Hình ảnh đại diện của lòng trắc ẩn trên toàn cầu nhanh chóng bước vào phòng và tuyên bố rằng mình phải đi giải tỏa.
“Bổn phận đầu tiên!” Đức Đạt Lai Lạt Ma nói khi vội vàng đi về phía nhà vệ sinh. Ông có vẻ hoạt bát, nhưng chắc chắn không hề thần bí như người ta đã lầm tưởng suốt vài thập kỷ. Hơn nữa, các thành viên trong giáo đoàn của ông – thường là hình ảnh phản chiếu của người mà họ phục vụ – rất nghiêm khắc và chẳng hề khéo léo chút nào.
Tôi đến cuộc phỏng vấn này với một thái độ không mấy hồ hởi. Hầu hết bạn bè của tôi trong giới thiền đều tôn kính Đạt Lai Lạt Ma, nhưng với tôi, ông đại diện cho phần Phật giáo mà tôi cảm thấy không thoải mái nhất. Điều tôi thích về Phật pháp là kinh nghiệm luận nghiêm ngặt và sự kiên định không chịu khuất phục trước những sự thật phũ phàng. Tuy nhiên, ở đây, là một người đàn ông mặc áo choàng, được xức dầu thánh khi mới hai tuổi vì vài nhà sư của chính phủ tuyên bố mình đã thấy những dấu hiệu đặc biệt, ví dụ như cầu vồng trên bầu trời gần căn nhà thời thơ ấu của ông. Chuyển nhanh sang vài thập kỷ sau và ông là bạn thân của Beastie Boys và Richard Gere, được làm biên tập khách mời cho tờ Vogue, xuất hiện trong quảng cáo của Apple và là chủ đề của những bộ phim được đạo diễn Martin Scorsese sùng bái (người đã nói rằng mình có thể cảm nhận được trái tim đập mạnh hơn trước sự hiện diện của Đạt Lai Lạt Ma).
Suy nghĩ đi ngược trào lưu này của tôi càng tăng lên bởi thực tế là tôi đã thấy một loạt các nhà khoa học ở đây, tại Đại học Emory này, tất cả đang khúm núm trước Đạt Lai Lạt Ma. Khi các học giả trình bày kết quả nghiên cứu về tác dụng của thiền, họ nghiêng về phía trước, theo nghĩa đen là trên mép ghế, và gọi ông là “Đức Pháp vương”. Trong khi đó, ông ngồi đó, đeo tấm che nắng vô cùng kỳ quặc (có lẽ là để bảo vệ đôi mắt khỏi ánh đèn trần).
Khi bàng quang của Đức Pháp vương đã rỗng, ông quay lại với vai trò của mình, người đàn ông tươi cười mà chúng ta đã biết qua những cuốn thánh tích học mỏng manh. Hội nghị ở Đại học Emory vừa kết thúc và chúng tôi chuẩn bị thực hiện cuộc phỏng vấn ở hậu trường. Tôi bắt đầu bằng cách hỏi về sự hỗ trợ lâu dài của ông cho nghiên cứu khoa học về thiền. “Có một rủi ro,” tôi nói. “Điều gì sẽ xảy ra nếu các nhà khoa học phát hiện thấy điều gì đó mâu thuẫn với đức tin của ngài?”
“Không, không rủi ro chút nào. Nếu một nhà khoa học xác nhận không tồn tại những điều chúng ta tin, chúng ta phải chấp nhận điều đó.”
“Vậy, nếu các nhà khoa học đưa ra một thứ mâu thuẫn với niềm tin của ngài, ngài sẽ thay đổi niềm tin của mình?”
“Ồ, tất nhiên.”
Câu trả lời hòa vốn. Tôi tự hỏi liệu điều này có áp dụng cho vấn đề tái sinh không. Nếu các nhà khoa học có thể chứng minh rằng ông không phải là tái sinh của Đạt Lai Lạt Ma trước đó, nó sẽ xóa bỏ tất cả quyền lực tôn giáo và chính trị của ông, khiến ông chỉ trở thành một lão già đeo tấm che mắt.
Bài kiểm tra tiếp theo: “Có phải tâm trí của ông luôn bình tĩnh không?” tôi hỏi.
“Không, không, không. Thỉnh thoảng tôi cũng mất bình tĩnh.”
