Đó là sự phê pha dài nhất, tinh tế nhất trong cuộc đời tôi, nhưng sự nôn nao là thứ đến trước.
Ngày đầu tiên
Cảm giác của tôi vào lúc này: sợ hãi dâng trào.
Tôi ngồi trong một quán cà phê ở San Francisco, với bữa ăn thịnh soạn cuối cùng tôi có trước khi đăng ký tham gia Zen Death March – Khóa Thiền Tĩnh. Khi ăn, tôi lơ đễnh lướt qua những tờ rơi của trung tâm. Nơi này được gọi là Trung tâm thiền Spirit Rock, nghe giống như một phiên bản New Age của bộ phim “Fraggle Rock” nổi tiếng với các chú rối tinh xảo. Bài viết đầy rẫy loại ngôn ngữ mật ngọt:
“Các khóa tu mang lại một không gian linh thiêng, được bảo vệ và rời xa thế giới, cho phép người tham gia lắng dịu tâm trí và mở rộng trái tim.”
Hướng dẫn yêu cầu chúng tôi “chọn bất cứ phòng nào được cung cấp,” phòng đôi hay đơn đều được. (Điều này mang đến hình ảnh không mấy dễ chịu nhảy múa trong đầu tôi về người bạn cùng phòng với mái tóc bạc dài buộc đuôi ngựa, đội mũ nồi, giống như Wavy Gravy.) Các đầu bếp sẽ “chuẩn bị một cách yêu thương” các món chay. Chúng tôi sẽ được giao những “công việc yogi” hằng ngày: dọn phòng, làm bếp hoặc “rung chuông”, bất cứ điều gì. Có một danh sách dài về “những thứ không nên mang theo”, có vẻ như được viết vào năm 1983, bao gồm đồng hồ đeo tay và “máy nghe nhạc Walkmans”. Khóa thiền sẽ được thực hiện trong “sự im lặng cao quý”, nghĩa là không nói chuyện với người khác và không giao tiếp với thế giới bên ngoài, trừ trường hợp khẩn cấp.
Toàn bộ thứ không-nói-chuyện-trong-10-ngày này là chi tiết khiến tất cả mọi người tôi kể chuyện về khóa tu chú ý. Với cả đàn ông (hay phụ nữ), những người tôi có can đảm thừa nhận kỳ nghỉ đã trải qua đều hỏi những thứ kiểu như: “Làm sao anh có thể sống nổi mà không nói gì trong thời gian dài như vậy?” Im lặng là phần khiến tôi ít lo lắng nhất. Tôi không nghĩ sẽ có nhiều người trong khóa tu khiến mình muốn tán gẫu. Điều làm tôi thực sự lo sợ là sự đau đớn và buồn chán khi ngồi thiền cả ngày trong 10 ngày liên tục. Với một gã có cái lưng yếu và không có khả năng ngồi yên mãn tính, đây chắc chắn là một kỳ nghỉ dưới mức nhàn nhã.
Tôi gọi taxi, chuyến đi kéo dài một giờ đến phía bắc quận Marin. Khi băng qua cầu Cổng vàng, tôi cảm thấy mình như con thiêu thân lao vào chỗ chết. Tôi nhận được một email từ Sam nói rằng anh rất “thèm muốn” kinh nghiệm tôi sắp có. Anh xuất hiện thật đúng lúc. Đó là một lời nhắc nhở đáng khích lệ rằng, rõ ràng, khóa tu này có thể tạo ra những khoảnh khắc đáng chú ý. Trên thực tế, gần đây tôi đã đọc một đoạn trích trên tuần báo New York Times của Robert Wright, một nhà báo, nhà luận chiến và nhà triết học không nổi tiếng vì sự cả tin nghiêng về thần bí. Wright đã viết rằng mình đã có “trải nghiệm tuyệt vời nhất cuộc đời” khi tham gia khóa tu, liên quan đến việc tìm kiếm “một loại hạnh phúc mới” và bao gồm “một khoảnh khắc gắn kết với một con thằn lằn”.
Tuy nhiên, những bước đột phá lớn – được biết đến trong giới tâm linh như những “trải nghiệm đỉnh cao” – không hề chắc chắn. Ngay cả Sam cũng thừa nhận, vài ngày đầu tiên là thách thức lớn.
Chúng tôi đến Trung tâm thiền Spirit Rock vào khoảng bốn giờ chiều. Khi rời khỏi đường chính và rẽ vào khuôn viên trung tâm, tôi phát hiện ra một tấm biển ghi:
BẰNG LÒNG VỚI HIỆN TẠI.
CHÚA JESUS.
Dù vậy, nơi này rất đẹp, giống như một bức tranh của trường phái ấn tượng Pháp. Chúng tôi được bao quanh bởi những ngọn đồi phủ đầy những bụi cỏ màu vàng nhạt nhuộm màu nắng, với những hàng cây sống động nép mình ẩn nấp. Bản thân trung tâm là một loạt cấu trúc đẹp bằng gỗ với phần mái kiểu Nhật được xây dựng bên sườn đồi.
Khi mang hành lý lên văn phòng chính, tôi đã có cơ hội ngó nghiêng các thiền giả sẽ đồng hành với mình. Họ là những thành viên mang thẻ NPR cứng, đi dép và xỏ tất.
Chúng tôi xếp hàng cho các bài tập và công việc yogi. (Tôi bắt đầu hiểu ra rằng yogi chỉ là một từ khác để nói về “người học thiền”.) Tôi được chỉ rằng mình sẽ là “một người rửa nồi”.
Tuyệt vời. Tôi có một phòng đơn, trên tầng hai của một trong bốn tòa nhà ký túc xá. Chỗ ở rất đơn sơ nhưng không tồi tàn. Có một chiếc giường đơn bên cạnh cửa sổ. Các bức tường màu trắng. Thảm màu nâu nhạt. Có một tấm gương và một bồn rửa. Phòng tắm chung ở dưới sảnh.
Vào lúc 6 giờ, bữa tối – cú sốc lớn đầu tiên của tôi: thức ăn rất tuyệt. Nó là một bữa tiệc buffet với đậu nghiền, bánh mì nướng, salad với nước sốt thì là và súp bí đao tươi.
Tôi xếp hàng đợi đến lượt, trên tay cầm đĩa và đột nhiên thấy khó xử, kiểu ăn uống ở trường trung học khiến tôi không biết ngồi đâu. Có khoảng một trăm người ở đây. Đám đông gồm vô số những người da trắng thuộc thế hệ Baby Boomer. Rất nhiều người dường như biết nhau – họ chắc chắn là những tu sĩ hiếm hoi ở Bờ Tây. Vì chúng tôi chưa được thông báo phải ngừng nói chuyện, mọi người đứng chầu rìa đầy vui vẻ.
Tôi tìm thấy chỗ ngồi bên cạnh một cặp vợ chồng lớn tuổi, trông rất tốt bụng và là những người chủ động bắt chuyện. Tôi bày tỏ nỗi sợ hãi rằng những ngày đầu tiên sẽ thật kinh khủng. Người vợ trấn an tôi, nói nó không tệ lắm đâu. “Giống như sự mệt mỏi xảy ra sau một chuyến bay dài ấy mà,” bà nói.
Khi chúng tôi ăn xong, Mary, bếp trưởng – một người phụ nữ có khuôn mặt bụ bẫm với mái tóc ngắn màu nâu – đứng dậy và làm một bài thuyết trình nhỏ. Sẽ có ba bữa ăn mỗi ngày: bữa sáng, bữa trưa và bữa nhẹ buổi tối. Có các quy tắc: không để thức ăn trong phòng; không được vào phòng ăn cho đến khi đầu bếp rung chuông; sau khi ăn xong, chúng tôi phải xếp hàng, thu dọn sạch đĩa và đặt chúng vào bồn nhựa. Với những người ăn chay, có một khu vực dành riêng cho các loại “thực phẩm đơn giản” và với những người thực sự có nhu cầu ăn kiêng đặc biệt, có một “kệ yogi”, nơi họ có thể trữ những đồ cá nhân như mầm lúa mì hoặc bất cứ thứ gì. Mary không có vẻ nghiêm khắc như tôi hình dung. Tôi đã nghĩ tới một mụ phù thủy. “Tôi muốn các bạn coi nơi này như chính phòng ăn nhà mình,” cô nói và dường như thực sự có ý đó.
Lễ khai mạc chính thức được tổ chức tại thiền đường, trong một tòa nhà trang nghiêm trên một mỏm đá cách xa các ký túc xá khoảng 100m. Trước khi vào, mọi người cởi giày trong một phòng giải lao nhỏ. Hội trường rộng và thoáng mát với sàn gỗ sáng bóng và rất nhiều cửa sổ. Có một bàn thờ ở phía trước với một bức tượng Phật. Đằng trước nó là khoảng chục chiếc thảm xếp gọn gàng. Nhiều người đã đến sớm để chiếm chỗ và tụ tập thành những nhóm thiền trên những chiếc ghế gỗ nhỏ, bọc những chiếc đệm tròn có tên gọi là “zafus” cùng khăn và chăn len mỏng. Họ đang ngồi, hai chân bắt tréo và mắt nhắm nghiền, chờ đợi buổi lễ bắt đầu. Điều này đánh động “tâm trí so sánh” của tôi. Rõ ràng tôi thật lạc lõng.
Có vài hàng ghế được xếp sau dãy thảm dành cho những người chưa làm được tư thế thiền truyền thống. Vì vậy, những gì tôi làm càng lúc càng giống một đứa trẻ ngớ ngẩn ở trường trung học, khi ngồi ở phía cuối căn phòng.
Ngay khi ổn định chỗ ngồi, tôi nhìn quanh và thấy một hàng giáo viên bước vào hội trường, từng người một. Tất cả đều im lặng và mặt lạnh như đá, Goldstein đi sau cùng. Tôi nhận ra ông từ những hình ảnh trên bìa sách. Ông cao hơn tôi nghĩ. Ông bước những bước dài, chậm rãi, mặc một chiếc áo sơ mi cài nút bằng vải kaki. Có một khoảng hói to giữa đầu và mái tóc nâu ngắn ở rìa hai bên. Trung tâm của khuôn mặt góc cạnh là chiếc mũi dọc dừa. Ông có một chòm râu dê. Ông trông rất, rất nghiêm túc. Cảm giác tổng thể là có hơi đáng sợ.
