Đấy là vào mồng chín tháng Mười Một, đêm trước sinh nhật thứ ba mươi tám của mình, như chàng thường nhớ lại sau này.
Chàng đang đi bộ về nhà tầm mười một giờ từ chỗ Ngài Henry, nơi mình đã dùng bữa tối, và bọc người trong lớp áo lông rậm, bởi đêm thì lạnh và dày sương. Từ phía góc Quảng Trường Grosvenor và Phố Nam Audley một người đàn ông băng ngang chàng trong màn sương mù, đi rất mau, với cổ chiếc áo un-tơ xám bẻ dựng. Anh ta xách một cái xắc trong tay. Dorian nhận ra anh. Đó là Basil Hallward. Một cảm giác sợ hãi lạ kì, mà chàng không đong đếm được, ập lên mình. Chàng không tỏ vẻ gì là nhận ra, và bước tiếp thật nhanh, hướng thẳng về nhà mình.
Nhưng Hallward đã thấy chàng. Dorian nghe tiếng ban đầu anh dừng bước trên vỉa hè và rồi vội vàng theo sau chàng. Ít phút sau tay anh đã nắm cánh tay chàng.
“Dorian! Đúng là may mắn khôn tày! Anh đợi em trong thư phòng suốt từ chín giờ. Sau cùng anh nảy lòng thương hại người đầy tớ đã mệt lừ của em, và bảo cậu ấy đi ngủ, trong lúc cậu tiễn anh ra. Anh sắp đi xa đến Ba Lê trong chuyến tàu nửa đêm, và đặc biệt muốn gặp em trước khi đi. Anh đã nghĩ đó là em, hoặc đúng hơn thì là bộ áo lông của em, lúc em bước ngang anh. Nhưng anh chẳng chắc lắm. Em không nhận ra anh ư?”
“Trong sương thế này ư, Basil thân mến? Sao mà được, em còn không nhận ra nổi Quảng Trường Grosvenor. Em tin nhà mình ở đâu đó quãng này, nhưng em không đoan chắc được về gì hết. Em buồn tiếc vì anh đi xa, cũng như việc mình đã không gặp anh nhiều năm. Nhưng em đồ rằng anh sẽ sớm về chứ?”
“Không: anh sẽ rời xa nước Anh trong sáu tháng. Anh dự tính mở phòng hoạ ở Ba Lê, và tự giam mình đến khi nào hoàn thành bức tranh vĩ đại anh có trong đầu. Tuy nhiên, điều anh muốn nói không phải về mình. Ta đã đến cửa nhà em rồi đây. Cho anh vào chốc lát nhé. Anh có điều muốn nói với em.”
“Em sẽ thích mê. Nhưng anh sẽ không lỡ tàu chứ?” Dorian Gray chậm rãi nói, lúc chàng bước lên và mở cửa bằng chìa khoá chốt của mình.
Ánh đèn vùng vẫy rọi xuyên màn sương, và Hallward nhìn đồng hồ. “Anh còn hàng đống thì giờ,” anh trả lời. “Tàu không chạy trước mười hai giờ mười lăm, còn giờ mới mười một giờ. Thực ra, anh đang trên đường đến hội quán tìm em, lúc anh chạm mặt em. Em thấy đấy, anh sẽ không gặp bất cứ trì hoãn nào về hành lí, bởi anh đã gửi những thứ nặng trước rồi. Tất thảy anh mang theo đều trong xắc này, và anh có thể dễ dàng đến ga Victoria trong hai mươi phút.”
Dorian nhìn anh và cười. “Chàng hoạ sĩ thời thượng đi du lịch có khác! Độc một xắc Gladstone, với độc một áo un- tơ! Vào đi anh, không thì sương sẽ vào nhà mất. Và anh nhớ cho đừng nói chuyện gì nghiêm túc. Không có gì nghiêm túc trong thời buổi này. Chí ít thì không có gì đáng phải thế.”
Hallward lắc đầu, đoạn anh bước lên, và theo chân Dorian vào thư phòng. Lửa củi sáng rỡ cháy rực trong lò sưởi lộ thiên lớn. Các đèn vẫn thắp, và một hòm rượu bạc Hà Lan để ngỏ đứng đó, với vài ống xi-phông nước xô-đa và cốc vại lớn bằng thuỷ tinh, trên chiếc bàn gỗ dát nhỏ.
