Hầu hết những câu chuyện của người Nhật về loài bướm, như tôi đã nói, dường như có nguồn gốc từ Trung Hoa. Nhưng tôi có một câu chuyện có lẽ là thuần chất bản địa; và đối với tôi, nó rất đáng kể lại cho những ai vẫn tin rằng không hề có thứ gọi là “tình yêu lãng mạn” ở Viễn Đông.

Phía sau nghĩa trang của ngôi đền Sōzanji, vùng ngoại ô kinh đô, từ lâu có một ngôi nhà tranh cô độc do một cụ già tên là Takahama ở. Ông được chòm xóm yêu mến bởi tính tình hòa nhã; nhưng hầu như ai nấy đều cho rằng ông có chút hơi điên. Trừ khi một người xuất gia theo Phật pháp, ai cũng phải lập gia đình và sinh con đẻ cái. Thế nhưng Takahama không theo đường tu hành, và cũng chẳng tài nào thuyết phục được ông lấy vợ. Người ta chưa từng thấy ông vướng vào mối tình ái nào với bất kỳ người phụ nữ nào. Hơn nửa thế kỷ qua, ông sống hoàn toàn một mình.

Vào một mùa hè, ông ngâm bệnh và biết rằng mình chẳng còn sống được bao lâu nữa. Ông bèn cho gọi người chị dâu là một góa phụ, cùng người con trai duy nhất của bà — một thiếu niên chừng đôi mươi mà ông rất mực quý mến. Cả hai nhanh chóng có mặt và làm tất cả những gì có thể để xoa dịu những giờ phút cuối đời của cụ già.

Vào một buổi chiều oi ả, khi người góa phụ và con trai đang canh chợp bên giường bệnh, Takahama thiếp ngủ. Cùng lúc đó, một con bướm trắng rất lớn bay vào phòng và đậu lên chiếc gối của người bệnh. Người cháu lấy quạt xua đi; nhưng nó lập tức quay lại đậu lên gối, và khi bị xua đuổi lần nữa, nó lại bay về lần thứ ba. Người cháu bèn đuổi theo nó ra vườn, băng qua khu vườn, qua một chiếc cổng mở, rồi tiến vào nghĩa trang của ngôi đền bên cạnh. Thế nhưng nó cứ dập dờn bay trước mặt anh như thể không muốn bị đuổi đi xa hơn, lại có những cử chỉ kỳ lạ đến mức anh bắt đầu tự hỏi không biết đó có thực là một con bướm, hay là một hồn ma.

Anh lại đuổi theo nó, đi sâu vào nghĩa trang, cho đến khi thấy nó bay sát vào một ngôi mộ — ngôi mộ của một người phụ nữ. Ở đó, nó biến mất một cách khó hiểu; anh tìm kiếm khắp nơi nhưng vô ích. Anh bèn xem xét tấm bia mộ. Trên đó khắc tên riêng “Akiko,” cùng với một họ không quen thuộc, và một dòng văn bia ghi rằng Akiko qua đời khi mới mười tám tuổi. Thoạt nhìn, ngôi mộ dường như đã được dựng lên từ khoảng hơn nửa thế kỷ trước: rêu phong bắt đầu bám đầy. Thế nhưng nơi đây được chăm sóc rất chu đáo: trước mộ có hoa tươi; và bình chứa nước vừa mới được châm đầy.

Khi trở lại căn phòng bệnh, chàng thanh niên bàng hoàng nghe tin người bác của mình đã trút hơi thở cuối cùng. Cái chết đến với người đang ngủ một cách nhẹ nhàng; và gương mặt người đã khuất phảng phất nụ cười.

Chàng thanh niên kể cho mẹ nghe những gì mình đã chứng kiến trong nghĩa trang.

“À!” Người góa phụ thốt lên, “thế thì chắc chắn đó là Akiko rồi!”...

“Nhưng Akiko là ai vậy hả mẹ?” người cháu hỏi.

Người góa phụ đáp:—

“Khi bác hiền hậu của con còn trẻ, bác đã đính ước với một thiếu nữ duyên dáng tên là Akiko, con gái của một người hàng xóm. Akiko qua đời vì bệnh lao, ngay sát ngày được định sẵn cho lễ cưới; và người chồng hứa hôn vô cùng đau đớn. Sau khi Akiko được chôn cất, ông thề sẽ không bao giờ lấy vợ; và ông dựng lên ngôi nhà nhỏ này cạnh nghĩa trang để lúc nào cũng được ở gần nợ mộ của nàng. Tất cả chuyện ấy đã xảy ra hơn nửa thế kỷ trước. Và suốt hơn năm mươi năm qua — dù là mùa đông hay mùa hè — ngày nào bác con cũng ra nghĩa trang, cầu nguyện bên nấm mộ, quét dọn miếu mộ và đặt lễ vật trước đó. Nhưng bác không thích ai nhắc đến chuyện này, và chưa từng bao giờ mở lời kể... Cho nên, cuối cùng, Akiko đã đến đón bác: con bướm trắng chính là linh hồn của nàng.”