“Chậm phát triển.”
Đó là những gì binh nhất Jason Lindemann, khoảng 20 tuổi với mái đầu cắt cao gọn ghẽ và khuôn mặt búng ra sữa, mô tả ấn tượng đầu tiên của cậu ấy về thiền. “Lần đầu tiên họ bắt chúng tôi làm chuyện đó,” cậu ấy nói với tôi, “tôi nghĩ, ‘Trời, bắt đầu rồi.’”
Binh nhất Lindemann và tôi đang nói chuyện ở một góc bụi bặm của căn cứ hải quân Pendleton ngổn ngang ở Nam California. “Vì vậy, cậu không bao giờ nghĩ rằng điều này hữu ích?”
Không chút do dự, cậu ta nói: “Không.”
Lindemann là một chủ thể không tự nguyện trong một nghiên cứu khoa học trị giá hàng triệu đô-la được đề xuất bởi quân chủng hải quân. Sự quan tâm của quân đội với một thứ có vẻ chẳng liên quan gì tới chiến trận đã được thúc đẩy bởi khoa học. Hãy quên đi nghiên cứu về huyết áp đã thúc đẩy tôi sẵn sàng thử thiền; nghiên cứu mới này ở cấp độ hoàn toàn khác. Nó đang tạo ra vài biến chuyển đáng ngạc nhiên – trước đó, những người hoài nghi cứng đầu sử dụng chánh niệm sẽ cách mạng hóa cách tiếp cận công việc của tôi và đặt cược vào giả định rằng thiền khiến bạn “trở nên hoàn toàn vô tích sự”.
Trong những chuyến viếng thăm các hội thảo Phật giáo, tôi bắt đầu được nghe đến các nghiên cứu khoa học về thiền. Nghe có vẻ hứa hẹn, vì vậy tôi đã tìm hiểu về chúng. Những gì tôi tìm thấy đã khiến tôi bàng hoàng. Thiền, thứ từng được coi là phản văn hóa, giờ đã hoàn toàn trở thành dòng chính của khoa học. Nó đã trải qua hàng nghìn nghiên cứu, có một danh sách dài đến nực cười những lợi ích cho sức khỏe, bao gồm việc làm giảm những thứ như:
• Trầm cảm nặng.
• Nghiện ma túy.
• Ăn quá nhiều.
• Nghiện thuốc lá.
• Căng thẳng giữa các bệnh nhân ung thư.
• Cô đơn giữa những người cao tuổi.
• Chứng suy giảm chú ý.
• Hen suyễn.
• Bệnh vẩy nến.
• Hội chứng ruột kích thích.
Các nghiên cứu cũng cho thấy thiền làm giảm mức độ hormone căng thẳng, tăng cường hệ thống miễn dịch, khiến nhân viên văn phòng tập trung hơn và cải thiện điểm kiểm tra của học sinh. Chánh niệm khiến bạn có thể nói chuyện với động vật và uốn cong thìa bằng tâm trí.
Sự bùng nổ nghiên cứu này bắt đầu từ một người Do Thái theo đạo Phật tên Jon Kabat-Zinn, một nhà vi trùng học được đào tạo tại MIT, lớn lên ở Manhattan, người tuyên bố rằng mình đã có một sự hiển linh phức tạp – một “tầm nhìn”, như cách ông đặt tên – trong một khóa tu vào năm 1979. Bản chất của tầm nhìn là ông có thể mang thiền đến một đối tượng khán giả rộng lớn hơn nhiều bằng cách bóc trần nó khỏi siêu hình học Phật giáo. Kabat-Zinn đã thiết kế một thứ gọi là Giảm căng thẳng dựa trên chánh niệm (MBSR), một khóa học kéo dài tám tuần, dạy thiền thế tục hóa cho hàng chục nghìn người trên khắp nước Mỹ cũng như thế giới. Việc có một giao thức thiền đơn giản, có thể nhân rộng giúp việc kiểm tra tác động của nó tới bệnh nhân trở nên dễ dàng hơn.
