Cần tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng

Trong bối cảnh trào lưu cách mạng ngày càng dâng cao, chủ nghĩa đế quốc câu kết với phái tả và phái hữu mới cũ trong Quốc Dân Đảng ráo riết bài cộng, phản cộng, cản trở sự phát triển chiều sâu của cách mạng, để tổng kết kinh nghiệm lãnh đạo nhân dân đấu tranh cách mạng kể từ Phong trào Ngũ Thập, xác định phương châm đấu tranh trong thời gian tới, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã triệu tập Hội nghị mở rộng lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương tại Bắc Kinh vào tháng 10 năm 1925. Cù Thu Bạch đã tham dự hội nghị này. Hội nghị đã thảo luận về tình hình hiện tại, quan hệ với Quốc Dân Đảng, phong trào công nhân và các vấn đề khác, đồng thời đưa ra các nghị quyết tương ứng.

Hội nghị lần đầu tiên đề ra việc giải quyết vấn đề ruộng đất của nông dân, vạch ra cương lĩnh chống phong kiến cho Đảng. Hội nghị chỉ rõ một cách dứt khoát: "Đảng Cộng sản Trung Quốc là đại biểu cho giai cấp vô sản Trung Quốc, chúng ta phải có khả năng liên minh vững chắc với nông dân thì mới có thể làm tròn trách nhiệm lịch sử của mình"①. "Cần phải tịch thu ruộng đất của đại địa chủ, quân phiệt, quan lại, đền miếu giao cho nông dân", "nếu nông dân không đạt được yêu cầu quan trọng nhất của họ - ruộng cày có chủ, thì họ vẫn không thể trở thành những người ủng hộ cách mạng"②. Cù Thu Bạch tại hội nghị đã tích cực tán thành chủ trương "ruộng cày có chủ". Ngày 10 tháng 10, hội nghị đã công bố "Thư ngỏ gửi nông dân", nêu ra mục tiêu đấu tranh "ruộng cày có chủ" với toàn thể nông dân, chỉ rõ: Căn bản của việc giải quyết nỗi thống khổ của nông dân là phải thực hiện biện pháp "ruộng cày có chủ", mà muốn thực hiện "ruộng cày có chủ" thì không thể không có sự liên minh cách mạng giữa nông dân và công nhân để đánh đổ các lực lượng quân phiệt.

Cuối năm đó, tại Thượng Hải, Cù Thu Bạch được Tưởng Quang Từ đi cùng đã đến thăm Quách Mạt Nhược. Đây là cuộc gặp gỡ lần đầu tiên của hai người. Có lẽ vì đều là những người cùng chí hướng trên lĩnh vực văn học, vừa gặp mặt họ đã trò chuyện rôm rả. Cù Thu Bạch đã giới thiệu văn học Nga với Quách Mạt Nhược, đề nghị ông dịch cuốn tiểu thuyết trường lơi "Chiến tranh và hòa bình" của Tolstoy, ông nói: "Chủ nghĩa chống Bonaparte trong tiểu thuyết đó có ý nghĩa tuyệt đối cần thiết đối với Trung Quốc chúng ta"③. Việc ông coi trọng ý nghĩa hiện thực phê phán của cuốn tiểu thuyết này rõ ràng là nhằm mượn đó để thức tỉnh mọi người vạch trần và phản đối sự thống trị chuyên chế phản động, hủ bại của đại địa chủ và đại tư sản Trung Quốc. Quách Mạt Nhược lúc đó đang biên tập tuần san "Hồng thủy" ở Thượng Hải, chuyển hướng từ văn nghệ sang các vấn đề xã hội. Khi đó, có một số người đang tranh luận: Trung Quốc nên đi theo con đường Minh Trị Duy tân của Nhật Bản, hay đi theo con đường Kemal của Thổ Nhĩ Kỳ? Quách Mạt Nhược sống ở Nhật Bản nhiều năm, cho rằng con đường của Nhật Bản không thể đi được ở Trung Quốc; nhưng đối với Kemal, ông không hiểu rõ nên đã thỉnh giáo Cù Thu Bạch, Cù Thu Bạch nhận lời tìm cho ông một số tài liệu. Khi gặp mặt, Quách Mạt Nhược thấy sắc mặt Cù Thu Bạch tái nhợt, mang vẻ bệnh tật —

① "Nghị quyết về cục diện chính trị hiện tại của Trung Quốc và trách nhiệm của Đảng Cộng sản" (tháng 10 năm 1925).

② "Nghị quyết về cục diện chính trị hiện tại của Trung Quốc và trách nhiệm của Đảng Cộng sản" (tháng 10 năm 1925).

③ Quách Mạt Nhược: "Mười năm sáng tác tục biên", Nhà xuất bản Bắc Tân năm 1936.

Lúc này, bệnh phổi của Cù Thu Bạch lại càng nặng thêm, ngày nào cũng sốt, thường xuyên ho ra máu, nhưng ông vẫn kiên trì công tác như thường lệ. Chỉ tính riêng trong tháng 1 và tháng 2 năm 1926, ông đã viết gần hai mươi bài xã luận về lý luận chính trị. Những bài viết này xoay quanh việc phê phán những luận điểm phản động của phái hữu Quốc Dân Đảng, phái chủ nghĩa quốc gia, nắm chắc vấn đề cốt lõi là quyền lãnh đạo cách mạng của giai cấp vô sản, tiếp tục làm rõ chủ trương đúng đắn của ông về vấn đề này. Lúc này, tư tưởng của Cù Thu Bạch về quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản so với trước kia đã sâu sắc hơn, hoàn thiện hơn nhiều. Trước đó, sự giải thích của ông đối với quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản chủ yếu vẫn nằm ở các nguyên tắc lý luận; nay ông đã trải qua cơn bão táp cách mạng của Phong trào Ngũ Thập và cuộc đấu tranh phản kích phái hữu Quốc Dân Đảng, tích lũy được kinh nghiệm thực tiễn, tiến tới kết hợp nguyên lý chủ nghĩa Mác - Lênin với thực tiễn cách mạng Trung Quốc, đưa ra tư tưởng chỉ đạo phù hợp hơn với thực tế cách mạng Trung Quốc. Đó chính là tuyên bố một cách không khoan nhượng rằng: Cuộc đấu tranh tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản đã bắt đầu; giai cấp vô sản phải kiên quyết tranh giành quyền lãnh đạo, quyền lãnh đạo cách mạng Trung Quốc tuyệt đối không thể "tự nhiên" rơi vào tay giai cấp vô sản.

Cù Thu Bạch chỉ rõ, sau sự hợp tác Quốc - Cộng, giai cấp vô sản trong quá trình cách mạng quốc dân thực sự đã chiếm địa vị chủ đạo, Phong trào Ngũ Thập "là điểm cao nhất của sự phát triển mặt trận thống nhất dưới sự chỉ đạo của giai cấp vô sản. Giai cấp tư sản thấy thế lực của giai cấp vô sản đủ để dẫn dắt cách mạng quốc dân đến thắng lợi, thấy rằng trong tiến trình cách mạng quốc dân, giai cấp tư sản phải hy sinh tư lợi của mình - kỳ thực chỉ là dung thứ cho công nhân, nông dân tổ chức và đấu tranh tự do, quyền dân quyền cực kỳ thông thường, từ đó bắt đầu phản động nhằm tranh giành lại quyền chỉ đạo cách mạng để tiêu diệt cách mạng"①. Tiến trình cách mạng hóa của xã hội Trung Quốc tất yếu sẽ ảnh hưởng và đẩy nhanh tiến trình phân hóa tả hữu trong giới tư tưởng và giới đảng phái, "khiến cho những kẻ chủ nghĩa đế quốc buộc phải tìm một loại công cụ ‘xám’ hơn ngoài quân phiệt; khiến cho giai cấp tư sản buộc phải gấp rút đuổi theo để cướp lấy quyền chỉ đạo tư tưởng cách mạng"②. "Tính thỏa hiệp của giai cấp tư sản và tính do dự nhút nhát của giai cấp tiểu tư sản đủ sức phá hoại mặt trận thống nhất và khiến phong trào cách mạng thất bại, đồng thời cũng chứng minh sự cần thiết phải giành lấy quyền chỉ đạo của giai cấp vô sản trong cách mạng quốc dân"③. Cù Thu Bạch nhấn mạnh giai cấp vô sản muốn tranh giành quyền lãnh đạo với giai cấp tư sản thì nhất định phải nâng cao giác ngộ giai cấp của mình trong cách mạng quốc dân, mở rộng tổ chức của mình, tập trung lực lượng của mình, liên minh với đông đảo quần chúng, đặc biệt là kết thành liên minh vững chắc với nông dân. "Tự do của giai cấp công nhân là phải dùng sức mạnh của chính mình để tranh lấy, sự giải phóng của các dân tộc bị áp bức là phải do đấu tranh cách mạng dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân mà cướp lấy"④ —

① ② "Phân hóa giai cấp trong phong trào cách mạng quốc dân - Phân tích về phái hữu Quốc Dân Đảng và phái chủ nghĩa quốc gia". Nguyệt san "Tân Thanh Niên" kỳ 3, ngày 25 tháng 3 năm 1926.

③ ④ "Hội nghị Quốc dân và Phong trào Ngũ Thập". Nguyệt san "Tân Thanh Niên" kỳ 3, ngày 25 tháng 3 năm 1926.

Cù Thu Bạch chỉ rõ một cách minh bạch rằng, quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản được thực hiện thông qua sự lãnh đạo của chính đảng của chính mình là Đảng Cộng sản. Trong bài viết "Chủ nghĩa Lênin và cách mạng quốc dân Trung Quốc", ông viết: "Đảng Cộng sản Trung Quốc là chi bộ Trung Quốc của Quốc tế Cộng sản, nó là lãnh tụ và đại biểu của giai cấp vô sản Trung Quốc và quần chúng lao động nói chung, nó chỉ đạo mọi đấu tranh kinh tế và chính trị của giai cấp vô sản, khiến họ liên minh với tất cả lực lượng cách mạng và phái chủ nghĩa dân trị trong nước, nhằm thực hiện cuộc đấu tranh chung chống đế quốc và chống quân phiệt, dốc sức tranh giành sự giải phóng độc lập của dân tộc Trung Quốc và chính quyền cách mạng của bình dân Trung Quốc"①. Trong cuộc đấu tranh tranh giành quyền lãnh đạo với giai cấp tư sản, Đảng phải đập tan "mọi ảo tưởng cải cách, thỏa hiệp, né tránh hiềm khích v.v."②, bởi vì, "sự mở rộng và đi vào chiều sâu của lực lượng cách mạng, về mặt khách quan đã khiến cho sự thành bại của cách mạng quốc dân dần tiến sát đến cửa ải sống còn. Tóm lại, các điều kiện cách mạng về mặt khách quan không nghi ngờ gì là ngày càng hoàn thiện. Chỉ xem lực lượng lãnh đạo về mặt chủ quan của chính đảng cách mạng có thể thực hiện sứ mệnh lịch sử này hay không"② —

① "Hướng đạo" kỳ 143, ngày 21 tháng 1 năm 1926.

② "Thảm sát Bắc Kinh và tiền đồ cách mạng Trung Quốc". Nguyệt san "Tân Thanh Niên" kỳ 4, ngày 25 tháng 5 năm 1926.

Có thể nói, lấy Phong trào Ngũ Thập làm chất xúc tác, sự biến động kịch liệt của xã hội Trung Quốc, sự ngày càng rõ nét của chiến tuyến giai cấp, đã khiến cho tư tưởng của Cù Thu Bạch về quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản nhanh chóng thăng hoa, hình thành nên hệ thống lý luận sâu sắc hơn, hoàn chỉnh hơn.

Từ ngày 21 đến ngày 24 tháng 1 năm 1926, Cù Thu Bạch đã tham dự Hội nghị đặc biệt Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc tại Bắc Kinh. Trần Độc Tú vì bệnh nên không thể dự hội nghị. Đề tài trung tâm của hội nghị là tập trung giải quyết cục diện chính trị hiện tại và phương châm chiến lược chung của Đảng. Hội nghị chỉ rõ: "Cục diện chính trị hiện tại là thời kỳ vô cùng cấp bách trong sự phát triển của cách mạng Trung Quốc, là thời kỳ lực lượng phản động liên minh tiến công lực lượng quần chúng, những kẻ chủ nghĩa đế quốc Anh - Nhật dốc toàn lực để tài trợ cho quân phiệt Trực - Phụng tiến công quân cách mạng, chính phủ cách mạng, nhân dân"①. Tình hình cách mạng miền Nam vẫn tiếp tục phát triển về phía trước, các quân phiệt Quảng Tây là Lý Tông Nhân, Bạch Sùng Hi tuyên bố chấp nhận sự lãnh đạo của Chính phủ Quốc dân Quảngảng Đông. Nhân dân Hồ Nam dấy lên phong trào đuổi quân phiệt Triệu Hằng Tích. Phong trào nông dân ở các khu vực miền Bắc và miền Trung cũng có sự phát triển. Quân cách mạng ở miền Bắc đang chống trả sự tiến công của quân phiệt Trực - Phụng. Trong tình hình này, đối mặt với sự tiến công của chủ nghĩa đế quốc và quân phiệt, chính phủ cách mạng Quảng Đông nên đánh ra ngoài, chuyển phòng ngự thành tiến công, phát triển cách mạng. Hội nghị chỉ rõ một cách minh bạch:

“Nhiệm vụ chủ yếu trên mặt chính trị hiện nay của Đảng là chuẩn bị từ mọi mặt cho cuộc Bắc phạt của chính phủ Quảng Đông”②. Để chuẩn bị cho chiến tranh Bắc phạt, hội nghị quyết định, Đảng phải đẩy mạnh công tác quần chúng tại các tỉnh Hồ Nam, Hồ Bắc, Hà Nam, Hà Bắc và các tỉnh khác là những nơi Bắc phạt nhất định phải đi qua, đặc biệt chú ý lấy việc giải quyết vấn đề nông dân làm chủ cốt lõi, phát động và tổ chức quần chúng nông dân, để tiếp ứng cho quân Bắc phạt, tích cực ủng hộ và tham gia chiến tranh Bắc phạt. Chỉ có phát triển và củng cố liên minh công nông thì cách mạng Trung Quốc mới có thể thắng lợi —

① "Thông cáo Trung ương" số 79 (ngày 14 tháng 3 năm 1926).

② "Thông cáo Trung ương" số 79 (ngày 14 tháng 3 năm 1926).