“Thật ư?”
“Đúng. Nếu có ai đó không bao giờ mất bình tĩnh thì hẳn là họ đến từ một không gian khác,” ông nói, chỉ về phía bầu trời và cười rung bụng, đôi mắt lấp lánh dưới cặp kính dày.
“Vậy nếu có ai đó nói với ngài, ‘Tôi không bao giờ mất bình tĩnh,’ ngài sẽ không tin họ?”
“Không. Đó là sức mạnh huyền diệu – tôi không tin.”
Trong vài phút, ông đã chứng tỏ mình lý trí hơn cả Eckhart Tolle và Deepak Chopra.
Khi tôi ngồi đó, được bao quanh bởi các máy quay, những nhân viên PR của Đại học Emory và đoàn tùy tùng Tây Tạng của Đức Pháp sư, tôi nhận ra rằng Đạt Lai Lạt Ma lại là một người mà tôi đã đánh giá sai. Rốt cuộc, ngay cả khi ông thuộc về một trường phái siêu hình mà tôi không thể thấu hiểu, ông thực sự đã đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy khởi động các nghiên cứu khoa học về thiền, cung cấp cả nguồn cảm hứng và tài trợ. Hơn nữa, tôi nhận ra rằng, người ta có lẽ không nên bỏ qua toàn bộ phản ứng của ông với cuộc xâm lăng Tây Tạng của Trung Quốc – nơi ông gắn kết với cả cuộc đời mình – cùng các yêu cầu hòa giải và bất bạo động.
Khi cuộc phỏng vấn diễn ra, điệu bộ của tôi – cả trong lẫn ngoài – đã thay đổi. Không phải là tôi cảm thấy trái tim mình đập mạnh hơn – giống như Scorsese – nhưng giống như các học giả mà tôi khinh bỉ tại hội nghị, tôi cũng đang nghiêng người về trước, hướng về phía khuôn mặt gần nhất tôi để biểu lộ sự chân thành. Đồng thời, tôi cảm thấy nhẹ nhõm khi thấy Đức Đạt Lai Lạt Ma dường như khá thích mình. Tôi đã đọc được rằng nếu ông ngả người ra ghế, điều đó nghĩa là ông mất hứng thú. Nhưng ông vẫn nghiêng về phía tôi, với đôi mắt sáng ngời.
Đến cuối cuộc phỏng vấn kéo dài 20 phút (người Tây Tạng, như nhân viên của Tolle, rất nghiêm khắc về thời gian), một cuộc trao đổi thay đổi hoàn toàn quan điểm của tôi về lòng trắc ẩn đã xuất hiện. Tôi đề cập đến một điều ông từng đăng trên Twitter. (Việc ông có tài khoản Twitter là một lý do khác để thích người đàn ông này – mặc dù tôi khá chắc chắn rằng nhân viên mới là người quản lý.) “Ngài có một câu trích dẫn mà tôi yêu thích. Ngài nói, ‘Hầu hết những rắc rối, lo lắng và buồn bã đều xuất phát từ sự ích kỉ, tự cho mình là trung tâm.’ Nhưng chúng ta không cần phải tự cho mình là trung tâm để thành công trong cuộc sống ư?”
“Sự ích kỉ, đó là bản chất,” ông nói (theo tôi đoán thì ý ông là “bản chất” của nó). “Không có điều đó, chúng ta trở thành robot không cảm xúc. Nhưng bây giờ, việc hành thiền nhằm để phát triển mối quan tâm đến hạnh phúc của người khác, đó thực sự là lợi ích to lớn cho bản thân.”
Một ánh sáng vụt tắt trong đầu tôi. “Có vẻ như ngài đang nói rằng có đôi lúc cần phải tự ái, hay ích kỷ, để có thể từ bi?”
“Đúng. Thực hành từ bi cuối cùng sẽ mang lại lợi ích cho bạn. Vì vậy, tôi thường nói: chúng ta đều ích kỷ, nhưng hãy ích kỷ khôn ngoan hơn là ích kỷ ngu ngốc.”