Mọi thứ thực sự trở thành khoa học khi các nhà nghiên cứu bắt đầu tập trung vào bộ não của các thiền giả. Một nghiên cứu bằng MRI từ Harvard cho thấy những người tham gia khóa học MBSR kéo dài tám tuần có chất xám dày hơn trong các vùng não liên quan đến tự nhận thức và lòng trắc ẩn, trong khi các vùng liên quan đến căng thẳng thu hẹp lại. Nghiên cứu này giúp xác nhận toàn bộ sự siêu cường hồi-đáp-không-phản-ứng. Các khu vực nơi chất xám thu hẹp lại, theo tiến hóa, là phần cổ nhất của bộ não con người, nằm ngay trên cột sống và là nơi điều khiển bản năng cơ bản nhất của chúng ta. Ngược lại, các khu vực phát triển là các phần mới hơn của não, ví dụ như vỏ não trước trán, giúp chúng ta điều chỉnh những thúc giục nguyên thủy của mình.
Một nghiên cứu khác đã xem xét phần não được biết đến là mạng chế độ mặc định (DMN), hoạt động khi chúng ta lạc lối trong suy nghĩ – ngẫm nghĩ về quá khứ, dự đoán về tương lai, ám ảnh về bản thân. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra các thiền giả không chỉ vô hiệu hóa khu vực này trong khi họ đang hành thiền, mà cả khi họ không thiền. Nói cách khác, thiền tạo ra một chế độ mặc định mới. Tôi thực sự có thể cảm thấy điều này xảy ra với mình. Tôi nhận thấy bản thân đang nuôi dưỡng một nỗi nhớ nhung hiện tại, phát triển phản xạ để tự nói chuyện vô nghĩa và chỉ cần đơn giản chú ý bất cứ điều gì đang xảy ra xung quanh: mùi hôi miệng trên tàu điện ngầm, ánh sáng đèn ngoại ô nhìn như tấm thảm từ trên máy bay đang hạ cánh, sóng nước xô vào mạn thuyền khi tôi đang quay một câu chuyện ở Virginia Beach. Trong những khoảnh khắc có thể tạm dừng tâm khỉ của mình và trải nghiệm bất cứ điều gì đang xảy ra, tôi cảm nhận được dư vị nhỏ nhất của niềm hạnh phúc mà mình đã đạt được khi tham gia khóa tu.
Mặc dù các nhà khoa học đã nhanh chóng chỉ ra rằng nghiên cứu vẫn đang trong giai đoạn phôi thai, chúng đã giúp loại bỏ lý thuyết khoa học thần kinh đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Quan niệm cũ là một khi đến tuổi trưởng thành, não của chúng ta sẽ ngừng phát triển. Lý thuyết chính thống này giờ được thay thế bằng một mô hình mới, được gọi là khả biến thần kinh. Bộ não, hóa ra, liên tục thay đổi để đáp ứng các trải nghiệm. Nó có thể định hình lại thông qua thiền cũng như khi bạn xây dựng và điều chỉnh cơ thể thông qua tập thể dục.
Ý tưởng này mâu thuẫn với các giả định văn hóa rộng rãi về hạnh phúc (happy) được phản ánh trong chính từ này. Gốc hap nghĩa là “may mắn”, như trong hapless (không may) hoặc haphazard (tình cờ). Những gì khoa học chỉ ra là mức độ hạnh phúc, khả năng phục hồi và kiểm soát xung lực của chúng ta không chỉ đơn giản là những đặc điểm do Chúa ban tặng. Bộ não, cơ quan trải nghiệm, dẫn dắt toàn bộ cuộc sống của chúng ta, có thể được đào tạo. Hạnh phúc là một kỹ năng.
Trong số ít những người mà khoa học đã tạo ra vài suy nghĩ cởi mở về thiền, có hai người phụ nữ chăm chỉ và thành đạt, cả hai đều chợt xuất hiện trong tâm trí tôi.
Mẹ tôi – một người hoài nghi, người sửa lưng Chúa và ông già Noel – đã rất ấn tượng bởi nghiên cứu của Harvard cho thấy chất xám dày lên trong các thiền giả. Sau khi đọc về nó trên mạng, bà yêu cầu tôi tặng quà Giáng sinh là một cuốn sách dạy thiền. Vài tuần sau, bà gửi cho tôi một email hào hứng nói rằng mình đã đọc sách và quyết định, trong một chuyến taxi đến sân bay, thử nghiệm. Bà đã có thể theo dõi hơi thở của mình đến tận nhà ga mà không phá vỡ sự tập trung. Sau đó, bà bắt đầu ngồi thiền 30 phút mỗi ngày, điều tôi phải mất một năm để đạt được. Sự thất bại trong phản ứng cảm xúc của tôi với thông tin này là: 80% công nhận, 17% xấu hổ, 3% bực bội.