Trở về Thượng Hải sau, Trung ương nắm được tình hình bệnh tình của Cù Thu Bạch rất nghiêm trọng, quyết định cho ông ngừng công tác, nhập viện điều dưỡng. Vì sự an toàn của ông, đặc biệt mời một vị bác sĩ đáng tin cậy, và thôngผ่าน vị bác sĩ này để đặt một phòng bệnh đơn tại Bệnh viện Paulun đường Ba Lặc. Chi phí ở phòng bệnh đơn rất cao, mấy đồng chí trong Trung ương đã góp một khoản tiền để thanh toán viện phí. Sau khi sắp xếp thỏa đáng, Trung ương ủy thác cho Dương Chi Hoa truyền đạt quyết định của Trung ương: cưỡng chế Cù Thu Bạch nhập viện điều trị. Dương Chi Hoa đã nói với ông quyết định và sự sắp xếp của Trung ương, đồng thời đưa cho ông một chiếc nhiệt kế để thử nhiệt độ cơ thể. Ông trầm mặc một lúc, cầm nhiệt kế lên xem, cột thủy ngân vẫn dâng cao như vậy. Ông mỉm cười, chậm rãi nói: "Thế này cũng tốt, sắp xếp cho tôi một môi trường yên tĩnh, tôi có thể hoàn thành một tâm nguyện rồi." Tâm nguyện mà ông nói đến chính là tác phẩm "Lược luận lịch sử phong trào cách mạng Nga" mà từ lâu ông vẫn luôn muốn viết nhưng chưa thể đặt bút. Ông bỏ những tài liệu cần thiết và văn phòng phẩm thường ngày dùng quen vào một chiếc va li nhỏ, mang theo vào viện. Sau khi nhập viện, ngày nào ông cũng lên một danh sách sách tham khảo, nhờ Dương Chi Hoa - người hầu như ngày nào cũng đến bệnh viện thăm ông - theo danh sách sách vở đó đi tìm sách ở các hiệu sách, sạp sách và thư viện ở đường Tứ Mã Lộ. Khi có được những cuốn sách đó, ông vui mừng như vồ được bảo vật, nhanh chóng lật giở đọc. Trong hai tuần đầu, ông vẫn nghe theo lời dặn của bác sĩ, nằm trên giường đọc sách. Sau tuần thứ ba, ông dứt khoát ngồi vào ghế, cúi đầu viết lách. Ông đưa kế hoạch viết lách cho Dương Chi Hoa xem, nói với bà rằng: "Đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc, kể cả bản thân tôi, đều cần phải nghiêm túc đọc nhiều hơn các tác phẩm của chủ nghĩa Mác - Lênin, giúp chúng ta nghiên cứu và giải quyết các vấn đề trong cuộc cách mạng hiện tại của Trung Quốc." Ông lên kế hoạch viết lịch sử cách mạng Nga thành bốn phần: Cách mạng tư sản Nga và vấn đề nông dân; Đấu tranh của giai cấp vô sản Nga và Đảng Cộng sản; Từ cách mạng tháng Hai đến cách mạng tháng Mười; Xô Viết và xây dựng xã hội chủ nghĩa. Ông dự định hoàn thành kế hoạch này trong thời gian ngắn nhất. Dương Chi Hoa khuyên ông hãy chữa khỏi bệnh trước, xuất viện rồi hãy hoàn thành bản thảo cuốn sách. Ông nói: "Tôi biên soạn cuốn sách này là hy vọng có thể giúp nâng cao trình độ lý luận và chính sách của cán bộ trong Đảng, giúp giải quyết đúng đắn những tranh luận trong Đảng về vấn đề cách mạng Trung Quốc; đặc biệt là sau phong trào Ngũ Thập, việc lãnh đạo đúng đắn phong trào nông dân và giải quyết vấn đề ruộng đất lại càng là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu, cho nên tôi biên soạn phần này trước, không có thời gian để đợi nữa rồi!" Dương Chi Hoa thấy bệnh tình của ông có vẻ đã chuyển biến tốt, đành để mặc ông. Ông viết rất nhanh, mỗi lần Dương Chi Hoa đến bệnh viện đều mang về nhà một bản thảo viết tay sao chép. Có lần ông nói đùa rằng: "Đây là loại thuốc chữa bệnh thiếu dinh dưỡng của chúng ta đấy!" Cuốn sách "Cách mạng tư sản Nga và vấn đề nông dân" dài mấy vạn chữ, trải qua hai ba tuần, đã đại thể hoàn thành. Sau khi xuất viện, ông lần giở tranh thủ thêm chút thời gian, cuối cùng cũng viết xong cuốn sách này, và được xuất bản vào tháng 6 năm 1927 tại Vũ Hán. Cù Thu Bạch trong lời tựa tự viết cho cuốn sách này đã nói:

Lịch sử phong trào cách mạng Nga, đối với những người cách mạng các nước trên thế giới, đều có hứng thú vô cùng sâu sắc, có thể đem lại những bài học và kinh nghiệm vô cùng hữu ích. — Đây là điều mà ai cũng biết. Tôi từ rất sớm đã muốn lợi dụng một số tài liệu mình đang có để biên soạn một bộ "Lược luận lịch sử phong trào cách mạng Nga". Thế nhưng, luôn luôn vì không có thời gian, hoặc vì bệnh tật, mà từ đầu đến cuối không thể toại nguyện. Trong thời gian bị bệnh năm ngoái, trong quá trình cơ thể dần dần hồi phục, nhân dịp may mắn giữ được tính mạng, lại càng cảm thấy phải hoàn thành trách nhiệm này, cho nên mới đặt bút biên soạn cuốn sách này... Lịch sử đã kết luận rằng: Giai cấp tư sản Nga, chẳng những không thể giải quyết vấn đề nông dân - lật đổ thế lực phong kiến, mà còn không thể hoàn thành cuộc cách mạng dân quyền của giai cấp mình. Sự hoàn thành của cách mạng tư sản và sự giải quyết vấn đề nông dân, từ đầu đến cuối đều do giai cấp vô sản Nga lãnh đạo. Điều này quả thực đối với cuộc cách mạng hiện tại của Trung Quốc có bài học vô cùng quan trọng. Tôi hy vọng độc giả đừng đọc cuốn sách này thuần túy như một cuốn sách lịch sử.

Sau đó, do công việc của ông ngày càng bận rộn, các phần còn lại của "Lược luận lịch sử phong trào cách mạng Nga" đã không thể hoàn thành, đây là một điều đáng tiếc.

Trung Quốc nằm ở phương Đông thế giới, cách mạng Trung Quốc là một bộ phận của cách mạng thế giới. Nên đặt việc nghiên cứu các vấn đề cách mạng Trung Quốc vào trong phạm vi lớn của lịch sử và hiện trạng cách mạng thế giới để khảo sát. Tất cả những người cách mạng đều nên và bắt buộc phải hiểu rõ lịch sử và hiện trạng của cách mạng thế giới. Thời kỳ này, Cù Thu Bạch trên nguyệt san "Tân Thanh Niên" đã viết rất nhiều bài báo, giới thiệu về các cuộc bạo động của nô lệ bình dân Ai Cập cổ đại, Do Thái, Hy Lạp, La Mã, các cuộc bạo động nông nô và chiến tranh nông dân thời trung cổ, cuộc cách mạng Anh thế kỷ XVII, Đại cách mạng Pháp thế kỷ XVIII, cách mạng Ấn Độ, Mông Cổ, phong trào cộng sản Pháp, Đức, Thụy Điển, cách mạng xã hội thế giới thế kỷ XX, v.v.. Thông qua những kiến thức lịch sử này, ông nói cho mọi người biết rằng: Lịch sử thế giới không ngừng phát triển, không ngừng tiến lên, chỉ có dùng những kiến thức lịch sử chân thực, khoa học để vũ trang đầu óc, mới có thể đưa ra những phán đoán khoa học, chính xác đối với các vấn đề xã hội thực tế.

Quan điểm chiến tranh Bắc phạt của cách mạng

Vào lúc phong trào cách mạng toàn quốc phát triển nhanh chóng, những sai lầm cơ hội chủ nghĩa trong Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng theo đó dần dần phát sinh, và bắt đầu sinh ra những ảnh hưởng bất lợi trong công tác thực tế.

Vào tháng 12 năm 1925, cận kề Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ hai của Quốc Dân Đảng, trong số đại biểu đại hội do các nơi bầu ra, đảng viên Cộng sản và phái tả Quốc Dân Đảng chiếm ưu thế. Thế nhưng những phụ trách viên Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc như Trần Độc Tú dưới sự ủng hộ của đại biểu Quốc tế Cộng sản Vinsky, đã phản đối phương châm của một bộ phận đồng chí trong Đảng về việc đả kích phái hữu, cô lập phái trung gian, mở rộng phái tả, thậm chí lại đàm phán ở Thượng Hải với phái hữu Quốc Dân Đảng là Tôn Khoa, Diệp Sở Thương, Thiệu Nguyên Xung, nhận lời những điều kiện vô lý như trong cuộc bầu cử thành viên Ủy ban Trung ương Đại hội II Quốc Dân Đảng, đảng viên Cộng sản không được vượt quá một phần ba vạn vạn..., khiến cho sau Đại hội II Quốc Dân Đảng dần hình thành cục diện phái hữu thế lực lớn, phái tả bị cô lập. Tưởng Giới Thạch được bầu làm ủy viên chấp hành trung ương tại Đại hội II, sau đại hội lại được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc Quân cách mạng quốc dân (tương đương Tổng tư lệnh). Chẳng bao lâu sau, Tưởng Giới Thạch phát động sự biến "Ba Hai Không", đả kích những người cộng sản, bài xích thế lực của Uông Tinh Vệ, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và cố vấn Liên Xô tiếp tục thi hành phương châm nhượng bộ, khiến Tưởng Giới Thạch thực hiện được một phần âm mưu soán quyền. Hai tháng sau, Tưởng Giới Thạch tại Hội nghị toàn thể lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Khóa II Quốc Dân Đảng lại đưa ra "Đề án chỉnh đốn vụ đảng", và đã được thông qua, khiến cho các đảng viên Cộng sản đảm nhiệm chức vụ bộ trưởng trung ương đều phải rời nhiệm sở sau hội nghị. Tưởng Giới Thạch đảm nhiệm các chức vụ Bộ trưởng Bộ Tổ chức Trung ương Quốc Dân Đảng (Trần Quả Phụ kiêm nhiệm), Bộ trưởng Bộ Quân nhân và Tổng tư lệnh Quân cách mạng quốc dân, v.v.. Hội nghị toàn thể lần thứ hai đặt ra chức vụ mới là Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Trung ương, ban đầu định do Tưởng Giới Thạch đảm nhiệm, sau đó do Trương Tĩnh Giang đảm nhiệm thay, Đàm Diên Khải đảm nhiệm chức Chủ tịch Hội nghị Chính trị Trung ương và Chủ tịch Chính phủ Quốc dân, trên thực tế toàn bộ đại quyền đảng, chính, quân đều nằm trong tay một mình Tưởng Giới Thạch. Tưởng Giới Thạch tự gọi sự biến "Ba Hai Không" và "Đề án chỉnh đốn vụ đảng" là đường phân thủy về sự mạnh yếu tiêu trưởng của lực lượng hai đảng Quốc - Cộng, nói quả không sai chút nào.

Phụ trách viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc Trần Độc Tú, sai lầm cơ hội chủ nghĩa trong quyết sách trọng đại về chiến tranh Bắc phạt, ảnh hưởng của nó lại càng tồi tệ hơn.

Tháng 1 năm 1926, Đại hội II Quốc Dân Đảng xác định phương châm Bắc phạt. Như đã nói ở trên, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc triệu tập hội nghị đặc biệt, xác định nhiệm vụ chính trị hiện tại của Đảng là chuẩn bị từ mọi mặt và thúc đẩy xuất sư Bắc phạt, dùng chiến tranh cách mạng để lật đổ sự thống trị của chủ nghĩa đế quốc và các quân phiệt phong kiến. Lúc bấy giờ, quân phiệt hệ Phụng Trương Tác Lâm nắm trong tay hai mươi lăm vạn quân, khống chế ba tỉnh Đông Bắc, đoạn bắc đường sắt Tấn - Phổ, cùng khu vực Kinh, Tân; quân phiệt hệ Trực Ngô Peifu nắm trong tay hai mươi vạn quân, kinh doanh Hồ Bắc, Hồ Nam, Hà Nam, miền đông Thiểm Tây và miền trung, miền nam Hà Bắc; một quân phiệt hệ Trực khác là Tôn Truyền Phương nắm trong tay hai mươi vạn quân, chiếm đóng năm tỉnh Giang Tô, An Huy, Chiết Giang, Phúc Kiến, Giang Tây và thành phố Thượng Hải. Ở miền Bắc, Ngô Bội Trù hợp binh với Trương Tác Lâm tiến công quân quốc dân của Phùng Ngọc Tường. Ở miền Nam, quân Ngô Bội Trù dự định đánh ra Hồ Nam, liên kết với các tiểu quân phiệt các tỉnh Tứ Xuyên, Quý Châu, Vân Nam, Giang Tây, Phúc Kiến, chuẩn bị tiến công căn cứ địa cách mạng Quảng Đông. Lúc này ở Hồ Nam bùng nổ cuộc tranh chấp gọi là Triệu (Hằng Tích, Tỉnh trưởng Hồ Nam), Đường (Sinh Trí, Sư trưởng bộ đội của Triệu). Đường có xu hướng ủng hộ phong trào đuổi Triệu của nhân dân Hồ Nam, có lợi cho cách mạng. Tháng 4 năm 1926, Ngô Bội Trù phái quân vào Hồ Nam, viện trợ sư đoàn Diệp Khai Hâm của bộ đội Triệu đánh Đường Sinh Trí, thực hiện cái gọi là Nam phạt. Tháng 5, Đường Sinh Trí bỏ Trường Sa, rút lui cố thủ Hành Dương, thỉnh viện binh từ Quảng Đông. Chính phủ Quốc dân Quảng Đông phái Đoàn độc lập Diệp Đĩnh Quân đoàn 4 Quân cách mạng quốc dân và một lữ đoàn của Quân đoàn 7 chia đường tăng viện. Đầu tháng 6, bộ đội do Diệp Đĩnh chiếm Huyện Hữu, ép sát Hành Dương, bộ đội Diệp Khai Hâm thất bại rút lui, hai bên giằng co ở miền trung Hồ Nam. Ngày 1 tháng 7, Chính phủ Quốc dân Quảng Đông công bố tuyên ngôn Bắc phạt. Ngày 9, Quân cách mạng quốc dân chính thức xuất sư Bắc phạt, ba quân đoàn 4, 7, 8 lần lượt tập trung về tiền tuyến Hồ Nam.

Ngay vào lúc này, ngày 6 tháng 7, Tổng bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc Trần Độc Tú viết bài "Bàn về cuộc Bắc phạt của Chính phủ Quốc dân", được đăng trang trọng trên tờ "Hướng đạo" xuất bản ngày hôm sau. Trong bài viết, Trần Độc Tú vọng ý bình luận về cuộc chiến tranh Bắc phạt đã bắt đầu, ông nói rằng: Chiến tranh Bắc phạt "không thể đại diện cho toàn bộ ý nghĩa của cuộc cách mạng dân tộc Trung Quốc", "cái gọi là hành động quân sự cách mạng Bắc phạt, hiện nay hãy còn chưa thành vấn đề; ... thời kỳ Bắc phạt của cách mạng hãy còn chưa chín muồi". "Nhiệm vụ của Chính phủ Quốc dân hiện nay đã không phải là Bắc phạt mà là ‘chiến tranh phòng ngự’, khẩu hiệu của quần chúng Quảng Đông cũng đã không phải là Bắc phạt mà là ‘chiến tranh phòng ngự’, khẩu hiệu của quần chúng toàn quốc cũng đã không phải là hưởng ứng Bắc phạt mà là ‘ủng hộ căn cứ địa cách mạng Quảng Đông’!"①. Những lời lẽ của Tổng bí thư Trung ương hoàn toàn đi ngược lại với nghị quyết của Hội nghị đặc biệt tháng Hai của Trung ương —

① "Hướng đạo" kỳ 161, ngày 7 tháng 7 năm 1926.

Ngày 12 tháng 7, cùng ngày quân Bắc phạt tiến vào Trường Sa, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc công bố "Chủ trương của Đảng Cộng sản Trung Quốc đối với cục diện thời sự". Mặc dù chỉ rõ một cách chính xác rằng phải "lật đổ kẻ thù chung - chủ nghĩa đế quốc và quân phiệt". Thế nhưng, văn kiện này lại hoang đường thay không đả động gì đến cuộc Bắc phạt nhằm mục đích chống đế quốc chống phong kiến. Văn kiện này là sản phẩm của Hội nghị mở rộng lần thứ ba Khóa IV Đảng Cộng sản Trung Quốc được triệu tập dưới sự chỉ đạo của Trần Độc Tú. Hội nghị đã khẳng định một cách sai lầm chủ trương phản đối chiến tranh Bắc phạt của Trần Độc Tú, nhấn mạnh rằng "chủ trương hiện nay của bản Đảng đối với cục diện thời sự, vẫn cứ chủ trương hội nghị quốc dân là con đường giải quyết vấn đề chính trị". Ngày 14 tháng 7, Quốc Dân Đảng công bố "Tuyên ngôn xuất sư Bắc phạt", kể lể tội ác của chủ nghĩa đế quốc và quân phiệt, chỉ rõ chúng là vật cản cho sự thống nhất hòa bình, là tổng nguyên nhân của mọi sự khốn khổ của nhân dân Trung Quốc. Tuyên bố rằng: "Bản Đảng vì dân xin mệnh, vì nước trừ gian, thành bại lợi độn, đều không đếm xỉa đến, bất kỳ sự hy sinh nào, cũng quyết không tiếc." "Nguyện toàn thể quần chúng cả nước từ trước đến nay có lòng đồng cảm với chủ nghĩa và cương lĩnh của bản Đảng, hãy chuyển hóa lòng đồng cảm thông thường ấy, tiến lên đồng cảm với việc xuất sư của bản Đảng, tán trợ việc xuất sư của bản Đảng, tham gia tác chiến của bản Đảng, thì thế lực của quân phiệt bị lật đổ sẽ càng thêm nhanh chóng, việc xây dựng chính phủ thống nhất sẽ càng thêm có bảo đảm, mà sự thành công của cách mạng quốc dân cũng sẽ lại càng không còn xa nữa."

