Đó chính là phần thưởng được treo cho bất cứ ai tìm thấy một đôi Bồ câu Viễn khách đang làm tổ. Chưa có ai nhận được khoản tiền đó cả, và chẳng phải sẽ là một chuyến phiêu lưu tuyệt vời nếu chúng ta đi tìm chiếc tổ ấy sao? Nếu bạn tìm thấy, bạn chớ có quấy rầy chúng, đừng lấy trứng hay chim non, cũng đừng làm chim bố mẹ hoảng sợ; bởi lẽ những người treo thưởng không cần xác chim về nhồi bông cho bảo tàng, mà họ hy vọng có ai đó chỉ cho họ biết nơi còn những cặp chim hoang dã đang làm tổ.
Bạn thấy đấy, tin đồn về việc loài bồ câu có tên Bồ câu Viễn khách (Passenger Pigeon) đã mất tích lan đi khắp nơi. Ban đầu chẳng ai tin điều đó, bởi lẽ số lượng của chúng từng rất đông đúc—hơn một nghìn, hơn một triệu, thậm chí hơn một tỷ con. Làm sao mà hơn một tỷ chú bồ câu lại có thể mất tích được chứ?
Chúng còn là những chú chim rất to lớn—dài gần nửa mét tính từ mỏ đến đuôi, đôi khi còn dài hơn thế. Chà, kích thước đó còn lớn hơn cả những chú bồ câu nhà vẫn đi lại trên đường phố của chúng ta. Làm thế nào mà những chú bồ câu lớn như vậy lại có thể mất tích, đến mức chẳng ai tìm nổi lấy một cặp, ngay cả khi người ta treo thưởng một nghìn đô la cho công sức tìm kiếm?
Màu lông của chúng thật đẹp—đầu và lưng có màu xanh dịu, rất dịu; cổ óng ánh sắc tím, đỏ và vàng; phần dưới bụng là màu đỏ tía tuyệt đẹp, dần chuyển sang sắc tím, rồi đến màu trắng ánh xanh. Ai mà chẳng muốn đi tìm cơ chứ, chỉ vì tình yêu dành cho một loài chim xinh đẹp đến vậy, ngay cả khi chẳng có phần thưởng tiền mặt nào?
Vậy chúng ta có nên đến Kentucky không? Bởi chính tại nơi đó, một người đàn ông tên là Audubon từng nhìn thấy chúng bay về thành từng đàn để trú đêm. Chúng bay đến không dứt từ lúc hoàng hôn cho tới tận sau nửa đêm, và số lượng đông đảo đến mức dù còn ở cách rất xa, tiếng đập cánh của chúng đã nghe như một cơn cuồng phong; còn khi đến gần, tiếng ồn ào của loài chim này lớn đến nỗi người ta không thể nghe thấy nhau nói, dù có đứng gần và hét lên. Nơi Audubon nhìn thấy những đàn bồ câu này là một khu rừng gần sông Green; chúng đông đến nỗi phủ kín những tán cây trên một vùng đất dài bốn mươi dặm và rộng hơn ba dặm. Chúng đậu dày đặc đến mức cành của những cây đại thụ gãy rời dưới sức nặng của chúng và đổ sầm xuống đất; nơi trú ngụ của chúng trông như thể vừa có một cơn lốc xoáy quét qua khu rừng.
Liệu có còn những chú bồ câu hoang dã nào đang trú ngụ ở Kentucky không—có lẽ là một đàn nhỏ nào đó, hậu duệ của hàng vạn con từng được Audubon nhìn thấy? Không, người ta bảo rằng chẳng còn sót lại một chú bồ câu nào trong những cánh rừng ở vùng đất ấy nữa. Tiếng vỗ cánh xôn xao đã tắt, và sự ồn ào lúc hoàng hôn của chúng cũng đã lặng im. Giờ đây, con người có thể đi dạo bên bờ sông Green và nghe thấy nhau nói, dù chỉ là thì thầm.
Bạn có muốn đi tìm loài bồ câu này ở Michigan vào tháng Năm không? Bởi chính ở đó, và vào đúng thời điểm đó, loài bồ câu hoang dã này từng làm tổ, như những người từng tận mắt chứng kiến đã kể lại, với số lượng hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu con. Chúng làm tổ trên đủ loại cây, và đôi khi có tới hàng trăm cái tổ trên một thân cây duy nhất. Gần như mọi cái cây trên diện tích một trăm nghìn mẫu Anh đều có ít nhất một cái tổ. Những cái tổ thấp nhất nằm gần mặt đất đến mức con người có thể chạm tay tới.
