân, ý chú đã quyết định xong chưa? Quyết định rồi thì chúng ta cùng đi với chú, đến tìm Trịnh Tuyền nói chuyện một lần nữa! Có chúng ta đi cùng, cô ấy không đến mức đuổi chú về đâu!"

Cậu út à, nếu để chị nói, chú mà thực sự có cách, cứu được Trịnh Tuyền ra ngoài là được rồi. Còn chuyện cưới cô ấy ấy à..." Nghiêm Thành Phân lại thẳng thừng nêu lên ý kiến của mình, "Không phải chị bênh chú đâu, nhưng chú mà cưới cô ấy thì thiệt thòi quá lớn. Chú còn chưa kết hôn, vẫn là một chàng trai tân, trong khi cô ấy đã lấy chồng qua một đời chồng rồi, lại còn đang vướng bận một đứa con nữa, chú đã suy nghĩ kỹ càng chưa đấy?"

Bàn luận về một chủ đề như thế này, đối với Nghiêm Hân mà nói, suy cho cùng vẫn quá sức khó xử, mặc dù thợ rèn họ Mã và Nghiêm Thành Phân đều đứng ở lập trường của anh để suy tính vấn đề, nhưng anh vẫn cảm thấy vô cùng ngượng ngùng. Anh cười khổ một tiếng rồi nói:

"Chị ơi, những điều này em đều nghĩ qua hết rồi, không làm thế này, lòng em không tài nào yên ổn được, mọi chuyện chỉ đơn giản là vậy thôi. Này anh cả, ban nãy anh đuổi theo ra tận ngoài trại, cái vụ trộm hộp sắt của kế toán rốt cuộc là có chuyện gì thế ạ?"

Câu nói sau này rõ ràng là chủ đề được cố tình chuyển hướng đi, không muốn bàn về chuyện của Trịnh Tuyền nữa. Thợ rèn họ Mã và Nghiêm Thành Phân đều hiểu rõ điều đó. Thợ rèn họ Mã mang đầy vẻ thâm sâu tiếp lời:

"Có lẽ, đây lại là một chuyện tốt đấy chứ!"

"Chuyện tốt ư?" Nghiêm Hân có chút khó hiểu.

"Trên cuốn sổ sách của tên kế toán đó, ghi lại những con số tiền mồ hôi nước mắt của quần chúng bị những kẻ mỏ quạ nuốt chửng đấy!" Thợ rèn họ Mã nhỏ giọng ghé sát vào tai Nghiêm Hân nói.

Nghiêm Hân nghiêng nửa khuôn mặt sang hỏi: "Ý anh là, kế toán La Thế Hồng tham ô ư?"

"Này, cái tên này ấy mà, là cái kiểu người dắt trâu thì không chịu đi, mà ma dắt thì run bần bật. Bảo hắn tham ô thì tôi thấy hắn vẫn chưa dám đâu. Tên rùa con này gan nhỏ, làm việc xưa nay vẫn cẩn trọng, lao lực trong nhà lại khỏe, số lượng lớn thì hắn tuyệt đối không dám động đến đâu." Thợ rèn họ Mã xòe một bàn tay đầy những vết chai sần ra, đếm từng ngón tay nói, "Cán bộ nông thôn mà, thụtéc chén một hai trăm, cái đó không gọi là tham ô, là chuyện thường ngày ở huyện, La Thế Hồng cũng chỉ có ngần ấy con số thôi."

“Thế sao anh lại bảo…”

Lần này thợ rèn họ Mã không lập tức tiếp lời Nghiêm Hân, mà chỉ quay đầu lại, bĩu môi về phía vợ mình. Nghiêm Thành Phân liền gọi hai cô con gái, kéo tay đứa con thứ bảy, khuyên Nghiêm Hân đi nghỉ sớm đi, bốn mẹ con liền kéo nhau sang căn phòng bên trái để ngủ. Trong căn phòng bên phải lúc này chỉ còn lại ba người gồm bố con thợ rèn họ Mã và Nghiêm Hân. Thợ rèn họ Mã cười ha hả nói:

"Nào, chúng ta cũng lau mặt rửa chân, nằm lên giường rồi thong thả tâm sự. Có rất nhiều chuyện muốn hỏi cậu đấy!"