Đối với vấn đề chiến tranh Bắc phạt, đây là hai văn kiện có sự đối chiếu rõ rệt!

Chủ trương sai lầm của Trần Độc Tú dĩ nhiên đã vấp phải sự phê bình của dư luận xã hội. Độc giả gửi thư chất vấn rằng: Đây là "đọc khoáy lòng người trong kỳ Bắc phạt, xúi giục một lũ những kẻ cách mạng non nớt không rõ chân tướng, gió chiều nào che chiều ấy hay sao? Hay là tiên sinh bị phái phản động lợi dụng, trong kỳ Bắc phạt này truyền bá những bài luận khiến người ta hoài nghi, thay mặt chúng cổ xúy hay sao? Hay là tiên sinh thông minh một đời mà hồ đồ nhất thời hay sao?"① Phái hữu trong Quốc Dân Đảng và những kẻ đi theo họ đã mượn cớ này để hòng công kích Đảng Cộng sản Trung Quốc một cách vô lối. Tính chất phản động của những cuộc công kích này là điều hiển nhiên không cần bàn cãi, thế nhưng việc để lộ sơ hở là có nguyên nhân, hoàn toàn do Trần Độc Tú chuốc lấy —

① Thư của Hoàng Thế Kiến gửi Trần Độc Tú, "Hướng đạo" kỳ 171, ngày 20 tháng 9 năm 1926.

Trần Độc Tú không hiểu được tầm quan trọng của vũ trang cách mạng và chiến tranh cách mạng. Ông cho rằng cách mạng quốc dân đã là cách mạng tư sản, thì lãnh tụ của cách mạng này phải là Quốc Dân Đảng, phải là giai cấp tư sản; sự thành công của cách mạng quốc dân, chỉ có thể là thắng lợi của giai cấp tư sản. Ông công khai tuyên bố Đảng Cộng sản là đảng đối lập, tự nguyện nhường quyền lãnh đạo cách mạng và quân đội cho Tưởng Giới Thạch. Người đi theo kiêm cánh tay phải của Trần Độc Tú là Bành Thuật Chi, rất giỏi lĩnh hội ý đồ của Trần Độc Tú, phát huy các luận điểm của Trần Độc Tú. Khi quân Bắc phạt đã hạ được Nhạc Dương, binh lâm thành hạ Vũ Hán, vậy mà lại đăng bài báo nói rằng chiến tranh Bắc phạt "vẫn chưa thể gọi là hành động quân sự của quần chúng cách mạng, chỉ có thể gọi là hành động quân sự tiếp cận quần chúng cách mạng hoặc được quần chúng cách mạng tán thành"①. Trong mắt Bành Thuật Chi, cách mạng nên tiến hành theo ba bước tuyên truyền, tổ chức, bạo động vũ trang, mà việc phát động Bắc phạt dường như không phù hợp với các bước đi do ông ta tưởng tượng ra. Khi chiến tranh Bắc phạt đã tiến quân thắng lợi, mang danh là lãnh tụ của Đảng Cộng sản, không những không đi ủng hộ và lãnh đạo, trái lại còn bàn suông về các bước đi, nói đây là sự ngây thơ kiểu nhà nho thì chi bằng nói đây là sự ngu muội vô tri của chủ nghĩa cơ hội. Cả Trần Độc Tú và Bành Thuật Chi đều nhìn thấy điểm yếu của Quân cách mạng quốc dân, tưởng rằng Đảng Cộng sản không cho chiến tranh Bắc phạt sự ủng hộ thì có thể ngăn chặn các thế lực phái hữu như Tưởng Giới Thạch nhân cơ hội Bắc phạt để mở rộng quyền lực. Nào ngờ, làm như vậy chính là dâng quyền lãnh đạo chiến tranh cách mạng, quyền thống soái quân đội cho Tưởng Giới Thạch. Tưởng Giới Thạch đã lợi dụng sự ngu ngốc của Trần Độc Tú để mở rộng lực lượng quân sự, cướp lấy các quyền lợi kinh tế, chính trị, chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện cho việc hắn tiến hành chính biến phản cách mạng —

① "Quan điểm Bắc phạt của chúng ta". "Hướng đạo" kỳ 170, ngày 10 tháng 9 năm 1926.

Cù Thu Bạch cùng với không ít đồng chí đã kiên trì chủ trương đúng đắn, đưa ra những câu trả lời rõ ràng đối với vấn đề vũ trang cách mạng và chiến tranh cách mạng.

Cù Thu Bạch là một trong những nhà lãnh đạo sớm nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc coi trọng cách mạng vũ trang. Sau khi thảm án Nhị Thất xảy ra năm 1923, ngay vào tháng 4, ông đã viết bài chỉ ra rằng: Vấn đề của Trung Quốc cần phải có một "phương pháp giải quyết mang tính cách mạng, cách mạng vũ trang ủng hộ tự do bình dân và phong trào quần chúng đoàn kết đấu tranh của bình dân, nên tiến hành song song đồng thời bổ sung cho nhau."① —

① "Chính trị địa phương và chế độ phong kiến của Trung Quốc". "Hướng đạo" kỳ 23, ngày 2 tháng 5 năm 1923.

Tháng 6 năm 1925, tờ "Nhiệt Huyết Nhật Báo" do Cù Thu Bạch chủ biên đã liên tiếp đăng các bài báo luận bàn về vấn đề "Giải phóng Trung Quốc và vũ trang bình dân". Từ tháng 8 đến tháng 10 cùng năm, trong các bài viết như "Tiền đồ mặt trận thống nhất phản đế sau phong trào Ngũ Thập", "Chiến tranh chống Phụng và phong trào cách mạng quốc dân", ông đã chỉ ra rằng sở dĩ phong trào Ngũ Thập không thể giành được thắng lợi, không có lực lượng nhân dân thực sự, là một trong những nguyên nhân quan trọng. Tháng 1 năm 1926, trong bài viết "Chủ nghĩa Lênin và cách mạng quốc dân Trung Quốc", dựa trên học thuyết của Lênin, tổng kết các bài học kinh nghiệm của phong trào Ngũ Thập và thảm án Ba Nhất Nhất, ông chỉ rõ: "Cách mạng Trung Quốc cũng cần phải tổ chức lực lượng vũ trang của chính nhân dân mình, thì mới có thể hoàn toàn thắng lợi"①. Cùng tháng đó, trong bài viết "Phân hóa giai cấp trong phong trào cách mạng quốc dân", ông đề xuất phải đặt Quân cách mạng quốc dân Quảng Đông bao gồm cả các tướng lĩnh của họ "dưới sự thống trị và chỉ đạo của nhân dân", nếu không sẽ "khiến cho Chính phủ Quốc dân bị quân phiệt kiềm chế thao túng"②. Tháng 4, ông viết bài "Vấn đề đấu tranh vũ trang của cách mạng Trung Quốc", luận thuật một cách tương đối toàn diện và có hệ thống về đấu tranh vũ trang và chiến tranh cách mạng. Ông chỉ rõ "vấn đề trung tâm của phong trào cách mạng hiện nay đã là thực hiện chuẩn bị chiến tranh cách mạng, mưu cầu trong thời gian ngắn nhất lật đổ sự thống trị hiện nay của Trung Quốc - sự thống trị chính trị của chủ nghĩa đế quốc ở Trung Quốc - chế độ quân phiệt"③. Quân đội là công cụ để thực hiện chiến tranh, "trong cách mạng quốc dân Trung Quốc cực kỳ cần thiết có quân đội chính quy cách mạng", hiện nay đã có đủ điều kiện để xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng chính quy, cho nên "cần phải dưới sự chỉ đạo của chính đảng cách mạng, tích cực ra tay từ mọi mặt". Cần phải đưa công nhân, nông dân, tiểu thương và tri thức biên vào quân đội cách mạng, bởi vì "chỉ có loại quân đội cách mạng này mới có thể làm chủ thể của chiến tranh cách mạng"④ —

① "Hướng đạo" kỳ 143, ngày 21 tháng 1 năm 1926.

② Nguyệt san "Tân Thanh Niên" kỳ 3, ngày 25 tháng 3 năm 1926.

③ ④ Nguyệt san "Tân Thanh Niên" kỳ 4, ngày 25 tháng 5 năm 1926.

Tháng 8 năm 1926, hội nghị liên tịch do hai đảng Quốc - Cộng dự kiến triệu tập sẽ họp ở Quảng Châu. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản phái Trương Quốc Đào, Cù Thu Bạch, Đàm Bình Sơn dự hội nghị. Trước khi rời Thượng Hải, Cù Thu Bạch trong một cuộc nói chuyện đã phát biểu ý kiến về một số vấn đề trong chiến tranh Bắc phạt. Ngày 7 tháng 8, cận kề trước lúc lên đường, Cù Thu Bạch đã chỉnh lý cuộc nói chuyện thành văn bản, nhan đề "Ý nghĩa của chiến tranh cách mạng Bắc phạt", gửi cho cơ quan ngôn luận lúc bấy giờ của Trung ương là tờ "Hướng đạo" yêu cầu đăng báo, nhưng đã bị gác lại không dùng. Bài viết này luận thuật tương đối toàn diện thái độ của các giai cấp trong xã hội Trung Quốc đối với chiến tranh Bắc phạt, ngầm ý và thiện chí phê phán sai lầm phản đối Bắc phạt, từ bỏ quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản của Trần Độc Tú. Bài viết chỉ rõ:

Thứ nhất, chiến tranh Bắc phạt là kết quả của "sự dâng trào ngầm của trào lưu cách mạng" sau Phong trào Ngũ Thập và thảm án Ba Nhất Nhất, "Cuộc Bắc phạt của chính phủ Quảng Đông thực ra phải là chiến tranh cách mạng phản phòng viễn công của bình dân Trung Quốc sau vụ tàn sát ở Bắc Kinh".

Thứ hai, giai cấp tư sản dân tộc vẫn ở trong chiến lũy cách mạng, và giữ một phần quyền lãnh đạo trong mặt trận thống nhất cách mạng. "Vừa chịu sự chấn động của làn sóng đỏ, vừa chịu sự áp bức của tư sản mại bản", để mưu cầu củng cố địa vị của mình, đạt được sự thỏa hiệp với giai cấp tư sản mại bản đế quốc, từ đầu đến cuối vẫn cần đến lực lượng quân sự, và cần thông qua Bắc phạt để mở rộng lực lượng của chính mình.

Thứ ba, giai cấp tiểu tư sản khao khát trào lưu cao trào cách mạng đến, đối với chiến tranh cách mạng "cảm nhận sâu sắc sự cần thiết". Sự cách mạng hóa cực kỳ nhanh chóng của nó khiến cho "quyền chỉ đạo của giai cấp tư sản dân tộc đã nguy kịch lắm rồi."

Thứ tư, nông dân vùng lên đấu tranh sau Ngũ Thập, lan rộng khắp các tỉnh Quảng Đông, Hồ Bắc, Hồ Nam, Trực Lệ, Sơn Đông, Tứ Xuyên, Thiểm Tây, Giang Tô v.v.. Phong trào nông dân "chẳng những phản kháng giai cấp địa chủ như thân hào ác bá, mà còn rất ít khả năng tiếp nhận sự chỉ đạo mang tính cải lương phái ‘ôn hòa’ của giai cấp tư sản." Nông dân thất vọng đối với giai cấp tư sản và những kẻ như Tưởng Giới Thạch, mà đặt hy vọng vào giai cấp vô sản, điều này "đủ để chứng minh sự cần thiết muôn vàn lần của việc giai cấp vô sản tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng và vũ trang của nó."

Thứ năm, các giai cấp trong mặt trận thống nhất cách mạng quốc dân, một bên là giai cấp tư sản, dốc sức lợi dụng Bắc phạt, hạn chế sự phát triển của lực lượng cách mạng nhân dân, mở rộng lực lượng của mình, mưu đồ thỏa hiệp với chủ nghĩa đế quốc và giai cấp mại bản, thiết lập chế độ độc tài tư sản; một bên là giai cấp vô sản, nông dân, tiểu tư sản, "chẳng những phản đối chuyên chế quân phiệt mại bản, mà còn phản đối chuyên chế quân sự kiểu mới của giai cấp tư sản", xác lập thế lực của chính mình trong đông đảo nông dân, phát triển vũ trang công nông, kết thành đồng minh đấu tranh hùng mạnh với tất cả các phái cách mạng, "xây dựng cơ sở của chuyên chế bình dân, đồng thời thiết thực bắt đầu sự kết hợp giữa quân đội cách mạng và bình dân cách mạng", "với mục đích thiết lập chế độ độc tài dân quyền cách mạng". Trong cuộc đấu tranh của hai phe đối lập, "giai cấp vô sản đang rất cần trong tiến trình chiến tranh cách mạng, thực hiện cuộc đấu tranh dốc sức tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng của mình", "có như vậy mới có thể bảo đảm địa vị lãnh đạo của giai cấp vô sản trong cách mạng quốc dân."

Thứ sáu, nhắm vào luận điệu chiến tranh Bắc phạt "tiến lên nóng vội" mang tính khuynh hướng hữu trong Đảng, Cù Thu Bạch nghiêm túc chỉ rõ: "Tiền đồ cách mạng đến đây đã mở ra một giai đoạn mới", "cũng chính là mấu chốt khẩn yếu của cuộc tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản". Cuộc đấu tranh này "tuy vẫn còn rất nhiều khó khăn ở phía trước, thế nhưng từ đầu đến cuối là vô cùng phát triển, vô cùng có hy vọng." Cuộc đấu tranh một mất một còn cuối cùng sắp đến rồi; nên có ý chí cách mạng kiên cường, để đảm nhận nhiệm vụ vô cùng gian khổ này. Lẽ nào có thể nói rằng: Hiện tại tích cực tán trợ và phát động chiến tranh cách mạng, chính là "sự tiến lên nóng vội của cách mạng" hay sao? ① —

① Các đoạn trích dẫn trên đều trích từ "Ý nghĩa của chiến tranh cách mạng Bắc phạt". Theo bản in chụp.

Trong tháng 8, tại một bài diễn thuyết ở Quảng Châu, Cù Thu Bạch chỉ rõ "phái hữu mới" xuất hiện trong chiến lũy cách mạng, "họ thấm vào chiến tuyến cách mạng quốc dân và dốc sức tranh giành quyền lãnh đạo của nó, dựa vào lực lượng quân sự, thực hiện chính sách kìm hãm công nông và thỏa hiệp với địa chủ mại bản đế quốc của họ."① Tháng 9, Cù Thu Bạch trở về Thượng Hải, viết báo cáo gửi Trung ương, tiến hành điều tra và phân tích tương đối chi tiết, cụ thể đối với chính phủ Quảng Đông và các phe phái trong Quốc Dân Đảng, phong trào công nông v.v.. Chỉ rõ rằng: "Bầu không khí phản Tưởng trong xã hội khá nồng nặc, xung quanh Tưởng bị phái Chiết Giang bao vây, dung túng quan tham ô lại, cho nên thái độ của nông dân công nhân đối với Tưởng, đối với Chính phủ Quốc dân đều không tốt." Khi nói về chiến tranh Bắc phạt, ông nói: Tưởng Giới Thạch biết rằng "sau khi đến Hồ Bắc thì cách xa quê hương quá, lại thêm tình hình vô cùng phức tạp, lực lượng của bản thân không đủ, cho nên hắn quyết định lấy Giang Tây, Phúc Kiến, để củng cố thế lực của mình". Chỉ rõ rằng, địa vị và quyền lực mà Tưởng Giới Thạch có được, đã cấu thành nguy hiểm cực độ đối với cách mạng, "chúng ta nếu không chuẩn bị lãnh đạo quần chúng phái tả để thay thế Tưởng, thì tình hình sau này sẽ vô cùng nguy hiểm."② Đây quả là một sự thấy trước kịp thời nhường nào, sự phát triển và kết cục của tình thế sau này chẳng phải đã chứng minh tính chính xác của sự dự kiến này hay sao! —

① "Vấn đề nông dân trong cách mạng quốc dân", "Đời sống của chúng ta" kỳ 4. Theo bản in chụp bản sửa đổi của tác giả.