Các giáo viên ngồi ở hàng ghế đầu và một trong số họ, một phụ nữ châu Á khoảng 50 tuổi tên Kamala, chào đón chúng tôi theo cách nói chuyện mềm mại giả tạo mà giờ tôi nghĩ có vẻ bất cứ trường thiền nào cũng dạy. Cô tuyên bố khai mạc khóa tu và chúng tôi đã chính thức “bước vào im lặng”. Có nhiều quy tắc khác: không nói chuyện, không đọc sách, không quan hệ. (Tôi từng đọc được rằng có một cảm giác kiểu như “phải lòng yogi”, sự khao khát thầm lặng với một trong những thiền giả đồng sự, người mà bạn lén lút ngắm nhìn và xây dựng những ảo mộng nóng bỏng. Khi nhìn quanh phòng, tôi nhận thấy đây không phải là vấn đề với mình.)
Giáo viên từ tốn nói với chúng tôi rằng mục tiêu của khóa tu là cố gắng chánh niệm mọi lúc, không chỉ trong lúc thiền. Điều này nghĩa là tất cả các hoạt động của chúng tôi – đi đứng, ăn uống, ngồi, thậm chí đi tắm – đều nên được thực hiện với sự chậm rãi vô cùng, để chúng tôi có thể chú ý một cách tỉ mỉ, như kính hiển vi.
Tại điểm này, tôi có cái nhìn đầu tiên về lịch trình mà chúng tôi sẽ theo trong phần còn lại của khóa tu. Nó thậm chí còn tàn bạo hơn tôi tưởng tượng. Mọi ngày sẽ bắt đầu bằng từ lúc 5 giờ, tiếp theo là một giờ thiền, sau đó là bữa sáng, rồi một loạt khoảng thời gian thiền ngồi và thiền đi bộ xen kẽ, kéo dài đến 10 giờ đêm, được giải lao bởi các bữa ăn, thời gian nghỉ ngơi và làm việc; buổi tối “thuyết pháp”. Tôi tính nhẩm: vậy là có khoảng 10 giờ thiền mỗi ngày. Tôi thực sự không biết liệu mình có thể chịu nổi không.
Ngày thứ hai
Báo thức của tôi đổ chuông lúc 5 giờ và tôi đột nhiên nhận ra mình đang một nơi chẳng có gì là vui vẻ.
Tôi chọn một trong ba chiếc quần bó sát đã mang theo để dự tính dùng trong những ngày dài, ít vận động. Tôi đi xuống hành lang vào phòng tắm, vệ sinh cá nhân, sau đó ra ngoài đi bộ, hòa vào không khí buổi sáng se lạnh trong dòng thiền sinh rời khỏi ký túc xá vào thiền đường. Mọi người cùng đi chậm, cúi đầu. Tôi nhận thấy những người này đang thực sự nghiêm túc thực hiện lệnh cấm để luôn chú tâm mọi lúc.
Khi bước đi giữa đám đông im lặng trong bóng tối trước bình minh đó, tôi quyết tâm sẽ hoàn thành khóa tu này. Nếu phải làm điều này, mình sẽ làm nó cho đúng, chết tiệt.
Vì vậy, khi bước vào hội trường, thay vì đi đến chiếc ghế đã chọn đêm hôm trước, tôi dấn thân vào quần đảo những chiếc thảm. Tôi đặt hai chiếc gối lên nhau và dạng chân trên chúng, bắt chước kiểu ngồi của vài thiền giả có kinh nghiệm.
Tôi nhận thấy khi mọi người đến, nhiều người dừng lại và cúi đầu hướng về phía bức tượng Phật ở phía trước hội trường. Điều này làm tôi không thoải mái. Tôi tự hỏi làm sao Sam có thể đối phó với nó.
Sau đó, một bất ngờ khó chịu khác: Có những mảnh giấy cỡ nhỏ tại mỗi trạm thiền của chúng tôi. Chúng là những tờ lời kệ. Dự kiến là chúng tôi sẽ tụng kinh.
Một giáo viên da trắng trung niên, đứng trên bục giảng giải thích rằng đây là “Giới và Y”, những bài tụng mà các thiền sinh đã dùng để bắt đầu ngày mới suốt nhiều thế kỷ. Lời kệ viết bằng tiếng Phạn, ngôn ngữ của Đức Phật, nhưng họ đã phiên âm cho chúng tôi. Ông bắt đầu tụng kinh, chậm và thấp để những người còn lại đọc theo. (Tụng kinh là một trong những trường hợp ngoại lệ hiếm hoi với quy tắc “Im lặng Huy hoàng,” cùng với việc thỉnh thoảng chúng tôi sẽ có cơ hội nói chuyện với các giáo viên.)
Ở bên phải của trang giấy là bản dịch tiếng Anh. Trong phần đầu của bài tụng kinh, chúng ta “quy y” trước Đức Phật: “Đức Thế Tôn, Bậc A La Hán, Chánh Đẳng Chánh Giác.” Sau đó, chúng ta thực hiện “giới luật”, về cơ bản là một loạt các lời hứa: không sát sinh (người hay động vật), không ăn cắp, không nói dối, không lạm dụng chất gây nghiện – và đây cũng là một vấn đề: “Không nhảy múa, ca hát, chơi nhạc và các hoạt động không thích hợp.” Nếu bạn bè thấy tôi ngồi tụng kinh thế này, họ hẳn sẽ cười khẩy.
Khi bài tụng kết thúc, chúng tôi nghỉ – để bắt đầu thiền. Đây chính là lúc trò chơi bắt đầu.
Gần như ngay lập tức, tôi nhận ra rằng ngồi trên đệm là một ý tưởng tồi tệ. Tôi bị đau lưng và cổ. Tôi có cảm giác máu không thể lưu thông. Tôi cố gắng tập trung vào hơi thở, nhưng không thể giữ nó ổn định.
Vào.
Ra.
Vào.
Chúa ơi, mình nghĩ mắt cá chân bị trật rồi.
Cố lên, anh bạn.
Vào.
Có cảm giác như mình đang bị một con khủng long đang gặm nhấm xương sườn.
Ra.
Đói quá. Ở đây thật sự yên tĩnh. Mình tự hỏi liệu có ai đó cũng đang hoảng sợ không.
Sau một giờ thực sự khủng khiếp, tôi nghe văng vẳng tiếng chuông, giống như tiếng chiêng. Giáo viên vừa gõ vào cái gì đó trông giống như cái bát kim loại, nhưng rõ ràng đó là một chiếc chuông.
Mọi người đứng dậy và di chuyển – đầy chú tâm – xuống dưới đồi, về phía nhà ăn. Tôi ngơ ngác đi theo, giống như kẻ mất trí vậy. Một dòng người đi dọc theo bên ngoài tòa nhà. Ồ đúng rồi. Chúng tôi không được phép vào cho đến khi đầu bếp rung chuông. Nghe chừng có vẻ hơi thảm hại nhỉ?
Tôi nhìn quanh. Dù từ yogi nghe có vẻ ngớ ngẩn – ví dụ như Yogi Berra hay Yogi Bear – nhưng những người này dường như lại rất quyết tâm. Hóa ra, chánh niệm không dễ dàng chút nào. Mọi người đều ở trong thế giới của riêng mình, cố gắng hết sức để tập trung vào hiện tại. Nỗ lực tập trung tạo ra những biểu cảm từ trống rỗng đến khó ở trên khuôn mặt. Các tờ hướng dẫn khuyên chúng ta không nên giao tiếp bằng mắt với những ẩn tu đồng sự để không làm gián đoạn sự tập trung của người khác. Điều này khiến cho đây là nơi duy nhất trên đời không phản ứng với một cái hắt hơi.
Trang phục của cả nhóm thiền sinh không phù hợp với đại hội “xác sống” này. Về mặt thẩm mỹ, nhiều người dường như vô cùng giản dị – và vài trường hợp cá biệt thì kỳ quặc có chủ ý. Quần áo của họ thường không phù hợp hoặc lỗi mốt tới vài thập kỷ.
Ăn sáng, nghỉ ngơi một giờ và tiếp đó là lần ngồi thiền thứ hai trong ngày.
Dù đã rút lui về dãy ghế cuối phòng, tôi vẫn bị bao vây bởi cơn đau lưng đang gào thét. Tôi không thể duy trì sự tập trung quá một hoặc hai nhịp thở. Có lẽ vì tôi có chút lo lắng về hiệu suất nên việc thiền ở đây khó hơn nhiều so với ở nhà. Tôi cảm thấy như một tân binh được gọi tham gia giải đấu lớn và không thể giành chiến thắng. Tôi không thể tin rằng mình sẽ ngồi trên chiếc ghế này, tại đây, trong căn phòng này, với những người này, suốt chín ngày tiếp theo của cuộc đời.
Trong khoảng thời gian đầu tiên của thiền đi bộ, tôi đã thua cuộc. Tôi không biết thiền đi bộ nghĩa là gì, vì vậy tôi quyết định chỉ đi dạo. Có rất nhiều loài động vật ở đây: kỳ nhông, hươu, gà tây hoang dã. Chúng rất dạn dĩ, chẳng hề sợ hãi trước con người. Rõ ràng “cam kết không gây hại” đã được thực hiện rất nghiêm túc. Đêm qua, tôi thấy một anh chàng trong thiền đường đưa một con bọ ra khỏi phòng bằng một tờ giấy thay vì đập chết nó.
Lần ngồi thiền thứ ba thậm chí còn kinh khủng hơn cả cơn ác mộng. Cơ thể tôi giờ đã tìm thấy một cách mới để nổi dậy: không ngừng tiết nước bọt. Tôi cố gắng không di chuyển, nhưng hoàn toàn không ăn thua. Tôi không thể ngồi đây với một miệng đầy nước bọt. Thế là tôi nuốt. Tuy nhiên, mỗi lần nuốt xuống, miệng tôi lại lấp đầy gần như ngay lập tức. Điều này, tất nhiên, phá hỏng hoàn toàn những nỗ lực thiết lập bất kỳ nhịp điệu nào với hơi thở. Độc thoại nội tâm bây giờ tập trung gần như hoàn toàn vào việc khi nào phiên thiền kết thúc.
Có phải mình vừa nghe thấy tiếng chuông ngu ngốc vang lên?
Có phải tiếng chuông không?
Không, không phải tiếng chuông.