Đây là một cú sốc hoàn toàn mới với tôi. Đừng vui mừng vì lợi ích của nó, ông nói. Làm điều đó bởi nó sẽ góp phần vào lợi ích của bạn, sẽ khiến cho bạn cảm thấy tốt hơn bằng cách làm xói mòn bản ngã. Bị thu hút bởi sự quan tâm đến bản thân, những điều về từ bi đột nhiên trở thành thứ mà tôi có thể thấu hiểu – thậm chí là có thể làm.
Sau cuộc phỏng vấn, Đức Đạt Lai Lạt Ma đặt một chiếc khăn satin trắng quanh cổ và ban phước cho tôi. Khi các nhân viên của tôi chuẩn bị rời đi, ông gọi tôi lại một lần nữa và nói rằng nếu thực sự quan tâm đến Phật giáo, tôi nên đọc cuốn sách yêu thích của ông, do một nhà hiền triết cổ có tên Shantideva viết. Những chuyên viên PR từ Đại học Emory nín thở nói với tôi rằng điều này nghĩa là ông thực sự thích tôi.
Cuối cùng, tôi không thể đọc được cuốn sách đó – nhưng với ý niệm về sự tốt đẹp của những lý do ích kỉ, tôi đã giữ nó lại.
Ngay tại khuôn viên của Đại học Emory, trên thực tế, các nhà khoa học đã nghiên cứu những người thường xuyên tham gia một khóa học ngắn về thiền tâm từ. Các đối tượng sau đó được đặt vào những tình huống căng thẳng trong phòng thí nghiệm, bao gồm cả một máy quay chỉ thẳng vào họ (một chi tiết đặc biệt thú vị với tôi). Các nhà khoa học phát hiện ra rằng các thiền giả đã giải phóng một lượng hormone gây căng thẳng tên cortisol thấp hơn đáng kể. Nói cách khác, thực hành lòng trắc ẩn dường như giúp cơ thể họ xử lý căng thẳng tốt hơn. Đây là một kết quả tốt, vì việc giải phóng cortisol thường xuyên hoặc liên tục có thể dẫn đến bệnh tim, tiểu đường, mất trí nhớ, ung thư và trầm cảm.
Bạn thậm chí không phải thiền để nhận được lợi ích từ lòng từ bi. Các trung tâm niềm vui trong não được kích hoạt khi chúng ta nhận được một món quà cũng tương tự như khi quyên góp từ thiện. Các nhà thần kinh học gọi nó là hiệu ứng “ánh sáng ấm áp”. Nghiên cứu cũng cho thấy tất cả mọi người, từ người già, người nghiện rượu đến những người mắc bệnh AIDS, đều thấy sức khỏe của họ được cải thiện khi làm tình nguyện. Nhìn chung, những người từ bi có xu hướng khỏe mạnh, hạnh phúc và thành công hơn trong công việc.
Điều hấp dẫn nhất với những người như tôi – những người không bẩm sinh giàu lòng nhân ái – là bằng chứng cho thấy thiền tâm từ thực sự có thể khiến bạn trở nên tốt đẹp hơn. Nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực này là một người Do Thái theo đạo Phật tên Richie Davidson, hiện đang điều hành một phòng thí nghiệm lớn tại Đại học Wisconsin – Madison, được gọi là Trung tâm Nghiên cứu Tâm trí Lành mạnh. Nhóm của ông đã thực hiện nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng những người học thiền tâm từ có các hoạt động não tăng lên ở các khu vực liên quan đến sự đồng cảm và hiểu biết. Họ cũng nhận thấy trẻ mẫu giáo sẵn sàng tặng quà cho người lạ hơn. Nghiên cứu yêu thích của tôi, được thực hiện tại Emory, yêu cầu các đối tượng đeo máy ghi âm nhiều ngày liền, để ghi lại các cuộc trò chuyện của họ. Các thiền giả đồng cảm hơn, dành nhiều thời gian hơn với người khác, cười nhiều hơn và sử dụng từ “tôi” ít hơn.
Nghiên cứu từ bi là một phần trong sự thay đổi lớn hơn của tâm lý học hiện đại. Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã tập trung chủ yếu vào các chứng bệnh tâm lý và sự tàn nhẫn của con người, nhưng giờ những cảm xúc tích cực như hạnh phúc, lòng tốt và sự hào phóng đang thể hiện vai trò của chúng.