Giả sử bạn tìm thấy chỉ một cặp mà thôi.

Giả sử vào tháng Năm tới, bạn tìm thấy đúng một cặp đang làm tổ. Chúng ta nghĩ rằng, dựa trên những gì đã đọc, Bồ câu Cha sẽ giúp mang những cành cây nhỏ về, còn Bồ câu Mẹ sẽ đan chúng lại theo kiểu đan chéo, tạo thành một cái sàn bằng cành cây hơi võng xuống ở giữa. Ngay khi cái sàn bằng cành cây đủ chắc để trứng không rơi lọt qua, Bồ câu Mẹ sẽ đặt một quả trứng vào chỗ trũng giữa tổ. Đó sẽ là một quả trứng màu trắng, rất giống trứng của bồ câu nhà; và vì chẳng có lớp lót bằng cỏ khô mềm mại, ấm áp nào trên sàn tổ, nên nếu đứng từ dưới nhìn lên, bạn có lẽ sẽ thấy được quả trứng ngay xuyên qua chiếc tổ. Nhưng bạn sẽ không thấy được lâu đâu, bởi lẽ gần như ngay khi trứng vừa được đẻ, Bồ câu Mẹ sẽ khéo léo dùng bộ lông êm ái trên ngực mình ủ ấm cho quả trứng quý giá ấy, khiến nó chẳng cần thêm bất cứ lớp đệm nào để giữ ấm nữa. Người mẹ tận tụy ấy sẽ nằm đó, từ khoảng hai giờ chiều cho đến tận chín hoặc mười giờ sáng hôm sau. Mẹ sẽ không rời đi dù chỉ một phút để ăn hay uống nước. Rồi, vào khoảng chín hoặc mười giờ sáng mỗi ngày, Bồ câu Cha sẽ nhẹ nhàng lẻn vào thay vị trí ngay khi mẹ đứng dậy, và chúng sẽ đổi ca nhanh đến mức quả trứng thậm chí còn chưa kịp nguội đi. Quả trứng đáng quý đó cần đến hai chú chim chăm sóc, một chú luôn ấp ủ lấy nó trong khi chú kia đi ăn, bay lượn và uống nước.
Cứ thế, chúng thay phiên nhau ấp trong mười bốn ngày. Suốt thời gian đó, chúng luôn đối xử với nhau rất dịu dàng, khẽ thốt lên tiếng "Coo-coo", giống như loài bồ câu nhà nhưng với những âm thanh ngắn hơn, hoặc gọi nhau "Kee-kee-kee". Và đôi khi Bồ câu Cha sẽ chạm mỏ vào mỏ của bạn đời, có lẽ là để mớm mồi cho nàng, giống như cách sau này chúng sẽ nuôi dạy chim non. Bởi khi hai tuần ấp trứng trôi qua, trong tổ sẽ xuất hiện một chú chim non kỳ lạ, vụng về, bò lổm ngổm, mềm mại và loạng choạng.
Dường như bố mẹ của chú ta vẫn còn rất nhiều việc phải làm; bởi việc ấp nở một chú chim bồ câu từ trứng chỉ mới là một nửa dễ dàng của nhiệm vụ. Chú chim non loạng choạng kia còn phải được nuôi dưỡng để trở thành một chú bồ câu duyên dáng và xinh đẹp. Việc đó cần phải có thức ăn.
Nhưng bạn đừng nghĩ rằng sẽ thấy Bồ câu Cha và Mẹ bay về nhà với hạt giống, quả hạch, trái cây, ngũ cốc, giun đất hay côn trùng trong mỏ. Vậy thì chúng có thể mang về thứ gì khác? Chà, thật sự là chẳng có gì trong mỏ của chúng cả; bởi thức ăn của chim bồ câu non cần được chuẩn bị đặc biệt. Nó phải được chuẩn bị trong diều của chim bố mẹ. Vì vậy, Bồ câu Mẹ sẽ bay về với chiếc mỏ trống không nhưng cái diều căng phồng, và chim non sẽ được cho ăn. Chính xác là bằng cách nào, tôi chưa từng thấy những người từng nhìn thấy hàng triệu con Bồ câu Viễn khách ghi chép lại. Có lẽ họ đã không dừng lại để quan sát kỹ.