Vài tháng sau, trong một chuyến thăm New York, cả cha mẹ tôi đều nhiệt tình nói về việc thiền đã giúp mẹ tôi không ngủ ngáy như thế nào. (Khi tôi hỏi cơ chế nào đã giúp đạt được điều này, không có câu trả lời rõ ràng nào được đưa ra.) Mặc dù rất hào hứng, cha tôi vẫn không thiền và giống với vợ tôi, tôi biết tốt hơn là đừng ép buộc.
Tôi cũng cảm nhận được sự cởi mở dành cho thiền từ một người không ngờ tới: một người phụ nữ, với tôi, đại diện cho tiêu chuẩn vàng về sự chuyên nghiệp, Diane Sawyer. Bà là một trong những người thông minh kiệt xuất và tò mò vô độ nhất mà tôi từng gặp. Bà đọc tất cả các tờ báo và tạp chí của loài người. Bà viết đi viết lại câu chuyện của chính mình trước khi lên sóng. Bà nghiên cứu cho các cuộc phỏng vấn hoặc các sự kiện lớn trong nhiều tuần, ghi nhớ cả các chi tiết tối nghĩa nhưng không rõ ràng.
Diane đã truyền cảm hứng cho tôi theo cách tương tự như Peter Jennings. Bà có tinh thần trách nhiệm sâu sắc với khán giả. Bà khăng khăng cung cấp cho họ những thông tin hữu ích và hiểu biết thực tế thay vì chỉ làm những câu chuyện cũ rích phần lớn đang làm. Bà có sở trường xác định trọng tâm của mọi câu chuyện. Tuy nhiên, không giống như Peter, bà không hề nóng giận. Tôi dành rất nhiều thiện cảm cho Diane kể từ khi bà đến thăm văn phòng ABC News ở Baghdad hồi tôi đóng quân ở đó trước chiến tranh. Ngay sau khi dẫn chương trình GMAtrực tiếp từ mái nhà của Bộ Thông tin, bà đã đến văn phòng của chúng tôi và dành vài giờ để tham quan. Đây là người phụ nữ từng làm việc trong Nhà Trắng, trở thành nữ phóng viên đầu tiên của bản tin 60 phút và giành nhiều giải thưởng báo chí hơn cả số lượng răng trong miệng tôi, và bà đã ngồi xuống cùng chúng tôi ăn thứ bánh pizza Iraq dở tệ.
Điều đó không có nghĩa là tôi không thấy bà đáng sợ nào. Khi chúng tôi xem qua các kịch bản, bà chắc chắn sẽ hỏi một câu hỏi bất ngờ mà tôi không có câu trả lời.
Lúc đầu, thói quen thiền của tôi là nguồn khởi động nhẹ nhàng. Diane từ lâu đã trêu chọc tôi là người “thuần túy”. Bà đã nói đùa về chế độ ăn uống lành mạnh của tôi, việc tập thể dục thường xuyên cũng như kiêng rượu bia và caffeine. (Gần đây tôi đã bỏ cả hai – không phải vì tôi đã trở thành một hành giả hay gì đó, chỉ là khi già đi, cơ thể tôi đơn giản là không thể chịu đựng được chúng nữa.) Tôi cố gắng phản bác bằng thói quen tráng miệng bằng những chiếc bánh burger phô mai của mình. Tuy nhiên, tôi không đủ can đảm để nói với bà rằng mình đã sử dụng đủ loại thuốc sau đó.
Tôi đã chiến đấu với nỗi sợ hãi rằng kể cho Diane một câu chuyện về thiền sẽ chỉ nhận về một cái trợn mắt. Tôi đã gửi cho bà một email, đề nghị chúng tôi làm một bản tin về cách nghiên cứu khoa học đã truyền cảm hứng cho mọi người theo học chánh niệm. Bà chấp nhận để làm vui lòng tôi.