Ba người rửa mặt rửa chân xong, bên cạnh chiếc giường đôi được ghép thêm một tấm ván giường rộng rãi, thế là họ tựa lưng vào thành giường nằm xuống.

Bên ngoài trời vẫn đang mưa, ở phần rãnh mái hiên phía sau căn nhà tranh, thỉnh thoảng lại vang lên tiếng giọt nước rơi khô khốc, đơn điệu. Khu rừng trúc phía sau nhà bị gió mưa thổi lắc lư phát ra tiếng "xào xào".

Không đợi Nghiêm Hân hỏi thêm, thợ rèn họ Mã quay mặt về phía Nghiêm Hân, hạ thấp giọng xuống, mang theo một chút phấn khích nói:

"Ý tôi là, trong cái hộp sắt của tên kế toán chứa toàn bộ sổ sách hắn ghi chép. Từ lúc bắt đầu gặt lúa thu hoạch ngô đến nay, đám thanh niên như thằng Minh Cường đã nháo nhác đòi kiểm tra sổ sách. La Thế Khánh sợ lộ ra chuyện số tiền mồ hôi nước mắt mà bọn chúng nuốt chửng, làm sao mà đồng ý cho được. Xã viên khắp trong trại ước tính, ba tên rùa con La Thế Khánh, Hoàng Văn Phát, và con "đuôi bám" La Thế Tường ít nhất cũng tham ô từ ba đến bốn nghìn tệ, mà đó mới chỉ là những con số có thể tra ra được trên sổ sách. Chỉ cần lật tẩy chuyện này ra, đám cán bộ này sẽ không thể tiếp tục làm việc được nữa, ở Sa Lợp Trại có thể tiến hành bầu cử lại từ đầu. Đám thanh niên như thằng Minh Cường muốn từ năm tới sẽ buông tay ra làm một phen, để có thể lấp đầy cái bụng của mọi người chứ!"

Nghe nói vậy, Nghiêm Hân mới nhận ra rằng hóa ra cái Sa Lợp Trại nhỏ bé này vốn không phải là một vùng nước lặng như tờ, mà nó cũng đang nung nấu một cuộc cải cách và đấu tranh đấy chứ!

"Cậu út ơi, nói cho cậu biết nhé," Mã Minh Cường – người từ nãy đến giờ vào nhà vẫn không hề hé răng nửa lời – lúc này chen vào nói, "Thằng con trai La Thế Đức của nhà La Thế Hồng là bạn cùng lớp với cháu, chơi thân với nhau đến mức hứa sinh cùng năm chọc chung một lỗ. Nó từ lâu đã vẫn luôn vận động bố nó giao sổ sách ra rồi, nhưng La Thế Hồng chết cũng không chịu làm. Chuyện tối nay cháu đoán chắc là thằng Đức thừa lúc bố nó không có nhà, ôm cái hộp sắt chuồn ra ngoài rồi. Mấy hôm trước cháu đã dặn dò nó từ sớm là đừng có làm thế, sổ sách khóa trong hộp sắt rồi, không sợ bố mày không giao ra đâu, người ta rồi cũng sẽ thay đổi mà! Hơn nữa, thời buổi này đã khác với những năm trước rồi, dẫu cho nhóm La Thế Khánh kia có hung hăng đến đâu, thì cũng biết thế giới bên ngoài xó núi này đang thay đổi, bọn chúng không dám làm càn làm quấy nữa đâu.

Nào ngờ, thằng Đức nó không nghe lời, vẫn làm như thế. Cứ làm như thế này, chúng ta lại thành ra bị động rồi."