② "Báo cáo của Thu Bạch từ Quảng Đông về" (ngày 15 tháng 9 năm 1926).

Giải quyết vấn đề nông dân như thế nào?

Mùa hè năm 1926, trong tầng lớp lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đối với vấn đề nông dân, cách mạng ruộng đất của nông dân và liên minh giữa nông dân với giai cấp vô sản, cũng đã xảy ra những sự phân hóa rõ rệt. Tháng 7, Hội nghị mở rộng lần thứ ba Khóa IV Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc do Trần Độc Tú chủ trì và chỉ đạo đã không tiếp tục quán triệt tinh thần của Hội nghị đặc biệt Bắc Kinh tháng Hai về việc phóng tay phát động phong trào công nông, "lấy việc giải quyết vấn đề nông dân làm chủ cốt lõi", trái lại còn chấp nhận chủ trương sai lầm của Trần Độc Tú về vấn đề phong trào nông dân và vũ trang nông dân. Báo cáo của Trần Độc Tú tại hội nghị và một số nghị quyết do hội nghị thông qua, tuy cũng bàn đến tầm quan trọng của phong trào nông dân, nhưng tinh thần cơ bản của nó là sai lầm. Hội nghị cho rằng; nông dân "về tư tưởng hãy còn chưa thoát khỏi sự trói buộc của xã hội tông pháp phong kiến, mà về yêu cầu trong đời sống thì buộc phải là cách mạng"①. Quy kết phong trào nông dân "ở các nơi đều phát sinh căn bệnh tả khuynh"②. Hội nghị chỉ rõ, không thể buông thả cho hành động tự do vô tổ chức của nông dân, đồng thời quy định các biện pháp hạn chế phong trào nông dân. Trong "Nghị quyết về phong trào nông dân" quy định rằng: Tổ chức hiệp hội nông dân "không thể mang màu sắc giai cấp", "không cần thiết phải nêu ra hai chữ ‘giai cấp nông dân’", "lúc này chỉ tuyên truyền khẩu hiệu ‘toàn thể nông dân vùng lên phản kháng quan lại tham ô, thân hào ác bá, phản kháng sưu cao thuế nặng của chính phủ quân phiệt’", "không thể đơn giản nêu ra khẩu hiệu đánh đổ địa chủ". Lại còn đưa ra chiến lược gọi là "mặt trận thống nhất nông thôn", cho rằng trong mặt trận thống nhất nông thôn, khi địa chủ xảy ra xung đột với bần nông, "nên tìm cách để nông hội cũ giữ địa vị điều đình". Hội nghị phản đối và ngăn cản nông dân nắm giữ vũ trang. Cho rằng nông dân "sau khi có vũ trang rồi, rất dễ vượt quá hành động ngoài giới hạn khách quan". Đoàn dân dũng vũ trang của giai cấp địa chủ phong kiến được bảo lưu, chỉ là đưa ra khẩu hiệu "lấy thân sĩ chính thay thế thân sĩ ác"③. Còn đối với vũ trang nông dân, thì quy định "không được vượt ra ngoài phạm vi tự vệ", "không được có tổ chức thường trực"④; thậm chí còn đưa ra việc phải đổi tên gọi của tự vệ quân nông dân, để lấy lòng phái phản cách mạng —

① Trần Độc Tú: "Báo cáo chính trị", được thông qua tại Hội nghị mở rộng lần thứ ba Khóa IV Đảng Cộng sản Trung Quốc.

② "Nghị quyết về vấn đề quan hệ giữa Đảng Cộng sản và Quốc Dân Đảng", được thông qua tại Hội nghị mở rộng lần thứ ba Khóa IV Đảng Cộng sản Trung Quốc.

③ ④ "Nghị quyết về phong trào nông dân", được thông qua tại Hội nghị mở rộng lần thứ ba Khóa IV Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Một bộ phận đồng chí trong Đảng Cộng sản Trung Quốc kiên trì chủ trương đúng đắn, đã đưa ra những câu trả lời rõ ràng đối với vấn đề nông dân. Cù Thu Bạch chính là đại biểu trong số đó. Trong bài viết "Ý nghĩa của chiến tranh cách mạng Bắc phạt" đã nêu ở trên, ông đã chỉ ra rằng: Sự tán thành chiến tranh cách mạng của nông dân, không đơn thuần là "nói bằng miệng", mà là "làm bằng tay". Yêu cầu cấp bách của họ là: (1) Chính quyền nông thôn thuộc về nông dân. (2) Tự vệ vũ trang. (3) Giảm tô giảm thuế cực lớn. Họ vì những yêu cầu này mà tán trợ tham gia Bắc phạt. Tháng 8 năm 1926, Cù Thu Bạch trong thời gian lưu lại Quảng Châu, đã tiếp xúc rộng rãi với các nhân vật các mặt, tiến hành điều tra nghiên cứu sâu sắc đối với tình hình ba bên địch - ta - bạn, sâu sắc cảm thấy "đối với phong trào nông dân, chúng ta không thể đứng ở địa vị điều đình, mà phải đứng ở địa vị lãnh đạo, và làm tốt toàn bộ công tác vũ trang, mới có thể đấu tranh với đoàn dân dũng."① Lúc này, Hội nghị mở rộng Ủy ban Chấp hành Hiệp hội Nông dân tỉnh Quảng Đông triệu tập, toàn thể ủy viên chấp hành cùng đại biểu văn phòng trực thuộc, đặc phái viên phong trào nông dân các nơi đã tham dự hội nghị. Cù Thu Bạch, Mao Trạch Đông, Bành Phái cùng đại biểu Khu ủy Quảng Đông của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã dự hội nghị. Cù Thu Bạch đã phát biểu tại hội nghị. Đây có lẽ chính là bài viết "Vấn đề nông dân trong cách mạng quốc dân" sau khi được chỉnh lý và đăng trên tờ "Đời sống của chúng ta" —

① "Báo cáo của Thu Bạch từ Quảng Đông về" (ngày 15 tháng 9 năm 1926).

Đây là một văn kiện quan trọng về vấn đề cách mạng ruộng đất của nông dân.

Cù Thu Bạch trong bài diễn thuyết này đã chỉ ra rằng, dưới sự áp bức của chủ nghĩa đế quốc và phong kiến, nông dân Trung Quốc chịu nỗi thống khổ sâu sắc nhất, họ phải nộp tô điền từ sáu mươi lăm đến bảy mươi lăm phần trăm, ít nhất cũng phải nộp trên năm mươi phần trăm, cộng thêm sưu cao thuế nặng, tổn thất tối thiểu của mỗi nông dân là sáu mươi lăm phần trăm, phần còn lại chỉ đủ để họ ăn cơm, thậm chí ăn cơm còn không no, những thứ khác lại càng không bàn đến. Số lượng nông dân Trung Quốc chiếm đại đa số dân số toàn quốc, nông nghiệp cũng là sự nghiệp sản xuất chủ yếu của Trung Quốc, nông dân thực sự là chủ thể của sinh mệnh kinh tế Trung Quốc. Sự phát triển công nghiệp, sự tiến hóa xã hội và sự nghiệp cách mạng của Trung Quốc, không có việc gì là không cần đến nông dân. Ý nghĩa của việc đánh đổ chủ nghĩa đế quốc, phải là giải trừ nỗi thống khổ của nông dân, tước vũ khí của chủ nghĩa đế quốc, áp chế giai cấp mại bản và địa chủ. Nhất định phải giải quyết vấn đề nông dân, giải quyết mọi nỗi thống khổ của nông dân thì mới có thể nói là cách mạng quốc dân thành công.

Cù Thu Bạch trong bài diễn thuyết đã khảo sát các cuộc nổi dậy của nông dân trong lịch sử Trung Quốc. Ông gọi những cuộc nổi dậy của nông dân này là "cách mạng". Ông chỉ rõ: Lịch sử cách mạng của Trung Quốc nên được viết bắt đầu từ thời Trần Thắng, Ngô Quảng, tiếp theo đó là từ Xích My, Hoàng Cân cho đến lưu khấu, gần đây nhất là Bạch Liên Giáo, Nghĩa Hòa Đoàn, Thái Bình Thiên Quốc. Từ trước đến nay mọi người vẫn thường coi họ là thổ phỉ, điều này cũng giống như việc hiện nay nói nông hội chính là thổ phỉ. Lịch sử cách mạng Trung Quốc là lịch sử cách mạng của nông dân. Các cuộc đấu tranh phản kháng của nông dân đều không thành công, nguyên nhân là vì: (1) Không có tổ chức tốt đẹp; (2) Không có thực lực dân quyền, cho nên kẻ nắm giữ chính quyền trở thành hoàng đế; (3) Mê tín, như Bạch Liên Giáo, Nghĩa Hòa Đoàn, Thái Bình Thiên Quốc đều có sức mạnh tôn giáo làm sợi dây liên kết của họ, điều này là do nông dân rất ít sức đoàn kết. Mỗi cuộc vận động thường biến thành bạo động, nếu như không có tôn giáo thì sẽ tản mạn không thể thu xếp nổi, từ Nghĩa Hòa Đoàn trước kia cho đến Hội Côn Thương miền Bắc hiện nay đều là như vậy; (4) Không có giai cấp cách mạng có sức mạnh làm lãnh tụ cho họ, như giai cấp vô sản hiện nay.

Cù Thu Bạch cho rằng, không có sự lãnh đạo của giai cấp vô sản thì cách mạng nông dân không thể thắng lợi, mà giai cấp vô sản nếu không kết thành liên minh công nông với giai cấp nông dân thì cũng không có khả năng giành được thắng lợi cách mạng. Ông đau đớn chỉ rõ: Cơn cuồng phong đại hải của Phong trào Ngũ Thập, vì thiếu sự tham gia của nông dân (tuy có Hội Côn Thương v.v. vùng lên, nhưng quá ít, quá muộn), khiến cho Phong trào Ngũ Thập không có kết quả. Phong trào nông dân đến nay đã ngày càng dâng cao, rất khẩn thiết cần một cương lĩnh chính trị bảo vệ nông dân và sự kết hợp của lực lượng công nông. Những người đảng viên trung thực với cách mạng phải ngay lập tức đưa ra quyết tâm trừng trị địa chủ, mại bản, ác bá, thân hào. Đừng nên xem nhẹ, đây là vấn đề trọng đại hiện nay, là vấn đề trọng đại của cách mạng quốc dân. Tóm lại, cách mạng quốc dân Trung Quốc là phải giải quyết vấn đề nông dân, vấn đề ruộng đất, dùng mặt trận thống nhất của các giai cấp, sự lãnh đạo của giai cấp công nhân để đấu tranh, thì mới có thể giành được thắng lợi. Một đảng cách mạng, nếu như sợ sự lớn mạnh của tổ chức nông dân, sợ bạo động của nông dân mà nhút nhát, không dám đưa ra cương lĩnh vì lợi ích của nông dân, không thực thi cương lĩnh vì lợi ích của nông dân, thì nhất định sẽ do đó mà không thể nhận được sự ủng hộ của nông dân, lại còn phải chịu sự công kích và phản đối của nông dân.

Vấn đề nông dân phải giải quyết như thế nào? Cù Thu Bạch xuất phát từ tình hình cách mạng đã phát triển, trong bài diễn thuyết đã chỉ rõ: Thứ nhất, dùng lực lượng chính trị thiết thực cởi trói gánh nặng kinh tế cho nông dân, minh định khẩu hiệu "ruộng cày có chủ"; thứ hai, vũ trang nông dân, tổ chức tự vệ quân nông dân, khiến nông dân có vũ trang của chính mình để bảo vệ lợi ích của bản thân; thứ ba, nông dân tham gia chính quyền cách mạng, chính quyền nông thôn thuộc về nông dân, chính quyền thành thị cũng phải có đại biểu nông dân tham gia; thứ tư, trấn áp nghiêm khắc không nương tay đối với mọi hoạt động phản cách mạng của giai cấp địa chủ mại bản, tước đoạt chính quyền của chúng.

Sự tiến quân thắng lợi của chiến tranh Bắc phạt đã thúc đẩy trào lưu cách mạng toàn quốc dâng cao. Phong trào phản đế, phong trào công nhân, phong trào học sinh ở các thành phố không ngừng phát triển. Tại các tỉnh do quân Bắc phạt chiếm đóng, phong trào nông dân bùng nổ mạnh mẽ, xuất hiện cục diện đại cách mạng nông thôn. Chủ trương của Đảng đối với vấn đề ruộng đất của nông dân đã trải qua mấy lần thay đổi, thế nhưng trước cuối năm 1926 trong công tác thực tế vẫn luôn lãnh đạo nông dân tiến hành đấu tranh giảm tô. Cao trào đấu tranh giảm tô ở Quảng Đông, Hồ Nam v.v. dâng lên phổ biến. Hội viên hiệp hội nông dân Hồ Nam, đến tháng 11 năm 1926 đã tăng lên một triệu ba trăm sáu mươi vạn. Đầu tháng 11 năm 1926, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và đại biểu Cục Viễn Đông Quốc tế Cộng sản đã tổ chức hội nghị liên tịch, thảo luận "Dự thảo cương lĩnh nông dân của Đảng Cộng sản Trung Quốc", chuẩn bị trình lên Hội nghị toàn thể lần thứ VII Ủy ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản xem xét, trình lên Đại hội đại biểu lần thứ năm của Đảng Cộng sản Trung Quốc thảo luận. Bản dự thảo đưa ra kiến nghị tịch thu ruộng đất của đại địa chủ, quân phiệt và thổ hào ác bá giao cho nông dân. Từ ngày 22 tháng 11 đến ngày 16 tháng 12, Hội nghị toàn thể lần thứ VII Chấp ủy Quốc tế Cộng sản đã tập trung thảo luận vấn đề cách mạng Trung Quốc. Stalin đã đọc báo cáo "Bàn về tiền đồ cách mạng Trung Quốc" tại hội nghị. Hội nghị đã thông qua "Nghị quyết về vấn đề Trung Quốc". Stalin trong báo cáo đã phê phán tư tưởng ở trong những người Quốc Dân Đảng, thậm chí trong những người Đảng Cộng sản Trung Quốc, có một số người sợ lôi kéo nông dân vào cách mạng sẽ phá hoại mặt trận thống nhất phản đế, cho rằng những người Đảng Cộng sản phải gia nhập cơ quan chính quyền mới, giúp đỡ nông dân thỏa mãn các yêu cầu, "còn như việc áp dụng biện pháp tịch thu ruộng đất của địa chủ hay áp dụng biện pháp giảm thuế giảm tô, thì tùy tình hình mà quyết định", nhưng "cuối cùng vẫn nên đạt tới việc tịch thu ruộng đất của địa chủ cho nông dân, và làm cho ruộng đất thuộc sở hữu nhà nước"①. Stalin còn chỉ rõ chiến tranh vũ trang là một trong những đặc điểm và ưu điểm của cách mạng Trung Quốc, những người Đảng Cộng sản Trung Quốc phải đặc biệt chú ý công tác quân đội, nghiên cứu quân sự, đồng thời đảm nhiệm một số chức vụ lãnh đạo trong quân đội cách mạng. Toàn thể hội nghị chỉ rõ, trong phong trào cách mạng Trung Quốc tồn tại vấn đề tranh giành quyền lãnh đạo giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản, yêu cầu những người Đảng Cộng sản Trung Quốc dốc toàn lực tranh thủ thực hiện bằng được tiền đồ phát triển phi tư bản chủ nghĩa. Tháng 12, trước khi nghị quyết của Quốc tế Cộng sản và ý kiến của Stalin chưa truyền đến Trung Quốc, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc cùng đại biểu Quốc tế Cộng sản Vinsky, Borodin đã tổ chức hội nghị đặc biệt tại Hán Khẩu. Báo cáo chính trị do Trần Độc Tú đọc tại hội nghị này và nghị quyết do hội nghị thông qua, đều đưa ra việc phản đối "bệnh non dại". Trần Độc Tú trong báo cáo đã liệt kê "coi thường Quốc Dân Đảng", "bao biện Quốc Dân Đảng", "bao biện phong trào quần chúng", "phủ nhận sự tồn tại của phái tả", "hiểu lầm sự độc lập của Đảng", "chính sách ứng phó với tiểu thương không tốt"② v.v. làm sáu biểu hiện của "bệnh non dại" trong Đảng, đưa ra yêu cầu phải "ngăn chặn việc chúng ta quá tả", phản đối "bệnh non dại"③. Hội nghị hoàn toàn không đả động gì đến vấn đề quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản, mà chủ trương giao chính quyền, quyền lãnh đạo phong trào cách mạng cho cái gọi là phái tả như Uông Tinh Vệ, chủ trương giao quyền quân sự cho Tưởng Giới Thạch và Tường Sinh Trí, mưu đồ lợi dụng mâu thuẫn giữa Tưởng, Đường, Uông, duy trì thế cân bằng giữa ba bên, để ngăn chặn sự độc tài quân sự của một mình Tưởng Giới Thạch, thực chất là hoàn toàn từ bỏ quyền lãnh đạo của Đảng đối với vũ trang, củng cố địa vị độc tài của Tưởng Giới Thạch. Hội nghị hết sức hạ thấp tính cấp bách và nghiêm trọng của vấn đề ruộng đất của nông dân, phản đối Đảng "bao biện" phong trào nông dân. Trần Độc Tú nói, quần chúng nông dân đa số hiện nay ở Trung Quốc tranh giành "không phải là vấn đề ruộng đất căn bản, họ đều còn chưa hiểu trực tiếp đến vấn đề căn bản này". "Nếu như lấy việc tán thành hay phản đối giải quyết vấn đề ruộng đất làm tiêu chuẩn phái tả Quốc Dân Đảng", thì chính là "tưởng tượng ra một phái còn tả hơn nữa ở tương lai mà phủ nhận phái tả hiện tại, thì cũng bằng như chuyên chờ chủ nhật tuần sau ăn thịt cá, mà coi việc hôm nay ăn đậu hũ rau cải để duy trì sinh sống là không cần thiết"④. Ông cho rằng chỉ cần tán thành giảm tô giảm tức thì là phái tả Quốc Dân Đảng. Ông nhấn mạnh phải hạn chế phong trào nông dân, để duy trì mặt trận thống nhất cách mạng. Thế là nghị quyết hội nghị quy định chiến lược chủ yếu của Đảng là: hạn chế sự phát triển của phong trào công nông, phản đối "ruộng cày có chủ", để khiến Tưởng Giới Thạch chuyển từ hữu sang tả; đồng thời phò tá Uông Tinh Vệ để kiềm chế Tưởng Giới Thạch —