Sau khi được Diane bật đèn xanh, điểm dừng chân đầu tiên của tôi là Minneapolis và trụ sở của General Mills, người khổng lồ đằng sau các thương hiệu như Cheerios, Betty Crocker và Burger Helper. Mọi người ở đây đều rất nghiêm túc và thân thiện, với phong thái sắc sảo và giọng mũi miền Trung Tây đặc trưng. Điều đáng chú ý là trong mỗi tòa nhà tại khu phức hợp ở đây có các phòng thiền hoàn chỉnh với đệm ngồi và thảm yoga.
Người chịu trách nhiệm cho việc này là một luật sư tập đoàn tóc ngắn đầy vẻ tri thức tên Janice Marturano. Cô đã phát hiện ra thiền vài năm trước và thấy rằng nó rất có giá trị, cả về mặt cá nhân và nghề nghiệp, và bắt đầu truyền bá nó một cách rộng rãi trong hàng ngũ điều hành. Cô đã đào tạo rất nhiều đồng nghiệp của mình, bao gồm cả người phụ nữ có nhiệm vụ dẫn đường cho chúng tôi.
Phần lớn lý do thành công của Marturano trong việc khiến người ta chú tâm đến điều tưởng chừng không tưởng này là bởi cô đã nói về nó không phải như một bài tập thể dục “tinh thần” mà là một điều gì đó khiến bạn trở thành “một nhà lãnh đạo giỏi hơn” và “tập trung hơn”, điều giúp nâng cao sự “sáng tạo và đổi mới” của bạn. Cô thậm chí không thích thuật ngữ “giảm căng thẳng”. “Vài người trong chúng ta,” cô nói, “cho rằng căng thẳng trong cuộc sống không phải là một điều xấu. Nó mang lại cho chúng ta một lợi thế.” Tôi rất thích điều này – một triết lý tương tự như “cái giá của an toàn”.
Marturano có cả đống lời khuyên thiết thực hữu ích bên cạnh đệm thiền. Một trong những lời khuyên chính của cô là một thách thức trực tiếp với tôi, một cuộc tấn công vào trụ cột chính trong công việc.
“Vậy cô đang nói rằng tôi không thể đa nhiệm?” Tôi hỏi khi chúng tôi ngồi xuống phỏng vấn.
“Đó không phải là điều tôi nói,” cô nói. “Chính khoa học thần kinh đã nói rằng chúng ta hầu như không có khả năng đa nhiệm. Đa nhiệm là một thuật ngữ có nguồn gốc từ máy tính. Chúng ta chỉ có một bộ xử lý.”
“Tôi nghĩ khi mình ngồi ở bàn tập trung làm việc làm 17 việc một lúc thì thông minh và hiệu quả, nhưng cô đang nói rằng tôi thực sự đang lãng phí thời gian?”
“Đúng, bởi khi anh chuyển từ dự án này sang dự án khác, tâm trí của anh vẫn quay lại dự án ban đầu và nó không thể theo kịp nơi mà nó rời đi. Vì vậy, nó phải lùi lại vài bước rồi tăng tốc trở lại, và đó là lúc năng suất sụt giảm.” Tất nhiên, vấn đề này đã trở nên trầm trọng hơn trong thời đại của cái được gọi là “bão thông tin”, nơi cần có sức mạnh siêu phàm để bỏ qua thông báo mới từ Twitter hoặc đèn nhấp nháy trên chiếc BlackBerry. Các nhà khoa học thậm chí đã đưa ra một thuật ngữ cho tình trạng này: “Sự chú ý một phần liên tục”. Đó là một hội chứng mà tôi rất quen thuộc, ngay cả sau khi ngồi thiền.
Marturano đề nghị một giải pháp triệt để: chỉ làm một việc tại một thời điểm. Khi bạn nghe điện thoại, hãy nghe điện thoại. Khi bạn dự một cuộc họp, hãy họp. Dành một giờ để kiểm tra email, sau đó tắt màn hình máy tính và tập trung vào nhiệm vụ trước mắt.
Một mẹo khác: hãy nghỉ ngơi một cách chánh niệm trong suốt cả ngày. Cô gọi chúng là “tạm dừng có chủ đích”. Ví dụ, thay vì bồn chồn hoặc gõ ngón tay trong khi máy tính khởi động, hãy thử theo dõi hơi thở của bạn trong vài phút. Khi lái xe, hãy tắt radio và cảm nhận tay bạn trên vô lăng. Hoặc khi di chuyển giữa các cuộc họp, hãy để điện thoại trong túi và chỉ chú ý đến cảm giác chân khi di chuyển.