Nghiêm Hân chăm chú lắng nghe Mã Minh Cường nói, giọng điệu của cậu ấy bình thản điềm tĩnh nhưng rất đầy sự tự tin, một đoạn nói chuyện ngắn ngủi cũng đã cho thấy cậu ấy là người có tầm nhìn, có trình độ. Xem ra, chàng thanh niên này còn chững chạc và trưởng thành hơn so với độ tuổi thực tế của mình. Nghiêm Hân biết rằng, nhóm cán bộ ở Sa Lợp Trại này bình thường cấu kết với nhau rất chặt chẽ, bên dưới thì áp bức người dân lao động, bên trên thì thông đồng một khí với cán bộ đại đội, công xã. Những năm tháng anh cắm chốt ở đây, năm nào cũng nghe nói trước khi chia hoa lợi đều phải kiểm tra sổ sách, công xã còn cử cán bộ ngân hàng hoặc hợp tác tín dụng xuống cùng kiểm tra. Thế nhưng những vị cán bộ đó vừa xuống đến nơi là đã bị cái đám La Thế Khánh kia vây chặt lấy, nhà này kéo đi ăn cơm, nhà nọ mời uống rượu, lúc đi về còn phải biếu thêm một giỏ trứng gà, mấy con gà sống, gọi là đã thanh tra sổ sách xong xuôi, nước trong vắt trắng tinh, nhưng thực chất tình hình bên ngoài ra sao thì chẳng ai hay biết. Xem ra, đã ba năm kể từ khi "Bè lũ bốn tên" bị lật đổ, tình trạng này vẫn chưa thay đổi. Những thanh niên như Mã Minh Cường không thể nhịn được nữa, nhất định phải tự mình ra tay kiểm tra sổ sách, tâm trạng đó hoàn toàn có thể hiểu được. Nghĩ đến những điều này, anh ngồim dậy nói:

"Nhóm La Thế Khánh đó, nếu không bứng gốc chúng đi thì Sa Lợp Trại sẽ chẳng thể thay đổi được bộ mặt đâu. Bọn chúng chiếm giữ một bầu trời, cứ lộng quyền làm càn thì sẽ càng ngày càng giàu lên, còn người dân bình thường thì sẽ ngày càng nghèo đi..."

"Nói như vậy, việc bọn Minh Cường làm là đúng phải không ạ?" Thợ rèn họ Mã giật mình ngồi phắt dậy, cất giọng đầy phấn khởi hỏi.

Nghiêm Hân trả lời với giọng điệu quả quyết: "Đúng!"

Mã Minh Cường lật người cũng ngồi dậy, đối mặt với Nghiêm Hân, mang theo giọng điệu thỉnh giáo nói:

"Cậu út, cậu xem thử bọn cháu nghĩ vậy có đúng không nhé? Cách đây ít lâu, cháu ra chợ huyện có việc, chính là lần mua được cuốn tạp chí có đăng truyện của cậu ấy, nghe mấy bạn học ở huyện kể lại rằng, trung ương có cấp một khoản kinh phí đặc biệt để trợ giúp các đội sản xuất nghèo đói trong tỉnh chúng ta, bạn học của cháu nhìn thấy bảng thống kê thì Sa Lợp Trại cũng có phần. Cháu nghe xong liền suy nghĩ trong đầu, La Thế Khánh không cho chúng ta kiểm tra sổ sách, chúng ta cũng không sợ, sẽ hẹn gã mọi người trong trại, đến phản ánh với Triệu Thực Như của công xã rằng chúng ta không tin tưởng đám cán bộ đó, khoản tiền đặc biệt này nếu được cấp về đội, phải mời người chuyên trách khác chịu trách nhiệm bảo quản ghi chép sổ sách. Đồng thời, chúng ta sẽ học theo cách làm của nơi khác, chia ruộng đất thành từng mảnh, gắn liền với sản lượng, chia nhóm chia hộ ra làm việc, làm nhiều thưởng thêm, giảm sản lượng thì bồi thường, đối với cái đám năm mùa chẳng động tay động chân như Hoàng Văn Phát, La Thế Khánh, con "đuôi bám" La Thế Tường kia, để xem bọn chúng còn dám vung tay lêu lổng nữa không? Không làm việc, không làm việc thì để bọn chúng húp gió tây bắc mà sống. Cứ làm thế này, lợi ích cá nhân của xã viên gắn liền với lao động, con người sẽ có ý thức trách nhiệm, làm việc mới có hứng thú. Cháu dám đảm bảo, qua một năm, Sa Lợp Trại tuyệt đối sẽ không còn ai bị chết đói nữa. Chỉ là... chỉ là... cậu út, cháu vẫn chưa chắc chắn lắm, làm thế này rốt cuộc có được không ạ?"