Nghiên cứu này đã giúp đưa ra một cái nhìn mới về bản chất của con người, tránh xa mô hình phổ biến tập trung vào mặt tối của Darwin – sự sống còn của kẻ mạnh nhất. Theo quan điểm cũ, con người hoàn toàn ích kỷ và đạo đức chỉ như lớp bề mặt mỏng trên một cái giếng sa đọa không đáy. Quan điểm mới đã xem xét một quan điểm khác của Darwin, cụ thể là việc quan sát thấy các bộ lạc hợp tác và hy sinh cho nhau có nhiều khả năng “chiến thắng các bộ lạc khác”. Rõ ràng, thiên nhiên ban thưởng cho cả những người mạnh nhất – và tốt bụng nhất.
Tôi cũng có nỗi băn khoăn riêng. Tôi lo lắng rằng trong một ngành nghề đầy cạnh tranh như tin tức truyền hình, lòng trắc ẩn không hề phù hợp. Ngoài ra, tôi vẫn không phải là một người hâm mộ cuồng nhiệt của viên thực hành từ bi, cảm thấy bị ép buộc và giả tạo. Nhưng tôi muốn hưởng những lợi ích nói trên. Vì vậy, với chút bối rối, tôi đã tiến hành một thí nghiệm với chính bản thân mình.
Từ quan điểm truyền thống, cách tiếp cận của tôi với thiền – và của hầu hết các học viên phương Tây – đã lạc hậu. Vào thời của Đức Phật, đầu tiên ngài dạy về sự rộng lượng và đạo đức trước khi ban cho người theo đạo những hướng dẫn thiền. Logic rất có tính tư lợi: nó rất khó tập trung nếu tâm trí bạn đang ồn ào trong hối hận vì đã hành xử ngốc nghếch hoặc không ngừng nói dối. Đức Phật thậm chí còn soạn ra một danh sách 11 lợi ích khi thực hành từ bi, đảm bảo rằng bạn sẽ ngủ ngon hơn, khuôn mặt của bạn sẽ rạng rỡ, mọi người và động vật sẽ yêu mến bạn, thiên thể sẽ bảo vệ bạn và bạn sẽ được tái sinh trong một cõi hạnh phúc. Như thường lệ, danh sách đó chẳng có tác động gì tới tôi khi nó đầy tính siêu nhiên.
Nền tảng trí tuệ thực tiễn thật hấp dẫn. Chúng ta đều có bản năng tách mình khỏi thế giới, nhìn nhận cuộc sống từ đằng sau cái tôi nhỏ bé của mình và ganh đua với những cá thể bị cô lập khác. Nhưng làm sao chúng ta có thể thực sự tách biệt khỏi thế giới đã tạo ra mình? “Cát bụi trở về với cát bụi” không chỉ là điều họ nói trong đám tang, đó là sự thật. Bạn không thể ngắt kết nối với vũ trụ và cư dân của nó như một làn sóng có thể tự thoát ra khỏi đại dương. Tôi không thể tưởng tượng được việc mình đang cố nghĩ về chuyện này, nhưng nỗ lực có vẻ đáng giá.
Vài lần một tuần, tôi bắt đầu thêm tâm từ vào quá trình thiền hằng ngày. Theo hướng dẫn của Spring từ khóa tu, tôi dành 5 hoặc 10 phút đầu tiên trong các phiên của mình để hình dung và gửi những rung cảm tốt đẹp đến bản thân tôi, một “ân nhân” (Matt, Mark hoặc cha mẹ tôi), một “người bạn thân” (con mèo yêu quý của tôi, Steve), một “người bình thường” (người gác đêm của chúng tôi), một “người khó tính” (một danh sách khó lấp đầy) và sau đó là “tất cả chúng sinh” (giống như tạp chí Nationl Geographic vậy – một kiểu du lịch khắp hành tinh). Trong khóa tu, Spring đã khuyên chúng tôi không thêm vào bất kỳ ai khiến mình bị thu hút, nhưng ở nhà, tôi quyết định thêm Bianca vào hỗn hợp, trong danh mục đặc biệt của riêng cô ấy.
