Sự chán ghét của tôi với mọi thứ liên quan đến những người hippie hoặc New Age bắt đầu từ giữa những năm 1970, khi tôi khoảng năm tuổi. Cha mẹ tôi, vẫn chưa trút bỏ dư lượng văn hóa của thời đại cũ, gửi tôi đến một lớp yoga trẻ em tại một trường tiểu học địa phương. Tôi xuất hiện, mặc Toughskins, chiếc quần jeans trẻ em siêu bền được quảng cáo lúc bấy giờ. Giáo viên, trong trí nhớ của tôi như một con bọ ngựa sùng đạo hoang tưởng, đánh giá chiếc quần không đủ linh hoạt cho các bài tập mà chúng tôi thực hiện. Trước mặt tất cả những đứa trẻ khác, bà bắt tôi cởi quần áo và luyện tập trong trang phục đồ lót.
Những tổn thương thời thơ ấu của tôi – bao gồm những chuyến đi cắm trại bắt buộc và thăm các cửa hàng thực phẩm dinh dưỡng ẩm mốc – càng lớn hơn trong những năm tháng ở Đại học Colby, một ngôi trường nghệ thuật nhỏ bé ở trung tâm Maine. Chúng khiến tôi gặp khó khăn với Phật giáo. Epstein và các cộng sự của ông lập luận rằng cách duy nhất để chế ngự tâm khỉ, để thực sự bàng quan trước sự vô thường và đánh bại thói quen bám víu của chúng ta là thiền – và tôi hoàn toàn không có ý định làm theo lời khuyên của họ. Thiền đối với tôi là sự chắt lọc mọi thứ khó khăn nhất. Tôi hình dung mình ngồi bắt tréo chân (sự chối bỏ của tôi dành cho yoga khiến tôi không mềm dẻo như mọi người) trong một căn phòng đầy mùi hôi chân, với một nhóm “học viên” nhếch nhác rung chuông, nhìn vào gương, thốt ra mấy tiếng ậm ừ và cố thả lỏng trong một vũ trụ hư không. Thái độ của tôi được tóm tắt thông qua nhân vật của Alec Baldwin trong phim 30 Rock: “Thiền là một sự lãng phí thời gian, như việc học tiếng Pháp.”
Cộng hưởng với sự kháng cự đó của tôi là khoảng chú ý cực kỳ giới hạn. (Một trong nhiều lý do tôi làm trong truyền hình.) Tôi cho rằng không có cách nào để tâm trí đặc biệt của tôi – lúc nào cũng cuồn cuộn cơn lốc xoáy – có thể ngừng suy nghĩ.
Sự bế tắc giữa Phật pháp và tôi có thể kéo dài vô tận, nhưng khoảng một tháng sau cuộc gặp với Epstein, tôi tình cờ đi gặp bác sĩ tâm lý của mình. Tôi miễn cưỡng nói với Tiến sĩ Brotman về mối quan tâm vừa chớm nở với Phật giáo bởi, giống như tôi, ông có ác cảm với sự đa cảm tùy tiện; đó là một phần lý do chúng tôi đồng cảm. Nhưng khi tôi thú nhận, ông đáp lại bằng cách kể cho tôi về một đồng nghiệp cũ của ông tại Harvard, người đã viết một cuốn sách về lợi ích sức khỏe của thiền. Brotman nghĩ nó có thể giúp ích cho tôi.
“Vâng, tôi chắc chắn nó không phù hợp với mình,” tôi nói. Sau đó, khi lắng nghe cuộc nói chuyện của ông, tôi nhớ lại lần gặp nhau gặp nhau lần đầu tiên, ông đã sử dụng một phép so sánh động vật để giải thích việc một người như tôi không chỉ cần cai nghiện mà còn phải giữ gìn tinh thần và thể chất cẩn thận để sống cân bằng.
“Khi ông nói mình nghĩ thiền có thể tốt cho tôi, có phải vì có lần ông đã nói với tôi rằng tôi cần đối xử với bản thân như một con ngựa đực?”
Ông bật cười và lắc đầu. “Tôi chưa từng nói ngựa đực. Tôi nói ngựa nòi.”
Sao cũng được. Tôi đã đọc cuốn sách mà Brotman đề cập. Giả thuyết của vị bác sĩ là, trong cuộc sống hiện đại, cơ chế chiến đấu hay từ bỏ của chúng ta bị kích hoạt quá thường xuyên – trong tình trạng kẹt xe, các cuộc họp với sếp... Ngay cả khi đó là các cuộc đối đầu rất nhỏ, cơ thể vẫn không biết điều đó; nó phản ứng như thể đang ở trong tình thế giết-hoặc-bị-giết, giải phóng các chất gây căng thẳng độc hại vào máu. Vị bác sĩ đã thực hiện các nghiên cứu cho thấy thiền có thể đảo ngược tác động của căng thẳng và hạ huyết áp, điều mà người có bệnh tâm lý như tôi thấy rất hấp dẫn.
Sau đó, tôi đọc vài cuốn sách về bản chất thật của thiền Phật giáo và biết không cần phải mặc áo choàng, tụng những cụm từ tiếng Phạn. Có lẽ thái độ của tôi là một ví dụ khác về việc đưa ra kết luận vội vàng. Sức kháng cự của tôi bắt đầu rạn nứt.
Thánh Paul, kẻ giết người khét tiếng của Cơ Đốc giáo, đã cải đạo trên đường đến Damascus. Nixon, người chống Cộng cực đoan, đã gây sốc cho toàn thế giới bằng cách du lịch đến Trung Quốc. Sự từ bỏ đột ngột với mọi thứ mà trước đây người ta ủng hộ là một phần được thiết lập trong bản năng của con người. Phần của tôi đến trong một khoảnh khắc trên sàn nhà tại một ngôi nhà bên bờ biển.
Đó là cuối tuần cuối cùng của tháng 8, tôi và Bianca đang ở trong một nhà kho cũ được sửa chữa lại với một nhóm bạn.
Chúng tôi thuê nó từ một cặp vợ chồng giáo sư đại học đã nghỉ hưu. Họ trang trí nơi này một cách khá bình dị với các vật dụng làm nông cũ, bao gồm liềm, rìu và bình, được treo bấp bênh trên những chiếc bè và khá nhiều khoảng trống trên tường. Ngoài đống cưa, kéo và búa, còn có một thùng chứa đầy gỗ cào.
Một buổi chiều, tôi tới bể bơi sau khi vừa đọc xong một cuốn sách khác về thiền Phật giáo. Ý nghĩ nảy ra trong đầu tôi: Mình có nên thử không? Tôi lung lay. Bị thuyết phục bởi các bằng chứng khoa học và bị xáo trộn bởi nhiều tháng lặn ngụp trong Phật giáo, tôi quyết định: Chết tiệt, hãy thử xem sao. Sống cho ngày hôm nay, tại sao không.
Trong khi những người bạn cùng phòng của tôi rõ ràng có khả năng chịu đựng cao với những thứ tuềnh toàng – vì họ sẵn sàng sống trong một ngôi nhà có tên “Nhà kho” – tôi không chắc chắn rằng họ có quan điểm cởi mở về thiền và cũng không muốn tìm hiểu điều đó. Tôi lẻn vào phòng ngủ thử nghiệm.
Hướng dẫn đơn giản:
1. Ngồi thoải mái. Bạn không phải bắt tréo chân. Ngồi xuống ghế, trên đệm, trên sàn – bất cứ đâu. Chỉ cần chắc chắn bạn ngồi thẳng lưng.
2. Cảm nhận hơi thở của bạn vào và ra. Chọn một điểm: lỗ mũi, ngực hoặc bụng. Tập trung sự chú ý của bạn vào đó và cố gắng hết sức để cảm nhận hơi thở. Nếu nó giúp thu hút sự chú ý của bạn, bạn có thể sử dụng một ghi chú tinh thần nhẹ nhàng, như “vào” và “ra”.