“Nếu tôi là một doanh nhân,” tôi nói, “tôi sẽ có chút lo lắng về những lần tạm dừng mà cô đề xuất, vì tôi sẽ nghĩ, ‘Chà, đối thủ của mình không tạm dừng. Họ làm việc mọi lúc.’”
“Có thể, nhưng điều đó giả định rằng những lần tạm dừng này không hữu ích cho anh. Những lần tạm dừng đó là cách giúp anh suy nghĩ rõ ràng hơn và tập trung hơn vào những gì quan trọng.”
Đây là một đòn tấn công khác vào phong cách làm việc của tôi. Tôi từ lâu đã cho rằng những kế hoạch liên tiếp là công thức của sự hiệu quả, nhưng quan điểm của Marturano là quá nhiều sự khuấy động tinh thần sẽ phản tác dụng. Khi chần chừ, liên tục lên kế hoạch cho các nhiệm vụ cốt yếu, tâm trí bạn sẽ kiệt sức. Bạn trở nên cẩu thả và đưa ra quyết định tồi. Tôi có thể thấy lý do khiến việc dừng lại, thậm chí chỉ trong vài giây, có thể là một nguồn sức mạnh, không phải là điểm yếu. Đây là một bổ sung thiết thực cho câu hỏi “có hữu ích không” của Joseph.
Trên thực tế, tôi đã tìm hiểu và thấy những nghiên cứu cho rằng tạm dừng có thể là một thành phần quan trọng trong sáng tạo và đổi mới. Chúng cho thấy cách tốt nhất để thể hiện sự thấu hiểu là làm việc chăm chỉ, tập trung, nghiên cứu và suy nghĩ về một vấn đề – và sau đó buông bỏ. Làm một việc khác. Điều đó không nhất thiết là thiền, chỉ cần nó giúp thư giãn và sao lãng; hãy để mặc tâm trí của bạn vô thức tạo ra các kết nối từ các phần khác nhau của não. Điều này là vô cùng phản trực giác với tôi.
Sự thôi thúc của tôi khi gặp một vấn đề nhức nhối là san bằng nó theo cách của mình, vượt qua nó bằng suy nghĩ. Nhưng các giải pháp tốt nhất thường đến khi bạn cho phép bản thân thoải mái với sự mơ hồ. Đây là lý do mọi người thường có khoảnh khắc eureka trong phòng tắm (khoảnh khắc mà trí tuệ bừng tỉnh). Đó là lý do Don Draper trong loạt phim Mad Men, khi được hỏi làm sao anh nghĩ ra những khẩu hiệu tuyệt vời, đã nói rằng anh dành cả ngày để suy nghĩ và sau đó đi xem phim.
Janice Marturano đã tiên phong cho một xu hướng không tưởng trong các doanh nghiệp. Các lớp thiền đã thâm nhập vào không chỉ General Mills mà cả Aetna, Procter & Gamble và Target, trong đó, như một phần của chuyến đi thực địa được Diane chấp thuận, tôi đã tham gia một phiên họp hằng tuần tại trụ sở của công ty có tên “Thiền Thương”. Chánh niệm cũng được dạy trong các trường kinh doanh và được nghiêm túc đề cập trên Wall Street Journal và Harvard Business Review. Một bài viết trên Financial-Planningcom đã đưa ra những “lời khuyên về thiền cho các cố vấn”. Các giám đốc điều hành có năng lực cao sử dụng chánh niệm để đảm bảo rằng mọi cuộc đối đầu không leo thang thành một cuộc chiến và rằng mọi email, cuộc gọi và tin tức đều không phá hỏng sự tập trung của họ. Xu hướng này trở nên “sốt dẻo” ở Thung lũng Silicon, nơi thiền ngày càng được xem là một bản nâng cấp phần mềm cho não. Tại Google, các kỹ sư được cung cấp một lớp học có tên “Tự thâm nhập hệ thần kinh”. Một bài báo trên tạp chí Wired gọi thiền là “chất gây nghiện mới” của giới công nghệ.
Không chỉ các tập đoàn nhảy vào phong trào này, mà cả các trường học, nhà tù, Sở Lâm nghiệp Hoa Kỳ và dĩ nhiên, thủy quân lục chiến, những người đang để mắt đến thiền như một cách thực hiện “chế độ thay đổi” tâm lý trong quân đội. Điểm dừng chân cuối cùng trong chuyến đi thực địa của tôi là Camp Pendleton, nơi tôi đã gặp thiền giả bất đắc dĩ, binh nhất Lindemann.