Thành thật mà nói, tôi không tận hưởng quá trình cố gắng trau dồi siêng năng một cách có hệ thống. Tôi không bao giờ có thể đến gần giáo đường khóc lóc của khóa tu, nhưng những cuốn sách Phật giáo tôi đọc đều bảo đảm rằng điều quan trọng không phải là khiến cho những cảm giác cụ thể xảy ra theo chủ ý, mà chỉ cần thử. Nỗ lực bản thân là một cách để xây dựng cơ từ bi, giống như cách thiền thông thường xây dựng nền tảng chánh niệm.
Tôi sẽ không tuyên bố rằng những gì xảy ra tiếp theo hoàn toàn là kết quả của thực hành từ bi. Có thể có những yếu tố khác, như những tác động không thể tránh khỏi của sự trưởng thành hoặc áp lực tinh tế từ những người bạn mới của tôi trong văn hóa nhóm chánh niệm. Dù nguyên nhân là gì, trong những tháng sau khi tôi bắt đầu thêm lòng từ bi vào thực hành thiền, mọi thứ bắt đầu thay đổi. Không phải tôi đột nhiên trở thành một vị thánh hay bắt đầu thể hiện sự hướng ngoại ngoại cảm, chỉ là những điều tốt đẹp giờ đã trở thành ưu tiên có ý thức hằng ngày.
Việc giao tiếp bằng mắt và nụ cười hóa ra thực sự thú vị. Giống như tôi đang ứng cử chức thị trưởng vậy. Thực tế là mỗi ngày của tôi giờ bao gồm các chuỗi tương tác tích cực dài khiến tôi cảm thấy tốt hơn. Thừa nhận bản chất của những người khác là một cách hiệu quả đáng kinh ngạc để xua đuổi những suy nghĩ tự tham chiếu đang gặm nhấm quanh đầu chúng ta.
Trong công việc, tôi bắt đầu hạn chế hơn những lời phàn nàn và tin đồn. Tranh luận là nền tảng của bản tin, cũng như những cái bắt tay bí mật, máy fax phát ra tiếng bíp hoặc những con chó đánh hơi thấy đuôi của nhau. Dù không hoàn toàn loại bỏ kiểu trò chuyện này – vài cuộc tranh luận vô cùng cần thiết – tôi vẫn cố hết sức để tránh thực hiện nó.
Tôi thấy mọi người mất bình tĩnh, giống như những hành khách tại sân bay giận dữ tiến về phía nhân viên làm thủ tục – và tôi sẽ đồng cảm với họ. Thật vậy, tôi có thể trải qua một đợt bộc phát cảm xúc ngắn ngủi và muốn khuyên họ thực hành thiền, nhưng tôi cũng có thể, theo phong cách của Bill Clinton, cảm nhận nỗi đau của họ, thứ chất độc đang chạy trong huyết quản. Đức Phật đã nắm bắt nó rất tốt khi ngài nói rằng sự tức giận có thể rất quyến rũ lúc đầu, có vẻ giống như “mật ngọt” nhưng thực tế lại là một “loại rễ độc”.
Không phải là tôi không cảm thấy khó chịu nữa. Trong thực tế, khi bạn tỉnh táo, bạn thực sự cảm thấy khó chịu hơn. Tuy nhiên, chỉ cần tự giải thoát mình khỏi ảo tưởng rằng mọi người đang cố tình áp bức bạn, việc ngăn không để bản thân bị cuốn đi sẽ dễ dàng hơn. Như những người theo đạo Phật đã chỉ ra, mọi người đều muốn cùng một điều – hạnh phúc – nhưng chúng ta đang thực hiện nó với các cấp độ khác nhau. Nếu bạn dành nửa giờ cho chiếc đệm thiền mỗi ngày để tranh đấu với cái tôi của chính mình, thật dễ để trở nên khoan dung hơn với người khác.
Tôi đã phải khó khăn để thừa nhận rằng có lẽ khái niệm về nghiệp chướng, trên thực tế, thực sự có chút giá trị. Không phải là chuyện về cách các quyết định chúng ta đưa ra bây giờ ảnh hưởng tới cuộc sống trong tương lai. Theo hiểu biết của tôi, không có gì máy móc hay siêu hình về nghiệp chướng. Cướp ngân hàng hoặc gian lận sẽ không tự động kiếm cho bạn thời gian ngồi tù hoặc tái sinh thành một con quái vật. Thay vào đó, những hành động đó chỉ đơn giản là gây ra hậu quả ngay tức thì trong tâm trí – điều không thể bị đánh lừa. Một hành động xấu xa sẽ khiến tâm trí của bạn phản ứng lại, cho dù bạn có ý thức đầy đủ về điều đó hay không. Lời chúc phúc tuyệt vời – và thật lòng mà nói, sự bất tiện lớn – của việc trở nên chánh niệm và từ bi là tôi trở nên nhạy cảm hơn rất nhiều với cả những hành vi nhỏ nhất, từ giết một con bọ đến vứt rác trên phố.
