Vào độ giao mùa xuân hạ năm nay, được sự tài trợ của Hiệp hội Chấn hưng Học thuật Nhật Bản, và dưới sự tiếp đón của Giáo sư Yamada Tatsuo, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khu vực thuộc Đại học Keio, tôi đã có chuyến thăm học thuật kéo dài sáu mươi ngày tại Nhật Bản. Đề tài nghiên cứu trong chuyến thăm này là "Tưởng Giới Thạch và Nhật Bản", và món quà ra mắt mà tôi mang theo đương nhiên là tác phẩm mới xuất bản "Tưởng Giới Thạch và Văn hóa Trung Quốc"; một cuốn sách nhỏ mỏng manh, trong đó có viết về tư tưởng triết học Vương Dương Minh vốn được người Nhật vô cùng quan tâm. Điều bất ngờ là, khi gặp gỡ, đông đảo học giả Nhật Bản thường hỏi thăm về "Cù Thu Bạch truyện" và tình hình nghiên cứu về Cù Thu Bạch hiện nay. Ông Murata Tadayoshi, giáo sư Đại học Quốc gia Yokohama, một học giả chuyên nghiên cứu về Mao Trạch Đông, trước khi gặp tôi đã gọi điện cho nghiên cứu sinh tiến sĩ Vương Sĩ Hoa đi cùng đoàn rằng, trên giá sách của ông có bày một cuốn "Cù Thu Bạch truyện" do tôi viết. Trong hành trình ông Murata lái xe đưa chúng tôi đi thăm thú Hakone, Izu, Phú Sĩ, Atami, Yokohama, ông thường xuyên nhắc đến Mao Trạch Đông, nhắc đến Cù Thu Bạch, cùng những mảnh lịch sử của cách mạng Trung Quốc. Việc các học giả Nhật Bản hiểu biết về Cù Thu Bạch và cách mạng Trung Quốc đến thế, lại có hứng thú lớn với nghiên cứu về Cù Thu Bạch như vậy, khiến tôi không khỏi cảm khái bồi hồi.
Tám năm kể từ khi "Cù Thu Bạch truyện" được xuất bản, độc giả và đồng nghiệp vẫn liên tục gửi thư hỏi mua sách. Mặc dù nhà xuất bản và bản thân tôi đã tặng đi hàng trăm cuốn, nhưng vẫn không thể đáp ứng nhu cầu từ khắp nơi. Vì lý do đó, tôi đã nhiều lần bàn bạc với phía nhà xuất bản về việc liệu có thể tái bản hay không? Cách đây vài ngày, cuối cùng tôi đã nhận được sự đồng ý từ Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải, quyết định tái bản cuốn sách. Ông Chu Kim Nguyên đã từ Thượng Hải chuyên bay đến Bắc Kinh để cùng tôi chốt lại việc tái bản. Trong thời buổi ngành xuất bản sách không mấy khởi sắc như hiện nay, sự hào hiệp giúp đỡ của những người bạn ở Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải khiến tôi vô cùng cảm động. Bởi lẽ, việc làm này không nghi ngờ gì chính là sự hỗ trợ quý giá cho sự nghiệp nghiên cứu về Cù Thu Bạch đang ngày càng khởi sắc.
Hơn tám năm qua, nghiên cứu về Cù Thu Bạch đã trở thành một phong trào, gặt hái được nhiều quả ngọt, không thiếu những tác phẩm được đầu tư công phu. Trong đó, cách lý giải về "Đa dư đích thoại" (Những lời thừa thãi) của Lưu Phúc Cần; niên biểu do Chu Vĩnh Tường và Diêu Thủ Trung biên soạn; những bài phê bình của Đinh Ngôn Mô và Chu Tịnh Chi; khảo chứng về gia thế của Ngô Chi Quang; việc sưu tầm sử liệu của Đường Thiên Nhiên, vân vân, đều là những tác phẩm nặng ký với công lực phi phàm, liên tục đưa ra những ý nghĩa mới. Còn trong số các tác giả viết tiểu sử, Vương Quan Tuyền, Diệp Nam, v.v., đều đã góp thêm những đóa hoa mới cho vườn hoa nghiên cứu Cù Thu Bạch. Tác phẩm lớn của Vương Quan Tuyền mang tên "Một con người và một thời đại – Cù Thu Bạch truyện" đặc biệt thu hút sự chú ý, có thể coi là một trong những dấu hiệu cho thấy nghiên cứu về Cù Thu Bạch đang ngày càng đi vào chiều sâu.
Nghiên cứu về Cù Thu Bạch đã được khôi phục và phát triển sau khi những năm tháng biến loạn đáng nguyền rủa kia kết thúc. Đối với những chuyện cũ của thời đại đó, những ai không mắc bệnh hay quên vẫn còn ghi nhớ rõ mồn một, ký ức vẫn còn tươi mới. Xem xét từ góc độ này, tuy thành quả nghiên cứu về Cù Thu Bạch rất đáng kể, nhưng không thể khiến người ta quá nhẹ lòng. Trong môi trường xã hội còn chưa kiện toàn và những biến động lý luận khó lường như hiện nay, nếu muốn nghiên cứu về Cù Thu Bạch tiến vào tầng sâu hơn, thì sự thấu hiểu của con người đối với Cù Thu Bạch, cũng như việc đánh giá khách quan, công bằng và khoa học về môi trường thời đại mà ông đã trải qua, vẫn còn cần thêm thời gian, cần chuẩn bị bước một chặng đường dài. Chúng ta nên có niềm tin, nỗ lực đạt được mục tiêu này trong thế hệ chúng ta, thế hệ sau, và thế hệ sau nữa.
Tuân theo lời dặn của nhà xuất bản, khi tái bản, tôi đã đổi tên sách thành "Tòng thư sinh đáo lĩnh tụ – Cù Thu Bạch" (Từ thư sinh đến lãnh tụ – Cù Thu Bạch), chỉ nhằm mục đích khắc họa chính xác hơn bản sắc của nhân vật chính là một thư sinh, không có ý gì khác.
Sau năm 1987, tôi đã chuyển hướng sang đề tài nghiên cứu mới là Tưởng Giới Thạch, nhưng tôi vẫn không thể nào quên, không đành lòng dừng lại những suy ngẫm và truy cầu đối với nghiên cứu về Cù Thu Bạch. Nếu có thể, tôi muốn viết lại một bộ tiểu sử Cù Thu Bạch khác, thay đổi một số quan điểm và kết luận mà tôi từng tin tưởng nhưng nay nhìn lại đã trở nên cũ kỹ, bất kể nó là truyền thống hay đang thịnh hành. Tương tự, tôi càng hy vọng những nhà nghiên cứu trẻ, bằng tư duy tiên phong và phương pháp viết của họ, sẽ viết nên những cuốn tiểu sử Cù Thu Bạch giàu ý nghĩa mới mẻ hơn, chạm đến tâm hồn độc giả hơn.
Tôi, nóng lòng chờ đợi ngày đó đến.
Tác giả viết tại Thủy Nam Trai, ngoài cửa Đông Trực, Bắc Kinh,
Vào ngày 22 tháng 8 năm 1994, trước tiết Xử Thử.