“Em trông đầy tớ của em đãi anh như ở nhà vậy, Dorian ạ. Cậu ấy đưa đến mọi thứ anh muốn, kể cả thuốc lá đầu lọc vàng thượng hạng của em. Cậu ấy là tạo vật mến khách nhất hạng. Anh thích cậu ấy hơn nhiều anh chàng người Pháp em từng có. Cậu người Pháp ra sao rồi, nhân thể?”
Dorian nhún vai. “Em tin rằng anh ta cưới cô hầu của Phu Nhân Radley, rồi đôn cô ấy lên ở Ba Lê như một thợ may người Anh. Chứng sùng Ăng-lê đang rất hợp mốt ở đó bây giờ. Người Pháp có vẻ dại, nhỉ? Nhưng – anh biết chứ?
– anh ta không phải đầy tớ tồi chút nào. Em chưa từng thích anh ta, nhưng cũng chẳng có gì phàn nàn. Người ta thường tưởng tượng ra những điều hoàn toàn phi lí. Anh ta thật sự đã rất tận tuỵ với em, dường như còn buồn lắm lúc đi xa. Thêm một li cô-nhắc trộn xô-đa nữa nhé? Hay anh thích vang hoóc trộn xen-xe? Em luôn tự pha vang hoóc trộn xen- xe cho mình. Chắc chắn vẫn còn đôi chút bên phòng kế.”
“Cảm ơn em, anh không uống gì nữa đâu,” người hoạ sĩ nói, cởi mũ với áo khoác, rồi quăng lên cái xắc anh để trong góc. “Và giờ, em thân mến, anh muốn nói chuyện nghiêm túc với em. Đừng cau có như thế. Em đang làm khó anh thêm đấy.”
“Thảy là về gì?” Dorian kêu lên, bằng điệu bộ hờn mát, ném mình xuống ghế dài. “Em mong là đừng về mình. Em đã chán ngấy bản thân đêm nay. Em thích được là ai đó khác.”
“Là về em,” Hallward trả lời, bằng giọng nghiêm trang, thâm trầm, “và anh phải nói với em. Anh sẽ chỉ phiền em nửa giờ thôi.”
Dorian thở dài, và châm thuốc. “Nửa giờ đấy!” chàng lầm bầm.
“Không nhiều đòi hỏi ở em đâu, Dorian ạ, và hoàn toàn vì lợi ích của em nên anh mới nói. Anh nghĩ tốt hơn em nên biết những chuyện kinh khủng nhất đang được đàm tiếu về mình ở Luân Đôn.”
“Em không mong biết bất kì thứ gì về chúng. Em yêu tai tiếng về người khác, nhưng tai tiếng về mình không khiến em lưu tâm. Chúng không mang vẻ quyến rũ của tính mới lạ.”