3. Cách này, theo tất cả những cuốn sách tôi đã đọc, là nổi tiếng nhất. Bất cứ khi nào bạn sao lãng, hãy thả lỏng
và nhẹ nhàng hít thở. Bạn không cần giải tỏa mọi suy nghĩ; điều đó rất khó thực hiện. (Đúng vậy, khi bạn tập trung vào cảm nhận hơi thở, cuộc trò chuyện sẽ chấm dứt trong giây lát, nhưng nó không kéo dài được lâu.) Cái chính là bắt lấy tâm trí lang thang của bạn rồi quay lại với hơi thở, sau đó lặp đi lặp lại lần nữa.
Tôi ngồi trên sàn, dựa lưng vào giường, chân duỗi dài trước mặt. Tôi đặt báo thức năm phút và để chế độ không làm phiền trên điện thoại.
Hít vào.
Thở ra.
Hít vào.
Cây dâu. Tôi thích từ đó.
Tại sao, từ góc độ tiến hóa, chúng ta thích mùi cơ thể của chính mình?
Tập trung vào, thằng hâm.
Hít vào.
Thở ra.
Mông ê ẩm quá. Hãy cho tôi cựa quậy chút.
Hít vào.
Ý tưởng cho chương trình nhạc hip-hop trường phái cũ:
Rap Van Winkle.
Giờ thì ngứa ở mắt cá chân trái.
Nơi nào có chuột chạy hoang? Mình sẽ mô tả bản thân giống người chơi bóng hay ông trùm? Cái gì ngon hơn bánh mì cắt lát?
Và cứ như thế cho đến khi chuông báo thức vang lên. Khi đó tôi cảm thấy như thể sự vĩnh cửu vừa lướt qua.
Khi mở mắt ra, tôi có một thái độ hoàn toàn khác về thiền. Tôi từng không thích nó, về bản chất, nhưng giờ tôi tôn trọng nó. Đây không chỉ là vài kỹ thuật vượt thời gian của dân hippie. Đó là một bài tập não nghiêm chỉnh: lặp đi lặp lại việc cố gắng chế ngự con tàu của tâm trí. Nỗ lực lặp đi lặp lại để đưa cỗ máy suy nghĩ bắt buộc làm việc có kỷ luật hơn giống như cầm một con cá sống trong tay. Vật lộn đè tâm trí của bạn xuống đất, liên tục thu hút sự chú ý trở lại hơi thở khi đối mặt với sự tấn công dữ dội đòi hỏi sự can đảm thành thật ở bên trong. Đây là một nỗ lực khó khăn.
Tôi quyết tâm làm điều đó mỗi ngày. Tôi bắt đầu dậy sớm hơn mỗi sáng và dành ra 10 phút ngồi trên sàn phòng khách, lưng dựa vào chiếc ghế dài. Khi đi công tác, tôi ngồi thiền trên sàn phòng khách sạn.
Nó không dễ hơn chút nào. Tôi ngứa ngáy gần như ngay khi vừa ngồi xuống. Sau đó là sự mệt mỏi: một đống chất lỏng, bầy nhầy như bùn chảy phủ xuống trán tôi. Ngay cả khi những cơn ngứa ngáy và mệt mỏi đã nguôi ngoai, tôi vẫn phải đối mặt với những dòng suy nghĩ không ngừng nghỉ. Tập trung vào hơi thở như một cách để tạm thời ngừng suy nghĩ giống như dùng chổi để quét gián bò đầy sàn vậy. Bạn có thể dọn sạch không gian một cách nhanh chóng, nhưng sau đó lũ côn trùng sẽ quay lại. Tôi biết đáng lẽ mình phải thả lỏng, nhưng điều đó vô cùng khó khăn. Mỗi lần bị lạc trong suy nghĩ, tôi lại rơi vào một vòng xoáy xấu hổ. Những cuộc lang thang của tôi rất tẻ nhạt và tầm thường. Đây thực sự là những gì tôi đã suy nghĩ mọi lúc? Mỗi bữa trưa? Tôi có cần cắt tóc không? Tại sao Viện hàn lâm lại trao giải Phim hay nhất cho Dances with Wolves (Khiêu vũ với bầy sói) thay vì Goodfellas (Chiến hữu)?
Khi không bị lạc trong những suy nghĩ lơ mơ ngẫu nhiên, tôi lại bị ám ảnh bởi việc còn lại bao nhiêu thời gian, mong chờ thử thách trôi qua. Giống như một tập phim The Simpsons (Gia đình Simpsons) về người giữ kỷ lục thế giới cho lần nấc cụt dài nhất. Ở giữa những tiếng nấc, bà mẹ sẽ nói: “Hãy giết tôi đi.” Khi hết 10 phút, hàm của tôi thường bị nghiến lại. Nó làm tôi nhớ đến việc một trong những con mèo của chúng tôi, Steve, mắc bệnh nướu nghiêm trọng, luôn cố giải thoát khỏi chính mình khi nó bị đau. Tương tự, khi chuông báo thức kêu vào cuối buổi thiền, tôi thường tránh xa khỏi vị trí ngồi, như thể nhờ đó tôi có thể thoát khỏi sự hỗn loạn trong tâm trí của chính mình.
Luôn có bức tượng Phật mặt tròn hạnh phúc ở trước các spa tại sân bay và các nhà hàng Trung Quốc. (Mặc dù, tôi được biết “Phật cười” thực chất là một tu sĩ Trung Quốc thời trung đại, bằng cách nào đó đã bị giam cầm trong trí tưởng tượng của người phương Tây như hiện thân của Đức Phật, người chỉ ăn một bữa mỗi ngày và rất có thể chỉ có da bọc xương.) Hình ảnh của ông được in lên áo phông bán trong cửa hàng quà tặng tại phòng tập thể dục của tôi. Từ Phái Thiền đã trở thành từ đồng nghĩa với “êm dịu”. Nhưng đây hoàn toàn sai làm. Thiền Phật giáo cực khổ một cách ranh mãnh. Mặc dù có những khó khăn, tuy nhiên, thiền đã mang lại một lợi ích rất lớn: phương pháp thực tế để đóng lại tâm khỉ, dù chỉ trong một khoảnh khắc. Nó giống như đánh lừa con vượn nhỏ lông xù, đánh lạc hướng nó bằng thứ gì đó sáng bóng để nó ngồi yên. Không giống như Tolle, người rất ít đưa ra lời khuyên thực tế, thiền đưa ra một phương thuốc thực sự, một lối thoát tạm thời khỏi vòng tay chặt cứng của nỗi ám ảnh bản ngã. Nó có thể khốn khổ, nhưng đó là giải pháp tốt nhất – và duy nhất – mà tôi biết được.
Khá nhanh chóng, những nỗ lực của tôi bắt đầu hưởng trái ngọt “khỏi gối thiền”, thuật ngữ của Phật giáo. Tôi bắt đầu có thể sử dụng hơi thở để quay lại hiện tại – trong phòng chờ sân bay, chờ thang máy... Tôi thấy nó là một bài tập đem lại sự thỏa mãn đến ngạc nhiên. Cuộc sống trở nên giống như đi vào một căn phòng quen thuộc, nơi tất cả đồ đạc được xáo trộn. Và tôi làm tốt hơn nhiều trong việc tha thứ cho bản thân trong đời thực so với khi hành thiền. Mỗi khoảnh khắc là một cơ hội bắt đầu lại, là một triệu cú đánh cầu may.
Thiền đã thay đổi hoàn toàn mối quan hệ của tôi với sự buồn tẻ, thứ tôi đã dành cả đời để tránh né. Lời khuyên duy nhất tôi từng nhận được từ cố vấn đại học của mình, tiểu thuyết gia nổi tiếng James Boylan (người sau này đã chuyển giới, đổi tên thành Jenny, viết một cuốn sách bán chạy nhất và xuất hiện trên chương trình của Oprah) là không bao giờ đi đâu mà không có thứ gì đó để đọc. Tôi chú tâm vào hướng dẫn đó, thực hiện các biện pháp phức tạp để đảm bảo mọi khoảnh khắc rảnh rỗi đều đầy giải trí. Tôi dán mắt vào chiếc điện thoại khi dừng đèn đỏ, mang theo những nghiên cứu về công việc để đọc trong phòng chờ bác sĩ và xem video trong khi ngồi taxi.