Chết tiệt.
Chết tiệt, chết tiệt, chết tiệt, chết tiệt, chết tiệt... Chết tiệt.
Khi tiếng chuông cuối cùng cũng vang lên, Goldstein hắng giọng. Đây là lần đầu tiên chúng tôi nghe được từ chính Người đàn ông vĩ đại. Giọng nói của ông trầm ấm và vang dội, nhưng cũng có chút âm mũi của một người Do Thái ở New York, một giọng nói dường như không thay đổi trong những năm học thiền ở châu Á.
Goldstein bắt đầu bằng cách dẫn dắt chúng tôi thẳng vào thiền hành. “Đây không phải là giờ nghỉ,” ông cất giọng nói. Nói cách khác, không đi dạo xung quanh và ngắm cảnh. Mục tiêu là thế này, ông giải thích: khoanh vùng một khoảnh đất dài khoảng 3m rồi từ từ đi tới đi lui, suy nghĩ một cách tỉnh táo trên mỗi bước. Với mỗi bước, bạn phải ghi lại việc nâng chân, di chuyển và đặt xuống. Và lặp lại. Cho đến vô cùng tận.
Xuất sắc. Vậy là cả ngày sẽ không có nghỉ ngơi từ sự chán ngắt này.
Goldstein cũng đưa ra một yêu cầu khác. Khi mỗi buổi thiền ngồi kết thúc, ông muốn chúng tôi đợi trong hội trường cho đến khi tất cả các giáo viên đã rời khỏi. Điều này, theo ông, sẽ “đoan trang” hơn.
Một làn sóng buồn bã ập đến khi tôi ăn trưa trong một căn phòng chứa đầy xác sống, ai cũng máy móc nhai và nhắm mắt. Tôi cảm thấy cô đơn và hoàn toàn bị mắc kẹt. Khối lượng thời gian còn lại trong thử thách này hiện ra trong đầu tôi như một dặm nước biển. Cảm giác giống như nỗi nhớ nhà tuyệt vọng mà tôi trải qua mỗi mùa hè hồi bé, khi cha mẹ quẳng tôi vào trại hè thiếu niên.
Ngoài ra, tôi cảm thấy ngu ngốc. Tại sao tôi lại ở đây, trong khi đáng ra có thể dành thời gian này trên bãi biển với Bianca? Cô ấy và tôi đã có vài cuộc trò chuyện căng thẳng về khóa tu này. Cô ấy rất muốn hỗ trợ cho nhiệm vụ “tâm linh” của tôi, nhưng khó mà không thấy khó chịu khi tôi sử dụng hết 10 ngày phép, đặc biệt là khi tôi có ít thời gian nghỉ như thế nào. Hơn nữa, nếu đi du lịch đến một nơi nào đó như Papua New Guinea hoặc Congo, ít ra tôi có thể gọi cho cô ấy mỗi ngày. Ở đây, tôi hoàn toàn bị cô lập.
Và bây giờ, tôi đang ngồi trong căn phòng đầy người lạ này và nghĩ: Mình không nên đến đây. Mình là một thằng ngốc.
Khi gột rửa nỗi buồn và sự tiếc nuối, tôi có thể tập trung chút chánh niệm để thấy rõ cảm xúc của mình hơn một chút. Tôi nói với bản thân rằng nó chỉ là một cơn gió thoảng qua. Nó không phải một viên đạn bạc, nhưng lại khiến lũ quỷ không dám tới gần.
Trong thời gian thiền đi bộ tiếp theo, tôi khoanh vùng dải đất của mình trên sân đá trước sảnh, rồi bước chậm rãi qua lại, cố gắng ghi chú từng thành phần trong bước chân. Nâng chân, di chuyển, đặt xuống. Nâng chân, di chuyển, đặt xuống. Nếu một người dân tình cờ gặp đám thiền sinh chúng tôi chậm rãi đi bộ, họ hẳn sẽ cho rằng đây là một nhà thương điên đang diễn tập cứu hỏa.
Trở lại trên đệm, tôi tiến hành một trận chiến Sisyphus, cố gắng lăn tảng đá tập trung lên một ngọn đồi không bao giờ có điểm dừng. Tôi căng thẳng cố tập trung vào hơi thở, nắm lấy nó như căng một sợi dây treo bên sườn vách đá. Mặc dù vậy, tôi hoàn toàn thua cuộc trong đau đớn, mệt mỏi và miệng đầy nước bọt. Tôi thấy điều đó thật nhục nhã – khiến tôi thực sự phẫn nộ – rằng sau một năm thiền mỗi ngày, tôi vẫn không thể tìm được một vị trí ở đây. Mỗi lần tinh thần lang thang đều gặp phải một cơn bão táp ăn năn.
Vào.
Ra.
Mình tự hỏi liệu họ có thể bổ sung thêm bánh mì nướng cho bữa tối không?
Chết tiệt.
Vào.
Có ai đó thực sự cấp bằng sáng chế cho người kìm nén cơn hắt hơi hoặc, như toán học và ngôn ngữ, nó được đồng thời phát minh trong những nền văn minh riêng rẽ, thiếu sự tương đồng?
Thằng điên.
Bất tài.
Sự ngu ngốc không thể chối cãi, không thể từ bỏ, không thể cứu vãn.
Vào lúc buổi thuyết pháp bắt đầu, tôi hoàn toàn gục ngã.
Goldstein và cộng sự tiến vào thiền đường, ông đi đầu, sải những bước lớn đầy uy nghi. Ông ngồi ở trung tâm của ban thờ; tất cả các giáo viên khác dàn trận xung quanh ông trong tư thế thiền, mắt nhắm nghiền.
Goldstein đang cố gắng tìm cách đeo tai nghe không dây. Nó là loại micro dành cho ca sĩ trong buổi hòa nhạc để họ có thể thoải mái nhảy nhót trên sân khấu. Khi cài xong, ông nói: “Tôi cảm thấy mình như một ngôi sao nhạc rock.”
Một người phụ nữ ngồi phía sau tôi cung kính khẽ nói: “Ngài giống như vậy.”
Khi bắt đầu bài diễn thuyết, tôi nhận thấy ông ít nghiêm khắc hơn so với trong các phiên thiền. Ông thực sự hài hước, với cách diễn đạt gợi tôi nhớ tới những anh hề trong rạp xiếc.
Ông nói về sức mạnh của ham muốn trong tâm trí và văn hóa đã tạo điều kiện cho chúng ta tin tưởng rằng có càng nhiều trải nghiệm thú vị – tình dục, phim ảnh, thực phẩm, các chuyến đi mua sắm... – thì càng hạnh phúc. Ông đọc ra vài khẩu hiệu quảng cáo mà mình thu thập được trong những năm qua: “Sự hài lòng tức thì đến nhanh hơn. Mua hàng tại Voguecom.” Mọi người bật cười.
“Một khẩu hiệu khác nói, ‘Đừng để bất cứ điều gì cản trở ước muốn của bạn.’”
“Cái hay nhất trong tất cả,” ông nói, dừng lại để tạo hiệu ứng, chờ đợi, cười thầm với chính mình khi ông để trí tò mò của chúng tôi tăng cao.
“‘Để có được mọi thứ... bạn chỉ cần một thứ.’”
Những xác sống bùng nổ, khi Goldstein thốt ra một tràng âm thanh nhẹ nhàng, cao vút.
Ông tiếp tục trả lời một trong những câu hỏi lớn nhất của tôi, câu hỏi về lời gièm pha về ham muốn của Phật giáo. Không phải chúng ta không thể tận hưởng những thứ tốt đẹp trong cuộc sống hoặc phấn đấu để thành công, ông nói. Ta không thể bị cuốn theo ham muốn; chúng ta cần quản lý nó bằng trí tuệ và chánh niệm. Ông nói thêm rằng mình không hẳn hoàn hảo về điểm này. Ông kể một câu chuyện về thời kỳ đầu thiền chuyên sâu ở Ấn Độ vào những năm 1960. “Khóa thực hành diễn ra khá tốt và tâm trí tôi khá tập trung. Và đó là kiểu ngồi mà bạn nghĩ mình sẽ giác ngộ bất cứ lúc nào, tôi đã nghĩ vậy,” ông tặc lưỡi. Ông giải thích rằng vào giờ nghỉ tại trung tâm thiền đó, các thiền sinh sẽ có một tách trà và một quả chuối nhỏ. “Vì vậy, tôi đã ngồi đó, sắp giác ngộ và tiếng chuông vang lên.” Dừng lại. “Khai sáng hay chuối?” Một lần nữa tạm dừng. Ông tự bật cười một lần nữa. “Hầu như lúc nào cũng là đi ăn chuối.”
Sự hài hước là một cứu cánh. Sau một ngày tự hỏi liệu ngồi và theo dõi hơi thở có phải là việc ngu ngốc nhất mình có thể tưởng tượng ra hay không, buổi thuyết giảng của Goldstein là một lời nhắc nhở chào mừng về kiến trúc thượng tầng trí năng của Phật giáo. Sự nhiệt tình của ông có thể cảm nhận thấy và lan truyền. Ông thảo luận về những câu thơ của Đức Phật giống như một người hầu rượu rành rọt về một loại vang Bordeaux năm 1982.
“Trong một buổi đàm luận, tôi đã nắm bắt toàn bộ trò chơi chỉ trong vài từ. Những dòng này, nếu bạn nghe những dòng này đúng cách, bạn có thể sẽ giác ngộ,” ông nói, một lần nữa cười khúc khích. “Vì vậy, đây là cơ hội của bạn...”
Ông đọc một đoạn kinh mà trong đó Đức Phật gọi tất cả mọi thứ chúng ta trải nghiệm – cảnh vật, âm thanh, mùi vị... – là “thế vật rùng rợn”.
“Đó là... một tuyên bố tuyệt vời,” ông nói. “Từng khoảnh khắc trôi qua, kinh nghiệm đang phát sinh và nó như thể mỗi kinh nghiệm có một cái móc câu... và chúng ta là cá. Chúng ta có cắn không? Hay chúng ta bỏ đi và bơi tự do trong đại dương?”
Tôi nghĩ, “Phải, đúng – có lý do để ngồi cả ngày nhắm nghiền hai mắt: để kiểm soát được tâm trí, để xem qua các lực thúc đẩy chúng ta và làm chúng ta phát điên.”