“Chúng phải khiến em lưu tâm, Dorian. Mọi quí ông đều lưu tâm đến thanh danh mình. Em không muốn người đời nói về mình như một kẻ đê tiện và suy đồi. Tất nhiên em có địa vị, của cải, và tất thảy những dạng đó. Nhưng địa vị và của cải không phải là tất cả. Em nhớ cho, anh không tin những đồn đại này chút nào. Chí ít, anh không thể tin chúng khi nhìn thấy em. Tội lỗi là một thứ tự viết lên mặt người. Nó không thể giấu giếm. Người đời đôi lúc nói về sự truỵ lạc bí mật. Không có thứ gì như vậy. Nếu một kẻ khốn khổ mang truỵ lạc, nó sẽ tự phơi mình lên đường nét của cái miệng, dáng sụp của mi mắt, thậm chí cả hình dáng của bàn tay y. Có kẻ – anh sẽ không nhắc tên, nhưng em biết hắn – ghé chỗ anh năm ngoái nhờ làm bức chân dung. Anh chưa từng thấy hắn trước đây, và chưa từng nghe điều gì về hắn khi ấy, mặc dù đã nghe được một giao dịch sộp từ đó. Hắn vung một cái giá kếch xù. Anh đã từ chối. Có điều gì trong hình dáng ngón tay hắn làm anh ghét. Giờ anh biết mình hoàn toàn đúng trong những gì mình mường tượng về hắn. Đời hắn rất đáng khiếp. Nhưng em, Dorian, với gương mặt trinh nguyên, sáng sủa, ngây thơ, cùng tuổi trẻ tuyệt diệu vô ưu của em – anh không thể tin bất kì điều gì xấu về em. Và dầu vậy anh rất hiếm khi thấy em, và giờ đây em không bao giờ xuống phòng hoạ, và khi anh xa em, và anh nghe tất thảy những chuyện gớm guốc người đời xì xào về em, anh không biết nói sao. Tại sao thế, Dorian, mà một người như Công Tước xứ Berwick lại rời phòng ở hội quán khi em bước vào? Tại sao mà rất nhiều quí tộc ở Luân Đôn đã không ghé nhà em mà cũng không mời em đến nhà họ? Em từng là bạn của Ngài Staveley. Anh gặp cậu ta trong bữa tối tuần trước. Tên em vô tình xướng lên trong cuộc chuyện, liên quan đến các tiểu hoạ em mượn cho triển lãm ở Dudley. Staveley cong môi, và bảo rằng em có thể có gu nghệ thuật nhất, nhưng em là một kẻ mà không cô gái trong trắng nào được phép biết, và không đàn bà chính chuyên nào nên ngồi chung phòng. Anh nhắc rằng em từng là bạn của cậu ta, và gạn hỏi ý muốn nói gì. Cậu ta nói cho anh. Cậu ta nói cho anh ngay trước mặt đông người. Một điều kinh khủng! Tại sao tình bạn của em mang đầy chết chóc đến những chàng trai trẻ? Có một cậu bé khốn khổ trong đội Vệ Binh đã tự vẫn. Em là người bạn lớn của cậu ta. Rồi thì Đức Henry Ashton, đã rời nước Anh, trong ô danh. Em và anh ta đã từng không rời nửa bước. Chuyện gì với Adrian Singleton, cùng kết cục đáng sợ của anh ta? Chuyện gì với đứa con một của Ngài Kent, cùng sự nghiệp của cậu ta? Anh gặp cha cậu ta hôm qua trong Phố Thánh James. Ông ấy như tan nát vì tủi hổ và buồn rầu. Chuyện gì với Công Tước trẻ xứ Perth? Lối sống nào anh ta đang sống? Liệu quí tộc nào sẽ kết giao với anh ta nữa đây?”
“Thôi, Basil. Anh đang nói những chuyện mình mù mịt,” Dorian Gray nói, cắn môi, và với tông khinh miệt vô cùng trong giọng nói. “Anh hỏi em cớ sao Berwick rời phòng khi mình bước vào. Là bởi em biết mọi thứ về đời hắn, không bởi hắn biết mọi thứ về em. Với dòng máu hắn mang trong tĩnh mạch, làm cách nào hắn rửa sạch lí lịch mình? Anh hỏi em về Henry Ashton và Perth trẻ. Là em đã dạy gã này tính truỵ lạc, và gã kia thói trác táng ư? Nếu thằng con ngu xuẩn của Kent nhặt vợ ngoài đường về, đó bởi tại do em ư? Nếu Adrian Singleton viết tên bạn nó lên hoá đơn, em là người quản lí nó ư? Em biết người đời huyên thuyên thế nào ở nước Anh. Tầng lớp trung lưu phô trương thành kiến đạo đức của họ trên những bàn ăn thô thiển, và xì xào về thứ họ gọi là tính phóng đãng của những kẻ tầng lớp trên cốt để gắng gượng và tỏ vẻ rằng họ thuộc giới sạch sẽ, và có mối giao hảo thân tình với những kẻ họ bôi nhọ. Đất nước này đủ cho người nào mang ưu trội và đầu óc bị mọi cái lưỡi tầm thường khua khoắng nói xấu. Và kiểu đời nào những con người đó, được coi là đạo đức, đã sống? Anh thân mến, anh quên mất rằng chúng ta đang sống trong đất mẹ của lũ đạo đức giả.”