Bây giờ, tôi bắt đầu thấy những khoảnh khắc trống trải – ngồi chờ đèn đỏ, chờ đợi các nhân viên chuẩn bị cho một cuộc phỏng vấn – như một cơ hội để tập trung vào nhịp thở, hoặc chỉ quan sát xung quanh. Ngay khi bắt đầu trò chơi này, tôi nhận thấy mình đã mộng du đến mức nào, tâm trí tôi mạnh mẽ thúc đẩy bản thân về phía trước hoặc lùi lại ra sao. Hầu hết, tôi nhìn thế giới qua một loạt những suy nghĩ vẩn vơ, tạo ra thứ cách trở giữa tôi và thực tế. Như một tác giả Phật giáo đã nói: “Nỗi khao khát được khác đi, được ở nơi khác” thấm đẫm cả cuộc đời tôi.
Hiệu quả của thiền, cộng với việc cố gắng hiện diện trong thực tại của cuộc sống hằng ngày, rất ấn tượng. Nó giống như tự đưa mình vào một tầng nước ngầm yên tĩnh. Nó trở thành một cách rèn luyện bản thân. Vào tối Chủ nhật, trong vài giây ngay trước khi bắt đầu Bản tin Thế giới, tôi sẽ hít một hơi thật sâu và nhìn xung quanh phòng – ra xa phía nhân viên sân khấu, lên trên trần nhà được lắp đèn chiếu sáng – hạ mình xuống thực tại trước khi lao vào sự phi thực tế của việc gầm lên trước máy quay với hàng triệu người vô hình đằng sau nó.
Tất cả những điều này thật tuyệt vời, tất nhiên, nhưng khi nó diễn ra, nó không thực sự là điểm chính.
Nước xốt bí mật của Phật giáo là một cái tên an ủi: “Chánh niệm”. Nói một cách ngắn gọn, chánh niệm là khả năng nhận ra những gì đang xảy ra trong tâm trí của bạn vào lúc này – giận dữ, ghen tuông, buồn bã, đau nhói ở ngón chân, bất cứ điều gì – mà không bị cuốn đi cùng nó. Theo Đức Phật, chúng ta có ba phản ứng theo thói quen với mọi thứ mình trải nghiệm. Chúng ta muốn nó, loại bỏ nó hoặc lờ nó đi. Bánh quy: Tôi muốn. Muỗi: Tôi loại bỏ. Các hướng dẫn an toàn mà các tiếp viên hàng không đọc to trên máy bay: Tôi lờ nó đi. Chánh niệm là một lựa chọn thứ tư, một cách để xem nội dung của tâm trí chúng ta mà không phán xét. Tôi thấy lý thuyết này tao nhã, nhưng hoàn toàn bất khả thi.
Trên đệm thiền, cơ hội tốt nhất để học chánh niệm là khi bạn bị ngứa hoặc đau. Thay vì gãi hoặc thay đổi vị trí, bạn chỉ cần ngồi đó và vô tư cảm nhận sự khó chịu. Hướng dẫn chỉ đơn giản sử dụng những gì mà các giáo viên gọi là “chú ý”, áp dụng cùng với một trạng thái tinh thần: ngứa, ngứa hoặc nhói, nhói. Với tôi, điều này vô cùng khó khăn. Cảm giác ngứa râm ran sẽ xuất hiện dưới đùi, một cánh cửa khó chịu nhỏ bé tới Địa ngục và tôi sẽ nghiến răng đặt câu hỏi về những lựa chọn mình đang làm trong cuộc sống. Tôi không thể ngừng việc phán xét; tôi ghét nó.
Điểm đáng nói là, một khi bạn đã thành thạo những thứ như vết ngứa, cuối cùng bạn sẽ có thể áp dụng chánh niệm vào suy nghĩ và cảm xúc. Cái ghi chú không phán xét này – Ồ, đó chỉ là cơn gió thoảng tự thán... Ồ, đó chỉ là tôi đang suy ngẫm về công việc – được cho là sẽ rút cạn hết sức mạnh, cảm xúc và vượt ra khỏi ý thức.
Thật dễ dàng để thấy chánh niệm có thể mở rộng như thế nào. Chẳng hạn, vào cuối giờ chiều, tôi nhận được cuộc gọi từ ban Bản tin Thế giới cho tôi biết câu chuyện mà tôi đã dành hàng giờ để tranh giành sản xuất không còn được phát sóng vào tối nay nữa. Phản ứng thông thường là nghĩ cho bản thân, tôi tức giận. Theo phản xạ, sau đó tôi sẽ hoàn toàn sống trong suy nghĩ đó – và thực sự trở nên tức giận. Rồi tôi sẽ càu nhàu với người ở đầu dây bên kia, dù lý trí hiểu rằng họ thường có lý do rất chính đáng để loại bỏ mẩu tin đó. Cuối cùng, tôi cảm thấy tồi tệ khi tiêu tốn năng lượng vào một câu chuyện không được phát sóng và cảm thấy tội lỗi vì đã cáu kỉnh không cần thiết. Quan điểm của chánh niệm là bỏ qua những phản ứng dây chuyền thông thường và trở nên bàng quan.
Khi bắt đầu suy nghĩ về việc toàn bộ hệ thống đốt cháy tâm lý dường như tự phát này hoạt động như thế nào, tôi nhận ra rằng mình đã bị thúc đẩy bởi bản ngã một cách mù quáng ra sao. Tôi dành rất nhiều thời gian, như một tác giả Phật giáo viết: “Trôi dạt vô định với sự gia tăng của các xung động theo thói quen.” Đây là điều khiến tôi gặp phải những sai lầm khi đối diện với chiến tranh, ma túy và hoảng loạn. Nó là thứ thúc đẩy tôi ăn khi không đói hoặc cục cằn với Bianca khi nghĩ về những điều xảy ra trong văn phòng. Chánh niệm đại diện cho một sự thay thế để sống một cách phản ứng.
Đây không phải là mưu mẹo tinh thần. Chánh niệm là một đặc điểm bẩm sinh, một đấng sinh thành. Đó là những gì khiến chúng ta trở thành con người. Về mặt sinh học, chúng ta được phân loại là Người tinh khôn – người nghĩ và biết mình nghĩ gì. Chúng ta có thể làm nhiều hơn là chỉ nghĩ; chúng ta cũng có sức mạnh nhận thức được mọi thứ – mà không cần phán xét, không có bản ngã. Đây không phải chê bai suy nghĩ, là chỉ ra suy nghĩ mà không nhận thức có thể là một bậc thầy khắc nghiệt.
Ví dụ: bạn chú ý đến cơn đói, nhưng bạn nghĩ về nơi để có bữa ăn tiếp theo và liệu nó có các sản phẩm từ thịt lợn không. Bạn có thể chú ý đến áp lực trong bàng quang cho biết đã đến lúc đi tiểu, nhưng bạn nghĩ về việc liệu tần suất đi tiểu của mình có đồng nghĩa với việc bạn đang già đi và cần khám tuyến tiền liệt hay không. Có sự khác biệt giữa những cảm giác mà chúng ta trải nghiệm với sự quay cuồng về tinh thần tạo ra phản ứng của chúng ta với những kích thích nói trên.
Các Phật tử cũng có suy nghĩ tương đồng. Coi tâm trí như một thác nước, họ nói: “Nước là dòng chảy của suy nghĩ và cảm xúc; chánh niệm là không gian phía sau thác nước.” Một lần nữa, lý thuyết tao nhã, nhưng nói dễ hơn làm.