Ban đầu các lính thủy đánh bộ quan tâm đến chánh niệm vì nghĩ nó có thể giúp họ đối phó với PTSD, nhưng đồng thời cũng hy vọng thiền có thể tạo ra những chiến binh hiệu quả hơn. Lý thuyết là việc hành thiền sẽ khiến cho quân đội ít bị tác động tâm lý hơn và nhờ đó ít bị tổn thương trước chiến thuật cổ điển là kích động tha hóa dân chúng. Thật là một quan niệm trái ngược: thiền như một cách để đối phó với chiến tranh bất đối xứng. Người phụ nữ đã thuyết phục lực lượng thủy quân lục chiến thực hiện thí nghiệm này – giáo sư của Georgetown, Liz Stanley – bảo tôi: “Chẳng có gì đáng nói về chuyện đó cả. Đơn giản ấy mà.”
Dù ban đầu gặp nhiều kháng cự, các lính thủy đánh bộ cuối cùng lại quay ra thích thiền. Ngay cả binh nhất Lindemann cũng miễn cưỡng đồng ý. Cậu nói rằng hiện mình dễ bình tĩnh hơn sau những tình huống căng thẳng. “Lúc đầu, tôi là một người hay hoài nghi,” cậu nói, “nhưng sau đó tôi bắt đầu nhận thấy chút thay đổi. Khi đi sâu hơn, anh bắt đầu hiểu được nó.”
Sau khi quay tất cả những câu chuyện này, tôi cũng đã trải qua một “tầm nhìn” bất ngờ. Nó không kịch tính như của Jon Kabat-Zinn, nhưng nó đã đến vào một thời điểm khác thường.
Các nhà sản xuất của GMA cuối tuần đã quyết định lắp các máy quay vào một chiếc xe đi thuê, nhét người dẫn chương trình vào bên trong, cài vài tọa độ GPS và gọi đó là “Chuyến hành trình rẻ nhất nước Mỹ”. Ở đâu đó giữa New York và điểm đến cuối cùng tại Maryland, chúng tôi dừng tại một quán trọ ven đường, nơi có thức ăn nhiều dầu mỡ và phòng tắm với đầy những thứ bẩn thỉu. Trong khi đợi ngoài sảnh để chờ Ron và Bianna kết thúc bữa ăn, tôi quyết định hành thiền một chút. Ngồi chưa ấm chỗ, một gia đình đã đi ngang qua và nhìn chằm chằm vào tôi. Tôi đứng dậy và giả vờ kiểm tra chiếc BlackBerry của mình.
Đó là khi tôi có tầm nhìn. Không có gì quá công phu; tôi chỉ đơn giản là lóe lên suy nghĩ về một thế giới, trong đó một cuộc đi bộ xác sống ở nơi công cộng sẽ không mất thể diện chút nào – nơi thiền sẽ được xã hội chấp nhận rộng rãi. Tôi cảm thấy gần như chắc chắn rằng thế giới này thực sự không quá xa. Để nhắc cho bạn nhớ, tôi không dự đoán về “sự thay đổi trong ý thức hành tinh” theo phong cách của Tolle. Tôi cũng không dự đoán rằng xã hội sẽ tràn ngập những “dự lưu quả”‘ và “bất lai quả” của Joseph Goldstein. Thay vào đó, tôi hình dung một thế giới trong đó có nhiều người hạnh phúc hơn 10% và ít người có thái độ chống đối thiền hơn. Tôi hình dung về những tác động của nó tới hôn nhân, việc nuôi dạy con cái, cơn thịnh nộ, chính trị – thậm chí cả tin tức truyền hình.
Các cuộc cách mạng y tế cộng đồng có thể xảy ra khá nhanh. Hầu hết người Mỹ đã không đánh răng cho đến sau Thế chiến II, khi những người lính được lệnh giữ vệ sinh răng miệng. Tập thể dục không trở nên phổ biến cho đến nửa sau của thế kỷ XX, sau khi khoa học đã chỉ rõ lợi ích của nó. Vào những năm 1950, nếu bạn nói với mọi người rằng mình chạy bộ, họ sẽ hỏi ai đang đuổi theo bạn. Nếu sự thay đổi tương tự xảy ra với thiền, tác động sẽ vượt xa việc cải thiện cơ bắp hoặc chống sâu răng. Chánh niệm, tôi tin rằng, trên thực tế, có thể thay đổi thế giới.