Tôi nhớ lại cách mà cha tôi từng mô tả về sự thay đổi trong cuộc sống nghề nghiệp của mình, nơi những thành tựu của tình thầy trò bắt đầu có ý nghĩa với ông hơn là chính bản thân ông. Tôi cảm thấy một sự thôi thúc ngày càng mạnh mẽ phải cung cấp cho các nhân viên trẻ của ABC News những lời khuyên và tư vấn mà Peter Jennings và bây giờ Diane Sawyer đã cung cấp cho mình. Tôi thấy rằng việc áp dụng châm ngôn “cái giá của an toàn” – lo lắng về những trở ngại nghề nghiệp của người khác – dễ dàng hơn nhiều so với việc áp dụng nó vào bản thân.
Phải thừa nhận rằng, nơi đây có rất nhiều lợi ích cá nhân. Không để tâm trí của mình bị khóa trong sự tiêu cực, tôi đã trải nghiệm một hiện tượng mà tôi từng được nghe Joseph mô tả: một chu kỳ đạo đức, trong đó mức độ giận dữ và hoang tưởng thấp hơn giúp bạn đưa ra quyết định tốt hơn, từ đó trở nên hạnh phúc hơn.
Cũng có những lợi ích có thể hơi ích kỷ với quan điểm của Đức Đạt Lai Lạt Ma. Ví dụ, trở nên tốt đẹp là một công cụ thực hành tuyệt vời. Hóa ra, việc chiến thắng mọi người vô cùng đơn giản, đặc biệt trong những tình huống căng thẳng, nếu bạn có thể hiểu được quan điểm và xác thực cảm xúc của họ. Và một khi đã thích bạn, họ rất có thể sẽ ủng hộ bạn. (Ví dụ, nếu tôi tham gia các cuộc họp kịch bản với lập trường ít đối nghịch hơn, các đồng nghiệp của tôi cảm thấy thoải mái để thực hiện các ý tưởng giúp tôi trông thông minh hơn trên sóng truyền hình.) Thật kỳ lạ khi nghe các đồng nghiệp gọi tôi là một trong những phóng viên “dễ dãi”, hay đưa ra những nhận xét ứng khẩu về việc tôi dẻo miệng thế nào. Như thể quá khứ ăn chơi sa đọa xưa kia đã biến mất, như thể người dẫn chương trình bị khiển trách vì ném giấy tờ lên bàn tin tức ở Boston đã bị lãng quên.
Một dấu hiệu tốt lành đã tới không lâu sau khi tôi bắt đầu thiền tâm từ. Cầu thủ bóng rổ chuyên nghiệp Ron Artest, người nổi tiếng với việc nhảy lên khán đài trong một trận đấu và tung những cú đấm vào người hâm mộ đối phương, đã đổi tên thành Metta World Peace. (Ít may mắn hơn: bảy tháng sau, quý ngài World Peace bị treo giò vì thúc cùi chỏ vào đầu đối thủ, khiến anh ta bị chấn thương.)
Quan điểm mới của tôi về từ bi gặp phải một thách thức lớn mang tên Paris Hilton. Đây không phải loại nhiệm vụ thông thường, nhưng vì nhiều lý do đến giờ tôi vẫn chưa hoàn toàn hiểu rõ, GMA yêu cầu tôi bay tới Los Angeles để phỏng vấn Hilton về chương trình thực tế mới của cô và vụ bắt giữ kẻ theo dõi gần đây. Tôi hầu như không biết gì về cô, ngoài những điều hiển nhiên: thừa kế khách sạn của gia đình, có giọng nói trẻ con, băng sex. Vì vậy, đêm trước cuộc phỏng vấn, tôi đã nhờ vợ tôi chỉ dẫn – ngoài việc là một bác sĩ tài giỏi, cô ấy gần như là bách khoa toàn thư cho bất cứ điều gì liên quan tới văn hóa đại chúng. Tôi nhắn cô ấy thực hiện vài nghiên cứu hộ mình và cô ấy đã chuyển cho tôi vài bài báo mà cô ấy tìm thấy trên mạng về việc chương trình thực tế mới của Hilton, với tỷ lệ xem cực thấp. Vài phóng viên báo lá cải đã chế nhạo rằng Hilton đang ở trong giai đoạn chạng vạng của sự nổi tiếng của mình, bị lu mờ bởi người bạn cũ Kim Kardashian. Vậy là tôi nghĩ: Tại sao không hỏi cô về nó? Tôi hình dung mơ hồ rằng nó có thể dấy lên sự phẫn nộ, nhưng vẫn cảm thấy mình nên làm vậy.