Một bài toán khó có tính phổ biến lại mang tính chính sách vô cùng cao đang bày ra trước mắt Nghiêm Hân. Anh cảm thấy vô cùng khó trả lời, bản thân mình từng làm thanh niên trí thức ở nông thôn mấy năm, hiểu rất rõ nỗi khổ cực của người nông dân, về các văn bản chính sách nông nghiệp, anh cũng lắng nghe chăm chú hơn người thành phố bình thường một chút. Tuy nhiên, anh chưa từng tận mắt nhìn thấy cách làm cụ thể ra sao, trầm ngâm một lát, anh trả lời một cách mơ hồ lấp lửng:

"Sau Hội nghị Trung ương toàn thể lần thứ ba, Trung ương đã điều chỉnh chính sách kinh tế nông thôn, cho phép một bộ phận khu vực, một bộ phận nông dân làm giàu trước. Đề xướng tư tưởng giải phóng, buông tay ra mà làm. Thế nhưng, giống như cái cách mà các em dự tính ấy, có chút giống với hình thức khoán sản phẩm đến hộ gia đình, thế thì tôi không dám chắc là có được phép làm hay không nữa..."

"Tại sao lại không cho phép làm chứ? Nếu không cho phép làm, thì chỉ có cách như lời cậu nói, chúng ta sẽ ngày càng nghèo đi thôi!" Mã Minh Cường tuy nói chuyện vẫn rất bình tĩnh, nhưng trong giọng điệu lại mang theo chút ấm ức bất bình: "Cậu út, cậu từng ở lại đây rồi, cậu hiểu mà, Sa Lợp Trại nghèo lắm, nghèo quá rồi! Bọn cháu không muốn ăn cơm đại oa phạn (nồi cơm chung), muốn vứt bỏ cảnh nghèo đói đi thì chẳng lẽ cũng không được phép sao?..."

Trong đêm mưa, từng câu từng chữ của Mã Minh Cường rơi vào lòng Nghiêm Hân, khiến anh cảm sâu sắc rằng, thế hệ nông dân mới được học hành như Mã Minh Cường, so với thế hệ nông dân đời trước như thợ rèn họ Mã, La Đức Tiên thì quả thực hoàn toàn khác biệt. Bọn họ có văn hóa, có tư tưởng, có khao khát thay đổi bộ mặt nghèo nàn lạc hậu. Còn thợ rèn họ Mã, La Đức Tiên và những người khác, bởi vì sự bóc lột của xã hội cũ, bởi vì tâm lý biết ơn đối với xã hội mới, bởi vì đã quen với việc phục tùng đội trưởng như La Thế Khánh, cho dù bọn họ có thể nhận ra những vấn đề cấp bách cần giải quyết ở nông thôn hiện tại, thì cũng không dám đường đường chính chính nói ra giống như Mã Minh Cường.

