Tôi nằm trên ghế sofa, hai chân duỗi dài, đầu gối lên cánh tay và nhắm mắt. Trong trạng thái lơ mơ ngủ, những ý nghĩ trong đầu tôi hỗn độn một cách kỳ lạ. Ý thức bồng bềnh giữa tỉnh và mơ, và sự mệt mỏi giống như một cái bóng lướt qua đầu. Đằng sau sự mệt mỏi văng vẳng mơ hồ tiếng súng từ xa, tiếng lựu đạn rít khe khẽ và tiếng kẻng leng keng báo động sắp có tấn công bằng hơi ngạt - nhưng trước khi tôi kịp sờ đến mặt nạ phòng độc thì bóng tối đã âm thầm lùi đi, và mặt đất, nơi tôi ép mình vào, tan ra trước một cảm giác tươi sáng ấm áp, và nó lại biến thành lớp nhung bọc sofa, áp vào má tôi. Tôi cảm thấy lờ mờ và trong sâu thẳm: tôi đang ở nhà... rồi tiếng kẻng báo hơi ngạt nơi chiến hào hòa lẫn vào tiếng va lách cách khe khẽ từ những cái đĩa mẹ tôi đang cẩn thận đặt lên bàn.

Nhưng rồi bóng tối lẻn trở lại gần hơn và cùng với nó là tiếng gầm của đạn pháo. Xa xa từ đâu đó, như xuyên qua các khu rừng và đại dương, những lời nói vọng đến từng giọt từng giọt, dần dần có ý nghĩa và thấm đẫm ý thức tôi. "Xúc xích là của bác Karl cho," tôi nghe mẹ tôi nói trong tiếng đại bác ì ầm.

Những lời này đuổi kịp tôi ngay ở rìa của hố đạn hình phễu tôi vừa trượt vào. Cùng với chúng, một gương mặt tự mãn, no đủ thoáng vụt qua.

"Thì ra là hắn," tôi nói giận dữ, và giọng nói của tôi nghèn nghẹn, như thể miệng tôi ngậm đầy bông, và sự mệt mỏi tăng thêm quanh tôi, “cái đồ...

cứt nát, thối tha.” Sau đó tôi rơi, rơi mãi, rơi mãi, rồi bóng tối nhảy chồm vào tôi và nhấn chìm tôi trong những con sóng dài, sẫm hơn và sẫm hơn.

Nhưng tôi không thiếp ngủ. Thiếu thứ gì đó, thứ vừa rồi còn có đây... thiếu tiếng lách cách khe khẽ, đều đều của kim loại. Ý thức dần dần trở lại và tôi mở mắt ra. Mẹ tôi đứng đó với gương mặt tái xanh vì sợ hãi và đang nhìn tôi trân trối.

"Mẹ bị sao vậy?" tôi hoảng hốt kêu to và nhổm dậy. "Me ốm ạ?"

Bà phẩy tay. "Không, không... nhưng sao con lại có thể nói những lời như vậy..."

Tôi cố nhớ lại. Tôi vừa nói gì được nhỉ? À phải, điều gì đó về bác Karl. "Nào, mẹ đừng quá nhạy cảm thế chứ," tôi cười nhẹ nhõm, "nhưng bác Karl đúng là một kẻ đầu cơ, chính mẹ biết rõ mà."

"Vấn đề không phải ở đó," bà khẽ trả lời, "mà ở chỗ con đã dùng những lời lẽ như vậy."

Tôi bỗng nhớ ra những gì mình đã nói trong lúc nửa mê nửa tỉnh. Tôi xấu hổ vì chuyện đó lại xảy ra ngay trước mặt mẹ tôi.

"Đó là con buột mồm thôi," tôi giải thích như xin lỗi "Quả thực con phải có thời gian để quen với việc không còn ở mặt trận nữa. Ngoài đó toàn một giọng thô lỗ thôi, mẹ ạ. Thô lỗ, nhưng chân tình."

Tôi vuốt tóc và cài cúc áo chẽn. Sau đó, tôi lục tìm thuốc lá. Nhưng tôi thấy mẹ tôi vẫn đang nhìn tôi và hai bàn tay bà cứ run lên.

Ngạc nhiên, tôi dừng lại. "Kìa mẹ," tôi lấy làm lạ, vừa nói vừa quàng tay qua vai bà, "thật ra điều đó có gì là quá tệ đâu. Lính tráng đều thế cả mà."

"Phải, phải, mẹ biết," bà đáp, "nhưng mà con... ngay đến con cũng..."

Tôi bật cười. Tất nhiên, con cũng vậy, tôi muốn kêu lên nhưng tôi bỗng im lặng và buông bà ra, có một cái gì đó chạm vào tôi. Tôi ngồi xuống ghế sofa để trấn n tĩnh lại, Mẹ già đứng trước tôi với vỏ mặt lo lắng và sợ hãi. Bà khoanh hai tay, đôi bàn tay mệt mỏi, chai sạn vì lao động với làn da mỏng nhăn nheo, có những đường gân xanh nổi lên; đôi bàn tay đã trở nên như thế vì tôi.

Trước kia tôi chưa bao giờ nhìn thấy điều đó, trước kia nói chung tôi không nhìn thấy nhiều thứ, vì tôi còn quá trẻ. Nhưng bây giờ tôi hiểu tại sao đối với người phụ nữ gầy gò, tiều tụy này tôi lại khác hẳn mọi người lính trên thế gian: tôi là con của bà.

