Haiku.

“Nữ thần khiêm nhường ngắm nhìn vị Thần của mình, và đỏ mặt.” (Hoặc, theo một cách dịch quen thuộc hơn: “Dòng nước khiêm nhường thấy vị Thần của mình, và đỏ mặt.”) Trong câu thơ này, giá trị kép của từ nympha—được các nhà thơ cổ điển sử dụng vừa với ý nghĩa là đài phun nước, vừa chỉ vị thần linh của đài phun nước hoặc mạch suối—gợi nhớ đến lối chơi chữ uyển chuyển mà các nhà thơ Nhật Bản thường thực hành.

Thường được viết là nugi-kakéru, có nghĩa là “cởi ra và treo lên,” hoặc “bắt đầu cởi ra,”—như trong bài thơ trên. Thoáng nghĩa hơn, nhưng gợi hình hơn, những câu thơ có thể được chuyển ngữ như sau: “Tựa như người phụ nữ đang trút bỏ chiếc áo haori—đó chính là dáng vẻ của một con bướm.” Người ta phải nhìn tận mắt y phục Nhật Bản được miêu tả thì mới cảm nhận được sự so sánh này. Áo haori là một loại áo khoác lụa mặc ở ngoài,—một dạng áo choàng có tay,—dành cho cả nam lẫn nữ; nhưng bài thơ gợi lên hình ảnh chiếc áo haori của phụ nữ, vốn thường có màu sắc hoặc chất liệu phong phú hơn. Tay áo rộng; và lớp lót thường bằng lụa màu sắc rực rỡ, hay được thêu dệt vô cùng bắt mắt. Khi cởi áo haori, lớp lót rực rỡ hiện ra,—và ngay khoảnh khắc ấy, vẻ lộng lẫy chập chờn rất dễ được ví với hình dáng của một chú bướm đang chuyển động.

Sào bắt chim được bôi chất dính bắt chim; và những câu thơ gợi ý rằng con côn trùng đang ngăn cản người đàn ông sử dụng chiếc sào của mình, bằng cách cứ cố tình bay vào đường đi của nó,—giống như loài chim có thể rút kinh nghiệm khi thấy con bướm dính keo. Jama suru có nghĩa là “cản trở” hoặc “ngăn chặn.”

Ngay cả lúc đang đậu, người ta thỉnh thoảng vẫn thấy đôi cánh của chú bướm rung lên,—tựa hồ như sinh linh ấy đang mơ về những chuyến bay.

Một bài thơ nhỏ của Bashō, bậc thầy vĩ đại nhất trong số các nhà sáng tác hokku của Nhật Bản. Những câu thơ nhằm gợi lên cảm giác hân hoan của mùa xuân.

Theo nghĩa đen là “một ngày không gió;” nhưng hai từ phủ định trong thơ ca Nhật Bản không nhất thiết hàm ý một sự khẳng định như trong tiếng Anh. Ý nghĩa ở đây là, mặc dù không có gió, nhưng chuyển động chập chờn của loài bướm ít nhất cũng gợi cho đôi mắt cảm giác như thể một cơn gió mạnh đang lướt qua.

Ám chỉ câu tục ngữ Phật giáo: Rakkwa éda ni kaërazu; ha-kyō futatabi terasazu (“Hoa rụng chẳng về cành; gương vỡ muôn đời chẳng soi lại.”) Tục ngữ là vậy—thế mà dường như tôi đã thấy một bông hoa rụng quay trở về cành... Không: đó chỉ là một con bướm.

Có lẽ ám chỉ chuyển động chập chờn nhẹ nhàng của những cánh hoa anh đào đang rơi.

Nghĩa là, nét duyên dáng trong chuyển động của chúng khiến người ta liên tưởng đến vẻ đẹp của những thiếu nữ trong trang phục tinh tế, với tà áo có đôi tay rộng phấp phới... Và một câu tục ngữ cổ của Nhật Bản tuyên bố rằng ngay cả con quỷ cái cũng xinh xắn ở tuổi mười tám: Oni mo jiu-hachi azami no hana: “Ngay cả con quỷ ở tuổi mười tám, cũng là hoa ké.”

Hoặc có lẽ những câu thơ có thể được chuyển ngữ hiệu quả hơn thế này: “Hạnh phúc bên nhau, bạn nói vậy ư? Vâng—nếu chúng ta được tái sinh thành những loài bướm đồng nội trong một kiếp sống tương lai nào đó: khi ấy chúng ta có thể hòa hợp!” Bài thơ này do thi sĩ nổi tiếng Issa sáng tác nhân dịp ông ly hôn vợ.

Hoặc, Taré no tama?

Theo nghĩa đen là “Trái tim theo đuổi loài bướm tôi ước mong luôn có được;”—tức là, tôi ước gì mình luôn có thể tìm thấy niềm vui trong những điều giản dị, tựa như một đứa trẻ hạnh phúc.

Một quan niệm sai lầm phổ biến cổ xưa,—có lẽ được du nhập từ Trung Quốc.

Một cái tên gợi lên nhờ sự giống nhau giữa lớp vỏ bọc nhân tạo của con sâu bướm với chiếc mino, hay áo tơi làm bằng rơm, được mặc bởi những người nông dân Nhật Bản. Tôi không chắc liệu bản dịch từ điển, “sâu giỏ,” có hoàn toàn chính xác hay không;—nhưng ấu trùng thường được gọi là mino-mushi thực sự tạo ra cho nó một lớp vỏ bọc rất giống với lớp vỏ của con sâu giỏ.

Củ cải trắng rất lớn. “Daikon” theo nghĩa đen có nghĩa là “rễ lớn.”

Pyrus spectabilis.

Một linh hồn ác quỷ.

Một tên gọi phổ biến của phái nữ.