“Dorian,” Hallward thốt lên, “đó không phải vấn đề. Nước Anh tồi thế nào anh biết, và xã hội Anh rặt sai quấy cả. Đó là lí do tại sao anh muốn em cao đẹp. Em đã không cao đẹp. Người đời có quyền phán xét một kẻ qua ảnh hưởng của y lên bạn mình. Ảnh hưởng của em dường như đánh mất tất thảy cảm giác về danh dự, lòng tử tế, tính trong sạch. Em nhồi nhét họ đầy những khoái lạc rồ dại. Họ rơi vào vực thẳm. Em đẩy họ xuống đấy. Phải: Em đẩy họ xuống đấy, và em lại mỉm cười được, như em đang cười lúc này. Và đằng sau còn tồi tệ hơn. Anh biết em và Harry không rời nhau nửa bước. Chắc chắn vì lí do đó, không gì khác, em đừng bêu tên chị cậu ta ra cợt nhả.”
“Dè miệng, Basil. Anh đi quá đà rồi.”
“Anh phải nói, và em phải nghe. Em sẽ nghe. Khi em gặp Phu Nhân Gwendolen, chưa một lời tai tiếng nào từng chạm đến bà ấy. Còn bây giờ liệu có một phụ nữ đứng đắn nào ở Luân Đôn sẽ đánh xe cùng bà dạo Công Viên không? Cớ sao mà, ngay cả con cái bà cũng không chịu sống cùng mẹ. Rồi những chuyện khác nữa – những chuyện em bị bắt gặp đang rón rén lúc tinh mơ trốn khỏi các ngôi nhà kinh khiếp và lẩn lút giả trang chui vào các ổ chuột hôi thối nhất Luân Đôn. Có đúng thế không? Có thể đúng được không? Lúc ban đầu nghe đến, anh cả cười. Giờ đây nghe đến, chúng làm anh rùng mình. Chuyện gì với ngôi nhà gia truyền của em, và cuộc đời đã sống? Dorian, em không biết người ta nói gì về mình. Anh sẽ không thuật lại vì không muốn thuyết giáo em. Anh nhớ Harry có lần từng nói mọi kẻ muốn tiến thân thành một cha phó nghiệp dư cấp tốc luôn luôn khởi sự bằng thuyết giảng, và rồi tiếp đến nuốt lời mình. Anh rất muốn thuyết giáo em. Anh muốn hướng em sống cuộc
đời sẽ khiến cả thế gian kính trọng. Anh muốn em mang một cái tên sạch cho một lí lịch đẹp. Anh muốn em thoát khỏi những con người ghê rợn mình đang kết giao. Đừng nhún vai như thế. Đừng quá dửng dưng. Em mang một ảnh hưởng tuyệt vời. Hãy hướng nó đến tử tế, chứ không phải tai ác. Họ nói rằng em huỷ hoại tất cả những người trở nên thân thiết với mình, và rằng đến độ mỗi lúc em bước vào căn nhà, dạng tủi nhục nào đó bước theo sau. Anh không biết liệu có đúng hay không. Làm sao anh biết đây? Nhưng đó là những lời về em. Anh đang nói những chuyện dường như không còn hoài nghi gì nữa. Ngài Gloucester là một trong những người bạn lớn của anh ở Oxford. Ông ấy đưa anh bức thư vợ mình biên gửi lúc bà ta chết cô độc trong căn biệt thự ở Mentone. Tên em có dính líu đến trong tờ xưng thú kinh khiếp nhất anh từng đọc. Anh nói ông ấy rằng chuyện này phi lí – rằng anh biết em rõ lắm, và rằng em không làm được bất kì chuyện gì dạng ấy. Biết em ư? Anh tự hỏi mình có biết em không? Trước khi trả lời được câu hỏi đó, anh phải nhìn vào linh hồn em đã.”
“Nhìn vào linh hồn em!” Dorian Gray lẩm bẩm, giật thót mình từ ghế dài và gần như chuyển trắng bệch sợ hãi.
“Phải,” Hallward nghiêm nghị trả lời, và với tông buồn sâu sắc trong giọng nói – “nhìn vào linh hồn em. Nhưng chỉ Chúa mới làm được.”