Khi ông giải mã các phần cơ bản khác của Phật giáo, tôi biết Goldstein là biểu tượng của một người Do Thái thông minh, mãnh liệt như cha tôi, quyết định xây dựng toàn bộ sự nghiệp dựa trên Phật giáo. Tôi cho rằng cha mẹ Goldstein sẽ thích ông làm luật sư hoặc bác sĩ hơn, nhưng thay vào đó, ông lại trở thành một học giả Do Thái của Phật giáo. Và nhờ chuyện đó, giọng nói của ông càng giống cha tôi, nên tôi lại càng kính trọng ông hơn.
Khi bài thuyết giảng tiếp tục, ông bắt đầu làm tôi khó hiểu. Trước đó, ông đang nói đùa về sự giác ngộ, nhưng giờ ông rao giảng nghiêm túc về sự tái sinh, nghiệp chướng, “thanh lọc tâm trí” và đạt được “sự giải thoát”. Ông khép lại bằng cách nói rằng Phật pháp “dẫn đến sự bình tĩnh, dễ chịu và Niết Bàn”.
Ôi. Cách để làm hỏng một cuộc nói chuyện tuyệt vời.
Vào cuối buổi thiền cuối cùng trong ngày, tôi có một bất ngờ khó chịu khác: tụng kinh nhiều hơn. Lần này, nó là một bài kinh về lòng nhân ái, nơi chúng tôi gửi “lời yêu thương-từ tâm” đến “các sinh linh”, bao gồm cả cha mẹ, giáo viên và “các vị thần hộ mệnh”. Chúng ta mong ước mọi người được trải nghiệm cách chấm dứt mọi đau khổ.
Với tôi mà nói, có lẽ cách nhanh nhất để chấm dứt mọi đau khổ là về nhà.
Ngày thứ ba
Tôi chợt nghĩ đến một câu từ Chappelle’s Show, chương trình chắc chắn là hài hước nhất trong lịch sử truyền hình. Trong một cảnh phim ngắn, Dave Chappelle xuất hiện trên bản tin “HipHop News Break” dưới tên “Tron”, “một người đàn ông trên đảo Staten”, người đã bị tấn công tàn nhẫn bởi các thành viên của nhóm nhạc rap Wu-Tang Clan. Nằm trên giường bệnh viện, được bao quanh bởi các phóng viên, anh nói rằng các rapper đã khâu kín hậu môn của mình và “liên tục cho ăn và cho ăn và cho ăn”.
“Đó là một sự tra tấn – tra tấn đích thực, con trai ạ.”
Cụm từ – “tra tấn đích thực, con trai ạ” – vang dội trong tâm trí khi tôi loay hoay, với đám xác sống, giữa lúc thiền ngồi, thiền “Đi Bộ Ngớ Ngẩn” và xếp hàng chờ đợi tại phòng ăn để đổ đầy bát với ngũ cốc và rau xanh. Tôi tỏ vẻ ghê tởm ra mặt với kinh nghiệm này.
Sáng muộn, tôi lề mề, chán chường, đứng trước bảng tin nhắn trong phòng giải trí ngoài sảnh thiền. Với chút phấn khích, tôi nhận thấy có một ghi chú cho mình. Nó là từ Goldstein. Trong một đoạn viết tay ngắn gọn trên một tờ giấy nhỏ màu trắng, ông đề nghị chúng tôi gặp nhau khoảng một giờ. Như ghi chú giải thích, thiền sinh có các cuộc phỏng vấn thường xuyên với các giáo viên để thảo luận về việc thực hành. Vì tôi không có trong lịch trình của ông ngày hôm nay nên ông đã cố gắng thu xếp thêm chút thời gian. Đây là lần hiếm hoi tôi cảm thấy hồi hộp khi ở nơi này.
Đến giờ hẹn, tôi có mặt ở văn phòng chính, cởi giày và mở cửa. Tôi bước vào căn phòng trải thảm, nơi Goldstein đang kéo một chiếc ghế xoay dựng trước chiếc ghế yêu thích to lớn, êm ái mà ông dự định chiếm giữ. Ông vỗ vào chiếc ghế xoay, chỉ tôi ngồi xuống.
Một đối một, ông thậm chí còn thoải mái hơn cả khi thuyết pháp. Theo thói quen, tôi hỏi ông những câu hỏi tiểu sử.
Hóa ra ông lớn lên ở Catkills, nơi cha mẹ ông sở hữu một khách sạn cho người Do Thái tới từ New York. Điều này giải thích cho sự hài hước của ông.
Tôi cảm thấy vinh dự khi có người khán giả này, nhưng cũng bị căng thẳng nhẹ. Tôi có một triệu câu hỏi, nhưng không muốn tỏ ra quá trớn. Ông có một chiếc đồng hồ hết sức nổi bật đặt trên chiếc bàn nhỏ bên cạnh ghế, giống như Tiến sĩ Brotman.
Tôi bắt đầu với vấn đề cấp bách nhất. “Miệng tôi lúc nào cũng đầy nước bọt và nó làm rối tung khả năng tập trung của tôi.”
Ông cười và đảm bảo với tôi rằng, vì vài lý do, chuyện đó dường như xảy ra với rất nhiều thiền giả. Điều này khiến tôi cảm thấy thoải mái. Ông đề nghị tôi cứ nuốt thoải mái. Đừng cố kiểm soát, ông khuyên, không thì nó sẽ trở nên tồi tệ hơn. Ông nói mẹ mình – “một người phụ nữ rất sôi nổi” – cũng gặp vấn đề tương tự, ngoại trừ việc bà không chịu nuốt và cứ để tất cả rớt xuống váy. Tôi vô cùng thèm muốn được nghe về cách ông thuyết phục người mẹ Do Thái thiền, nhưng không thừa thời gian cho chuyện đó.
Ông hỏi xem quá trình thực hành của tôi đang diễn ra thế nào. Không muốn tiết lộ toàn bộ sự tuyệt vọng của mình, tôi nói mình đã có vài khoảnh khắc suy sụp, nhưng sau đó thêm rằng ngay cả khi đang trải qua những khoảnh khắc đó, tôi biết chúng sẽ qua. Ông cười, vỗ gối và nói: “Đó là toàn bộ vấn đề!” Một cách nhắc nhở hữu ích khác về lý do chúng ta tới đây: học cách không bị cuốn theo tâm trí.
Sau 15 phút, tôi thấy mình đã sử dụng hết thời gian. Buổi gặp mặt ngắn gọn nhưng cực kỳ thỏa mãn. Người đàn ông này thực sự là một viên đá quý, một người thầy vĩ đại. Ông giống như một sứ giả được gửi xuống phía cuối con đường và điểm chết của tâm trí, để những người còn lại có thể chia sẻ những vấn đề của mình và ông có thể nói: “Ồ ồ, tôi đã ở đó và đây là cách bạn giải quyết nó.”
Thời gian cho những cảm xúc tốt đẹp thật ngắn ngủi. Tại một trong những buổi thiền ngồi vào buổi chiều, một giáo viên tên Spring đứng lên bục giảng và thông báo rằng hôm nay “chúng ta sẽ thử một thứ khác biệt”.
Spring, khoảng 30 tuổi, là hiện thân của tất cả mọi thứ khiến tôi khó chịu nhất về thế giới thiền. Đặc biệt là kiểu nói chuyện nhẹ nhàng. Mọi từ đều đi kèm âm gió.
Cô nói rằng chúng tôi sẽ thực hiện thiền quán từ bi hay thiền tâm từ, thứ có vẻ sẽ rơi vào danh mục Những điều tôi chắc chắn sẽ ghét. Việc đó như sau: chúng ta phải hình dung ra một loạt những người trong tâm trí và sau đó gửi cho từng người những lời chúc tốt đẹp. Bạn bắt đầu với chính mình, sau đó chuyển đến một “ân nhân”, một “người bạn thân”, “một người trung lập”, “một người khó tính”, và sau đó là “tất cả chúng sinh”. Thật thú vị khi cô nói đừng chọn ai đó mà bạn bị thu hút. “Quá phức tạp,” cô kết luận. Tôi đoán Bianca sẽ không nhận được những lời lẽ tốt đẹp.
Tôi ngay lập tức nghĩ rằng bài tập này sẽ không bao giờ có ý nghĩa với mình. Ngay cả Spring Ngọt Ngào cũng thừa nhận rằng nó hơi gượng ép, mặc dù cô khẳng định nó có khả năng “thay đổi cuộc sống của bạn”.
Một điều tốt về thiền tâm từ là, chúng tôi được cho phép thoải mái về thể chất trong khi tạo ra những rung cảm tốt đẹp này, ví dụ như nằm ra sàn. Tôi coi đây là khoảng thời gian thoải mái tự do, ngoại trừ việc tôi đã hứa rằng mình sẽ tuân thủ đầy đủ. Tôi nằm xuống và chuẩn bị trao gửi yêu thương mãnh liệt.
Chúng tôi bắt đầu với chính mình. Spring hướng dẫn chúng tôi tạo ra một bức tranh tinh thần sống động về bản thân và sau đó lặp lại bốn cụm từ. Khi lên giọng, phong cách nói của cô nâng lên một cấp độ ngọt ngào giả tạo hoàn toàn mới. Cô phát âm ra âm tiết cuối cùng của mỗi từ bắt chước giống kiểu kéo dài giọng trong phim Valley Girl (Cô gái thung lũng).
Chúc bạn hạnh phúc.
Chúc bạn an toàn và được bảo vệ khỏi thương tổn.
Chúc bạn mạnh khỏe.
Chúc bạn sống thoải mái.
Tôi hiểu rằng, thiền thông thường xây đắp chánh niệm của chúng ta, mục đích của thiền tâm từ là tăng khả năng từ bi của chúng ta, nhưng tất cả những bài tập này với tôi đều tạo ra cảm giác buồn chán, vớ vẩn và sáo rỗng. Nó khiến tôi nghi ngờ sự hào phóng về tinh thần của mình. Nếu tôi là một người tốt, liệu tôi có thể tràn ngập tình yêu ngay bây giờ không? Nếu tôi là một người chồng tốt, tôi sẽ ở bãi biển với Bianca chứ? Cảm ơn cô vì điều đó, Spring.
Ngày thứ tư
Hôm nay là sinh nhật thứ 39 của tôi. Tôi tự tin nói rằng đó sẽ là ngày sinh nhật tồi tệ nhất từ trước đến nay.