① "Toàn tập Stalin" tập 8, trang 331, 334.

② ③ Trần Độc Tú: "Báo cáo chính trị" (ngày 23 tháng 12 năm 1926).

④ Trần Độc Tú: "Báo cáo chính trị" (ngày 13 tháng 12 năm 1926).

Vào cuối tháng 1 năm 1927, nghị quyết của Hội nghị toàn thể lần thứ bảy Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản đã được phái viên Quốc tế Cộng sản M. N. Roy mang đến Trung Quốc để quán triệt. Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc bày tỏ chấp nhận nghị quyết của Quốc tế Cộng sản, đưa ra "Giải thích về nghị quyết vấn đề Trung Quốc của Hội nghị mở rộng lần thứ bảy của Quốc tế", chỉ ra một cách chính xác rằng: "Trước ngày hôm nay, chúng ta có một sai lầm căn bản, đó là cố chấp với sai lầm của tư duy logic hình thức từ hàng ngàn năm nay, tức là ngay trong tư duy của chúng ta đã vạch ra một lạch sâu rất lớn giữa cách mạng dân tộc và cách mạng vô sản là 'tự nhiên, con người không thể vượt qua', cho rằng hôm nay chỉ có thể làm cách mạng dân tộc, còn cách mạng vô sản thì nhanh nhất cũng phải đến sáng ngày mai, trước sáu giờ sáng ngày mai, chúng ta bắt buộc phải tự trói tay chân mình, dường như làm nhiều thêm một chút thôi cũng đã vi phạm kỷ luật thép của cách mạng". Cho rằng nếu hành sự theo phương châm này để tiến hành cách mạng dân tộc, "thì chỉ tham gia hoặc giúp đỡ cuộc cách mạng của giai cấp tư sản bọn họ, như vậy địa vị lãnh đạo của giai cấp vô sản trong cách mạng dân tộc mà từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV đến nay chúng ta vẫn luôn lớn tiếng hô hào, việc tranh giành quyền lãnh đạo với giai cấp tư sản mà từ Hội nghị mở rộng lần thứ hai năm ngoái đến nay chúng ta vẫn luôn lớn tiếng hô hào, đều trở thành một câu nói suông hay ho; bởi vì nếu chúng ta không thể thực tế lãnh đạo cuộc cách mạng này, bọn họ hoặc là sẽ lãnh đạo chúng ta, hơn nữa còn lãnh đạo chúng ta chôn vùi cách mạng dân tộc." ① Đồng thời bày tỏ từ nay về sau "tất thảy chính sách và kế hoạch công tác, tức là phải tiến hành theo phương châm và chiến lược của bản đề án này." ② Thế nhưng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Trần Độc Tú, bất luận là về mặt lý luận, hay là trong thực tiễn, đều không hề triệt để thay đổi sai lầm của bản thân.

Tháng 2, Cù Thu Bạch dựa trên tinh thần nghị quyết của Quốc tế Cộng sản, trước tiên đưa ra yêu cầu phải "triệt để giải quyết vấn đề ruộng đất", "nếu không phải cách này thì không thể bảo đảm thắng lợi triệt để của cách mạng Trung Quốc". Sau khi khảo sát phong trào nông dân ở Hồ Nam, Mao Trạch Đông đã từ Trường Sa trở về đến Vũ Xương vào ngày 12 tháng 2, trong bản báo cáo gửi Trung ương ngày 16 tháng 2, ông cũng kiến nghị rõ ràng rằng nên lập tức giải quyết vấn đề ruộng đất. Dưới ảnh hưởng từ chỉ thị của Quốc tế Cộng sản và chủ trương của Đảng Cộng sản Trung Quốc, một số nhà lãnh đạo trong Trung ương Quốc Dân Đảng như Đặng Diễn Đạt, Tôn Khoa v.v., cũng đều công khai chủ trương giải quyết vấn đề ruộng đất của nông dân. Tháng 3, tại Hội nghị toàn thể lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Quốc Dân Đảng, đã thảo luận chuyên đề về vấn đề ruộng đất, công bố "Tuyên ngôn đối với nông dân", thông qua "Đề án vấn đề nông dân", đều bày tỏ sẽ giải quyết vấn đề ruộng đất của nông dân. Tóm lại, việc giải quyết vấn đề ruộng đất đã trở thành đại sự tất yếu phải làm trong cách mạng dân tộc, không thể né tránh được nữa——

①② "Giải thích về nghị quyết vấn đề Trung Quốc của Hội nghị mở rộng lần thứ bảy của Quốc tế".

Trong cuộc bãi công vũ trang của công nhân Thượng Hải

Giai đoạn này, phong trào công nhân tại trung tâm công nghiệp Thượng Hải của Trung Quốc phát triển vô cùng mãnh liệt. Chiếu theo mô hình bãi công vũ trang thành thị của Nga Xô, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc hết sức coi trọng công tác phát động và tổ chức cuộc bãi công vũ trang của công nhân Thượng Hải, và vào tháng 10 năm 1926 đã lãnh đạo giai cấp công nhân Thượng Hải tổ chức cuộc bãi công vũ trang lần thứ nhất. Do thời điểm khởi nghĩa khi đó hãy còn chưa chín muồi, quần chúng chưa được phát động đầy đủ, trang thiết bị vũ khí rất kém, tổng bãi công bùng nổ xong lại không nhanh chóng chuyển sang khởi nghĩa vũ trang, nên đã thất bại dưới sự trấn áp của đế quốc và quân phiệt Tôn Truyền Phương. Cù Thu Bạch không tham gia công tác lãnh đạo cuộc bãi công vũ trang lần thứ nhất, nhưng anh vô cùng quan tâm đến tình hình khởi nghĩa. Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Nhậm Bật Thời, Bí thư Khu ủy Giang Chiểu Đảng Cộng sản Trung Quốc La Diệc Nông, Ủy viên trưởng Tổng công hội Thượng Hải Uông Thọ Hoa cùng các đồng chí khác, thường xuyên đến nhà Cù Thu Bạch ở số 5, ngõ Ngũ Phong Lợi, đường Vọng Chí, Tô giới Pháp để bàn bạc công tác. Trong quá trình chuẩn bị cho cuộc bãi công vũ trang lần thứ hai, khi Khu ủy Giang Chiểu Đảng Cộng sản Trung Quốc triệu tập đại hội đại biểu, Cù Thu Bạch chủ động đề nghị đảm nhận bản báo cáo trước đại hội đại biểu, nhưng bị Trung ương cự tuyệt. Ngày 19 tháng 2 năm 1927, Tổng công hội Thượng Hải phát ra mệnh lệnh tổng đồng minh bãi công. Cùng ngày, Dương Chi Hoa đã tham gia hội nghị tích cực phân tử toàn thành phố được triệu tập tại Trường Sư phạm Nữ sinh Cần Nghiệp cửa Tây Thượng Hải. Sau hội nghị khi đi phát truyền đơn, phát hiện đội đại đao của quân phiệt Lý Bảo Chương đang hành hình giết người tại ngã tư cửa Tây. Cô trở về nhà kể lại cho Cù Thu Bạch đang lúc bấy giờ đang làm việc nghe. Anh rất quan tâm đến sự an toàn của các đồng chí đi phát truyền đơn cùng cô, ân cần dặn dò cô đi tìm các đồng chí bị thất lạc, sau đó báo cáo tình hình về cơ quan Trung ương. Tổng số công nhân, học sinh bị bắt bị giết trong ngày bãi công thứ nhất và thứ hai tính ra trên một trăm người. Tối 21, công nhân bắt đầu tước đoạt vũ khí của cảnh sát quân đội, tổng bãi công chuyển thành khởi nghĩa vũ trang. Chiều 22, binh lính cách mạng trên chiến thuyền hải quân neo đậu ở Cao Xương Miếu đã nã pháo oanh kích xưởng vũ khí Cao Xương Miếu, thế là quần chúng công nhân các khu dũng cảm mở ra cuộc chiến đấu tước đoạt vũ khí, tập kích cảnh sát quân đội, công nhân Trác Bắc và Nam Thị cùng cảnh sát quân đội giao chiến đường phố, khởi nghĩa đạt đến cao trào. Cùng ngày, Cù Thu Bạch đến sở chỉ huy bạo động đặt tại trường Trung học Khải Địch ở đường Lafayette (nay là đường Phục Hưng Trung), tham gia lãnh đạo khởi nghĩa. Cùng ngày, công nhân khu Dương Thụ Phổ triệu tập đại hội biểu tình với gần vạn người, đồng thời tại chỗ bắt giữ tên gian tế "Tiểu Hoạt Đầu", sau khi công lập án, lập tức xử tử, lòng người vô cùng phấn khởi. Cù Thu Bạch sau khi biết chuyện, đã biểu dương hành động cách mạng của công nhân.

Do sự chuẩn bị từ trước chưa đủ, cộng thêm việc bãi công đã kéo dài nhiều ngày, một bộ phận công nhân đã tự động đi làm trở lại, khả năng giành thắng lợi của cuộc khởi nghĩa là rất nhỏ. Thế là, vào tối ngày 23, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Khu ủy Thượng Hải Đảng Cộng sản Trung Quốc (tức Khu ủy Giang Chiểu) đã tổ chức hội nghị liên tịch, kiểm điểm kinh nghiệm và bài học thất bại của cuộc khởi nghĩa lần này. Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi, La Diệc Nông, Triệu Thế Viêm, Nhậm Bật Thời, Uông Thọ Hoa, Cù Thu Bạch, Dương Chi Hoa v.v. đã tham gia hội nghị. Hội nghị do Trần Độc Tú chủ trì, La Diệc Nông, Triệu Thế Viêm báo cáo về tình hình và vấn đề của cuộc khởi nghĩa, mọi người đã tiến hành thảo luận, không ít đồng chí phát biểu. Cù Thu Bạch đối với bài học kinh nghiệm của cuộc khởi nghĩa lần này và công tác chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa lần sau v.v., đã có những phát biểu mang tính hệ thống. Anh chỉ ra rằng: Sau khi bãi công bắt đầu, sự quyết tâm của Đảng trong việc tổ chức binh lính, học sinh, thị dân và quần chúng tiểu tư sản hưởng ứng cuộc bãi công của công nhân hãy còn chưa đủ; khởi nghĩa thiếu sự chuẩn bị; đối với việc tổ chức chính quyền nhân dân, chỉ xem như khẩu hiệu tuyên truyền thông thường, không thực tế tổ chức công nhân và nhân dân các giới bầu cử đại biểu đại hội đại biểu thị dân; một mực ỷ lại vào đại giai cấp tư sản, chờ đợi tầng lớp thượng tầng đến tiếp xúc binh biến của bộ hạ Lý Bảo Chương, đã tách rời nghiêm trọng khỏi quần chúng cách mạng. Kết quả là, công nhân bãi công đã ba ngày, binh biến vô vọng, Đảng mới quyết định chuyển bãi công thành khởi nghĩa vũ trang. Hội nghị qua thảo luận, để bảo toàn lực lượng, chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa lần thứ ba, đã quyết định giao Tổng công hội Thượng Hải hạ lệnh phục công (đi làm trở lại). Hội nghị đồng thời đưa ra phương châm chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa lần thứ ba: mở rộng vũ trang, chuẩn bị bạo động, mở rộng công hội thị dân, chuẩn bị thiết lập chính quyền thị dân; lãnh đạo phái tả, đả kích nghiêm khắc phái hữu, v.v. Quyết định do Trần Độc Tú, Chu Ân Lai, La Diệc Nông, Triệu Thế Viêm, Uông Thọ Hoa v.v. cấu thành Ủy ban đặc biệt Trung ương (gọi tắt là Ủy ban đặc biệt), làm cơ quan quyết sách tối cao của cuộc khởi nghĩa, đồng thời thành lập Ủy ban quân sự với Chu Ân Lai làm bí thư, nhằm tăng cường sự lãnh đạo và chỉ huy đối với cuộc khởi nghĩa.