Tất nhiên, tôi không đề cập đến việc liệu thiền có thể tác động đến toàn thế giới hay không. Tôi chỉ muốn được giải thoát khỏi bản ngã. Tôi bắt đầu tham dự các hội nghị với những cái tên như Trí tuệ 2.0, Tạo ra một xã hội chánh niệm và Phật giáo Geeks. Tôi đã có những người bạn mới, như một dân biểu thích rượu bia từ Ohio, người đã viết một cuốn sách về chánh niệm và một cựu nhân viên ngân hàng JPMorgan (một người rất thành công, ngay cả em trai tôi cũng thấy ấn tượng), người đã tạo lập một quỹ đầu tư mạo hiểm mới được thiết kế đặc biệt để “mở rộng quy mô cho chánh niệm”. Tôi vô cùng phấn khích khi cùng lên chiến lược với những người bạn mới của mình để đưa thiền tới nhiều đối tượng hơn. Chúng tôi đã có những cuộc họp bày mưu tính kế và các bữa ăn thân tình; chúng tôi trao đổi email và ôm nhau rất nhiều.
Theo quan điểm của tôi, trở ngại lớn nhất ngăn cản tầm nhìn của Kabat-Zinn và tôi trở thành hiện thực là vấn đề PR của thiền. Tôi vẫn hơi xấu hổ khi thừa nhận với hầu hết mọi người rằng mình đã thiền. Điều này phần lớn là do thiền được phổ biến ở đất nước này bởi các nhà thơ thuộc thế hệ Beat[11], các bậc trưởng lão mặc áo choàng và dân hippie – những thành phần thường được coi là chống đối xã hội. Về mặt phong cách, bài thuyết trình của một giáo viên thiền bình thường mang lại cho tôi ấn tượng về giọng nói đơn điệu oang oang mà các phóng viên truyền hình thường sử dụng – điều tôi không thể chấp nhận nổi. Những câu chuyện được “chia sẻ”, những cảm xúc được “lưu giữ trong tình yêu và sự dịu dàng”. Dù những người chánh niệm thế tục đã bỏ những biệt ngữ này, họ lại thay thế chúng bằng những biệt ngữ của riêng mình, hoàn thiện bằng các thuật ngữ đồng nhất, không châm biếm, tiêu chuẩn như “tạm dừng có chủ đích”, “thiền tâm từ” và “nội tâm”.
[11] . Phong trào văn thơ cổ súy việc theo đuổi lối sống tự do, phóng túng, hình thành tại Mỹ vào những năm 1950. (BTV)
Tôi không nghĩ mình là người phù hợp với công việc này, nhưng thử thì cũng chẳng mất gì. Kể từ hồi ở Bangor, tôi đã bị ám ảnh với việc tìm kiếm những câu chuyện mình thích và tìm ra cách khiến cho chúng trở nên thú vị với mọi người. Bây giờ tôi nhận ra chánh niệm là câu chuyện hay nhất và có khả năng tác động mạnh nhất mà mình từng kể. Theo nhiều khía cạnh, đó là hành động điên rồ nhất của tôi trong phong cách báo chí. Tôi chỉ có thể tưởng tượng nếu nó có thể giúp được một người vô cùng hoài nghi như mình, nó cũng có thể làm được gì đó cho những người khác và nếu tôi có thể tìm ra cách để khiến cho nó hấp dẫn hơn với số đông, đó sẽ là một sự cống hiến thực sự.
Thuyết giảng một-đối-một cho bạn bè và gia đình chắc chắn vẫn là một ý tưởng tồi; tôi cần tìm ra phương pháp mới để truyền đạt cho nhiều khán giả hơn theo cách có vẻ ít đáng ghét hơn. Tuy nhiên, để thành công, tôi sẽ cần phải tìm ra những cách mới để thảo luận về chủ đề này. Nó khiến tôi nghĩ tới một đồng nghiệp cũ hồi còn làm ở đài địa phương ở Portland, Maine. Anh là một phóng viên tên Bob Elliot, người thường đính lên tường của phòng tin tức danh sách về thứ mà anh gọi là “những từ sáo rỗng”, những từ hoặc cụm từ sáo rỗng xuất hiện quá thường xuyên trong các bản tin của chúng tôi. Nếu bất kỳ ai trong số chúng tôi sử dụng một “từ sáo rỗng”, Bob sẽ bắn chúng tôi bằng ná cao su.