Ngày hôm sau, khi tôi đến lâu đài của Hilton, trong cộng đồng cư dân khép kín trên một sườn đồi, các trợ lý của Hilton đang trang điểm cho cô. Ngôi nhà dường như ít khi có người ở, trông nó giống một phòng trưng bày hơn. Gần như mỗi centimét tường đều được treo đầy những bức ảnh và tranh chân dung sơn dầu của Paris. Thậm chí ở đây còn có những chiếc gối in hình của cô. Tôi đánh giá cao việc cô là một người yêu động vật. Lúc nhúc khắp nơi toàn là vật nuôi – 17 con. Ở phía sau, nơi đặt cũi chó là một bản sao của ngôi nhà chính, hoàn chỉnh với đủ các bức tượng, đèn chùm, đồ nội thất, máy sưởi và điều hòa không khí.
Không lâu sau, Hilton bước vào, mặc quần short đen sành điệu và áo đen xuyên thấu tuyệt đẹp với những đường khâu tinh xảo. Ở cô có gì đó khiến tôi không thoải mái. Có lẽ bởi tôi chưa từng phỏng vấn những người nổi tiếng. Có lẽ bởi cô đang nhìn thẳng vào tôi. Có lẽ bởi chúng tôi liên tục bị gián đoạn khi đám mèo cứ thích chui vào khung máy quay.
Cuộc phỏng vấn bắt đầu khá tốt. Chúng tôi nói về chương trình truyền hình và những kẻ theo dõi cô, như đã thỏa thuận trước đó. Tôi đã học được rằng, mặc dù có tính cách lố lăng, cô đang điều hành một doanh nghiệp bán lẻ thực sự ấn tượng và đạt lợi nhuận cao với cửa hàng tại 31 quốc gia, bán tất cả mọi thứ từ túi xách đến nước hoa. Cô thừa nhận rằng khi không phải quay hình, giọng nói của cô không còn cao chót vót nữa.
Sau khi hết những câu hỏi xã giao, tôi quyết định đã đến lúc đưa ra những câu hỏi hóc búa. “Đôi khi cô có lo lắng,” tôi hỏi, “rằng những người ăn theo, như Kim Kardashian chẳng hạn, đang khiến mình bị lu mờ?”
Khi tôi đặt câu hỏi, cảm xúc thoáng qua trên khuôn mặt cô chính là, Chuyện quái quỷ gì vậy? Tuy nhiên, khi tôi nói xong và đã đến lượt mình trả lời, cô tự tin đáp: “Không, không hề gì.”
“Có vài người nói về việc chương trình có tỷ lệ xem thấp. Điều đó có làm cô buồn không?”
Vẫn giữ vững lập trường: “Không.”
Sau đó đến một câu hỏi quan trọng: “Cô có bao giờ lo rằng mình đã hết thời?”
Cô dừng lại, nhìn về phía người đại diện phát ngôn, rồi phát ra tiếng khịt mũi tinh tế, một hơi thở sắc bén kèm theo chút cong môi trên. Rồi cô đứng dậy và bỏ đi. Máy quay hướng về phía tôi, với khuôn mặt tôi méo mó và nụ cười miễn cưỡng.
Trong ngành tin tức truyền hình, rời đi vì giận dữ là điều được nhiều người thèm muốn. Tuy nhiên, đây là một trường hợp bất thường. Hilton đã không giật mic của mình xuống trong khi hét lên những lời tục tĩu; cô chỉ thơ thẩn tìm đến sự an toàn của người đại diện phát ngôn. Tuy nhiên, tôi biết, dù tốt hay xấu, tôi đã ghi lại được một khoảnh khắc đáng nhớ.