Để thiết thực rút kinh nghiệm và bài học từ cuộc khởi nghĩa lần thứ hai, khiến cho kế hoạch và chính sách của cuộc khởi nghĩa lần thứ ba càng thêm chính xác, ngày 24, Cù Thu Bạch đã viết "Ý kiến thư về chính sách và kế hoạch công tác sau bạo động '2 tháng 22' ở Thượng Hải". Anh chỉ ra một cách rõ ràng sai lầm của Đảng trong công tác lãnh đạo cuộc khởi nghĩa lần thứ hai: "Đảng ta đặt quần chúng công nhân trên đường phố (tổng đồng minh bãi công), trọn ba ngày không thèm đếm xỉa đến họ, không lãnh đạo họ tiến lên. Về phần tiến công của bạo động, thậm chí chẳng những không tấn công, mà cũng chẳng phòng thủ —— việc quần chúng công nhân tước súng, giết gian tế, chống bắt bớ, trước 6 giờ chiều ngày 22 phần lớn vẫn còn mang tính tự phát (Tổng công hội sau khi phát ra kỷ luật bãi công 'không được đánh xưởng, không được — không được — không được — không được', đợi đến khi Lý Bảo Chương bắt đầu tàn sát, vẫn chưa có thông cáo quyết liệt ra lệnh cho công nhân phòng thủ)". Đối với sách lược lãnh đạo khởi nghĩa của Đảng, ý kiến thư nói rằng: "Sách lược này là: Công nhân đã bãi công, chờ đợi sự viện trợ của đại giai cấp tư sản, gạt bỏ tiểu tư sản, mà không hề gia tăng lãnh đạo cổ vũ, chỉ muốn có được Nữu Thiết (Tịch) Sinh tiếp xúc binh biến bộ hạ Lý Bảo Chương (quân quan thay đổi thái độ), thương nhân lớn chịu phát lệnh bãi thị cùng đủ loại gọi là 'bảo đảm thắng lợi của bạo động' rồi, sau đó mới chuẩn bị bạo động. Sách lược như thế, đơn giản về mặt khách quan chính là sách lược bán rẻ giai cấp." Cù Thu Bạch liệt kê việc công nhân tự phát trừng phạt gian tế, tấn công đồn cảnh sát, xưởng vũ khí, biểu dương tinh thần cách mạng bất khuất của giai cấp công nhân, thế nhưng những người lãnh đạo của chúng ta lại tụt lại phía sau hành động của công nhân. Anh nói: "Ngày 22, lúc 9 giờ rưỡi tối, đại biểu công nhân nào đó tập trung tại Bắc Trạm, đã nói với tôi (Thu Bạch) rằng: 'Mọi người bất động, các anh xúi giục năm mươi công nhân chúng tôi náo động, chẳng phải là bảo chúng tôi đi chịu chết một cách vô ích hay sao'". Lời phê bình và kháng nghị của những người công nhân đã cho thấy sự lãnh đạo kém cỏi của Đảng, "đã dạy cho Đảng chúng ta một bài học".

Cù Thu Bạch trong ý kiến thư đối với cuộc khởi nghĩa lần thứ ba, đã đưa ra những ý kiến chỉ đạo quan trọng, nhấn mạnh Đảng "cần cấp bách tập trung lãnh đạo chính trị", nắm vững quyền lãnh đạo. "Thị dân Thượng Hải nên lấy giai cấp công nhân làm thủ lĩnh, bạo động vũ trang hưởng ứng quân Bắc phạt, tự động triệu tập hội nghị khẩn cấp đại biểu thị dân Thượng Hải, đây chính là cơ quan tổng hợp tất cả các phân tử hành động cách mạng, trước bạo động và sau bạo động, chỉ huy phong trào cách mạng Thượng Hải", "cho nên, 'tất cả chính quyền quy về đại hội đại biểu thị dân' là một khẩu hiệu tổng quát". Sách lược của chính sách mới là: Đối với đại giai cấp tư sản, "ép buộc bọn họ phục tùng 'dân ý', kiềm chế chính sách thỏa hiệp của bọn họ, tận lực lợi dụng mâu thuẫn nội bộ của bọn họ, cùng mối liên lạc về mặt quân sự của bọn họ"; đối với tiểu tư sản, "tận khả năng dẫn dắt quần chúng thị dân nói chung, khiến cho bọn họ làm quân đồng minh của chúng ta trong cuộc cách mạng phản đối sự lãnh đạo của đại giai cấp tư sản"; đối với phái phản động và giai cấp mại bản, "dốc toàn lực vạch trần tội ác của bọn họ, không ngừng công kích cực kỳ mãnh liệt hành động bán nước bán dân của bọn họ đồng thời công kích tất cả sự áp bức của quân phiệt đế quốc — đây cũng là một mặt khác để tranh giành quyền thủ lĩnh với giai cấp tư sản dân quyền trong cuộc cách mạng Thượng Hải lần này, hơn nữa lại là một mặt rất quan trọng." Đảng đối với giai cấp công nhân, nên 'dốc toàn lực (cho đến công khai thừa nhận trước mặt họ sai lầm lần này của Đảng), cổ vũ ý chí đấu tranh vũ trang của họ, chỉ rõ mục đích tước đoạt quyền tham chính của họ", "công nhân nên lãnh đạo tiểu tư sản dốc sức mưu cầu sự thực hiện chuyên chế dân quyền mà tiến hành bạo động quần chúng chứ không phải tự mình đơn độc làm lấy". Cù Thu Bạch chỉ ra thêm rằng: "Sách lược của chính sách mới nhất định phải căn bản xác định rằng sau tổng đồng minh bãi công (giả định từ giờ bãi công lúc sáng ngày 28 tháng 2, giả định không sao cả, càng sớm càng tốt) sau đó trong vòng bốn năm tiếng đồng hồ là có thể chuyển quá sang bạo động vũ trang của quần chúng." Cho nên, "về mặt chính trị, chúng ta từ bây giờ (ngày 24 tháng 2 năm 1927, 10 giờ tối) phải khiến cho trong quần chúng công nhân và thị dân dần dần hun đúc một thứ tâm lý gấp rút — cảm xúc cách mạng"; "về mặt quân sự, đặc biệt phải hun đúc một ý chí cách mạng đấu tranh vũ trang tước đoạt vũ khí". Trong ý kiến thư, Cù Thu Bạch còn đưa ra một loạt kiến nghị xoay quanh các vấn đề cụ thể về tổ chức khởi nghĩa. Về mặt công tác của Đảng, anh nhấn mạnh việc tiến hành huấn luyện phân biệt đối với các bí thư bộ ngành, phần tử hoạt động chi bộ và đồng chí mới v.v., phân công nhiệm vụ công tác cho họ. Anh yêu cầu Đảng "chỉ ra mối nguy hiểm 'sai lầm' bán rẻ giai cấp bán rẻ cách mạng về mặt khách quan, mà khích lệ quyết tâm và ý chí thề chết tiến lên dưới chính sách mới." Cần phải "tuyên bố trạng thái quân sự giới nghiêm, chỉ đạo chính trị thống nhất, chỉ đạo chính trị không nao núng, công tác vô cùng khẩn trương, thi hành kỷ luật chính trị". Ý kiến thư này đã được trình lên Ủy ban đặc biệt Trung ương để thảo luận. Tối 24 tháng 2, Ủy ban đặc biệt Trung ương tiến hành hội nghị, thảo luận các vấn đề như quân sự, vận động công nhân và công tác đảng vụ. Trần Độc Tú, Chu Ân Lai, La Diệc Nông, Triệu Thế Viêm, Cù Thu Bạch, Bành Thuật Chi, Doãn Khoan, Uông Thọ Hoa tham dự hội nghị. Chu Ân Lai, Uông Thọ Hoa, La Diệc Nông lần lượt có các báo cáo về mặt quân sự, vận động công nhân, đảng vụ. Cù Thu Bạch trong bài phát biểu nói rằng: Về mặt quân sự, cần phải giải quyết "hai vấn đề làm thế nào để làm lung lay quân địch, làm thế nào để liên lạc quân đội và đoàn bảo vệ", "tổ chức của đội đồng chí, nên do công hội và Đảng cùng làm việc, phải tuyên truyền vũ trang khiến cho tâm lý quần chúng yên định, phải có kế hoạch tác chiến, có sự huấn luyện của quân chủ lực." Ủy ban đặc biệt Trung ương, mỗi tối đều tiến hành hội nghị, thảo luận phân tích tình hình, nghiên cứu chế định chính sách, chỉ huy công tác chuẩn bị khởi nghĩa. Cù Thu Bạch lần lượt tham dự các cuộc hội nghị từ ngày 25 đến 28 tháng 2, ngày 1 và 2 tháng 3, lần lượt phát biểu những ý kiến quan trọng về công tác tuyên truyền, bầu cử thị trưởng, tấn công xưởng vũ khí v.v. Thực tiễn khởi nghĩa đã chứng minh, những ý kiến bằng văn bản và bằng lời nói kể trên, đều hoàn toàn chính xác.

Giữa tháng 3, vào thời điểm trước thềm cuộc bãi công vũ trang lần thứ ba của công nhân Thượng Hải phát động, Cù Thu Bạch phụng mệnh lên đường đi Vũ Hán.

Ủng hộ Mao Trạch Đông

Vũ Hán vào ngày 10 tháng 10 năm 1926, đã bị Tập đoàn quân số 4 và số 7 của Quốc Dân Cách Mạng Quân Bắc phạt công chiếm. Đại thắng Vũ Hán khiến cho tất cả các đảng viên cách mạng và quần chúng nhân dân rộng rãi cảm thấy vô cùng phấn khởi. Cùng tháng, Quốc Dân Đảng triệu tập hội nghị liên tịch đại biểu Ủy viên Trung ương và các tỉnh, các khu đặc biệt, thành phố, các tổng chi bộ hải ngoại tại Quảng Châu. Tuyên ngôn và chính cương được hội nghị thông qua, đã thể hiện rõ nét phương hướng chính trị phản đế phản phong kiến, phản ánh nguyện vọng chung của nhân dân các giai cấp tầng lớp trong mặt trận thống nhất. Hội nghị tiếp tục giáng đòn đả kích vào các phần tử phái Hội nghị Tây Sơn. Hội nghị điện khẩn yêu cầu Uông Tinh Vệ ngay trong ngày từ châu Âu quay về trong nước, tiêu giả lịm sự vụ (quay lại làm việc). Tháng 11, Bôrôđin, Tống Khánh Lĩnh, Trần Hữu Nhân, Tôn Khoa, Tống Tử Văn, Từ Khiêm v.v. đến Vũ Hán khảo sát, để chuẩn bị dời đô. Ngày 13 tháng 12, tại Vũ Hán thành lập hội nghị liên tịch lâm thời Ủy ban Chấp hành Trung ương Quốc Dân Đảng và Ủy ban Quốc chính phủ, đại hành chức quyền của bộ phận trung ương đảng bộ Quốc Dân Đảng và Quốc chính phủ. Ngày 1 tháng 1 năm 1927 chính thức làm việc. Thế nhưng, Tưởng Giới Thạch từng hết sức chủ trương dời đô Vũ Hán, lúc này lại đề xuất dời đô Nam Xương. Y giam giữ đợt thứ hai gồm Đàm Diên Khải (Quyền Chủ tịch Quốc chính phủ), Trương Tĩnh Giang (Quyền Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Trung ương Quốc Dân Đảng) do Quảng Châu dời đi Vũ Hán, đồng thời triệu tập cái gọi là hội nghị lâm thời hội nghị chính trị trung ương, chuyên quyền quyết định Quốc chính phủ và bộ đảng trung ương dời đổi về Nam Xương do y khống chế. Người cộng sản Vũ Hán, phái tả Quốc Dân Đảng và quần chúng nhân dân đã tiến hành đấu tranh kiên quyết với hành vi của Tưởng Giới Thạch, khiến cho âm mưu dời đổi của y không thể thực hiện được. Ngày 21 tháng 2, hội nghị liên tịch lâm thời tuyên bố kết thúc, Quốc chính phủ chính thức làm việc tại Vũ Hán. Đầu tháng 3, Quyền Chủ tịch Quốc chính phủ Đàm Diên Khải và một bộ phận Ủy viên Trung ương từ Nam Xương đến Vũ Hán.

Vào tháng 3 năm 1927, khi Cù Thu Bạch đặt chân lên bến Giang Hán, thì cách lần đầu tiên anh đến Vũ Hán đã tròn mười năm trôi qua rồi. Cảnh cũ du xuân, thời thế biến đổi lớn, đã có cảm giác trời lật đất đảo. Là nơi tọa lạc của Quốc chính phủ và bộ đảng trung ương, Vũ Hán nghiễm nhiên trở thành trung tâm địa của cách mạng. Lãnh tụ "phái tả" đang lên đường về nước, Uông Tinh Vệ nho nhã lịch sự mà lại cao giọng cách mạng cùng những người ủng hộ ông ta, dường như đã hình thành nên một thế đối chọi rõ rệt sắc bén với phái Tưởng Giới Thạch lộ rõ sát khí, tàn phá cách mạng ở hạ lưu Trường Giang, đến nỗi cơ quan Trung ương Đảng Cộng sản cũng chuẩn bị dời từ Thượng Hải đến Vũ Hán, đồng thời sẽ tổ chức Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng ở nơi này. Cù Thu Bạch đến đây trước một bước, nhằm mục đích tại chỗ tham gia chỉ đạo công tác chuẩn bị cho Đại hội lần thứ V. Chẳng bao lâu sau, khoảng vào tháng 4, anh đảm nhận chức vụ Trưởng ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, chủ trì công tác tuyên truyền cổ động của Đảng.

Vũ Hán đang ở trong cao trào cách mạng, giữa bầu không khí rầm rộ sôi nổi ấy, cũng tiềm ẩn những nguy cơ. Các thế lực phản động trong tối ngoài sáng, tập trung và điên cuồng công kích phong trào nông dân đang càn quét khu vực hai hồ. Mao Trạch Đông để chứng minh tính hợp lý và tính tất yếu của phong trào nông dân, đả kích dòng nghịch lưu phản động này, vào đầu năm 1927 đã đi sâu vào nông thôn Hồ Nam để khảo sát, viết thành "Báo cáo khảo sát phong trào nông dân Hồ Nam". Thế nhưng bản báo cáo chỉ mới đăng một phần trên tạp chí "Hướng đạo", thì đã bị đình bản. Cù Thu Bạch đến Vũ Hán, đọc được bản báo cáo của Mao Trạch Đông, đã bày tỏ sự khâm phục và đồng tình, đồng thời cảm thấy phẫn nộ vì nó bị đình bản không cho phát hành nữa. Giữa tháng 4, anh giao bản báo cáo này cho Hiệu sách Trường Giang do Đảng Cộng sản điều hành để xuất bản thành sách đơn hành, phổ biến rộng rãi. Tên sách được đổi thành "Cách mạng nông dân Hồ Nam (phần một)". Đây là cuốn sách đầu tiên trong bộ sách chuyên khảo về phong trào nông dân Hồ Nam được lên kế hoạch xuất bản. Do cục diện đã xảy ra thay đổi, kế hoạch xuất bản các cuốn tiếp theo sau đó đã không thể thực hiện được. Đêm khuya ngày 11 tháng 4, Cù Thu Bạch đã viết cho bản báo cáo này của Mao Trạch Đông một bài tựa vừa dạt dào tình cảm vừa rạch ròi dứt khoát. Anh viết rằng:

Cái gọi là "thành làm vua thua làm giặc" ở Trung Quốc, ai là giặc thế? Đều là những nông dân thất nghiệp nghèo khổ mà nổi dậy bạo động. Ai là vua thế? Đều là những "thủ lĩnh thổ phỉ" lợi dụng nông dân bạo động mà giành được thắng lợi. ... Thế giới ngày nay nay đã khác xưa rất nhiều rồi. Cách mạng thế giới của các nước phương Tây đã nổi dậy rồi, chính là đem những "thủ lĩnh thổ phỉ", đại biểu của "phú thương đại gia" — cái gọi là "Sa hoàng" (Tsar) ấy, cùng đại tư bản chủ nghĩa, đánh đổ sạch sành sanh. Đây là việc do ai làm thành công thế? Chính là công nhân, là cuộc cách mạng do cái gọi là giai cấp vô sản lãnh đạo đấy! Giai cấp vô sản Trung Quốc cũng đã vùng lên, cuộc đấu tranh của họ ở trong các thành phố đủ sức lãnh đạo ba ức chín triệu nông dân Trung Quốc.

Nông dân Trung Quốc từ nay trở đi dần dần sẽ thoát khỏi sự lợi dụng của thủ lĩnh thổ phỉ, bọn họ hiện nay đã có lãnh tụ mới — công nhân, lợi ích của vị lãnh tụ mới này là đồng nhất với họ, là có thể lãnh đạo họ cách mạng đến cùng, không giống như thủ lĩnh thổ phỉ, việc thành xong là tự mình đi làm hoàng đế. ...