Thiền buổi sáng là một trận chiến hoành tráng với cơn buồn ngủ. Tôi có thể cảm thấy sự mệt mỏi chảy xuống trán. Tôi bị khuất phục mong muốn vùi đầu vào quên lãng.
Lần thiền ngồi tiếp theo là một lễ hội của đau đớn, nước bọt, ho và lo lắng. Trái tim tôi nặng trĩu. Tôi cảm thấy xấu hổ và tức giận khi nuốt, khịt mũi và ngọ nguậy trên ghế. Má tôi nóng lên. Tôi chắc hẳn phải khiến cho những người ngồi gần phát điên. Tôi cố gắng để tâm đến tất cả, nhưng tôi bắt đầu quên đi chánh niệm là gì. Tra tấn đích thực, con trai ạ.
Khi rời khỏi đệm thiền, sự khốn khổ của tôi càng tăng lên. Phần lớn suy nghĩ của tôi tập trung vào cách làm sao có thể sống sót thêm sáu ngày nữa ở đây. Tôi nhận ra rằng một phần trong mục tiêu của khóa tu là loại bỏ một cách có hệ thống tất cả những thứ chúng ta tiêu thụ – tình dục, công việc, email, thực phẩm, tivi – để tránh “xúc phạm sự tồn tại”. Cách duy nhất để vượt qua điều này là đình chiến với hiện tại, bỏ thói quen sống vội, sống gấp. Mặc dù vậy, tôi dường như không thể làm được điều đó.
Tôi tự hỏi liệu những người khác có đang đấu tranh không. Mọi người ở đây dường như rất thanh thản. Ý tôi là, có vài người rất phô trương. Có một anh chàng ở cùng tầng mà tôi chưa từng thấy anh ấy di chuyển nhanh nhẹn được chút nào.
Tôi thực sự nghĩ nó sẽ dễ dàng hơn hiện diện trong thực tại. Nó còn tệ hơn sự mệt mỏi sau chuyến bay dài. Tôi bắt đầu lo lắng rằng mình sẽ phải về nhà và nói với mọi người – Bianca, Mark, Sam – rằng tôi đã thất bại.
Tôi thực hiện buổi thiền đi bộ cuối cùng trong buổi tối ở khu vực trên lầu, phía trên thiền đường. Tôi lúng túng cố gắng tập trung vào việc nâng chân, di chuyển, đặt xuống, khi tâm trí lang thang khắp nơi với những suy nghĩ về việc xem tivi, ăn bánh quy và ngủ. Vào một lần lên xuống, tôi lại nhìn lên và thấy bức tượng Phật. Im lặng một lúc, tôi gửi cho ngài tin nhắn sau: Chết tiệt.
Ngày thứ năm
Tôi thức dậy trong tuyệt vọng.
Tôi đắm chìm trong ngờ vực, thực sự xem xét việc bỏ trốn và về nhà. Tôi không thể biết liệu mình có chịu đựng thêm một ngày nữa được không. Tôi cần nói chuyện với ai đó. Tôi cần giúp đỡ. Nhưng tôi không được lên lịch nói chuyện với Goldstein hôm nay. Phao cứu sinh cuối cùng có sẵn cho tôi là Spring Nghĩ Đến Mà Sợ.
Vì vẫn còn là một giáo viên tập sự, Spring không được chỉ định giám sát trực tiếp bất kỳ thiền sinh nào trong suốt khóa tu. Tuy nhiên, cô đã đính một tờ đăng ký trên bảng tin cho bất cứ ai muốn đến gặp cô để tư vấn. Với chút do dự, tôi đăng ký.
Khi đến lượt mình, tôi bước vào văn phòng nhỏ nơi cô tiếp khách. Cô ngồi đó, mỉm cười, với chiếc khăn choàng quấn quanh vai. Trông cô có vẻ tự mãn. Tôi thậm chí không chắc chúng tôi có hợp để giao tiếp với nhau không. Chúng tôi là hai cá thể đối lập. Điều này sẽ giống như một con thằn lằn cố gắng nói chuyện với một con dê.
Nhưng kệ đi – tôi đề cập trực tiếp đến tình huống cấp bách của mình. “Tôi đã cố gắng hết sức có thể,” tôi bảo cô, “nhưng không làm được bất cứ điều gì. Tôi không biết liệu mình có vượt qua được không. Tôi thực sự rất chật vật.”
Khi trả lời, cô không còn sử dụng cái giọng hài hước đó nữa. Cô nói chuyện như một người bình thường. “Anh đã cố gắng quá mức,” cô nói với tôi. Đưa ra chẩn đoán thẳng thắn và chắc chắn. Đây là vấn đề kinh điển trong khóa tu đầu tiên, cô giải thích. Cô khuyên tôi chỉ nên làm hết sức mình, không nên hy vọng quá nhiều và “ở bên cạnh” bất cứ điều gì xuất hiện trong tâm trí. “Nó hoàn toàn trái ngược với cuộc sống thường ngày,” cô nói, “nơi chúng ta làm và mong đợi kết quả. Ở đây, hãy chỉ ngồi đó dù bất cứ thứ gì xảy ra.”
Cô tiếp tục nói rằng mình đã tiếp nhận rất nhiều trường hợp những người tham gia khóa tu rối trí, nhiều người còn rơi nước mắt. Điều này tạo ra một cảm giác không-từ-bi chút nào trong tôi: sự sung sướng trên nỗi đau của người khác. Chà chà, sau tất cả, vài người trong số xác sống này có vẻ không thanh thản như bề ngoài.
Tôi nhìn lại Spring, với những lọn tóc xoăn trải rộng trên chiếc khăn choàng và nhận ra người phụ nữ tốt bụng này là nạn nhân của một trong những đánh giá vội vàng của mình. Spring thực sự rất điềm tĩnh. Cô nói đúng: nó không phức tạp; tôi chỉ đang cố gắng quá mức. Tôi cảm thấy vô cùng biết ơn đến mức có thể bật khóc.
Lần thiền ngồi tiếp theo, tôi quyết định lấy một chiếc ghế từ phòng ngủ và đặt nó ra ban công ở cuối hành lang trong ký túc xá. Tôi tự nhủ mình sẽ giảm mức độ để ngừng căng thẳng quá nhiều. Tôi chỉ cần ngồi ở đây và “ở bên cạnh” bất cứ điều gì xảy ra.
Tôi có thể nghe thấy những người khác ở đằng xa, bước trở lại thiền đường để bắt đầu buổi học. Sau đó, nó thực sự yên tĩnh. Tôi ngồi, cảm nhận hơi thở của mình. Không thành vấn đề. Sao cũng được, anh bạn.
Vài phút trôi qua, điều gì đó đến. Không có nhạc dây, không có ánh sáng trắng. Nó giống như, sau nhiều ngày cố gắng điều chỉnh tần số radio, cuối cùng tôi cũng tìm được cài đặt phù hợp. Tôi bắt đầu để sự tập trung rơi vào bất cứ điều gì nổi lên trong ý thức.
Đau cổ.
Đau đầu gối.
Máy bay trên không.
Tiếng chim kêu.
Tiếng lá xào xạc.
Gió thoảng qua cẳng tay.
Mình thực sự thích thú khi có thêm hạt điều và nho khô trong bột yến mạch vào bữa sáng.
Cái cổ. Đầu gối. Cái cổ. Cái cổ. Đầu gối, đầu gối, đầu gối.
Đói quá. Cái cổ. Đầu gối. Tay tê cứng. Chim. Đầu gối. Chim, chim, chim.
Tôi nghĩ mình hiểu điều đang xảy ra. Đây là thứ gọi là “nhận thức không có lựa chọn”. Tôi đã nghe các giáo viên nói về nó. Đó là hành động phía-sau-thác-nước. Một khi đã xây dựng đủ sự tập trung, họ nói bạn sẽ có thể thả sự tập trung ám ảnh của mình vào hơi thở và “mở ra” với bất cứ điều gì ở đó. Đó là những gì đang xảy ra vào lúc này. Với mỗi “đối tượng” xuất hiện trong tâm trí, tôi đều dễ dàng tập trung vào những gì mình cảm thấy cho đến khi nó bị thay thế bởi một thứ khác. Tôi không cố gắng; nó chỉ đang diễn ra. Nó dễ dàng đến mức cảm giác như tôi đang gian lận. Mọi thứ đến và tôi chơi đùa với chúng như nhạc jazz. Dù tôi thậm chí không thích nhạc jazz.
Đau lưng.
Những ánh sáng ngộ nghĩnh bạn thấy sau cặp mắt đóng thật chặt.
Vết ngứa giết người trên bắp chân.
Đầu gối. Đầu gối, đầu gối, đầu gối.
Ngứa, đầu gối, lưng, ngứa, ngứa, ngứa, đầu gối, máy bay, cây xào xạc, gió nhẹ trên da, đầu gối, đầu gối, ngứa, đầu gối, đèn, lưng.
Sau đó tôi nghe thấy một tiếng ầm ầm đang đến. Nó đang tiến gần hơn.
Bây giờ, nó rất ồn ào, giống như hạm đội máy bay lên thẳng lướt qua đường chân trời trong một cảnh của phim Apocalypse Now (Lời sấm truyền).
Bây giờ, nó đã ở ngay trước mặt tôi.
Tôi mở mắt ra. Có một con chim ruồi bay lượn chỉ cách đó vài bước chân.
Ôi không.
Lần thiền ngồi tiếp theo thậm chí còn phấn khởi hơn. Bây giờ, tôi trở lại thiền đường trong tâm thế phấn khởi. Bất cứ điều gì xuất hiện trong tâm trí, tôi đều cảm thấy như mình đang hiện diện cùng nó. Đôi lúc, tôi vẫn mong chờ phiên thiền kết thúc. Nhưng khi những suy nghĩ đó xuất hiện, tôi chỉ cần lưu ý chúng và tiếp tục.
Giống như dỡ bỏ một bức màn che phủ tâm trí. Không phải bất cứ điều gì đã qua đều tuyệt vời; đó là sự trôi qua nhanh chóng của vạn vật, mọi thứ phát sinh rồi trôi qua, liên tiếp nhau với tốc độ cao. Và nó tạo ra một vụ nổ serotonin khổng lồ.
Tay cứng ngắc.
Chim.
Chân tê.