Hilton và nhóm của cô cũng biết điều đó. Những gì tiếp theo là một cuộc đàm phán dài, kỳ lạ và căng thẳng. Chúng tôi tắt máy quay, khi người nổi tiếng, đại diện phát ngôn và quản lý của cô chỉ trích chúng tôi. Có một lần, Hilton quay sang tôi và nói: “Anh đang đối xử với tôi như thể tôi là Tara Reid.”
Quản lý của cô lén lút đe dọa người quay phim bàn giao lại băng hình, nhưng anh ấy từ chối. Bản thân Paris không giấu diếm yêu cầu chúng tôi không được sử dụng tài liệu này. Cô không hiểu rằng tôi không làm việc cho cô, rằng tôi là một phóng viên, không phải là một nhân viên trong chương trình thực tế. Tôi kiên quyết giữ vững lập trường, mặc dù đôi lúc tôi hơi choáng ngợp trước sự vô lý khi đang cự cãi với một người nổi tiếng.
Trên thực tế, quyết định có nên sử dụng tư liệu hay không hoàn toàn không nằm trong tay tôi. Nó tùy thuộc vào sếp của tôi. Khi tôi đáp chuyến bay đêm quay lại New York, nơi tôi sẽ lên sóng trực tiếp trên GMA buổi sáng, các nhà sản xuất đã yêu cầu tôi thực hiện hai phiên bản của câu chuyện, mà tôi gọi là “phiên bản an toàn” và “phiên bản hạt nhân”.
Khi tôi hạ cánh và kiểm tra chiếc BlackBerry của mình, tôi biết chúng tôi đã lựa chọn phiên bản hạt nhân. Ngay ở phần đầu của chương trình, trong phần Mở đầu, họ đã cho chạy đoạn video của Hilton bỏ đi – và sau đó họ “công kích” điều đó trước mỗi lần quảng cáo, cho đến khi câu chuyện của tôi bắt đầu. Sau khi phát sóng, các nhà sản xuất và người dẫn chương trình đã bày tỏ sự ủng hộ nhiệt tình. Tôi rời trường quay với cảm giác khá phấn khởi.
Tôi về nhà để nghỉ ngơi trong vài giờ. Khi tôi thức dậy, câu chuyện đã lan truyền. Mọi phương tiện giải trí trên thế giới đều đưa tin đó. Tôi bấm vào The View và thấy Joy Behar gọi mình là “kẻ thô lỗ”. Trái tim tôi thắt lại.
Sự cố này đã đặt ra vài câu hỏi nghiêm trọng về chính sách từ bi của tôi. Có phải tôi vừa phạm một sai lầm nghiêm trọng? Sau tất cả, tôi biết có khả năng câu hỏi của tôi sẽ kích động Hilton bỏ đi. Tôi thậm chí còn hy vọng điều đó sẽ xảy ra. Nhưng thực tế, tôi có thô lỗ với cô không? Tôi cố trấn an bản thân với suy nghĩ rằng, cuối cùng thì cô vẫn là một người của công chúng và cuộc trò chuyện về việc liệu thời kỳ của cô đã trôi qua hay chưa đã xuất hiện trên mọi blog. Tất cả những gì tôi làm là hỏi cô một câu cơ bản của giới truyền thông. Dù vậy, tôi vẫn không hoàn toàn thuyết phục được bản thân.
Có một vấn đề lớn hơn đang diễn ra ở đây: Báo chí – hay bất kỳ công việc đòi hỏi sự cạnh tranh nào – có đối nghịch với từ bi? Công việc đòi hỏi tôi phải đặt ra những câu hỏi đầy khiêu khích, để “giáng đòn quyết định”, như cách chúng tôi vẫn nói – và thông thường, điều đó không tốt đẹp cho lắm.
Câu hỏi về sự không tương thích này cần được tìm hiểu kỹ càng hơn. Sau tất cả những nhận định của tôi về việc Phật giáo không khiến bạn đánh mất lợi thế như thế nào, thiền là một siêu năng lực như thế nào, vân vân và mây mây, tôi lại bị mắc vào cái bẫy của chính mình.