Thứ mà nông dân Trung Quốc muốn chính là chính quyền, là ruộng đất. Bởi vì họ muốn những thứ đáng lẽ phải thuộc về mình ấy, liền bảo bọn họ là "bọn phỉ". Kiểu nói năng này là lời của kẻ nào nói ra vậy!

Việc này chẳng những nhất định là phản cách mạng, thậm chí còn không phải là con người!

Nông dân muốn những chính quyền và ruộng đất ấy, họ là muốn động thủ, một khi động thủ tự nhiên liền sẽ xâm phạm đến các vị sĩ phu thần thánh và tài sản tư hữu. Bọn họ thực sự là "không còn đường sống". Họ mà không quá đáng, thì chỉ có đường chết, chỉ có chịu bóc lột!

Nông dân Trung Quốc đều sắp động thủ rồi, Hồ Nam chẳng qua chỉ là khởi đầu mà thôi.

Những nhà cách mạng Trung Quốc đều phải đại diện cho ba ức chín triệu nông dân nói chuyện làm việc, đi đến chiến tuyến để phấn đấu, Mao Trạch Đông chẳng qua chỉ là người khởi đầu mà thôi. Những người cách mạng của Trung Quốc mỗi người đều nên đọc một chút cuốn sách này của Mao Trạch Đông, giống như đọc "Phong trào nông dân Hải Lăng" của Bành Bái vậy.

Sự thật chứng minh một cách hùng hồn rằng, trong các nhà lãnh đạo Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Cù Thu Bạch là người ủng hộ kiên định nhất cho Bành Bái, Mao Trạch Đông trong việc dấn thân vào phong trào nông dân.

Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đặt tại một tòa nhà hai tầng số 27 Phụ Nghĩa Lợi, Tô giới Anh Hán Khẩu, tầng dưới là cơ quan Trung ban Tuyên truyền, tầng trên chính là nơi Cù Thu Bạch sinh sống. Anh ngoài việc phụ trách công tác của Trung ương, chủ trì Ban Tuyên truyền ra, còn đảm nhận chức vụ giáo quan chính trị tại Phân hiệu Vũ Hán thuộc Trường Sĩ quan Chính trị Quân sự Trung ương, công việc vô cùng bận rộn. Khi đến trường quân đội giảng bài, anh đành phải mặc quân phục, nhưng vừa về đến nơi là cởi ra ngay, vẫn giữ nguyên phong độ văn nhân. Lúc này, Chủ nhiệm Bộ Chính trị Bộ Tổng tư lệnh Quốc Dân Cách Mạng Quân đang ở Vũ Hán là Quách Mạt Nhược, thỉnh thoảng lại đến Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Cù Thu Bạch kính trọng Quách Mạt Nhược, nói rằng ông dám trái ý Tưởng Giới Thạch ngay trước mặt, có một thứ khí phách phóng khoáng không bị gò bó của người Tứ Xuyên, một thứ màu sắc lãng mạn chủ nghĩa.

Đầu tháng 4, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc phái Thẩm Nhạn Băng đến tiếp quản Cao Ngữ Hãn đảm nhận chức Tổng chủ bút "Dân Quốc nhật báo" Hán Khẩu. Tờ báo này, trên danh nghĩa là cơ quan ngôn luận của bộ đảng tỉnh Hồ Bắc Quốc Dân Đảng, nhưng trên thực tế là do Đảng Cộng sản điều hành: Xã trưởng báo xã Đổng Tất Vũ, Tổng giám đốc Mao Trạch Dân, mà các nhân viên biên tập của ban biên tập ngoài một người là phái tả Quốc Dân Đảng ra, còn lại đều là đảng viên Đảng Cộng sản. Phương châm biên tập, nội dung tuyên truyền của tờ báo cũng do Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc ấn định. Thế là, Thẩm Nhạn Băng liền đi tìm Cù Thu Bạch. Thẩm Nhạn Băng sau đó khi hồi tưởng lại tình hình gặp gỡ lần này đã nói rằng: "Chúng tôi đã mấy tháng không gặp mặt, không khỏi trò chuyện tâm tình một hồi về trải nghiệm và cảm thụ của mỗi người. Anh ấy tinh thần quắc thước, nhưng tóc lại để rất dài, chắc là không có thời gian cắt tóc. Anh nghe nói tôi muốn biên tập "Dân Quốc nhật báo" Hán Khẩu, liền nói, công tác tuyên truyền báo chí hiện tại phải chú trọng ba phương diện thế này: Một là vạch trần âm mưu phản cộng và chia rẽ của Tưởng Giới Thạch; hai là tạo thế thật lớn cho phong trào quần chúng công nhân nông dân, tuyên truyền đạo lý cách mạng; ba là cổ vũ sĩ khí, làm động viên dư luận cho việc tiếp tục Bắc phạt. Anh nói "Dân Quốc nhật báo" trước đây biện đắc bất thác (làm ăn/điều hành khá tốt), ngọn cờ rất rạch ròi, cứ thế tiếp tục điều hành như vậy. Anh vô cùng lo lắng về sự phản động của Tưởng Giới Thạch, nói kẻ này cực kỳ hiểm độc, ngoài miệng nói một đằng thực tế làm một nẻo, hiện tại nắm quyền quân sự, lại có địa bàn Kinh Hô Hàng, hoàn toàn là một tân quân phiệt, tương lai hậu hoạn vô cùng! Quả nhiên không nằm ngoài dự liệu của Thu Bạch, chưa qua mấy ngày, Tưởng Giới Thạch liền tiến hành tàn sát đẫm máu đối với Đảng Cộng sản và quần chúng cách mạng ở Thượng Hải." ① ——

① Mâu Thuẫn: "Đại cách mạng năm 1927". "Tư liệu lịch sử văn học mới", kỳ 4 năm 1980.

Dương Chi Hoa đang ở Thượng Hải, với năng lực hoạt động phi phàm và tài năng tổ chức xuất sắc tại Tổng công hội Thượng Hải, đã tham gia công tác chuẩn bị cho cuộc bãi công vũ trang lần thứ ba của công nhân Thượng Hải. Cô vẫn giữ liên lạc thư từ với Cù Thu Bạch, thường xuyên viết thư kể cho anh nghe tình hình Thượng Hải. Cù Thu Bạch viết thư dặn dò cô làm việc cẩn trọng, đồng thời chỉ ra rằng, tương lai cách mạng vô cùng rộng lớn, nhưng con đường cách mạng không phải lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió. Ngày 13 tháng 4, khi quân đội của Tưởng Giới Thạch tàn sát quần chúng công nhân biểu tình kháng nghị ở đường Bảo Sơn, Dương Chi Hoa cũng ở trong đoàn du hành. Vào ngày hôm trước, tức là tối ngày 12 tháng 4, cô nhận được điện tín từ Vũ Hán do Trung ương đánh tới, giục cô lập tức lên đường đi Vũ Hán, đồng thời nhận được một vé tàu thủy đi sông Dương Tử. Dương Chi Hoa lên tàu thủy rời Thượng Hải đi Vũ Hán vào ngày 13. Cù Thu Bạch nhìn thấy Dương Chi Hoa, vui vẻ nói với cô rằng: "Chúng ta xa nhau một tháng, sự tiến triển của cách mạng còn nhanh hơn cả một năm!" Anh lấy ra ba văn kiện giao cho Dương Chi Hoa. Ba văn kiện đó là: bản thảo "Báo cáo khảo sát phong trào nông dân Hồ Nam", bản thảo "Cách mạng tư sản Nga và vấn đề nông dân" và bản thảo "Vấn đề tranh luận của cách mạng Trung Quốc". Cù Thu Bạch nói với Dương Chi Hoa rằng: "Đây là món quà anh tặng em khi chúng ta gặp nhau ở Vũ Hán." Chẳng lẽ họ không còn lời nào khác để nói nữa sao? Đã xa cách một tháng, mà cứ như vẫn ở bên nhau mỗi ngày, ngoại trừ việc liên tục viết thư ra, tâm hồn họ từ đầu đến cuối vẫn luôn gắn kết tương thông với nhau, đó là một thứ sức mạnh vô hình kéo chặt họ lại với nhau. Tình yêu của hai nhà cách mạng trẻ tuổi này, được xây dựng trên niềm tin cao cả cách mạng là trên hết, sự nghiệp là trên hết. Bôn ba, cách biệt, thậm chí là sự bắt giữ và hy sinh có thể ập đến bất cứ lúc nào, cũng không thể ép buộc họ rời khỏi đấu tranh và sự nghiệp, cho dù chỉ là lùi lại nửa bước. Mỗi lần đoàn tụ của họ, lại trở thành điểm xuất phát cho một cuộc phấn đấu mới.

"Tất cả vì thắng lợi của cách mạng!"

Cùng với sự đi vào chiều sâu của cách mạng, Quốc chính phủ Vũ Hán cùng chính quyền phản cách mạng do Tưởng Giới Thạch thiết lập ở Nam Kinh, đã hình thành nên một sự đối lập sắc bén. Phong trào cách mạng của quần chúng ba tỉnh Tương Ngạc Cản do chính phủ Vũ Hán quản lý, vẫn đang tiếp tục dâng cao. Giữa tháng 4, đã dấy lên phong trào thảo phạt Tưởng rầm rộ với thanh thế to lớn. Sau khi giai cấp công nhân thu hồi Tô giới Anh ở Hán Khẩu, Cửu Giang, tổ chức công hội phát triển mãnh liệt; công nhân Vũ Hán đã xây dựng một đội tuần tra công nhân sở hữu năm ngàn người, ba ngàn cây súng. Phong trào nông dân từ giảm tô giảm tức, phát triển đến giai đoạn phá hủy chính quyền địa chủ và giải quyết vấn đề ruộng đất, khu vực hai hồ phổ biến thiết lập vũ trang nông dân. Đầu tháng 4, bộ đảng trung ương Quốc Dân Đảng thành lập Ủy ban Ruộng đất gồm năm ủy viên là Đặng Diễn Đạt, Đàm Bình Sơn, Mao Trạch Đông, Từ Khiêm, Cố Mạnh Dư v.v., nghiên cứu phương án giải quyết vấn đề ruộng đất. Chính phủ Vũ Hán đứng giữa vòng vây của đế quốc và các phe phái quân phiệt, kinh tế và tài chính đối mặt với nguy cơ nghiêm trọng. Ngoài việc tiến hành đấu tranh nội bộ ra, bắt buộc phải tìm cách đánh ra ngoài, phát triển thế lực cách mạng, thì mới có thể củng cố được địa vị của bản thân. Lúc bấy giờ, xoay quanh vấn đề phương hướng chiến lược của chính phủ Vũ Hán, ý kiến đưa ra muôn hình muôn vẻ. Cù Thu Bạch từ sớm vào đầu tháng 4, đã cùng Ngô Ngọc Chương v.v. đề xuất, điều động Quân đoàn số 4 đến Nam Kinh, để hô ứng với thế lực cách mạng ở Thượng Hải, giám sát hành động của Tưởng Giới Thạch. Do Bôrôđin phản đối, nên đã không thể thực hiện được. Ngày 16 tháng 4, Chu Ân Lai, Triệu Thế Viêm, La Diệc Nông, Trần Diên Niên, Lý Lập Tam v.v. từ Thượng Hải gọi điện về Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, kiến nghị nhanh chóng xuất sư đông chinh thảo phạt Tưởng Giới Thạch; lúc này, Cù Thu Bạch lại đề nghị trước tiên đánh Tưởng Giới Thạch ở Nam Kinh, sau đó mới Bắc phạt Trương Tác Lâm. Thế nhưng, Quốc tế Cộng sản và Stalin lại chủ trương trực tiếp do Vũ Hán xuất sư đi Hà Nam tiến hành Bắc phạt. Bôrôđin chủ trương Bắc phạt đi Tây Bắc, đả thông con đường quốc tế tức là con đường giữa Trung Quốc và Liên Xô; còn M. N. Roy thì nhắm vào việc bố trí củng cố phòng tuyến của chính phủ Vũ Hán. Nội bộ Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi, Trương Thái Lôi v.v. tán thành chủ trương Bắc phạt trực tiếp của Bôrôđin. Thái Hâm Sâm chủ trương Bắc phạt trong điều kiện lập tức thi hành cách mạng ruộng đất. Trương Quốc Đào, Đàm Bình Sơn chủ trương nam chinh. Cuối cùng, chủ trương Bắc phạt chiếm thế thượng phong. Ngày 18 tháng 4, qua quyết định của hội nghị liên tịch Quốc - Cộng, lấy Đường Sinh Trí làm tổng chỉ huy, thống soái quân đội xuất sư Bắc phạt vào ngày 19. Đầu tháng 6, quân Đường Sinh Trí hội sư với quân Phùng Ngọc Tường ở Trịnh Châu.

Chiến lược chính xác của chính phủ Vũ Hán, đáng lẽ phải là kế hoạch đông chinh thảo phạt Tưởng do Chu Ân Lai, Cù Thu Bạch đề xuất, chứ không phải là Bắc phạt. Sách lược đông chinh thảo phạt Tưởng không được chấp thuận, gây họa vô cùng to lớn, nó khiến cho Tưởng Giới Thạch được miễn đi nỗi lo phía tây, tập trung binh lực tiến công bờ bắc, chiếm cứ Từ Châu, giải trừ uy hiếp ở phía bắc, củng cố chính권 Nam Kinh. Mà sự củng cố của chính quyền Tưởng ở Nam Kinh, lại càng thêm gia súc phong tỏa kinh tế đối với Vũ Hán, đả kích và phá hoại chính quyền Vũ Hán, xúi giục bạo loạn quân sự, thúc đẩy Uông Tinh Vệ từ dao động chuyển sang phản động, đồng thời ảnh hưởng và lôi kéo Phùng Ngọc Tường, cuối cùng dẫn đến việc Tưởng - Uông - Phùng hợp lưu, đồng loạt dập tắt lực lượng cách mạng.

Lúc này, sự bất đồng và tranh luận giữa Cù Thu Bạch với Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi, dần dần nổi rõ trên bề mặt. Để có sự chuẩn bị tiến hành cuộc tranh luận không thể tránh khỏi này, từ tháng 2 năm 1927, Cù Thu Bạch mang theo bệnh trong người sắp xếp lại các bài viết lý luận chính trị và một phần tạp trước văn nghệ do anh viết từ năm 1923 đến năm 1926, tổng cộng khoảng 130 bài, biên thành "Cù Thu Bạch luận văn tập", bên trong chia làm tám loại: Vấn đề cách mạng dân tộc Trung Quốc; Chủ nghĩa đế quốc với Trung Quốc; Thống trị của giai cấp mại bản; Hội nghị quốc gia với vận động Ngũ Thử; Tiền đồ cách mạng dân tộc sau cuộc tàn sát ở Bắc Kinh; Vấn đề cách mạng xã hội thế giới; Vấn đề lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin; Mạn đàm Xích hóa. Đây là sự tự nhìn nhận lại đối với công tác lý luận suốt bốn năm qua. Trên cơ sở nhìn nhận lại và tổng kết công tác lý luận trước đó, Cù Thu Bạch bắt đầu chấp bút viết cuốn sách nhỏ phê phán sai lầm hữu khuynh của Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi mang tên "Vấn đề tranh luận của cách mạng Trung Quốc", toàn văn khoảng bảy vạn sáu ngàn chữ, sau đó mang theo đến Vũ Hán, in thạch bản thành sách, chuẩn bị trình lên Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng Cộng sản Trung Quốc để thảo luận.