Có nhiều lĩnh vực trong cuộc sống mà tôi rất cần thứ chánh niệm này. Ăn uống chẳng hạn. Sau khi bỏ ma túy, thức ăn trở thành cơn sốt dopamine thay thế của tôi. Khi gặp Bianca, tình hình trở nên tồi tệ hơn, vì tôi rất vui khi trở về nhà. Cô ấy sẽ nấu những bữa ăn thịnh soạn với mì ống và sau đó là bánh quy. Với một võ sĩ hạng gà, tôi có thể ngấu nghiến hết đĩa này đến đĩa khác. Tôi tự nhủ rằng phải tiết chế, nhưng một khi cơn điên cuồng bắt đầu, tôi không thể dừng lại. Tôi đang chăm bón các trung tâm khoái cảm của bộ não ăn chứ không phải dạ dày và tình hình còn tệ hơn với món tráng miệng. Việc cha mẹ không bao giờ để tôi ăn đồ ngọt khi còn nhỏ đã gây ra nỗi ám ảnh suốt đời. (Điều tương tự cũng xảy ra với truyền hình, trớ trêu thay.) Tôi có thể ăn cả đống bánh quy, ngấu nghiến ngập răng. Khi bụng to lên, nó trở thành nguồn cơn hủy hoại mái tóc. Chẳng thứ phù phiếm hay chánh niệm nào giúp được.
Nhưng tôi thực sự có thể sử dụng tốt liều thuốc chánh niệm khi xử lý các sự kiện diễn ra sau khi nhận được cuộc gọi từ Amy Entelis, phó chủ tịch cấp cao về phát triển tài năng. Amy phụ trách tuyển dụng và quản lý các phóng viên và người dẫn chương trình. Bà gặp tôi khi tôi đang trên đường đến sân bay để lấy tin. Đó là vào đầu tháng 9 năm 2009, khoảng một tháng sau khi tôi bắt đầu thiền. Bà mang đến một tin quan trọng. Vào khuya muộn trong ngày, bà nói với tôi, quản lý thông báo rằng Charlie Gibson đã quyết định rút khỏi vị trí người dẫn chương trình của Bản tin Thế giới. Họ đồng thời thông báo rằng Diane Sawyer sẽ rời GMA để tiếp quản chương trình buổi tối. Tôi mừng cho Diane. Một thập kỷ trước, cô chỉ tạm thời đồng ý dẫn GMA, nhưng cô thực hiện tốt đến nỗi các sếp liên tục yêu cầu cô tiếp tục. Bây giờ ngôi sao sáng nhất trong bộ phận tin tức của chúng tôi sẽ được thăng chức lên Chiếc Ghế Lớn, một sự đề bạt mà nhiều người cảm thấy vô cùng xứng đáng.
Mặc dù vậy, không mất nhiều thời gian để tôi chuyển sang trạng thái điều-này-có-ý-nghĩa-gì-với-mình. Thông báo này chắc chắn sẽ gây ra một trận tuyết lở có cường độ tương tự như những gì đã xảy ra sau khi Peter Jennings qua đời. Nhiều quân bài domino sắp đổ. Việc Diane rời khỏi chương trình buổi sáng nghĩa là ban quản trị có thể sẽ phải xây dựng lại đội dẫn chương trình GMA, điều sẽ tạo hiệu ứng gợn sóng trong hàng ngũ phát sóng. Những gì đang đến là một sự cải tổ triệt để các nhân vật trong vở kịch. Tôi đã dẫn chương trình Bản tin Thế giới ngày Chủ nhật trong khoảng bốn năm và vẫn rất yêu thích nó, nhưng nếu công việc mới xuất hiện, tôi cũng muốn tham gia. Mong muốn thăng tiến – ngay cả khi thiếu hụt trí tưởng tượng – gần giống như Woody Allen trong cảnh kinh điển của phim Annie Hall, nơi ông chia tay Diane Keaton. “Một mối quan hệ, anh nghĩ, giống như một con cá mập,” ông nói. “Nó phải liên tục di chuyển về phía trước hoặc chết. Và anh nghĩ những gì chúng ta có là một con cá mập đã chết.”
Không lâu sau, tình hình ngày càng căng thẳng. Chúng tôi nhận được tin về hai chuyến rời đi khác: John Stossel, đồng dẫn chương trình của 20/20 và Martin Bashir, một trong ba người dẫn chương trình của Điểm tin tối. Tôi đặc biệt quan tâm tới trường hợp sau. Sau nhiều năm làm phóng viên của Điểm tin tối, tôi luôn bày tỏ niềm yêu thích với vai trò người dẫn chương trình. Nó dường như là công việc hoàn hảo với tôi, công việc mà tôi có thể theo đuổi cho đến khi nghỉ hưu. Tôi thực sự rất thích sự vội vã của những bản tin ngắn “từ trên trời rơi xuống” của GMA và Bản tin Thế giới – đặc biệt là trong các tình huống tin tức đột phá – nhưng những mẩu tin này về cơ bản rất ngắn: những bài đọc dài từ 90 đến 120 giây của các sự kiện trong ngày. Trên Điểm tin Tối, các tin nằm trong khoảng từ bốn đến tám phút. Nếu câu chuyện thực sự hay, họ có thể cho bạn toàn bộ nửa giờ.
Tôi không chỉ thích độ dài của những câu chuyện, mà còn cả sự đa dạng. Hằng đêm, họ thực hiện những cuộc điều tra khó khăn như hồ sơ của một ngôi sao điện ảnh hoặc câu chuyện về trại giảm béo cho chó. Trong những tháng gần đây, Điểm tin Tối đã cho tôi nhiều cơ hội hơn để giải tỏa cơn khát an ủi những người bị ảnh hưởng và gây ảnh hưởng tới những người được an ủi. Tôi đã đi tìm kiếm những con kangaroo có nguy cơ tuyệt chủng ở Papua New Guinea, săn lùng khách du lịch tình dục Mỹ ở Campuchia và đối đầu với các mục sư ở Congo, những kẻ kiếm tiền bằng cách thuyết phục cha mẹ gửi con cái họ đến những lễ trừ tà đau đớn.
Vấn đề là, có một ứng cử viên khác. Bill Weir, người dẫn chương trình GMA cuối tuần. Bill đã gia nhập ABC News vào năm 2004 từ chi nhánh địa phương ở Los Angeles, nơi anh là một phóng viên thể thao. Anh toát phong thái của một người thủ cựu và đôi khi rất đỗi trầm ngâm. Mặc dù không có bệ đỡ vững chắc, Bill đã nhanh chóng trở thành một nhà báo xuất sắc, đưa tin nhanh nhạy cũng như sản xuất những câu chuyện đặc sắc.
Ví dụ yêu thích của tôi về người đến sau này là phóng sự về Don LaFontaine, một anh chàng đảm nhận phần lồng tiếng cho các đoạn trailer giới thiệu phim. Giọng LaFontaine trầm ấm đến nỗi những câu thoại kinh điển của anh (“Trong một thế giới...) nghe thật ám ảnh. Thay vì chỉ thực hiện một cuộc phỏng vấn truyền thống, Bill dẫn LaFontaine đi dạo xung quanh LA., kể lại cuộc đời anh qua một chiếc micro cầm tay. Cảnh quay tuyệt nhất diễn ra tại một quán cà phê ngoài trời, nơi Bill thờ ơ nhìn vào thực đơn.
LaFontaine: “Anh là kẻ giết người nguy hiểm nhất thế giới. Danh tính của anh là một bí mật – thậm chí từ chính anh. Mùa hè này, tình yêu... gây chết người.”
Weir: “Tôi nghĩ mình sẽ ăn một quả trứng ốp la.”
LaFontaine: “Tôi nghĩ mình sẽ dùng chút salad.”
Weir: “Có quá sớm cho món salad không?”
[Cắt cận cảnh của LaFontaine] “Không bao giờ là quá sớm...
cho một món salad.”
Các sếp thận trọng đề nghị rằng có lẽ tôi cũng nên xem xét khả năng thay thế vị trí của Bill ở chương trình GMA cuối tuần nếu anh gật đầu với Điểm tin Tối. Ban đầu, tôi bác bỏ điều này, nhưng cuối cùng đã bị thuyết phục xem xét lại. Tôi nhận ra nhiệm vụ này không chỉ tăng gấp bốn lần thời gian phát sóng của mình (từ nửa giờ vào Chủ nhật đến trọn hai giờ vào thứ Bảy và Chủ nhật) mà còn cho tôi cơ hội thử sức với phong cách mới, thoát khỏi khuôn mẫu ù lì kiểu Jennings. Bản tin buổi sáng không chỉ có một gã đàn ông và một máy phóng chữ; nó sống động, cởi mở và không có kịch bản. Hơn nữa, buổi sáng là nơi tập trung diễn biến trong ngành truyền hình. GMA có những khán giả trẻ tuổi mà các nhà quảng cáo muốn tiếp cận, điều này khiến chương trình trở thành trung tâm lợi nhuận cho bộ phận tin tức.