Đối với bà tôi luôn luôn là một đứa trẻ, thậm chí khi đã là một người lính. Bà chỉ nhìn thấy trong chiến tranh một bầy thú dữ nguy hiểm đe dọa cuộc sống của đứa con bà. Nhưng bà chưa từng có ý nghĩ rằng, đứa con đang bị đe dọa của bà lại cũng là một con quái vật nguy hiểm không kém cho những đứa con của các bà mẹ khác.

Tôi rời mắt khỏi đôi tay bà, nhìn xuống đôi tay mình. Với đôi bàn tay này, tôi đã đâm chết một người Pháp vào tháng năm năm 1917. Dòng máu nóng đến ghê sợ chảy qua các ngón tay tôi, trong khi tôi vẫn đâm liên tiếp trong cơn mê sảng vì sợ hãi và giận dữ. Sau đó tôi đã nôn mửa và khóc suốt cả đêm. Mãi đến sáng Adolf Bethke mới an ủi được tôi; ngày ấy tôi mới chỉ vừa tròn mười tám tuổi, và đó là trận tấn công đầu tiên tôi tham dự.

Tôi từ từ ngửa hai lòng bàn tay ra. Trong nỗ lực đột phá lớn vào đầu tháng bảy, đôi tay này đã bắn chết ba người. Họ bị treo cả ngày trên hàng rào kẽm gai. Những cánh tay thõng xuống của họ đung đưa bởi sức ép mỗi khi đạn pháo nổ, thường thì trông như họ đang đe dọa, nhưng đôi khi lại như đang cầu xin sự giúp đỡ. Sau này, có lần tôi ném một quả lựu đạn ra xa hai mươi mét, lựu đạn nổ xé nát đôi chân của một đại úy người Anh.

Anh ta rú lên khủng khiếp, đầu nghển cao, miệng há hốc, hai cánh tay dang rộng, kéo lê thân trên nhu một con hải cẩu, rồi chết rất nhanh vì mất máu.

Và bây giờ tôi đang ngồi trước mẹ tôi, còn bà thì như muốn khóc vì không thể tin rằng tôi đã trở nên thô lỗ đến mức dùng những lời lẽ không đúng đắn.

"Ernst," bà nhẹ nhàng nói, "mẹ muốn nói với con từ lâu là con đã thay đổi rất nhiều. Con trở nên bứt rứt thế nào ấy."

Vâng, tôi cay đắng nghĩ, con đã thay đổi. Mẹ còn biết những gì về con nữa, hả mẹ? Đó chỉ là một kỷ niệm, không nhiều hơn một kỷ niệm về một cậu bé trầm lặng, mơ mộng ngày nào. Không bao giờ, không bao giờ được để mẹ biết gì về những năm tháng qua, không bao giờ được để mẹ nhận biết thực sự điều gì đã diễn ra và con đax trở thành cái gì. Chỉ một phần trăm sự thực cũng sẽ làm tan nát trái tim mẹ, người đã run rẩy và xấu hổ chỉ vì một lời nói duy nhất, bởi lời nói đó đã làm hỏng hình dung tốt đẹp của mẹ về con.

"Rồi mọi thứ sẽ khá hơn mẹ ạ," tôi nói khá bất lực, cũng là để cố găng trấn an chính mình.

Bà ngồi xuống bên tôi và vuốt ve hai bàn tay tôi. Tôi rụt tay lại. Bà nhìn tôi lo lắng. "Đôi khi con hoàn toàn xa lạ với mẹ, Ernst ạ, những lúc đó con có một vẻ mặt mà đến mẹ cũng không còn nhận ra con nữa."

"Con cần quen dần đã," tôi nói, "con vẫn luôn có cảm giác như là con chỉ về thăm nhà..."

Bóng chiều chạng vạng len vào phòng. Con chó của tôi chạy từ ngoài hành lang vào và nằm xuống sàn nhà trước mặt tôi. Đôi mắt nó lấp lánh khi ngước nhìn tôi. Nó cũng vẫn còn bồn chồn, và cũng vẫn chưa quen.

Mẹ tôi tựa người vào lưng ghế sofa. "Chỉ cần con trở về, Ernst..."

“Vâng, đó mới là điều chính," tôi nói và đứng dậy.

Bà ngồi lại trong góc của mình, một hình hài nhỏ bé trong bóng tối nhập nhoạng, và với một sự yếu đuối kỳ lạ tôi carm nhận các vai trò đột nhiên bị đảo lộn như thế nào. Bây giờ mẹ trở thành đứa trẻ.

Tôi yêu mẹ, ôi, tôi chưa bao giờ yêu mẹ nhiều hơn lúc này, khi mà tôi biết tôi không bao giờ có thể đến với mẹ và ở bên mẹ, kể cho mẹ nghe mọi thứ, và biết đâu tìm được sự thanh thản. Phải chăng tôi đã đánh mất bà?

Tôi bỗng cảm thấy mình thật xa lạ và cô đơn biết bao.

Mẹ tôi nhắm mắt lại. "Giờ con mặc áo và ra ngoài một lúc," tôi thì thào, cốt không làm phiền bà. Bà gật đầu.

"Được rồi, cậu bé của mẹ," bà nói, và ngừng một lát, khẽ hơn, "cậu bé ngoan của mẹ."

Lời mẹ làm tim tôi nhói đau. Tôi nhẹ nhàng khép cửa lại.