Lắng nghe những lời của Mã Minh Cường, máu trong người Nghiêm Hân đang sục sôi, ào ạt dâng trào lên đại não. Anh mang theo giọng điệu khâm phục nói:

"Minh Cường, đứng từ góc độ tình cảm cá nhân mà nói, tôi hoàn toàn tán thành suy nghĩ của các em. Mặc dù tôi không dám đảm bảo bản thân mình có nắm chắc chính sách nông nghiệp hay không, nhưng tôi dám đảm bảo, sau này tuyệt đối sẽ không vì em làm thế mà có bất kỳ ai đến gây phiền phức cho em đâu. Trung ương có chính sách rồi, sau này sẽ không tiến hành phê phán đấu tố nữa, càng không có chuyện lôi đi diễu phố, đội mũ chóp cao!"

"Cậu út, có câu nói này của cậu, cháu nhất định sẽ làm đến cùng!" Mã Minh Cường hào hứng xoa xoa hai bàn tay, mỉm cười nhỏ giọng nói, "Cháu không cầu lập công lao gì sất, chỉ cần không bị đấu tố, cháu chỉ cầu mong sao mọi nhà ở Sa Lợp Trại đều có thể được ăn no bụng, bán đi số lương thực dư thừa là được rồi!"

Thợ rèn họ Mã xích cái đầu lại gần bả vai Nghiêm Hân, kéo kéo chiếc áo len mỏng của Nghiêm Hân, vừa mang vẻ khoe khoang lại vừa có chút lo lắng nói:

"Nghiêm Hân à, nó không nói phét đâu, trong số hàng chục thanh niên trai tráng ở Sa Lợp Trại, nó thực sự có chút uy tín đấy, cứ hô lên một tiếng là có rất nhiều người hưởng ứng theo ngay!"

"Cứ làm đi!" Nghiêm Hân gật đầu. "Anh cả à, em nói thẳng không giấu giếm gì anh cả, tuy rằng chưa từng nhìn thấy văn bản, nhưng em từng nghe người ta kể lại rằng, ở những vùng sâu vùng xa nghèo khó, việc làm chút ít hình thức khoán sản phẩm đến hộ gia đình cũng là được phép."

“Hây, thực sự có câu nói này cơ à, Minh Cường, thế thì em cứ làm đi!” Thợ rèn họ Mã cất cao giọng, vỗ mạnh một cái rõ kêu, lảnh lót nói: “Chỉ cần không phạm pháp, lo cho cái bụng được ấm cái đã rồi tính tiếp!”

Thợ rèn họ Mã thật đáng thương. Ông sống ở vùng núi sâu hẻo lánh, ngoài việc trồng trọt một ít ruộng đất ra, thì cả đời chỉ biết đến cái cuốc cái liềm. Những chiếc liềm cái cuốc mà ông rèn trong suốt cuộc đời này, cộng lại chẳng biết đã vỡ lật bao nhiêu thửa ruộng mảnh nương, thế nhưng năm nay ông đã năm mươi sáu năm mươi bảy tuổi rồi, yêu cầu duy nhất mà ông đưa ra, lại chỉ đơn giản là được ăn no bụng... Nghiêm Hân rơi vào trầm tư.

Đột nhiên, từ con đường trong trại truyền đến một hồi tiếng chó sủa "gâu gâu gâu", tiếp theo đó, một đôi chân giẫm lên con đường đá ẩm ướt trong trại, phát ra tiếng lộp cộp bước thẳng đến trước cửa nhà thợ rèn.

Ba người trên giường đều nghe thấy âm thanh này, bóng dáng đang ngồi của ba người khẽ động đậy, nghiêng tai chăm chú lắng nghe. Từ phía xa đầu kia con đường trong trại, truyền đến tiếng mắng chửi ác độc của một người nào đó:

"Mày chạy đi, mày chạy đi, mày có chạy thì ông cũng đánh gãy giò mày!"