Tôi đồng ý, nhưng vẫn nêu rõ quan điểm rằng lựa chọn đầu tiên của tôi vẫn là Điểm tin Tối. Tôi đang ở trong vị trí có thể đòi hỏi cả hai công việc cùng lúc – và không cái nào chắc chắn. Tôi tiếp tục hình dung những kết quả tồi tệ nhất có thể: Không được thăng chức ➞ Cuối cùng bị rụng tóc và do đó, tất cả triển vọng công việc tương lai tan tành ➞ Quán trọ rẻ tiền ở Duluth.
Tôi có cơ hội tiếp David Westin để thỏa thuận cho trường hợp của mình. Đúng giờ hẹn, tôi đi bộ từ văn phòng của mình lên tầng 5. Sau khi ngồi một lúc trên chiếc ghế dài ngoài văn phòng, tôi được thư ký của ông mời vào và được David chào đón với nụ cười rộng và cái bắt tay chắc nịch.
Ông lịch sự lắng nghe khi tôi trình bày tình huống của mình, đầu tiên là cho Điểm tin Tối, sau đó là GMA. Ông hỏi vài câu hỏi hóc búa mà tôi vận dụng hết khả năng để trả lời. Tôi nghĩ mình đã làm được, nhưng thật khó để chắc chắn. Giống như tất cả các quản lý chuyên nghiệp, David là bậc thầy trong việc nói rất nhiều mà không thực sự cam kết điều gì. Tôi biết không nên thúc ép quá mạnh để tránh việc ông cáu kỉnh lên. Sự hòa nhã của bất cứ ai cũng có thể trở nên dễ vỡ dưới quá nhiều áp lực.
Việc chính của chúng tôi dừng ở đó, phần còn lại của cuộc họp chuyển sang các vấn đề đời thường. Ở đây mọi thứ trở nên rất thoải mái. Nói chuyện cười đùa hài hước và tôi lại cảm thấy phấn chấn. Cảm giác này kéo dài khoảng 90 giây. Vào lúc xuống đến văn phòng, tôi cảm thấy chua chát. Dành chút thời gian để suy ngẫm, tôi nhận ra David đã không nói gì cụ thể hay mang tính trấn an. Trên thực tế, tôi có cảm giác mơ hồ rằng ông sẽ lờ tôi đi. Tồi tệ hơn, tôi biết có thể ông sẽ không ra quyết định nhanh chóng.
Liệu đây có phải là một cơ hội tốt để xem liệu tôi có thể thực hành chánh niệm không? Có thể. Tôi cố gắng thiền trên chiếc ghế dài trong văn phòng, nhưng nó không hiệu quả. Tôi không thể trèo ra phía sau của thác nước. Mỗi khi cố gắng nhìn vào dòng suy nghĩ của mình để đánh giá sự thất vọng với cái nhà tù nghề nghiệp này, tôi không biết phải tìm kiếm cái gì – hay nhìn nhận nó như thế nào. Không phải “chú ý” là một dạng của suy nghĩ sao? Tôi cần phải thấy cái chết tiệt gì ở đây?
Tôi bắt đầu lại từ đầu, suy nghĩ về những câu hỏi tương tự đã suy ngẫm kể từ lần đầu đọc sách của Eckhart Tolle. Tôi vẫn chắc chắn rằng việc nhìn vấn đề từ mọi góc độ và tìm kiếm bước đi đúng đắn đã cho tôi một lợi thế. Nhưng tôi vẫn lo ngại rằng quá nhiều lo lắng sẽ khiến mình phát điên.
Tôi dành những tuần tiếp theo để trốn tránh. Tôi cố gắng “chú ý”, nhưng không biết mình đang để tâm hay chỉ nuông chiều bản thân. Tôi quyết định đã đến lúc làm theo một lời khuyên từ người bạn mới Mark Epstein.
Sự kiện được tổ chức tại một hội trường lớn tại tháp Sheraton ở trung tâm Manhattan và ngay khi đến nơi, tôi đã vô cùng hối hận. Nó được lấp đầy phần lớn bởi các phụ nữ trung niên đeo khuyên tai và ăn mặc lòe loẹt. Bất kỳ ai trong số họ cũng có thể là giáo viên yoga, người đã ép tôi lột sạch chỉ còn sót đồ lót khi còn nhỏ.
Tôi thấy tệ hơn, tất nhiên, trong các chiến hào tự lực, nhưng ở đây thì khác. Tôi tham gia hội nghị Phật giáo kéo dài ba ngày này không phải với tư cách là một phóng viên, mà là một khách hàng trả tiền, người đã đến vì mục đích cá nhân, một ý nghĩ như muốn ói.
Mọi thứ còn trở nên tệ hơn khi nó diễn ra trước mặt một người bạn mới mà tôi đi cùng. Tên anh là Jason. Anh là tay trống cho một trong những ban nhạc yêu thích của tôi, Mates of State. Đây là ban nhạc của một cặp vợ chồng đã viết những bài hát pop bắt tai về cơn giận giữ khi sống ở ngoại ô. Tôi đã thực hiện một bài về họ cho Bản tin Thế giới ngày Chủ nhật, tập trung vào cách họ chăm sóc hai đứa con nhỏ trong quá trình lưu diễn và viết blog về việc đó, mang tên Band on the Diaper Run. Sau khi câu chuyện được phát sóng, tôi và Bianca đã nảy sinh tình bạn với Jason và vợ anh, Kori. Jason là một trong số ít người tôi đã truyền giáo thành công về Phật pháp. Thật thú vị, anh bày tỏ mối quan tâm về thiền như một hệ quả tất yếu cho câu hỏi hóc búa về an toàn-bất an đang diễn ra trong tôi. Anh lo lắng rằng nếu mình trở nên quá hạnh phúc, nó sẽ khiến anh mất hứng thú và cắt đứt nguồn cảm hứng viết nhạc. Một diễn viên hài bạn tôi cũng đã nói điều gì đó tương tự – rằng anh lo lắng thiền sẽ khiến mình bớt “phán xét” và do đó ít hài hước hơn.
Ở đây trong hội trường, Jason – người cao 1m9, có mái tóc dài thời thượng và có thể chịu được những chiếc quần bò bó sát – trông thật nổi bật. Tôi hơi choáng. Tôi liên tục nói về Mark Epstein với Jason trong nhiều tháng và giờ Epstein đang ở trên sân khấu, ngồi cạnh hai giáo viên Phật giáo khác, chủ trì chương trình kinh dị này.
Diễn giả mở đầu là một phụ nữ ở độ tuổi 50 tên Tara Brach. Cô có mái tóc nâu dài và những nét Do Thái hài hòa. Cô duy trì giọng điệu dịu dàng, vui vẻ xuyên suốt chương trình – mềm mại và chậm chạp một cách giả tạo, như thể cô đang cố gắng mát xa trị liệu bằng giọng nói của mình. Cô khuyên chúng tôi nên yêu chính mình, “mời” chúng tôi nhắm mắt lại và “tin tưởng vào đại dương, vào sự bao la, bí ẩn và sự nhận thức vào tình yêu – để có thể thật sự ‘được giải thoát’.” Tôi không thể kìm được việc lén nhìn sang Jason, người mà tôi nghĩ hẳn đang âm thầm nguyền rủa mình. Brach kết lại bằng một bài thơ, sau đó là một khoảng lặng và cuối cùng, cất tiếng “Cám ơn” nghiêm túc
Sau đó, Mark thế chỗ và giải cứu chương trình. “Vâng, tôi sẽ cho các bạn thấy một góc nhìn hơi khác một chút,” ông nói, với ánh mắt tinh quái, “thứ mà, thật sự, có quá nhiều điều vẫn còn phiền muộn với tôi.” Mọi người bật cười và một nụ cười khẽ nở trên khuôn mặt Brach. Jason, người dường như tách biệt kỳ lạ – nhưng không phải theo cách Phật giáo – đang ngồi thẳng lưng tại chỗ.