Tôi đã thực hiện bước đi đầu tiên giải quyết vấn đề PR của thiền khi Bản tin Thế giới phát sóng câu chuyện của tôi về sự gia tăng chánh niệm trong các tình huống phản trực giác. Chúng tôi đã chiếu hình ảnh của một bộ não, chiếu sáng các khu vực, nói theo cách của Diane, được “bơm đầy” nhờ kết quả của thiền. Chúng tôi đã sử dụng một tệp âm thanh từ Rivers Cuomo, ca sĩ chính của Weezer, người tin vào tác dụng của thiền với chứng sợ sân khấu của mình. Tôi đã giải thích rằng thiền đơn giản như thế nào – và rằng không cần áo choàng, tụng kinh, thắp nhang hay tham gia một nhóm tôn giáo.
Khi tôi rời khỏi trường quay sau khi quay hình trực tiếp, các thành viên của đội Diane xôn xao bàn luận. Nó thực sự đơn giản như vậy? Họ cần bao nhiêu phút mỗi ngày để thay đổi định kiến trong đầu?
Sáng hôm sau, tôi nhận được email từ chính Diane, người bày tỏ sự quan tâm đến việc tìm hiểu thêm về thiền. Nếu tôi có thể câu được một người như bà, đó quả là một khởi đầu tốt.
Ngay khi tôi vừa vui mừng được một chút về việc hành thiền được phổ biến, mối quan tâm của vài người bạn theo Phật giáo trường phái cũ, bao gồm cả Mark Epstein, đã chấm dứt nó. Những người theo chủ nghĩa truyền thống không đánh giá cao sự châm biếm của các nhà tư bản và thủy quân lục chiến với lịch sử bạo lực và tích lũy của cải. Họ lo rằng chánh niệm sẽ đơn giản tạo ra những kẻ giết người trẻ tuổi hơn và những tên cướp có thế lực. Họ chế nhạo sự phổ biến của mấy cuốn sách với những cái tên như Chánh niệm cho người đần, Nhà đầu tư chánh niệm và Niềm vui của tình dục chánh niệm. Các nhà phê bình có một thuật ngữ cho hiện tượng này: McMindfulness. Có một điều quan trọng đã bị bỏ qua – một trung tâm trong nền tảng Phật giáo: lòng từ bi.
Trong khi tôi đã tiêu hóa đủ sách phật pháp và các bài giảng để biết những người theo đạo Phật luôn đề cập đến lòng từ bi, từ lâu tôi đã hình dung rằng mình có thể bỏ qua vấn đề này, giống như với nghiệp chướng hoặc tái sinh. Đúng là chánh niệm đã khiến tôi bình tĩnh và ít phản ứng hơn, đồng thời cảm thấy thôi thúc muốn truyền bá nó hết mức có thể, nhưng dù sao thì mục tiêu của tôi cũng không phải là trở thành Mẹ Teresa.
Dù đã có trải nghiệm đẫm nước mắt trong lúc thiền tâm từ tại khóa tu, nhưng sau đó tôi đã không theo đuổi từ bi trong cuộc sống hằng ngày. Một phần, sự phản kháng của tôi dựa trên thực tế là thiền tâm từ có chút phiền toái, nhưng chủ yếu nó xuất phát từ sự nghi ngờ sâu sắc rằng mỗi chúng ta đều có một điểm đặt lòng tốt, kết quả của các thiết lập cứng nhắc không thể bị thay đổi. Tôi là một người đàn ông khá bảnh trai, cứ coi như vậy đi. Tôi yêu trẻ em và động vật. Nếu không có ai thấy, tôi thậm chí có thể rơi nước mắt trong một vở hài kịch lãng mạn. Nhưng khái niệm Phật giáo về lòng từ bi vô biên dường như ngoài tầm với của tôi.
Một lần nữa, khoa học – và một cuộc gặp gỡ đúng lúc – sẽ phá vỡ những định kiến.