Tuy nhiên, nếu bạn quan sát một chú bồ câu nhà nuôi con, bạn có thể đoán được cách loài bồ câu hoang dã làm điều đó. Một cô bồ câu nhà mà tôi quen biết thường đến bên con mình (cô có hai đứa con) và đứng trong hoặc bên cạnh tổ, mở rộng mỏ ra. Một trong hai đứa con vươn cổ hết mức có thể và đặt mỏ vào trong miệng mẹ. Nó rúc mỏ vào một bên và cố rướn đầu vào sâu hết mức có thể. Sau đó, người mẹ thực hiện một động động tác giống như bơm, và bơm thức ăn mềm từ trong diều ra, còn chim non thì nuốt lấy. Đôi khi nó giữ mỏ trong miệng mẹ suốt năm phút; và nếu có điều gì đó làm mẹ giật mình và bà rút ra, chú chim nhỏ đói bụng sẽ cằn nhằn, kêu than bằng giọng kỳ lạ, vươn đôi cánh đang vòi vĩnh ra và vỗ vào ngực mẹ, đồng thời vẫn không ngừng vươn mỏ tìm cách rúc đầu vào miệng mẹ lần nữa. Và bạn biết không, thường thì cô chị song sinh của nó cũng tranh thủ rúc mỏ vào bên kia miệng Bồ câu Mẹ trong khi nó đang ăn ở bên này, còn Bồ câu Mẹ cứ đứng đó mà bơm, bơm mãi. Hai chú chim nhỏ hài hước, với đôi chân đứng vững, cái cổ vươn dài hết cỡ, và cái đầu rúc sâu hết mức có thể vào trong, trông buồn cười đến mức bạn sẽ phải bật cười khi nhìn thấy chúng. Sau đó, đến bữa tiếp theo, Bồ câu Cha cũng cho chúng ăn theo cách đó, thường là từng đứa một, nhưng đôi khi là cả hai cùng lúc.
Giờ thì, chẳng phải bạn cũng nghĩ giống tôi sao, vì đó là cách Bồ câu Cha và Mẹ nhà phục vụ bữa sáng, bữa trưa và bữa tối cùng các bữa phụ cho cặp song sinh của chúng, nên chắc hẳn Bồ câu Cha và Mẹ hoang dã cũng sẽ cho chú con duy nhất của mình ăn theo cách gần như tương tự? Có lẽ không hoàn toàn giống hệt, bởi bồ câu nhà và Bồ câu Viễn khách hoang dã không phải là cùng một loài; nhưng chúng là anh em họ hàng, nghĩa là chúng hẳn phải có chung một số thói quen gia đình.
Nếu bạn tìm thấy một cái tổ ở Michigan vào tháng Năm, có lẽ bạn có thể tìm hiểu thêm về những vấn đề này, và quan sát xem liệu khi chim bồ câu non đã mọc đủ lông cánh, Bồ câu Mẹ hoặc Cha có đẩy nó ra khỏi tổ ngay cả khi nó chưa biết bay hay không, mặc dù nó đã đủ béo tốt để tự xoay xở cho đến khi thấy đói và học cách tự tìm thức ăn. Có lẽ bạn cũng có thể quan sát để xem tại sao Bồ câu Mẹ và Cha dường như lại vội vã muốn đứa con đầu lòng của mình tự lập đến thế. Phải chăng vì chúng đã sẵn sàng làm một cái tổ khác ngay lập tức, hay Bồ câu Mẹ sẽ đẻ thêm một quả trứng nữa vào đúng cái tổ đó? Bồ câu Mẹ nhà thường đẻ thêm hai quả trứng nữa vào chiếc ổ tiếp theo ngay cả khi cặp song sinh cũ vẫn chưa rời tổ. Khi đó, bạn có thể tin chắc rằng Bồ câu Cha và Mẹ đang vô cùng bận rộn với việc nuôi cặp song sinh lớn, trong khi vẫn phải ấp hai quả trứng mà cặp song sinh nhỏ hơn đang lớn dần trong đó.