“Mọi người đến với tôi thường cảm thấy họ nên yêu thương chính mình và tôi thực sự khuyên bạn nên chống lại điều đó,” ông nói. Ông hoàn toàn ứng khẩu và nghiêm túc. Trái ngược hoàn toàn với Brach, ông cho rằng chúng ta cần chủ động kết nối với mặt xấu xí của mình. “Chánh niệm cho chúng ta cách để kiểm tra lòng thù hận của chính mình mà không cố gắng khiến cho nó biến mất, không cố gắng kiềm chế nó.” Chỉ cần chú ý đến nó, ông nói, là có thể “được giải thoát”.
Ý tưởng dựa dẫm vào những gì phiền muộn với tôi hơi cực đoan, vì phản xạ của chúng ta thường là chạy trốn, đi mua thứ gì đó, ăn thứ gì đó hay sử dụng lẫn lộn nhiều loại thuốc. Nhưng, các Phật tử nói: “Cách duy nhất là băng qua.” Tương tự: Khi một cơn sóng lớn ập đến, cách tốt nhất để không bị đánh vào người là lặn ngay xuống. Điều này thật tức cười khi so với những gì tôi đã học được từ trải nghiệm đau đớn của bản thân sau khi trở về từ Iraq, sử dụng ma túy và đánh mất lý trí trên truyền hình. Khi bạn đè nén một cái gì đó, bạn tiếp thêm cho nó sức mạnh. Vô minh là không hạnh phúc.
Luận điểm của Mark là câu trả lời trực tiếp cho nỗi sợ hãi của Jason và người bạn diễn viên hài của tôi về việc thiền khiến họ mất nhiệt huyết. Chánh niệm đưa bạn đến gần hơn với tâm trí, hoạt động như một loại radar, lập bản đồ tinh thần của bạn, khiến bạn trở nên sâu sắc hơn. Đó là sự đối lập hoàn toàn với niềm hy vọng liều lĩnh được rao giảng bởi những người tự lực.
Đó là sức mạnh của suy nghĩ tiêu cực.
Khi ngồi đó giữa những khán giả, tôi cảm thấy tự hào về Mark, và ngày càng say mê với lý thuyết về chánh niệm – dù rằng thất vọng vì mình không thể ứng dụng được.
Trước sự ngạc nhiên sâu sắc của tôi, người mở khóa bí ẩn này cho tôi là Tara Brach.
Bị sự thôi thúc đến kỳ lạ và mặc dù biết Mark sẽ không nói, tôi đã trở lại phòng khiêu vũ trong ngày thứ hai của hội nghị. Lúc đầu, Brach làm tôi phát điên với tất cả những cái cúi đầu, rung chuông và câu Namaste phô trương.
Nhưng rồi cô chốt lại phương pháp áp dụng chánh niệm trong các tình huống cấp tính với một từ viết tắt hơi ngớ ngẩn:
RAIN.
R: Recognize – Nhận biết
A: Allow – Chấp nhận
I: Investigate – Xem xét
N: Non-identification – Không xác định
“Nhận biết” thì dễ hiểu. Sử dụng ví dụ về David Westin, trong những khoảnh khắc sau cuộc họp, công việc cấp thiết nhất chỉ đơn giản là thừa nhận cảm xúc của tôi. “Nó giống như đồng ý tạm dừng khi đối mặt với thứ gì đó và thừa nhận thực tế ấy,” Brach nói. Bước đầu tiên là thừa nhận nó.
“Chấp nhận” là khi bạn biết dựa vào nó. Các Phật tử luôn nói về việc phải “buông bỏ” thế nào, nhưng thực sự ý họ là “hãy mặc kệ nó”. Hay, khi Brach nói theo cái giọng khó lòng bắt chước: “Cho phép nội tâm thì thầm lời ‘đồng ý’.”
Bước thứ ba – “xem xét” – là nơi mọi thứ dung nhập vào thực tế. Bám sát ví dụ về Westin – sau khi đã thừa nhận cảm xúc của mình và mặc kệ chúng, bước tiếp theo sẽ là kiểm tra xem chúng đã ảnh hưởng đến cơ thể tôi như thế nào. Nó khiến mặt tôi nóng bừng, tim đập mạnh và tai ù ù? Chiến lược này nghe có vẻ chuẩn xác với tôi, đặc biệt là khi các triệu chứng trầm cảm sau chiến tranh có biểu hiện giống như triệu chứng cảm cúm vậy.
Bước cuối cùng – “không xác định” – nghĩa là nhận thấy tất cả cảm xúc tức giận, ghen tuông hay sợ hãi đều không kéo dài mãi mãi. Đấy chỉ là những trạng thái thoáng qua của tâm trí.
Kế hoạch Brach dường như hoàn toàn khả thi. Khác với nỗi khó chịu với những gì cô thể hiện lúc đầu, giờ tôi thấy có gì đó thông cảm về cách cư xử của cô. Rốt cuộc, cô là một người chuyên gia được đào tạo – cả về Phật giáo lẫn tâm lý trị liệu – người đã dành cả cuộc đời giúp đỡ mọi người. Tôi nhận ra, một lần nữa, mình đã đánh giá không công bằng.
Chỉ vài tuần sau, tôi đã ứng dụng được lời khuyên của cô và thấy được phía sau dòng chảy của suy nghĩ.
Tôi có một ngày tồi tệ. Tôi lo lắng về việc liệu mình có được thăng chức hay không – và sau đó tự càm ràm bản thân vì đã lo lắng. Tôi tới chỗ chiếc đi-văng trong văn phòng, nhưng lần này tôi thử kỹ thuật RAIN của Brach, đặc biệt là phần xem xét sự hỗn loạn bên trong.
Ghi chú: tim đập mạnh.
Đầu kêu thình thịch.
Căn nhà trọ rẻ tiền ở Duluth trong sáu tháng.
Ghi chú: lo lắng.
Tim đập mạnh, thình thịch.
Dái tai nóng.
Tôi không cố gắng ngăn chặn nó; tôi chỉ cảm nhận nó. Tôi đang “chấp nhận”, “mặc kệ nó” và “xem xét”. Ù. Căng thẳng. Ù.
Tôi làm được rồi! Tôi đang nhận thức được cơn giận của mình!
Ghi chú: tự chúc mừng.
Hiệu ứng giống như tính năng hình trong hình trên tivi. Thông thường, tiếng lách cách tinh thần của tôi thống trị hoàn toàn. Khi nhấn nút chánh niệm, vài hình phối cảnh xuất hiện. Suy nghĩ của tôi diễn ra trong một không gian rộng lớn hơn và dù chúng vẫn cháy, ngọn lửa dường như nhỏ đi một chút. Quá trình này phần nào giống như báo chí. (Hoặc ít nhất là nó phù hợp với những gì đám phóng viên chúng tôi nói với chính mình, rằng chúng tôi khách quan, không thiên vị – nói cách khác là công bằng và cân bằng.)
Đó là trạng thái mặc khải: giọng nói trong đầu, mà tôi luôn quá nghiêm trọng hóa, đột nhiên mất nhiều quyền hạn. Nó giống như nhìn trộm đằng sau bức màn và thấy rằng Phù thủy xứ Oz là một lão già yếu đuối, nhát cáy. Nó không chỉ giảm bớt sự khích động của tôi trong hiện tại, mà còn đột nhiên mang đến cho tôi cảm giác hy vọng rằng mình có thể xử lý tốt bất cứ thứ rác rưởi nào mà bản ngã sản sinh ra.
Thành công mới, tất nhiên, nhưng vẫn còn khúc mắc. Dù chánh niệm rất mạnh mẽ, nó cũng không xóa hết được các vấn đề trong thế giới thực của tôi. Vậy thực sự những gì đã thay đổi? Tôi thêm một mục mới vào tệp được gắn nhãn “Câu hỏi dành cho Mark” trên điện thoại.