Nghiêm Hân dùng hai tay túm chặt lấy thành giường, hạ thấp giọng hỏi: "Có phải là cái tên La Thế Đức trộm hộp sắt đã trốn về trại rồi không?"

Lời dứt câu, trên cánh cửa gỗ nhà thợ rèn vang lên từng hồi tiếng đập thình thịch dồn dập, đi kèm theo đó là tiếng gọi khẽ của một người con gái:

"Minh Cường, Minh Cường, mau mở cửa đi! Mau đến cứu em với!"

Nghiêm Hân còn chưa phân biệt được đây là giọng của ai, thì Mã Minh Cường đang ngồi trên giường đã khoác áo bước xuống giường, lao vút đi như một cơn gió vào căn phòng giữa dùng làm phân xưởng rèn sắt, rút then cửa ra.

"Nhanh lên, mau cài then cửa lại!" Rõ ràng là cô gái đã bước vào nhà, đang hốt hoảng thúc giục.

Nghiêm Hân nghe thấy tiếng đóng then cửa, lại nghe thấy đoạn đối thoại nho nhỏ giữa Minh Cường và cô gái đó:

"Đêm hôm khuya khoắt thế này, em xông đến đây làm gì?"

"Tiêu đời rồi anh ơi! Minh Cường, chuyện của hai chúng ta đã bị bố em phát hiện rồi. Tối nay, La Thế Khánh và La Thế Tường đi cùng với bố em, ép cứng ngắc bắt em phải cắt đứt quan hệ với anh, em không chịu, bố em chuẩn bị nhốt em trong nhà, còn nói là muốn treo cổ em lên xà nhà, dùng nước phân tưới lên người, để em phải mang tiếng xấu suốt cả cuộc đời! Em không còn cách nào khác, đành viện cớ đi tiểu tiện, rồi ba chân bốn cẳng chạy trốn ra đây. Anh bảo phải làm sao bây giờ, em không thể quay về nhà được nữa rồi!"

"Đừng lo lắng, tối nay cứ tạm nghỉ ở nhà anh đã, ngày mai rồi tính tiếp cách khác."

Trong lúc hai người thanh niên đang trò chuyện ở căn phòng giữa, thợ rèn họ Mã và Nghiêm Hân cũng đã mặc quần áo bước xuống giường, thợ rèn họ Mã vừa định bước ra đón, thì bên ngoài nhà lại vang lên một loạt tiếng bước chân hỗn tạp, kèm theo tiếng một con chó sủa rồ dại "gâu gâu".

"Cái con ranh con này chạy đi đâu mất rồi?" Đây là giọng của Hoàng Văn Phát, Nghiêm Hân nghe ra rồi.

"Nó còn có thể chui đi đâu được chứ? Chạy theo hướng này, chắc chắn là đã vào nhà thợ rèn họ Mã rồi." Đây là giọng của tay thủ quỹ lùn tịt La Thế Tường, Nghiêm Hân cũng nhận ra.

La Thế Khánh tức giận quát lớn: "Đập cửa cho tao!"

Lời vừa dứt thì tay cũng tới, chẳng biết là dùng bàn tay hay nắm đấm, nện vào hai cánh cửa gỗ mỏng manh của nhà thợ rèn nghe rầm rầm như sấm nổ.

Bên ngoài vừa có tiếng động, cô gái đang nói chuyện với Minh Cường liền lách người bước vào căn phòng nơi Nghiêm Hân và thợ rèn họ Mã đang ở. Nghiêm Hân thoáng nhìn thấy một cô gái cao ráo bước vào, không nhận ra cô ấy là cô con gái nào trong nhà Hoàng Văn Phát, dẫu sao thì cũng đã mấy năm rồi, hơn nữa nhà Hoàng Văn Phát toàn là con gái, cô ấy là người con thứ mấy nhỉ?