Thật tuyệt vời biết bao nếu bạn có thể quan sát một cặp Bồ câu Viễn khách và khám phá tất cả những điều này về chúng. Nếu bạn có thể! Nhưng tôi chỉ nói là "có lẽ", bởi những người hiểu rõ nhất về vấn đề này nói rằng Michigan đã mất đi hơn một triệu, hoặc có thể là hơn một tỷ chú bồ câu. Họ nói rằng, nếu bạn đi dạo khắp các cánh rừng ở Michigan, bạn sẽ không nghe thấy một chú Bồ câu Viễn khách nào cất tiếng gọi bạn đời "Kee-kee-kee", hay nghe thấy một cặp đôi nào trò chuyện nhẹ nhàng với nhau bằng tiếng "Coo-coo". Những cành cây nhỏ làm tổ thì đầy rẫy dưới đất; nhưng khắp những cánh rừng vắng lặng ấy, chúng ta được kể rằng, chẳng còn lấy một chú Bồ câu Cha nào để mang chúng về cho bạn đời của mình; và sẽ chẳng bao giờ, chẳng bao giờ, chẳng bao giờ còn có một chiếc tổ nào như hàng triệu chiếc tổ từng tồn tại nữa.
Khắp những cánh rừng vắng lặng ấy, chẳng còn sót lại một chú bồ câu nào.
Vậy thì, nếu chúng ta không thể tìm thấy chúng lúc hoàng hôn tại nơi trú ngụ ở Kentucky, hay trong những chiếc tổ của chúng ở Michigan vào tháng Năm, liệu chúng ta có nên từ bỏ cuộc tìm kiếm những chú bồ câu đã mất tích? Hay chúng ta vẫn sẽ giữ vững lòng can đảm và hy vọng để thử tìm kiếm ở nơi khác?

Chắc chắn rồi, nếu loài chim này còn tồn tại ở bất cứ đâu, chúng phải ăn thức ăn chứ! Liệu chúng ta có nên tìm kiếm chúng ở một nơi kiếm ăn nào đó không? Điều này có thể là bất cứ đâu ở Bắc Mỹ, từ Đại Tây Dương xa về phía tây đến tận vùng Đại Bình nguyên. Nghĩa là, bất cứ nơi nào trong suốt những dặm đường này, nơi những loại thức ăn chúng ưa thích đang sinh sôi. Vì vậy, nếu bạn tránh xa Đại Tây Dương và nhờ ai đó chỉ cho biết Đại Bình nguyên nằm ở đâu, bạn có thể tìm kiếm—gần như ở bất cứ đâu. Chà, nhiều bạn sẽ không cần phải bắt một chuyến tàu hơi nước hay thậm chí là một chiếc xe điện. Bạn có thể đi bộ đến đó. Hầu hết các bạn đều có thể làm vậy. Bạn có thể đi bộ đến nơi chúng từng dừng chân để kiếm ăn. Những con chim bay tụt lại phía sau trong đàn lớn thường bay vượt lên trên đầu những con khác, và vì thế chúng được dẫn đầu trong một khoảng thời gian. Theo cách đó, tất cả chúng đều có cơ hội thưởng thức một khu vực "dã ngoại" được bày biện phong phú. Vâng, bạn có thể dễ dàng đi bộ đến nơi từng xảy ra điều đó—hầu hết các bạn đều có thể.
Bạn có biết nơi nào quả sồi, quả dẻ sồi hay hạt dẻ mọc không? Chà, Bồ câu Viễn khách từng bay đến đó để ăn, vì chúng rất khoái hạt dẻ! Bạn có biết nơi nào cây du mọc hoang dã dọc theo bờ sông, hay nơi cây thông sinh sống không? Ồ! Đó chính là nơi những chú chim này đôi khi từng kiếm bữa sáng, khi cây cối đã rụng hạt. Bạn có biết loại cây nào có hạt với kích thước và hình dáng vừa vặn như một con dao trong bữa tiệc trà của búp bê không? Vâng, đó là cây phong; và biết bao nhiêu bữa tiệc Bồ câu Viễn khách từng có ở bất cứ nơi nào chúng tìm thấy những con dao hạt giống tinh xảo đó. Chỉ là chúng không dùng chúng để cắt gọt đồ vật thôi. Chúng ăn chúng nhanh hết mức có thể.
Bạn đã bao giờ hái quả dại chưa? Chà, rất có khả năng là Bồ câu Viễn khách đã hái những loại quả khác ở đó hoặc gần đó trước cả thời của bạn!
Bạn có biết nơi nào lúa hoang mọc không? À, ngày xửa ngày xưa, Bồ câu Viễn khách cũng biết nơi đó đấy!