Hình ảnh của tất cả những khuôn mặt trẻ em đáng sợ trong nghệ thuật Phục hưng.
Tim đập thình thịch.
Lưng. Chim. Tay. Chân. Tim. Lưng, lưng, chim, chân, chim, chim, chim.
Bàn chân, bàn tay, bàn chân, bàn chân, bàn chân.
Tay. Tay. Lưng, lưng, lưng. Tim, chim, chân. Chân. Chim.
Chânchimchânchimlưngchânchânchântim.
Chim.
Chim.
Chim.
Bà già ở hàng ghế đầu vừa ợ hơi.
Nó giống như tôi đã trải qua năm ngày bị kéo lê đằng sau một chiếc thuyền máy và giờ đột nhiên được ngồi trên ván trượt nước. Đây là một trải nghiệm chưa từng có. Nó ly kỳ, nhưng nó cũng mang đến những hiểu biết thực tế. Tôi cảm nhận những suy nghĩ vụn vặt mà mình có, ví dụ như để nói vào buổi sáng trước khi đi làm – có lẽ sau khi cãi nhau với Bianca, một câu chuyện tôi đọc trên báo, hoặc một cuộc đối thoại tưởng tượng với sếp – có thể chen vào dòng tâm trí và dập dềnh trong những cơn xoáy vô hình, từ đó chúng ám ảnh tôi suốt cả ngày. Suy nghĩ nảy mầm thành định kiến, những hạt giống bất mãn nhỏ nảy mầm thành tâm trạng tồi tệ, cơn đau lưng không được chú ý khiến tôi khó chịu với bất kỳ ai tình cờ chắn đường.
Tôi nhớ lại khi Kaiama làm tôi bối rối bằng cách hỏi làm sao người ta có thể sống ở thời điểm hiện tại khi nó luôn chảy trôi. Lúc này nó trở nên rất rõ ràng: sự chảy trôi là toàn bộ vấn đề. Một khi đạt được nhận thức vô chọn lựa, bạn sẽ thấy rõ mọi thứ thoáng qua như thế nào. Vô thường không còn là lý thuyết. Tempus fugit – Thời gian trôi không chỉ là thứ bạn ghi trong sách và đồng hồ. Và tôi nhận ra, đó là mục đích của khóa tu này.
Trầy trật bị kéo lê trong hiện tại, cuối cùng tôi cũng đủ tỉnh táo để thấy những gì mình không bao giờ có thể thấy trong cuộc sống thường ngày. Rõ ràng là không có cách nào khác để đạt được tiến bộ này ngoài việc tham gia vào công việc tẻ nhạt như theo dõi hơi thở của bạn trong nhiều ngày. Theo một cách nào đó, nó có ý nghĩa. Làm sao để bạn học một môn thể thao? Luyện tập. Một ngôn ngữ? Đọc đi đọc lại. Một nhạc cụ? Chơi nhạc mỗi ngày. Tất cả sự khốn khổ của việc lặp đi lặp lại, nỗi kinh hoàng khi ngồi đây, trong hội trường với những xác sống này, đột nhiên hoàn toàn xứng đáng.
Thiền đi bộ cũng bắt đầu thành công với tôi. Tôi ra ngoài hiên trước sảnh thiền đường, chú ý tới từng bước chân. Nâng chân, di chuyển, đặt xuống. Tôi cảm thấy nhẹ bẫng khi đặt chân lên những viên đá ấm áp. Giữa một trong những chuyến đi vô tận chẳng đến đâu, mặc dù về mặt kỹ thuật thì nó vi phạm quy tắc của Goldstein với việc thực hành thiền đi bộ có “điểm nghỉ”, tôi dừng lại và nhìn chằm chằm vào ba con chim nhỏ đậu trên gờ đá trước sân, ríu rít khi mẹ chúng chạy tới chạy lui, nhét thức ăn vào miệng. Tôi đứng im ngắm nhìn. Vài người khác tham gia cùng tôi. Tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc – dù tự nhủ rằng đừng bám lấy nó quá nhiều.
Khi trở lại hội trường cho lần thiền ngồi tiếp theo, tôi thấy Spring ở trên chỗ ban thờ. Đúng rồi, đã đến lúc thiền tâm từ. Tôi nằm xuống và chúng tôi bắt đầu, nhắc đi nhắc lại bốn cụm từ với chính mình.
Chúc bạn hạnh phúc. Mong bạn an toàn...
Sau đó, Spring bảo chúng tôi chọn ân nhân của mình. Tôi chọn mẹ. Tôi hình dung về hình ảnh của bà từ vài tuần trước, khi chúng tôi đang chăm sóc cháu gái hai tuổi, Campbell. Chúng tôi vừa mới tắm cho con bé và cả ba cùng nằm trên giường. Mẹ tôi bắt đầu hát bài hát yêu thích của Campbell, “Dành cho người mới bắt đầu” của M. Ward, bài hát mà Campbell gọi là “bài hát ừ hứ”, vì đoạn điệp khúc bao gồm rất nhiều đoạn “ừ hứ”. Tôi có thể thấu hiểu cảm nhận của mẹ tôi. Tôi đang tận hưởng sự ngớ ngẩn ngọt ngào của một người bà ghi nhớ ca từ cho một bản nhạc rock. Khi hình dung về bà, với mái tóc muối tiêu cắt ngắn gọn gàng và bộ quần áo giản dị, lịch sự, một điều hoàn toàn bất ngờ đã xảy ra: một tiếng nức nở thầm lặng dâng lên trong ngực tôi – những trạng thái không thể tránh khỏi khi hắt hơi.
Không có gì ngăn cản điều này. Nước mắt chảy dài trên khuôn mặt, chảy xuống thái dương những dòng nước nóng ngày càng dày hơn theo từng đợt cảm xúc.
“Bây giờ hãy chọn một người bạn thân,” Spring nói. Cô quay lại với giọng nói vui nhộn của mình, nhưng nó không làm phiền tôi chút nào.
Tôi tiếp tục với Campbell. Không thể thuận lợi hơn; cô bé đã ở ngay đây. Nó chống người ngồi trên giường. Tôi đặt một trong hai bàn chân nhỏ của nó trong tay và nhìn khuôn mặt ngọt ngào với đôi mắt tinh nghịch đang háo hức chiếm lấy tất cả sự chú ý của mẹ và tôi.
Nước mắt giàn rụa nhiều hơn. Không phải là một tiếng nức nở quá lớn, nhưng không có cách nào những người xung quanh tôi không nhận ra, vì tôi đang sụt sịt và thở hổn hển.
Lần khóc sướt mướt kéo dài cho đến khi chuông reo. Khi bước ra khỏi hội trường, tôi rất biết ơn quy tắc chống giao tiếp bằng mắt; nếu không, điều này sẽ thật xấu hổ. Tôi bước ra ánh sáng ban ngày, đi một mạch xuống đồi và đứng trong bụi cỏ dưới ánh mặt trời chiều ấm áp. Giữa những làn sóng hạnh phúc đang sụp đổ, tôi cảm thấy một sự nghi ngờ nhẹ. Đây là chuyện nhảm nhí hay thỏa mãn thực sự? Có lẽ nó chỉ là kết quả của năm ngày đau đớn khôn nguôi cuối cùng cũng nhẹ nhõm?
Nhưng không, các đợt sóng hạnh phúc cứ ập đến. Mọi thứ thật tươi sáng, thật sắc nét. Tôi cảm thấy rất tuyệt vời. Một sự tuyệt vời chưa từng có. Tôi nhận thức được thôi thúc muốn bám lấy cảm giác này, vắt kiệt từng chút hương vị cuối cùng. Nhưng đây không phải là sự giả tạo, luôn-luôn-là-kết-thúc của ma túy. Điều này tốt hơn một nghìn lần. Nó là sự phê pha thỏa mãn nhất cuộc đời tôi.
Mũi tôi đang chảy đầy nước. Tôi không có gì để lau cả. Tôi thổi nó vào tay và bước đi, nước mũi nhỏ giọt, đến phòng tắm gần nhất và cười ngạo nghễ.
Tôi nghiêm túc nỗ lực. Tôi làm điều này suốt cả buổi chiều. Tôi tìm thấy một tuyến đường nhỏ đi qua một trang trại ngựa ở liền kề và tiến vào khu dân cư địa phương với những ngôi nhà thuộc tầng lớp trung lưu. Tôi vẫn còn phê. Khi chân bước đi, tôi khóc, rồi tự cười, rồi lại khóc thêm lần nữa. Tôi tự hỏi liệu đây có phải là khởi đầu của một cách sống khác với mình không, một người mà – như thiên tài rực rỡ Spring đã mô tả – bạn rèn luyện bản thân để có lòng trắc ẩn thay vì ác cảm như “cài đặt mặc định của bạn.”
Tôi lúng túng gọi tên những gì mình đang cảm thấy. Những thuật ngữ đó có nghĩa – ít nhất với tôi – là thế giới khác hoặc không thực tế. Những gì đang xảy ra ngay bây giờ lại có vẻ siêu thực, như thể bị lôi ra khỏi một giấc mơ.
Sau bữa tối là lúc Goldstein giảng Phật pháp. Ông đưa ra một điểm hấp dẫn. Quan điểm chủ đạo của Đức Phật – “Sống là khổ đau” – là nguồn cơn của sự hiểu lầm. Nó khiến cho Phật giáo dường như cực kỳ đau khổ. Tuy nhiên, hóa ra tất cả là kết quả của một lỗi dịch thuật. Từ dukkha thực ra không nghĩa là “đau khổ”. Không có từ nào hoàn hảo trong tiếng Anh, nhưng nó gần với “không hài lòng” hoặc “căng thẳng” hơn. Khi Đức Phật đưa ra tuyên bố này, ngài không nói rằng cuộc sống giống như việc bị xích vào một tảng đá và có những con quạ mổ nội tạng. Dụng ý thực sự của ngài là: “Tất cả mọi thứ trên thế giới cuối cùng đều không thỏa mãn và không đáng tin cậy, bởi nó không kéo dài mãi mãi.”