Cô gái có chút ngượng ngùng cười nhạt với Nghiêm Hân, vội vàng trốn ra sau lưng thợ rèn họ Mã, Nghiêm Hân bước phắt một bước đến gần cửa, đóng cửa ngăn giữa phòng lại.

Ở căn phòng giữa, Mã Minh Cường đã mở cửa, vài luồng ánh sáng đèn pin chiếu rọi vào trong, Hoàng Văn Phát, La Thế Khánh và con "đuôi bám" La Thế Tường ùa cả vào trong, miệng la hét inh oét:

"Hoàng Huy trốn ở đâu rồi?"

"Mã Minh Cường, giao con gái tao ra đây!"

"Mày mà không biết điều, tao lấy một sợi thừng trói xừ mày lại, mang đi diễu phố cả hai đứa chúng mày bây giờ!"

Đợi bọn chúng la hét xong một hồi, Mã Minh Cường điềm nhiên hỏi:

"Đêm hôm khuya khoắt thế này, rốt cuộc các người muốn làm gì?"

"Tìm người, tìm con gái tao Hoàng Huy!" Hoàng Văn Phát cộc lốc quát lớn.

"Ông tìm Hoàng Huy à," Mã Minh Cường lạnh lùng đáp: "Thế thì tôi có thể nói cho ông biết, cô ấy không ở đây đâu."

"Đuôi bám" La Thế Tường giậm chân một cái: "Mã Minh Cường mày nói bừa, tao tận mắt nhìn thấy nó trốn chạy sang đây mà!"

"Hì hì, 'đuôi bám' à, mày có khi uống phải nước tiểu ngựa rồi nên hoa mắt nhìn gà hóa cuốc đấy chứ gì!" Mã Minh Cường điềm tĩnh nói, "Lúc các người đập cửa, tôi vẫn đang nằm trên giường nói chuyện phiếm cơ mà!"

"Đừng đôi co với nó nữa, lục soát cho tao!" La Thế Khánh quát mắng Mã Minh Cường.

"Lại cái ma quỷ gì thế này?" Tiếng tranh cãi rõ ràng đã làm kinh động đến Nghiêm Thành Phân, bà mở cửa căn phòng bên trái đi ra hỏi, "Nhà ông Hoàng Văn Phát mất con gái, tìm đến tận cửa nhà tôi làm gì?"

"Chính là con trai bà, dụ dỗ con gái tôi!" Hoàng Văn Phát tức giận đến mức nổi đóa la làng, "Cóc ghẻ mà đòi ăn thịt thiên nga!"

"Hừ, miếng thịt thiên nga hiếm có quá nhỉ!" Nghiêm Thành Phân đốp chát lại, "Hoàng Văn Phát, tôi nói rõ ràng cho ông nghe trước mặt mọi người ở đây luôn đấy, con gái ông có thực sự muốn gả vào nhà tôi, tôi còn chả thèm nữa là đằng khác!"

Câu nói đó rõ ràng đã chặn họng Hoàng Văn Phát khiến ông ta á khẩu, ông ta không hậm hực lên tiếng nữa, chỉ trừng mắt nhìn trân trân. La Thế Khánh nghiêm giọng quát:

"Cãi cọ lôi thôi nhiều thế làm gì, có người hay không, cứ lục soát rồi hẵng hay."

Mã Minh Cường xua tay nói: "Xin lỗi đội trưởng, nhà tôi có khách, không cho các người lục soát!"

"Á chà, mày đúng là cái thằng Mã Minh Cường khó nhằn thật đấy nhỉ!" La Thế Khánh kéo dài giọng nói, "Tao không có thời gian đôi co cãi lý với mày đâu, phải giữ lại nước bọt để dưỡng sức đấy! Nói thẳng toẹt ra với mày luôn, mày cho lục hay không cho lục?"

“Lời tôi nói ra là tính toán chắc chắn rồi, không cho!”