Chúng tôi đã trở lại Tribeca Grand, nơi tôi mời Mark một chầu bia nữa. Khi ông tháo giày của mình và ngồi xếp bằng trên ghế, tôi nhớ lại những chuyện kỳ lạ chúng tôi đã làm. Trước khi bắt đầu các câu hỏi, tôi nhận thấy ông có một ánh nhìn háo hức, báo hiệu rõ ràng rằng ông có điều gì đó muốn nói với tôi.
Sau đó, với một nụ cười đầy ẩn ý, ông nói rằng ông mới có một cuộc họp qua điện thoại với Tara Brach. Cô đã đề nghị được nói chuyện; cô không hài lòng với việc ông mâu thuẫn với mình trên sân khấu. Tôi tranh cãi gay gắt rằng ông không có nghĩa vụ nói chuyện với cô ấy, mà là với khán giả. Ông có vẻ cảm kích. Dường như ông và Brach rõ ràng cuối cùng đã giảng hòa.
Khi tôi đưa ra câu hỏi về việc liệu chánh niệm có khiến bạn lúng túng khi đối mặt với những vấn đề gai góc trong cuộc sống, ông lập tức quay lại với sự cố Brach.
“Giống nhau cả thôi,” ông nói.
Trên sân khấu trong hội trường, Mark không thích những gì Brach đang nói. Tuy nhiên, thay vì vô thức chỉ trích cô, ông bình tĩnh và khéo léo bày tỏ quan điểm. Nhìn nhận rõ ràng một vấn đề không ngăn bạn hành động, ông giải thích. Chấp nhận không phải sự thụ động. Những gì chánh niệm làm là tạo ra một khoảng trống trong đầu để bạn có thể, như các Phật tử nói, “hồi đáp”, thay vì chỉ đơn giản là “phản ứng”. Theo quan điểm của Phật giáo, bạn không thể kiểm soát những gì xuất hiện trong đầu mình; tất cả phát sinh từ một khoảng trống bí ẩn. Chúng ta dành nhiều thời gian để đánh giá bản thân một cách gay gắt vì nghĩ rằng mình không có vai trò gì trong đời. Điều duy nhất bạn có thể kiểm soát là cách xử lý nó.
Bingo: hồi đáp không phản ứng. Đây là lý do, như tôi mới biết gần đây, khiến nhiều người nổi tiếng trở thành thiền giả.
Huấn luyện viên bóng rổ Phil Jackson, Thẩm phán Tòa án tối cao Stephen Breyer, Giám đốc điều hành của Ford – Bill Ford, ca sĩ của Weezer – Rivers Cuomo. Ngay cả rapper 50 Cent. Ngay cả Tom Bergeron, một người bạn thành công với bong bóng dotcom của tôi nói rằng một khi bắt đầu thiền, anh nhận thấy mình luôn là người bình tĩnh nhất trong các cuộc họp. Anh gọi nó là “trạng thái siêu cường”.
Mark cho biết điều này có ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình công việc hiện tại của tôi. “Chỉ nghiền ngẫm về cảm xúc của bản thân không bao giờ giải quyết được vấn đề hoặc khiến cho cảm xúc của anh biến mất,” ông nói, “nhưng điều đó có thể khiến anh ngừng hành động một cách mù quáng. Ví dụ, anh sẽ không sưng sỉa với sếp của mình.”
Khi nhấm nháp bia trong quán bar khách sạn với bậc thầy tâm lý này, tôi nhận ra cách xử lý tốt nhất trong hoàn cảnh hiện tại là kiên nhẫn ngồi chờ. Tôi đã hiểu trường hợp của mình; điều duy nhất tôi có thể làm lúc này là gục đầu xuống, làm việc chăm chỉ và hy vọng vào điều tốt nhất. Nói cách khác: hồi đáp – không phản ứng.
Mark cũng chỉ ra rằng chánh niệm là một kỹ năng – thứ sẽ cải thiện khi tôi có thêm nhiều giờ thiền. Theo tinh thần đó, ông nói tôi nên xem xét tham dự một khóa tu. Hình thức đòi hỏi khắt khe hơn nhiều so với hội thảo Phật giáo của Tara Brach. Ông đề nghị một khóa tu tĩnh lặng kéo dài 10 ngày, tôi sẽ ở tại một trung tâm Phật giáo với hàng chục thiền giả khác. Không nói chuyện, không xem tivi, không uống bia – chỉ thiền, cả ngày. Khi tôi nói vậy thì khác gì cầm tù, ông trấn an tôi, nói rằng nó sẽ khó khăn nhưng đáng giá. Cụ thể, ông đề nghị tôi đăng ký khóa tu do một người tên Joseph Goldstein chủ trì, người mà Mark gọi là giáo viên thiền “của mình”. Ông nói về nhân vật Goldstein này bằng những từ ngữ hoa mỹ nhất, điều đó khiến tôi không khỏi tò mò. Tôi hình dung nếu người đàn ông mà mình tôn kính tôn kính người khác, có lẽ tôi nên đến gặp người đàn ông kia.
Khi chúng tôi thanh toán hóa đơn, tôi nói: “Nếu ông đồng ý, tôi muốn chúng ta gặp nhau một hoặc hai tháng một lần.”
“Chắc chắn rồi,” ông trả lời, nhìn lên từ phần còn lại của cốc bia và bắt gặp ánh mắt của tôi. Với sự chân thành không nao núng, ông nói, “Tôi muốn biết nhiều hơn về cậu.” Đó là một trong những điều tốt đẹp nhất mà người ta từng nói với tôi. Sau khi cạn ly, khi chúng tôi nói lời tạm biệt, ông trao tôi một cái ôm. Thật cảm động và tôi đánh giá cao sự thân thiện của ông, nhưng không thể lờ được việc tôi chuẩn bị tham gia một khóa tu.
Sau đó Chopra quay lại. Thông qua một chiến dịch qua email và văn bản tích cực, ông đã thuyết phục tôi và các giám đốc điều hành tại Điểm tin tối sản xuất ra một phiên bản Đối đầu khác. Lần này, cuộc tranh luận sẽ là giữa Chopra và kẻ thù truyền kiếp của ông, Michael Shermer, một cựu Cơ Đốc hữu đã trở thành chiến binh vô thần và nhà điều tra chuyên nghiệp về giả khoa học. Shermer là người đứng đầu Hiệp hội Skeptics, một tổ chức phi lợi nhuận thúc đẩy sự hoài nghi khoa học và chống lại sự lan truyền của giả khoa học, mê tín dị đoan và niềm tin phi lý, những người đã quyết định đưa hình Chopra lên trang bìa của tạp chí Skeptic vài năm trước, với tiêu đề “Tiến sĩ ảo”.
Chủ đề của cuộc tranh luận là liệu Chúa và khoa học có tương thích với nhau hay không. Theo đúng phong cách của Điểm tin tối, chúng tôi đã đặt cho sự kiện một tiêu đề vô cùng độc lạ: “Chúa có tương lai không?”
Một trong những người đầu tiên tôi gặp tại địa điểm tranh luận – một thính phòng tại Viện Công nghệ California ở Pasadena – là Sam Harris, người đã xuất bản những cuốn sách chống tôn giáo gay gắt bán rất chạy, biến anh thành người hùng của một phong trào vô thần vừa chớm nở. Chúng tôi đã gặp nhau vào năm 2007, khi tôi đang quay một bản tin tại Hội nghị người vô thần Mỹ ở Washington, DC. Các bài viết của anh gây tranh cãi đến mức anh sống ở một địa điểm không được tiết lộ và thường đi du lịch cùng vệ sĩ. Tôi ấn tượng với việc phỏng vấn anh giữa những người bán các nhãn dán ních đầy với những khẩu hiệu như Jesus, cứu tôi khỏi những tín đồ ông. Tôi từng rất thích anh chàng này; anh dễ chịu hơn nhiều so với lời lẽ trên trang giấy.