Như Goldstein chỉ ra, chúng ta không sống cuộc sống của mình như thể đã nhận ra những sự thật cơ bản. “Chúng ta thường xuyên chờ đợi những sự may mắn trong... bất cứ thứ gì. Bữa ăn tiếp theo hoặc mối quan hệ tiếp theo hoặc cốc latte tiếp theo hoặc kỳ nghỉ tiếp theo, tôi không biết nữa. Chúng ta chỉ sống trong dự đoán về điều thú vị tiếp theo mà mình trải nghiệm. Ý tôi là, hầu hết chúng ta vô cùng may mắn vì đã có vô số trải nghiệm thú vị trong đời. Vậy mà khi nhìn lại, giờ chúng đang ở đâu?”
Thật kỳ lạ khi tôi ngồi đó, lắng nghe bài giảng thực chất, thấu hiểu những trích dẫn từ một văn bản thiêng liêng và thực sự cảm động. Sau bao năm tháng là người vô thần duy nhất trong một căn phòng chứa đầy những người cuồng tín, giờ tôi đang ngồi xuống hăng say ghi chép, đầu gật gù.
Ông nói rất đúng. Trong phim hoạt hình, khi các nhân vật nhồm nhoàm ăn uống, họ nhấp môi và dường như hoàn toàn thỏa mãn. Nhưng trong thế giới thực, mọi thứ không hoạt động theo cách đó. Ngay cả khi được trao mọi thứ mình muốn, chúng ta có thực sự hạnh phúc mãi mãi không? Đã bao nhiêu lần chúng ta được nghe từ những người giàu có hoặc nổi tiếng rằng điều đó là không đủ? Ngôi sao nhạc rock gặp rắc rối với ma túy. Người trúng xổ số tự sát. Có một thuật ngữ thực sự chính xác cho điều này: “sự thích nghi với khoái lạc”. Khi điều tốt đẹp xảy ra, chúng ta nướng chúng rất nhanh theo mong đợi cơ bản của mình và khoảng trống nguyên thủy vẫn không được lấp đầy.
Goldstein làm rõ, vào một đêm khác, rằng ông không nói chúng ta không thể tận hưởng những lạc thú trong cuộc sống. Nhưng nếu có thể đạt được sự hiểu biết sâu sắc hơn về “đau khổ”, về sự không đáng tin cậy của mọi thứ chúng ta trải qua, nó sẽ giúp chúng ta đánh giá cao sự sâu sắc vốn có của mọi thứ trên thế giới. Ông nói nó “giống như việc chúng ta bị mê hoặc”. “Chúng ta bị bỏ bùa mê, tin rằng điều này hoặc điều kia sẽ là nguồn gốc của sự tự do hay hạnh phúc tột cùng của mình. Và việc thức dậy từ việc đó, thức dậy từ sự mê hoặc đó, để thích nghi với thực tế, nó mang lại cho chúng ta niềm hạnh phúc lớn hơn nhiều.”
Khi tu hành, không có gì để trông chờ, không có nơi nào để hướng tới, không có gì để làm, chúng ta buộc phải đối đầu với “vết thương của sự tồn tại” trực diện, nhìn chằm chằm vào vực thẳm và nhận ra rằng rất nhiều điều mình làm trong cuộc sống – mọi thay đổi trong nơi chốn, món ăn, mọi giấc mơ dễ chịu trong ngày – đều được tạo ra để tránh khỏi đau đớn hoặc tìm kiếm niềm vui. Nhưng nếu có thể vứt bỏ tất cả những điều đó, chúng ta có thể, như Sam từng nói trong bài phát biểu của mình với những người vô thần giận dữ, học cách hạnh phúc “trước bất cứ điều gì xảy ra”. Nó ngược lại với “sự đau khổ”. Đó là những gì Đức Phật đã giác ngộ.
Sau buổi thiền cuối cùng trong ngày, khi rời khỏi hội trường, tôi hướng về phía Đức Phật và – tôi không thể tin rằng mình đang làm điều này – cúi lạy.
Ngày thứ sáu
Tôi thức dậy và thấy thế giới vẫn còn kỳ diệu.
Tôi trở nên cảnh giác. Các giác quan của tôi nhạy bén, giống như cảnh tượng một người thường bắt đầu biến thành ma cà rồng trong phim ảnh. Sau khi ăn sáng, khi đi bộ trở lại ngọn đồi, tôi có thể nghe thấy những con chuột đang ríu rít dưới bụi cây dọc theo lối đi. Tôi cảm thấy một sự hòa hợp kỳ lạ với cách những con chim trên cây liên lạc trong xã hội của chúng.
Thiền vẫn dễ dàng. Tôi bắt đầu tập trung vào hơi thở, giống như bơm đầy một khinh khí cầu; một khi tâm trí đã được thổi phồng hoàn toàn, tôi để nó bay vào nhận thức vô chọn lựa.
Muốn gãi quá.
Hình ảnh một hàng vượn ngồi trên kiện cỏ khô.
Quả táo bất hợp pháp mình đang giấu trong phòng.
Ngay cả những thứ “xấu xa” dường như cũng không thể bám dính lấy tôi. Tôi có thể cảm thấy bản thân đang chơi đùa với sự đau đớn len lỏi trên lưng. Tôi điều tra nó, mà không để nó thực sự làm phiền mình.
Vào bữa trưa, tôi nhận ra mình đã gia nhập hội những người nhai với đôi mắt nhắm nghiền. Ăn một cách chánh niệm, tôi thực sự đặt nĩa xuống giữa lần nhai thay vì nhìn chăm chú vào đĩa trong khi vẫn còn thức ăn trong miệng. Kết quả là, tôi ngừng ăn khi thấy no, trái ngược với việc nhét đầy mồm cho đến khi no kễnh như mọi khi.
Tôi phát hiện ra một anh chàng ở phía bên kia căn phòng dường như cũng đang thưởng thức bữa ăn theo cách tương tự. Tôi trải nghiệm một sự bùng nổ bất ngờ về những gì mà Phật tử gọi là “tùy hỷ”. Nó mạnh đến mức tôi gần như sắp khóc sướt mướt trở lại. Nó xảy ra một lần nữa khi tôi nhìn lên và thấy ba người phụ nữ giúp nhau lấy nốt chỗ trà hỗn hợp vị còn lại ra khỏi cái bình kim loại lớn. Hoạt cảnh này, với sự hợp tác những cái đảo mắt im lặng vụng về, lấp đầy đôi mắt của tôi đến cả vành.
Nhưng ngay sau đó, cũng nhanh như khi nó đến, sự sung sướng bốc hơi.
Buổi thiền buổi chiều là sự đảo ngược khiêm tốn. Giấc ngủ vẫy gọi cùng sự quyến rũ của một người bạn gái cũ. Đôi khi, tôi gật đầu trong một nano giây và sau đó cảm giác như bị búa gõ lên đầu. Hết 45 phút, đầu tôi đau dữ dội. Chính thức: ma thuật biến mất.
Phiên thiền tâm từ buổi chiều diễn ra suôn sẻ.
Trong lần ngồi thiền cuối cùng trong ngày, tôi ăn một cú đấm choáng váng từ nguồn năng lượng bồn chồn, mạnh đến nỗi cảm giác như thể nó có thể khiến chân tay tôi bị tê liệt. Nó tồi tệ đến nỗi tôi làm điều không thể tưởng tượng được. Tôi viện đến một biện pháp rằng, mặc dù tất cả những khó khăn trước đó, tôi vẫn chưa làm được: tôi từ bỏ. Tôi mở mắt và ngồi trong hội trường, nhìn xung quanh đầy tội lỗi.
Ngày thứ bảy
Giờ thì tôi lại quay lại đếm ngày đến khi có thể rời đi. Tôi chợt nghĩ rằng có lẽ mình đã nhận được tất cả những gì có thể.
Tôi vẫn cúi đầu trước Đức Phật, nhưng chủ yếu là để giãn cơ.
Ngày thứ tám
Tôi lên lịch gặp Goldstein sáng nay. Tôi đến với đầy năng lượng tươi trẻ; ông sẽ là người đầu tiên tôi kể về những thành tựu thiền gần đây của mình. Tôi thực sự nhảy dựng lên và đưa ông một bản báo cáo đầy đủ về sự đột phá của mình: nhận thức vô chọn lựa, chim ruồi, tiếng khóc do thiền tâm từ gây ra.
Tôi không biết mình đang mong chờ điều gì. Vỗ tay chăng? Thực tế là ông tỏ vẻ khá ấn tượng. Ông mỉm cười và nhẹ nhàng nói với tôi rằng ông đã nghe câu chuyện này hàng triệu lần. Đây là, giống như, Khóa tu 101 Đầu tiên.
Tôi nghĩ mình đã giành được hàng ghế đầu trong nhà hát tâm trí của bản thân. Ông khẳng định suy nghĩ của tôi. “Nếu tiếp tục luyện tập,” ông nói, “NPM của anh – sự chú ý trên từng phút – sẽ tăng lên.”
Sau đó, tôi nói với ông về sự giật mình kinh hoàng từ đêm hôm trước. Một lần nữa, phản ứng của ông là: Không có gì đặc biệt. Xảy ra suốt ấy mà.
Tuy nhiên, ông trấn an tôi về những khó khăn và thăng trầm không thể tránh khỏi. Theo ông, việc đi từ hạnh phúc đến đau khổ trong vòng một giờ không có gì bất thường. Ông đảm bảo rằng khi tôi tiến bộ hơn, những thăng trầm sẽ không lởm chởm như vậy. Tôi đứng dậy rời đi, cảm thấy an ủi khi biết mình đang đi trên một con đường phổ biến. Mọi người đã làm điều này trong suốt 2.500 năm.
Trên đường ra đến cửa, ông nói to sau lưng và nói tôi đang di chuyển quá nhanh. “Cậu chưa đủ chánh niệm,” ông nói. Giống như một huấn luyện viên thể thao, ông khuyến khích tôi luyện tập hết mình, để chú ý hơn khi làm những việc như đi bộ và mở cửa. “Đó là vấn đề!”
Tôi tự hỏi: Sự tôn kính với Goldstein có phải là một dạng của hội chứng Stockholm[10] không? Hay người này thực sự đặc biệt? Khi tôi đứng ngoài văn phòng, đắm mình trong ánh nắng một lúc, con chim ruồi lại xuất hiện.
Một tiếng sau, trong khoảng thời gian hỏi đáp buổi sáng, một người phụ nữ tóc đỏ bồng bềnh ở hàng ghế đầu đặt câu hỏi đã ám ảnh tôi suốt bấy lâu: “Nếu giác ngộ là có thật, tất cả những người đã giác ngộ đang ở đâu?”