"Được, thằng nhãi con mày dứt khoát thế, tao còn dứt khoát hơn! Mày mà không cho lục, tao sẽ đập cửa, đập nát cửa ra, mày đừng trách tao không nói lý lẽ!" La Thế Khánh nhe răng trợn mắt đe dọa.

"Ha ha, đội trưởng, chỉ sợ tôi đây không đồng ý ấy chứ!" Mã Minh Cường điềm tĩnh vỗ ngực nói.

Trận cãi vã ồn ào này đã sớm đánh thức đám láng giềng xung quanh rồi, những kẻ thích xem náo nhiệt còn đội cả nón tơi, khoác thêm áo ngoài, chen chúc đến trước cửa nhà thợ rèn để ngóng trông. Trong một khung cửa chen chúc tới hơn chục cái đầu.

Mọi người đang đứng quan sát, La Thế Khánh càng trở nên hung hãn hơn, hắn ta ra vẻ uy quyền hét lớn: "Được lắm, Mã Minh Cường, mày dan díu với Hoàng Huy, xúi giục nó trốn khỏi nhà bí thư đại đội, là tác phong kiểu gì hả? Hôm nay bọn tao đến tìm người, mày còn bao che giấu giếm không cho lục soát nhà! Mày đúng là coi trời bằng vung rồi! Thế Tường, mày mau đi gọi mấy người đến đây, trước tiên trói cái thằng Mã Minh Cường lại cho tao, rồi hãy lục soát nhà nó!"

"Đuôi bám" La Thế Tường nhanh nhẹn đáp một tiếng, luồn lách như một con chó chui ra khỏi cánh cửa đang chen chúc mười mấy con người.

"Minh Cường, con cứ để mặc bọn chúng lục soát đi, cản trở làm gì chứ?" Nghiêm Thành Phân quay sang khuyên nhủ con trai.

Mã Minh Cường hoàn toàn không sợ hãi chút nào, nghiến răng nói: "Con mặc cho bọn họ trói, chứ quyết không cho phép lục soát!"

"Thế thì mày cứ đợi đấy, xem tao trị được mày không!" La Thế Khánh cười lạnh lùng nói.

Cảnh tượng này khiến cho căn phòng giữa và phòng trong bên phải chìm trong bầu không khí vô cùng căng thẳng. Khuôn mặt của cô gái Hoàng Huy theo từng câu đối thoại bên ngoài vọng vào, lúc thì chuyển sang xanh ngắt, lúc lại tái mét. Nét mặt của thợ rèn họ Mã cũng có chút bất an, chốc chốc lại đưa mắt nhìn về phía Nghiêm Hân.

Thân hình Nghiêm Hân tựa vào cánh cửa, đôi mắt mở to sáng rực, chăm chú lắng nghe cho đến hết đoạn đối thoại này, anh vội vàng làm hai động tác tay với thợ rèn họ Mã, chỉ tay về phía cửa sau nhà thợ rèn, ra hiệu cho ông ấy để Hoàng Huy trốn ra khu rừng trúc ở cửa sau trước đã. Thợ rèn họ Mã và Hoàng Huy vừa khẽ khàng đi đến gần cửa sau, nhẹ nhàng đẩy then cửa ra, mở cửa sau ra, thì ở cửa trước, "con đuôi bám" La Thế Tường đã dẫn theo một đám anh em trong họ xông thẳng vào, thở hồng hộc hỏi:

"Anh Thế Khánh, ra tay ngay bây giờ chứ?"

"Còn chờ cái gì nữa!" La Thế Khánh nghiêng đầu một cái, bốn năm tên tráng đinh do La Thế Tường gọi đến liền lao về phía Mã Minh Cường như mãnh thú đói mồi.

Nghiêm Hân không đợi bọn chúng kịp quàng sợi thừng lên vai Mã Minh Cường, anh "vù" một tiếng kéo toang cánh cửa phòng ra, sải một bước dài lao thẳng ra ngoài.