Bây giờ anh đã ở đây, ở hậu trường trong khán phòng, bởi Michael Shermer đã chọn Sam làm đồng đội tranh luận của mình. (Chopra chọn một học giả tôn giáo tên Jean Houston, người được biết đến vì đã giúp đỡ Đệ nhất Phu nhân Hillary Clinton giao tiếp tâm linh với Phu nhân Eleanor Roosevelt.) Ấn tượng tích cực của tôi từ cuộc gặp gỡ đầu tiên nhanh chóng được khẳng định lại. Với mái tóc cắt ngắn Do Thái và khuôn mặt đặc trưng vùng Trung Âu, anh có chút gì đó giống em trai tôi. Ấn tượng mà anh tạo ra là sự mạnh mẽ và nghiêm túc, nhưng đáng mến. Anh mặc một bộ đồ tối màu với điểm nhấn là áo sơ mi màu xanh. Người vợ thanh lịch và rất thông tuệ của anh, Annaka, đứng bên cạnh. Khi ba chúng tôi trò chuyện trong phòng thay đồ chật hẹp, tôi thú nhận rằng mình rất thích thiền. Cả hai đều vui vẻ, rồi thừa nhận rằng họ cũng vậy.
Đây là điều tôi không ngờ tới. Hóa ra Quý ông Vô thần có một quá khứ hết sức thú vị. Là sinh viên năm cuối tại Stanford, Sam đã thử dùng thuốc lắc và LSD, đầu óc anh hoàn toàn trống rỗng, bỏ học và sau đó trải qua 11 năm đi tới đi lui giữa Hoa Kỳ và châu Á, nơi anh sống trong các tu viện và đạo trường, học với nhiều giáo viên thiền khác nhau. Trong thời gian đó, anh dành tổng cộng khoảng hai năm cho những khóa tu tĩnh lặng, thiền 12 đến 18 giờ một ngày. (Annaka cũng vậy, đã có nhiều năm kinh nghiệm thiền và thậm chí còn làm việc như một tình nguyện viên dạy chánh niệm cho trẻ em.)
Sam chưa từng che giấu phần quá khứ này của mình. Trên thực tế, như anh đã nhắc sau buổi phỏng vấn hồi năm 2007, anh đã có một bài phát biểu gây tranh cãi, trong đó anh nói với những người vô thần rằng phủ nhận tiềm năng của những kinh nghiệm “tâm linh” (anh đặt nó trong ngoặc kép, tranh luận rằng đó là một thuật ngữ ngượng ngùng, nhưng không có từ thay thế nào) khiến họ cũng chỉ dốt nát như những người tin vào Chúa Jesus. “Đó là lần duy nhất tôi có một bài phát biểu,” anh nói, “bắt đầu bằng những lời chào mừng và kết thúc bằng những tiếng la ó.”
Sam thực sự không ngại làm mọi người bực mình – và sự hăng hái hùng biện đó được thể hiện đầy đủ tại cuộc tranh luận. Hội trường có rất nhiều người ủng hộ từ cả hai phe, lên đến nghìn người. Tuyên bố mở đầu của Chopra là một món thập cẩm ngôn ngữ Chopra cổ điển. Nó bao gồm những câu như: “Ngày nay, khoa học cho chúng ta biết bản chất cơ bản của thực tế là mối tương quan phi lượng tử.” Khi anh nói, máy quay của chúng tôi bắt được Shermer và Harris đảo mắt. Chopra kết thúc bằng cách gọi người dân ở Caltech là “những kẻ thánh chiến Hồi giáo và Vatican về khoa học bảo thủ và chính thống”.
Sam đáp lời, “Tôi sẽ không bao giờ muốn giảng cho một căn phòng có cả nghìn người ở Caltech về vật lý. Tôi không phải là nhà vật lý, ông không phải là nhà vật lý – và về cơ bản, mỗi câu ông đã thốt ra đều chứng minh điều đó.” Đám đông ồ lên tán thành.
Khi cuộc tranh luận diễn ra, Chopra hét lên quan điểm của mình. Khi những người khác nói, ông ngồi phịch xuống ghế, trông có vẻ khó chịu, mặc dù ông là người khởi xướng toàn bộ điều này.
Khi buổi tranh luận kết thúc và khán giả giải tán, tôi tiến tới chỗ Sam và Annaka, những người một lần nữa đưa ra chủ đề thiền. Họ có một đề nghị dành cho tôi: tôi nên tham gia khóa tu. Nhận ra vẻ sợ hãi trên khuôn mặt tôi, họ thừa nhận rằng nó có thể hơi khó khăn, nhưng đảm bảo rất có giá trị. Họ biết một giáo viên tuyệt vời, họ nói. Tên ông ấy là Joseph Goldstein.
Thật khó để bỏ qua khi hai người thông tuệ giới thiệu cùng một giáo viên thiền. (Hóa ra, Sam cũng là bạn cũ của Goldstein, mặc dù anh và Mark chưa từng gặp nhau.) Vì vậy, khi về nhà, tôi đã kịp đọc vài cuốn sách của thiên tài thiền nổi tiếng này. Chúng cung cấp những giải thích đáng sợ về cách sử dụng chánh niệm để tạo ra không gian giữa kích thích và phản ứng trong cuộc sống hằng ngày, đồng thời cũng có rất nhiều cuộc nói chuyện về tái sinh, sức mạnh tâm linh và “các sinh vật trên mặt phẳng khác của sự tồn tại”. Tôi tự hỏi làm sao Sam có thể hiểu nổi những khẳng định như: “Có những người đã phát triển sức mạnh của tâm trí để thấy nghiệp chướng phô bày qua kiếp trước và tương lai.” Goldstein đã nói nếu bạn không thấy thứ này đáng tin, nó cũng không ảnh hưởng đến cơ hội “giải thoát” của bạn.
Tuy nhiên, những lời khuyên của Mark và Sam vang lên bên tai như cám dỗ. Tôi cảm thấy tò mò và có chút hãnh diện. Nếu có ý định thiền, tôi nên đi xa hơn một chút. Tôi lên mạng và thấy rằng Goldstein đang chủ trì một khóa tu ở California, được gọi đơn giản là “Khóa tu Thiền Khai sáng tháng 7.” Chắc chắn ít hoành tráng hơn so với “Khóa tu Chiến binh Tinh thần” của James Ray. Cũng ít tốn kém hơn: khoảng 1.000 đô-la trong 10 ngày.
Tuy nhiên, khi cố gắng đăng ký, tôi băn khoăn khi thấy nó không dễ chút nào. Có quá nhiều ứng viên và danh sách được chọn lựa qua một hệ thống xổ số. Tôi gọi cho người của Goldstein và cố gắng trao đổi, thậm chí còn trưng cả thẻ phóng viên. Họ không giúp gì được. Bởi không thể tham gia khóa tu, tôi lại càng muốn nó hơn.
Tôi gửi email cho Sam Harris và hỏi xem liệu anh có thể đỡ lời cho tôi không. Anh nói rằng mình sẽ nói giúp, nhưng không bảo đảm. (Trong quá trình trao đổi email, tôi đã rất ngạc nhiên khi biết kẻ vô thần cứng đầu này cũng biết dùng biểu tượng cảm xúc.) Vì đây là khóa tu gần nhất mà Goldstein chủ trì, tôi kẹt trong tình trạng bế tắc khi bị căng thẳng vì cố tham gia vào sự kiện giúp tôi quản lý căng thẳng, và điều này chắc chắn không hay ho gì.
Không lâu sau, tôi có một cơ hội khác để kiểm tra kỹ năng chánh niệm của mình dưới sức ép. Amy Entelis gọi để nói với tôi rằng họ đang tính giao công việc Điểm tin Tối cho Bill Weir. Vẫn chưa có thông tin nào về việc liệu tôi có nhận được GMA hay không và cũng không có thời điểm chắc chắn cho một quyết định. Vì vậy, tôi sẽ ở trong tình trạng đau khổ đặc biệt trong tương lai gần.
Nhưng trời thật khéo chiều lòng người. Ngay ngày hôm sau, nhờ ơn Sam, tôi đã đến California. Như đã đề cập trong một bức email, anh đã “đùa giỡn với luật lệ của nghiệp chướng” và ghi danh tôi vào khóa tu.