Nhưng nếu bạn chẳng biết nơi nào trong số những chỗ đó, thì bạn vẫn có thể đứng gần nơi những đàn chim từng bay qua khi chúng thực hiện các chuyến hành trình của mình. Tất cả các bạn sống giữa Đại Tây Dương và Đại Bình nguyên đều có thể đi ra cửa hoặc một khung cửa sổ của ngôi nhà mình đang ở, chỉ tay lên bầu trời và suy ngẫm: "Ngày xưa, từng có rất nhiều Bồ câu Viễn khách bay qua đến nỗi tiếng đập cánh của chúng nghe như tiếng sấm, chúng bay xuyên qua bầu không khí nhanh hơn cả một đoàn tàu trên đường ray, và số lượng trong đàn đông đến nỗi chúng che khuất cả mặt trời như những đám mây dày đặc."
Khi bạn làm điều đó, chắc chắn một số bạn sẽ nhìn thấy những chú chim bay ngang qua; nhưng chúng tôi e rằng thậm chí chẳng một ai trong số các bạn sẽ nhìn thấy dù chỉ một chú Bồ câu Viễn khách đang sải cánh.
Chuyện gì đã xảy ra với hàng triệu, hàng triệu chú chim ấy đã được ghi chép trong quá nhiều cuốn sách đến mức không cần phải viết lại trong cuốn sách này nữa. Câu chuyện này sẽ chỉ kể cho bạn thêm một điều nữa về loài chim kỳ lạ và tuyệt vời này, đó là không một đứa trẻ nào đọc câu chuyện này phải chịu trách nhiệm vì chú bồ câu ấy đã mất tích. Đứa trẻ nào mà chẳng vui mừng khi nghĩ rằng, dù một sai lầm nào đó đã xảy ra hay một lỗi lầm nào đó đã được gây nên, "Đó không phải lỗi của mình"?
Ngày xưa, từng có biết bao con bay qua, đến nỗi tiếng đập cánh của chúng nghe như tiếng sấm.
Mặc dù loài chim này đã ra đi mãi mãi, mãi mãi và mãi mãi, vẫn còn nhiều loài khác đang sống xung quanh chúng ta. Nếu Mẹ Thiên Nhiên đã bị tước đoạt mất một vài đứa con của mình, Người vẫn còn rất nhiều những đứa con khác—vẫn còn nhiều sinh vật sống kỳ diệu và xinh đẹp. Và để Mẹ có thể giữ chúng được an toàn, Người cần sự giúp đỡ của bạn; bởi các cậu bé, cô bé cũng là những đứa con của Mẹ, và sức mạnh nằm trong đôi tay vững chãi, trái tim dũng cảm và trí tuệ sáng suốt của bạn để giúp bảo vệ một vài trong số những sinh vật sống kỳ diệu và đáng yêu nhất. Và tôi tự hỏi, ai trong số các bạn lại không thấy vui khi nghĩ rằng mình đã góp phần giữ cho thế giới tươi đẹp, khi bạn để những đóa hoa súng nổi bồng bềnh trên mặt hồ; rằng hành động đó cũng giống như việc bạn gieo hạt trong những khu vườn hoang dã, khi bạn để những đóa hoa hồng nhung (cardinal flowers) rực rỡ bên bờ suối và những đóa hoa chuông gentian điểm tô sắc xanh cho vùng đầm lầy. Bởi sự sống của thế giới, dù là bay lượn trên không trung hay vươn mình từ mặt đất, phần lớn đều nhờ vào sự chăm sóc của bạn; và mặc dù bạn có thể chẳng bao giờ giành được giải thưởng tiền mặt cho việc tìm ra chú bồ câu mà người khác đã đánh mất, nhưng có một phần thưởng của niềm vui luôn chờ sẵn bất cứ ai có thể nhìn vào Mẹ Thiên Nhiên già nua nhân hậu của chúng ta và nói rằng: "Sẽ không phải là lỗi của mình nếu, khi năm tháng trôi qua, Mẹ mất đi những loài chim và hoa cỏ."

Và bạn có nghĩ rằng, sẽ là một trong những cuộc phiêu lưu tuyệt vời nhất nếu chúng ta tìm kiếm, phát hiện và giúp bảo vệ những loài đang gặp nguy hiểm, để chúng không phải chịu chung số phận bị mất tích như loài bồ câu này không?