Một tràng cười vui vẻ bật lên, bao gồm cả Goldstein, người hứa rằng sẽ giải thích tất cả tại buổi giảng phật pháp tối nay.
Điều này khiến tôi rất mong chờ. Trong suốt khóa tu, ông đã nhiều lần lặp đi lặp lại những từ như “giải thoát” hay “thức tỉnh”. Nhưng sự chuyển đổi đầy khoe mẽ này có thực tế? Nếu vậy thì nó như thế nào? Trong kinh điển Phật giáo, mọi người đều giác ngộ. Những người thực hiện được nó ngày càng nhiều, ngay cả những đứa trẻ bảy tuổi. Đức Phật có cả kho từ vựng để mô tả sự giác ngộ: “sự thật”, “sự thành công”, “sự vượt khó”, “sự khó thấy”, “sự tuyệt vời”, “sự đắm đuối” và rất nhiều từ khác. Tất cả những từ đó và tôi vẫn không biết ý ngài là gì.
Vào lúc 7 giờ, đã đến thời điểm quan trọng. Tất cả chúng tôi tập hợp lại trong hội trường. Goldstein cuối cùng sẽ giải thích về sự giác ngộ.
Ông bắt đầu bằng cách thừa nhận rằng với các “thí chủ” – những người chưa xuất gia – ý tưởng về sự chấm dứt tham ái dường như không thể đạt được. “Chúng ta có thể tưởng tượng ra nổi một tâm trí không tham ái không? Tôi nghĩ có lẽ hầu hết chúng ta đồng cảm hơn với lời cầu nguyện nổi tiếng của Thánh Augustine: ‘Xin Chúa hãy cho con thanh sạch – nhưng không phải lúc này.’”
Có tiếng cười, nhưng sau đó Goldstein đưa ra một mô tả nghiêm túc về các bước khác nhau để đạt được “sự giải thoát không thể lay chuyển của tâm trí, chấm dứt thèm muốn không dây dưa”. Mô tả của ông về các giai đoạn giác ngộ khiến cho nó nghe giống như video trò chơi công phu nhất từ trước đến nay.
Quá trình bắt đầu khi thiền giả trở nên siêu tập trung, khi NPM của họ đạt đến vận tốc siêu việt. Nó giống như trải nghiệm lưngchimđầugối của tôi. Bạn thấy mọi thứ thay đổi nhanh đến mức không có gì ổn định. Nhịp điệu tưởng chừng bất biến của thế giới bị phá vỡ. Vũ trụ trở thành một nồi xúp lớn về nhân quả.
Từ đó, con đường, như Goldstein mô tả, bao gồm những khoảnh khắc khủng bố, những giai đoạn hạnh phúc siêu phàm, cạm bẫy và đường vòng. Cuối cùng, thiền giả đi đến mục tiêu thực sự của Phật giáo: thấy rằng “bản chất” mà chúng ta coi là sự giễu cợt của cuộc đời thực sự là một ảo ảnh. Siêu năng lực thực sự của thiền không chỉ là giúp quản lý bản ngã của bạn một cách tỉnh táo hơn mà còn để thấy rằng bản ngã không có bản chất thực sự. Nhắm mắt lại để tìm nó và bạn không tìm thấy bất cứ “chính mình” nào mà bạn có thể tựa vào. Ví dụ, trong lần lưngchimđầugối, nếu được giác ngộ nhiều hơn, tôi sẽ có thể thấy rằng không chỉ thực tế không nguyên trạng như nó hiển hiện, mà còn cả “tôi”, người đang chú ý đến tất cả các vật thể phát sinh, cũng không phải là vật thể cố định. “Đây là điểm tham chiếu mạnh mẽ, cố thủ sâu sắc của ‘Tôi’ đã được nhìn thấu,” Goldstein nói từ trước căn phòng. “Đó là Niết Bàn.” Ảo tưởng về bản thân, theo Phật giáo, là nguồn gốc của tất cả những cảm xúc tiêu cực của chúng ta – đặc biệt là lòng tham cùng sự thù hận và sự nhầm lẫn về “bản chất của thực tế” (tức là chúng ta có nhiều hơn so với bản ngã của mình, chúng ta được kết nối với toàn bộ mọi thứ). Một khi bản thân trở nên siêu thực, những cảm xúc này bị bật ra khỏi tâm trí và thiền giả trở thành “hoàn hảo”. Tâm trí phát triển từ khỉ thành linh dương.
Nghe có vẻ tuyệt vời, chắc vậy, nhưng khi ông kết luận, tôi nhận ra rằng ông không trả lời vài câu hỏi cơ bản nhất của tôi. Nếu giác ngộ rất hiếm và khó đạt được, tại sao phải cố gắng? Là Goldstein tự giác ngộ? Nếu không, tại sao ông lại tin vào nó? Chúng sinh giác ngộ như thế nào? Niết bàn có phải là một trạng thái ma thuật không? Một địa điểm? Khi đã đạt được sự vị tha, liệu sau đó tôi có trở lại với cuộc sống hằng ngày của mình không?
Những người theo đạo Phật rõ ràng đã tìm ra một hệ thống thực tế, khả thi để chế ngự giọng nói trong đầu, nhưng lời hứa về một sự biến đổi kỳ diệu với tôi dường như quá nửa vời. Tôi tin rằng không có gì trong một thế giới vô thường, không đáng tin cậy có thể khiến bạn hạnh phúc sâu sắc, nhưng làm sao để tìm kiếm sự giác ngộ mà hầu như không ai có thể đạt được?
Khi cuộc nói chuyện kết thúc, trong một hành vi nổi loạn, tôi bước vào phòng ăn và vô thức đánh chén say sưa.
Ngày thứ chín
Trong phần hỏi và trả lời buổi sáng, Goldstein đã tự cứu mình bằng chút hài hước. Trong khi khuyến khích chúng tôi tiếp tục chú ý khi khóa tu sắp kết thúc, ông nói: “Chúng giống như món tráng miệng. Có lẽ chỉ không phải là món tráng miệng mà bạn yêu cầu.”
Khi nhấn mạnh quan điểm của mình, ông nói điều gì đó làm tôi bực mình. Ông kêu gọi chúng tôi đừng dành quá nhiều thời gian để suy nghĩ về những việc mình phải làm khi khóa tu kết thúc. “Chỉ tổ lãng phí thời gian,” ông nói, “chúng chỉ là những suy nghĩ.” Điều này khiêu khích tôi lần đầu tiên giơ tay. Từ phía sau hội trường dội vang, tôi trở lại chế độ phóng viên, với giọng nói sang sảng đã lâu không sử dụng, và hỏi: “Làm sao ông có thể khuyên chúng tôi không lo lắng về những việc mình phải làm khi gia nhập lại thế giới? Nếu tôi bỏ lỡ chuyến bay, đó sẽ là một vấn đề hiện hữu. Đây không chỉ là những suy nghĩ không liên quan.”
“Phải”, ông thừa nhận. “Nhưng khi anh thấy mình đang đến sân bay lần thứ 17, có lẽ hãy tự hỏi mình câu hỏi sau: ‘Điều này có hữu ích không?’”
Câu trả lời của ông rất thông minh, tôi giật mình ngồi xuống ghế và mỉm cười.
“Điều này có hữu ích không?” Đây là câu trả lời cho phương châm “cái giá của an toàn” của tôi. Lo lắng, mưu tính cũng không sao, ông nói, nhưng chỉ cho đến khi nó không còn hữu dụng nữa. Tôi đã dành nhiều thời gian cố gắng cân bằng thiên hướng suy nghĩ thái quá về các vấn đề với mong muốn được yên tâm. Và ở đây, với một câu ngắn ngủi, Goldstein đã đưa cho tôi thứ giống như một công cụ mang tính xây dựng mạnh mẽ để thuần hóa xung lực này mà không vội vã bỏ cuộc.
Đạt được sự nhận thức vô lựa chọn và những trận khóc sướt mướt đầy từ bi có thể là những khoảnh khắc ấn tượng nhất của khóa tu, nhưng điều này chắc chắn có giá trị nhất.
Ngày thứ mười
Tôi thức dậy, tận hưởng mùi vị tự do.
Hôm nay là buổi học nửa ngày. Chúng tôi tập thiền vào buổi sáng và sau đó, chúng tôi “phá vỡ sự im lặng”. Các thây ma sống lại, biến đổi từ các xác sống biết đi trở lại thành người bình thường. Bạn có thể thấy má họ hồng hào trở lại.
Thật thú vị khi tham gia cùng những người mà tôi đã thêu dệt lên những câu chuyện khá phức tạp trong thời gian im lặng. Hóa ra, họ hoàn toàn bình thường. Tôi ăn trưa với một phụ nữ Đức hào phóng, người thừa nhận rằng đã gọi cho con mình vài lần. Ngoài ra, tại bàn còn có một giám đốc công nghệ trung niên, người nói rằng anh rất vui vẻ và rất thích khóa tu.
Một chàng trai châu Á đến gần tôi. Anh khỏe mạnh và ưa nhìn. Khi quan sát anh những ngày qua, tôi đã cho rằng anh sẽ nghiêm khắc và nghiêm túc. Hóa ra, anh siêu thân thiện. Anh nói với tôi rằng mình cảm thấy “vinh dự” được ở gần tôi trong suốt buổi học thiền tâm từ, khi tôi bật khóc. Điều này tạo ra một loạt các cảm xúc mâu thuẫn, bao gồm lòng biết ơn và sự bối rối.
Các giáo viên cảnh báo chúng tôi rằng thế giới thực sẽ khiến chúng tôi bị choáng ngợp với sự ồn ào và huyên náo sau khi trải qua 10 ngày im lặng, nhưng khi rời khỏi Spirit Rock trong một chiếc taxi, tôi bật điện thoại và ngấu nghiến đọc đống email của mình với sự tò mò hơn là sợ hãi. Tôi đến thăm em dâu và thích thú khi được hai đứa cháu nhỏ trèo lên người. Trên máy bay, tôi say sưa xem các chương trình tivi trên iPhone. Những thói quen đời thường quay lại với tốc độ đáng kinh ngạc. Nó có thể là một trong những – không phải nói chính là – trải nghiệm có ý nghĩa nhất trong cuộc sống của tôi, nhưng dù sao tôi cũng đã sẵn sàng để nó kết thúc.