Một tràng cười cay độc vì nhạo báng vỡ ra từ đôi môi người đàn ông trẻ hơn. “Anh sẽ đích thân thấy nó, đêm nay!” chàng kêu lớn, chộp lấy cái đèn trên bàn. “Đi: bức mĩ nghệ của chính anh. Cớ sao anh lại không nên nhìn nó? Anh có thể nói với thế giới tất thảy về nó sau này, nếu anh muốn. Không ai sẽ tin anh. Nếu tin anh, họ sẽ thích em hơn nữa vì nó. Em thức thời hơn anh, dù cho anh sẽ lảm nhảm về nó một cách nhạt toẹt. Đi, em nói anh hay. Anh đã huyên thuyên đủ về mục ruỗng rồi. Giờ anh sẽ thấy nó mặt đối mặt.”
Một niềm kiêu hãnh điên dại trong từng lời chàng thốt. Chàng giậm thình thịch xuống nền đất bằng điệu bộ xấc xược trẻ thơ của mình. Chàng cảm thấy một niềm vui khủng khiếp trong suy nghĩ rằng có một người khác cùng chia sẻ bí mật của mình, và rằng người đàn ông đã hoạ nên bức chân dung là cội nguồn tất thảy tủi nhục của chàng phải gánh chịu đến hết đời kí ức ghê tởm về thứ mình đã tạo ra.
“Vâng,” chàng tiếp, tiến gần anh hơn, và kiên định nhìn vào đôi mắt nghiêm nghị của anh, “em sẽ cho anh thấy linh hồn mình. Anh sẽ thấy thứ mình tưởng chỉ Chúa mới thấy.”
Hallward giật lùi lại. “Đây là lời phạm thánh, Dorian!” anh thốt lớn. “Em không được nói những điều như vậy. Chúng khủng khiếp, và chúng vô nghĩa.”
“Anh nghĩ thế ư?” Chàng lại cả cười.
“Anh biết thế. Cũng như những lời anh nói với em đêm nay, anh nói vì lòng tử tế của em. Em biết anh vẫn luôn là người bạn trung thành với em.”
Một ánh chớp xiêu vẹo của niềm đau loé ngang gương mặt người hoạ sĩ. Anh dừng giây lát, và một cảm giác tiếc thương dữ dội ập lên mình. Suy cho cùng, anh có quyền gì mà tọc mạch vào cuộc sống Dorian Gray? Nếu chàng đã làm một phần mười những tin đồn về mình, hẳn chàng phải chịu đựng nhiều lắm thay! Rồi anh dựng thẳng người, và bước đến bên lò lửa, và đứng đấy, nhìn những súc gỗ cháy với tro tàn tựa sương giá và lõi lửa lách tách của chúng.
“Em đang chờ đấy, Basil,” chàng trai nói, bằng giọng cứng rắn, rõ ràng.
Anh quay lại. “Điều anh phải nói là đây,” anh kêu lên. “Em phải cho anh câu trả lời nào đó về những gánh nặng khủng khiếp đã chất lên mình. Nếu em nói rằng chúng tuyệt đối không đúng từ đầu chí cuối, anh sẽ tin em. Phủ nhận đi,
Dorian ơi, phủ nhận đi! Em không thấy những gì anh đang trải qua ư? Chúa ơi! Đừng nói với anh rằng em đồi bại, và mục ruỗng, và đáng hổ thẹn.”
Dorian Gray mỉm cười. Một nét cong khinh miệt trên môi chàng. “Lên lầu, Basil,” chàng nói khẽ. “Em giữ nhật kí đời mình ngày lại ngày, và nó không bao giờ rời căn phòng mình được viết. Em sẽ đưa anh xem nếu anh đi cùng em.”
“Anh sẽ đi cùng em, Dorian, nếu em mong muốn. Anh thấy mình vừa lỡ chuyến tàu. Điều đó không quan trọng. Anh đi ngày mai cũng được. Nhưng đừng đòi anh đọc bất kì thứ gì đêm nay. Thảy anh muốn là một câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi của mình.”
“Điều đó sẽ được đưa anh trên lầu. Em không đưa ở đây được. Anh sẽ không phải đọc lâu.”