Sau tháng 3 năm 1927, các ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc lần lượt tập trung tại Vũ Hán Tam Trấn, các ủy viên Trung ương ở lại Thượng Hải đến cuối tháng 3 chỉ còn lại Trần Độc Tú và Bành Thuật Chi. Ngày 2 tháng 4, phái viên Quốc tế Cộng sản M. N. Roy từ Quảng Châu qua Hồ Nam đến Vũ Hán. Bành Thuật Chi, Thái Hâm Sâm cũng lần lượt đến nơi. Từ ngày 4 đến ngày 20 tháng 4, tại Vũ Hán liên tiếp triệu tập hội nghị liên tịch giữa phái viên Quốc tế Cộng sản, Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Khu ủy Hồ Bắc, những người lần lượt tham gia hội nghị có Cù Thu Bạch, Đàm Bình Sơn, Thái Hâm Sâm, Trương Quốc Đào, Trương Thái Lôi, La Chương Long, Mao Trạch Đông, Trần Diên Niên, Bành Thuật Chi, Đặng Trung Hạ cùng với M. N. Roy, Vingvinsky, Bôrôđin v.v. Hội nghị quyết định thành lập một Ủy ban Thường vụ, lập tức bầu Cù Thu Bạch, Đàm Bình Sơn, Trương Quốc Đào làm Ủy viên Thường vụ. Quyết định điện giục Trần Độc Tú mau đến Vũ Hán, đồng thời dời Trung ương về Vũ Hán. Hội nghị quyết định thành lập ba ủy ban, chuẩn bị văn kiện cho Đại hội đại biểu lần thứ V, đồng thời thông qua những người phụ trách của các ủy ban: Ủy ban vấn đề ruộng đất nông dân gồm Cù Thu Bạch, Mao Trạch Đông; Ủy ban vận động công chức Lý Lập Tam; Ủy ban tổ chức Trương Quốc Đào. Lúc bấy giờ, Trần Độc Tú đang ở Thượng Hải, vậy mà vào thời khắc nghiêm trọng khi Tưởng Giới Thạch sắp sửa tiến hành tàn sát đẫm máu đảng viên Đảng Cộng sản, vào ngày 5 tháng 4 đã cùng với Uông Tinh Vệ từ nước ngoài trở về Thượng Hải công bố tuyên ngôn liên hiệp, tô son điểm phấn cho Tưởng Giới Thạch, giúp Tưởng Giới Thạch cởi bỏ chiếc giáp tư tưởng cho Đảng Cộng sản và quần chúng cách mạng. Khi Trần Độc Tú từ Thượng Hải đến Vũ Hán trước, Tưởng Giới Thạch đã ra tay với đảng viên Đảng Cộng sản và quần chúng cách mạng vào ngày 12 tháng 4 rồi. Sau khi cuộc tàn sát ở Thượng Hải xảy ra, trong một lần đàm phán có M. N. Roy, Vingvinsky và Trương Quốc Đào tham gia, Cù Thu Bạch bằng giọng điệu phẫn nộ, đã chỉ ra rằng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đang tồn tại một nguy cơ vô cùng nghiêm trọng; những người cộng sản và người cách mạng ở Vũ Hán tích cực phản kháng Tưởng, thế nhưng Trung ương lại ôm ấp ảo tưởng đối với Tưởng Giới Thạch, do đó chuốc lấy đòn đả kích nghiêm trọng "12 tháng 4"; tổ chức đảng ở Quảng Đông từ lâu đã chủ trương cách mạng ruộng đất, thế nhưng Trung ương lại không tán thành, những điều này đều là nguy cơ nghiêm trọng đánh mất uy tín lãnh đạo của Trung ương. Thế nhưng nguy cơ này lại bị người ta (ám chỉ Vingvinsky) che đậy đi, Quốc tế Cộng sản ở mãi tận Moskva do đó không thể biết rõ chi tiết, cũng đồng thời bóp nghẹt sự tự phê bình trong nội bộ Đảng. Những lời này chủ yếu là chĩa vào Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi, đồng thời cũng liên đới chỉ trích Vingvinsky. Trong nội bộ Đảng, lấy Cù Thu Bạch làm đại diện, một số lượng lớn các đồng chí bắt đầu nhận thức được sai lầm hữu khuynh trong sự lãnh đạo của Trung ương, và bắt đầu yêu cầu thay đổi sự chỉ đạo của đường lối sai lầm hữu khuynh.

Giữa tháng 4, Trần Độc Tú đặt chân đến Hán Khẩu. Cuối tháng, Trung ương triệu tập hội nghị trù bị, tiến hành thảo luận về lịch trình, báo cáo và cơ quan hội vụ của Đại hội đại biểu lần thứ V. Trong lúc thảo luận về tổng kết công tác của Đảng, đối với phương châm chỉ đạo của Đảng trong các sự kiện trọng đại như Sự kiện chiến hạm Trung Sơn, bãi công vũ trang công nhân Thượng Hải, sự biến "12 tháng 4" v.v., đã nảy sinh tranh luận. Trần Độc Tú biện hộ cho sai lầm của bản thân, lại thêm phần kiêu căng hách dịch, mắng mỏ kẻ khác. Trong mắt Trần Độc Tú từ trước đến nay vốn tự coi mình là gia trưởng, những người trong Đảng có thể sóng vai sánh bước cùng ông ta, chỉ có Lý Đại Chiêu là đủ tư cách, những kẻ khác có mặt trong tầng lớp lãnh đạo Trung ương, chẳng qua chỉ là học sinh, phiên dịch hoặc cố vấn của ông ta, ông ta hoàn toàn không thèm để vào mắt. Trợ thủ đắc lực của Trần Độc Tú là Bành Thuật Chi, khắp nơi bảo vệ tôn ti gia trưởng của Trần Độc Tú, đồng thời bám chặt lấy Trần Độc Tú, mượn thế Trần Độc Tú để làm oai cho mình. Hở ra là nói: "Ý kiến của lão tiên sinh (ám chỉ Trần Độc Tú) cũng giống như tôi vậy." Trong mắt hắn ta, lãnh tụ của Đảng Cộng sản Trung Quốc ngoại trừ Trần Độc Tú ra, không ai khác ngoài hắn ta. Cho nên, trong tầng lớp lãnh đạo của Trung ương Đảng, việc đấu tranh với sai lầm hữu khuynh, vốn không phải là chuyện dễ dàng gì. Hội nghị trù bị không mang lại kết quả, tâm trạng Cù Thu Bạch vô cùng nặng nề. Anh dự cảm thấy vấn đề không dễ giải quyết, thế nhưng cuộc đấu tranh này bắt buộc phải kiên trì đến cùng.

Tôi sẽ đem những ý kiến của tôi đối với Đảng, có lẽ là những điều mọi người không thể đồng tình với tôi, nói ra một cách hoàn toàn trọn vẹn. Tôi khẳng định nói rằng: Đảng của chúng ta đang có bệnh. Hễ là người có bệnh, nếu giấu bệnh sợ thầy, thì ắt phải chết. Mà căn bệnh thứ nhất của Đảng chúng ta, chính là bệnh nịnh giấu sợ thầy..

Chém đầu là văn hóa phương Đông của hoàng đế Trung Quốc, là chuyện cơm bữa ở Trung Quốc.

Thế nhưng tôi muốn làm một người Bolshevik, tôi sẽ phục tùng kỷ luật chân chính của chủ nghĩa Lênin, tôi tuyệt đối không sợ việc chém đầu của chế độ hoàng đế (Bogdyhanism).

Tôi dám nói rằng: Trong nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc có bè phái, có chủ nghĩa cơ hội.

Nếu lại không vạch trần một cách công khai minh bạch, quần chúng và cách mạng sẽ vất bỏ chúng ta. Chúng ta không thể xem thể diện của Đảng, còn quan trọng hơn cả cách mạng. Tất cả vì thắng lợi của cách mạng! ① ——

① "Vấn đề tranh luận của cách mạng Trung Quốc", "Trước Đại hội VI", trang 717—718.

Đây là tinh thần hi sinh vô cùng quý báu, bất khuất, bảo vệ chân lý. Cù Thu Bạch chính là mang theo tinh thần này, để tham gia Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng.

"Quốc tế thứ ba, hay là Quốc tế thứ không?"

Từ ngày 27 tháng 4 đến ngày 9 tháng 5 năm 1927, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng Cộng sản Trung Quốc được triệu tập tại Vũ Hán. Sau lễ khai mạc được tổ chức tại Trường Tiểu học số 1 Vũ Xương, sang ngày hôm sau thì dời đến Hoàng Bì Hội quán ở Hán Khẩu. Trong lễ khai mạc, Trần Độc Tú đảm nhận chức chủ tịch hội nghị. Phái viên Quốc tế Cộng sản đọc diễn văn chúc mừng, Từ Khiêm đại diện Quốc Dân Đảng đọc diễn văn chúc mừng, các nhân vật lớn của Quốc Dân Đảng như Đàm Diên Khải, Tôn Khoa v.v. tham hội bày tỏ chúc mừng. Mấy ngày sau, Uông Tinh Vệ cũng chuyên chuyến đến đại hội phát biểu diễn thuyết, nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt. Đại biểu chính thức tham dự đại hội có tám mươi người, đại diện cho hơn năm vạn bảy nghìn chín trăm đảng viên. Đây là một đại hội long trọng chưa từng có kể từ khi thành lập Đảng.

Nhiệm vụ của Đại hội đại biểu lần thứ V, là tổng kết công tác trong quá khứ, thảo luận tiền đồ phát triển của cách mạng, xác định nhiệm vụ của Đảng trong thời kỳ gần nhất. Trần Độc Tú đại diện Trung ương đọc báo cáo. Báo cáo điểm lại tiến trình phát triển của cách mạng Trung Quốc kể từ Đại hội lần thứ IV của Đảng vào tháng 1 năm 1925, giải thích sách lược của Đảng trong các thời kỳ khác nhau. Trần Độc Tú trong phần giải thích đã không tiến hành kiểm điểm nghiêm túc đối với sai lầm hữu khuynh do Ban Chấp hành Trung ương do ông ta đứng đầu gây ra; đối với nguy cơ nghiêm trọng xuất hiện trong cách mạng Trung Quốc sau chính biến "12 tháng 4", lại thiếu đi sự nhận thức tỉnh táo. Trong báo cáo, Trần Độc Tú đề xuất công tác hiện tại nên là "mở rộng phong trào nông dân và phát triển hành động quân sự", chứ không phải là "làm sâu sắc cách mạng nông dân". Ông ta đề xuất rằng, Quảng Châu, Thượng Hải, Hán Khẩu và các khu vực công nghiệp khác, thế lực của đế quốc và giai cấp tư sản hùng mạnh, giai cấp cách mạng không đủ sức đối kháng với kẻ địch, cho nên nên rút lui về Tây Bắc trước. Ý kiến này hoàn toàn đồng nhất với Bôrôđin. Báo cáo chia làm mười một phần, nói đến quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản, quan hệ giữa giai cấp vô sản và tiểu tư sản, quan hệ giữa Đảng Cộng sản và Quốc Dân Đảng, cũng như các vấn đề ruộng đất, quân sự, chính quyền, tài chính v.v., dường như cái gì cũng nói đến, mà lại đều không có đáp án cụ thể khả thi rõ ràng. Trong bài báo cáo kéo dài suốt năm tiếng đồng hồ, Trần Độc Tú không hề có chút thành ý tự phê bình nào, hoàn toàn không có quyết tâm gánh vác trách nhiệm; toàn bộ báo cáo thiếu đi một thứ quyết tâm và lòng tin trừ cũ nghênh mới, phấn chấn tiến lên, đến nỗi các đại biểu nghe báo cáo, đều cảm thấy bất mãn và nén giấu. Giờ nghỉ giải lao giữa giờ, La Diệc Nông bước đến trước mặt Cù Thu Bạch, thở dài nói rằng: "Hỏng bét rồi!" Thể hiện sự lo lắng và phẫn nộ của ông. Cù Thu Bạch trầm mặc hút thuốc, trầm tư suy nghĩ.

Ngày hôm sau khai mạc, trên chỗ ngồi của mỗi đại biểu đều đặt một cuốn sách nhỏ — "Vấn đề tranh luận trong cách mạng Trung Quốc", trang bìa in tiêu đề phụ: "Quốc tế thứ ba hay là Quốc tế thứ không? — Chủ nghĩa Menshevik trong lịch sử cách mạng Trung Quốc". Các đại biểu nhìn thấy tiêu đề vừa đập vào mắt vừa sắc bén này, phát ra những tiếng cười ngầm, tiếng bàn luận, hội trường xuất hiện bầu không khí sôi nổi. Trương Đại Anh ngồi bên cạnh Dương Chi Hoa, đeo một cặp kính viền tơ trắng, vừa cười vừa nói với Dương Chi Hoa rằng: "Tiêu đề này viết hay đấy, viết sắc bén thật. Vấn đề cũng đặt ra rất rõ ràng: Cách mạng Trung Quốc ư? Ai cách mạng ai? Ai có thể lãnh đạo cách mạng? Làm thế nào để tranh giành quyền lãnh đạo? Người lãnh đạo thế nào? Hỏi thực sự là quá hay!"

Cuốn sách nhỏ này, đã biểu đạt nguyện vọng kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin của những người cộng sản Trung Quốc, tiếng kêu phản đối chủ nghĩa cơ hội. Nó luận thuật một cách có hệ thống các vấn đề căn bản như nhiệm vụ, tính chất, tiền đồ, động lực, quyền lãnh đạo, mặt trận thống nhất của cách mạng Trung Quốc, phê phán sắc bén sai lầm cơ hội chủ nghĩa hữu khuynh do Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi cùng phái viên Quốc tế Cộng sản Vingvinsky làm đại biểu.

Bành Thuật Chi phủ nhận sự tồn tại khách quan của giai cấp tư sản dân tộc Trung Quốc, lấy đó làm căn cứ để từ bỏ việc tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng. Hắn ta nói rằng: "Giai cấp vô sản về mặt khách quan là lực lượng lãnh đạo cách mạng dân tộc", "Giai cấp công nhân tự nhiên là lực lượng lãnh đạo cách mạng dân tộc" ①, đã là lãnh đạo "tự nhiên", thì tự nhiên không cần phải đi dốc sức tranh giành quyền lãnh đạo. Cù Thu Bạch chỉ ra rằng: Giai cấp tư sản công nghiệp dân tộc Trung Quốc bắt nguồn từ "sự đầu tư của giai cấp tư sản thương mại; giai cấp địa chủ thổ phỉ công nghiệp hóa mà thấm sâu vào công nghiệp, thậm chí là một phần công nghiệp hóa của giai cấp mại bản; lại thêm, có đủ mọi thể loại giai cấp tư sản gia nhập vào trong công nghiệp để làm cổ đông nhỏ." "Sự phát triển về mặt chính trị của giai cấp tư sản dân tộc Trung Quốc, cũng tương ứng với giai đoạn phát triển về mặt kinh tế của nó. Về mặt kinh tế nó tiến dần từ thương mại sang công nghiệp; về mặt chính trị từ cách mạng dần rơi vào thỏa hiệp." "Đấu tranh chính trị của giai cấp vô sản Trung Quốc — chế độ chuyên chế dân quyền cách mạng cùng với phong trào bãi công đấu tranh kinh tế của họ, đủ sức lãnh đạo quần chúng bình dân nói chung, việc này đối với giai cấp tư sản mà nói đáng sợ biết bao! Cho nên bọn họ vô cùng vội vã muốn bảo vệ và nắm lấy quyền thủ lĩnh cách mạng, thế là bọn họ 'ngả tả' rồi. Đặc biệt là khi phong trào Ngũ Thử vừa chớm nở, giai cấp tư sản Thượng Hải tích cực đứng lên, liền sửa đổi điều kiện đối ngoại của Hội liên hiệp công thương học Thượng Hải; chẳng bao lâu sau chủ nghĩa Đới Quý Đào ra đời, bên trong Quốc Dân Đảng hình thành nên phái hữu mới. Đại biểu của phái hữu mới chính là giai cấp tư sản dân tộc vô cùng hiển nhiên; bọn họ nỗ lực muốn chiếm lấy quần chúng học sinh, muốn chiếm lấy thế lực quân sự về phía cách mạng, thế là sự kiện 'ngày 20 tháng 3' ở Quảng Châu đã bộc lộ ra." "Tư tưởng của giai cấp tư sản dân tộc Trung Quốc, trước chủ nghĩa Đới Quý Đào thì đã có rồi: Từ chủ nghĩa bài Mãn, chủ nghĩa lập hiến quân phiệt, chủ nghĩa quốc hóa, chủ nghĩa chính phủ thương nhân, cho đến chủ nghĩa Đới Quý Đào, tuy trải qua rất nhiều dòng chảy biến đổi, thế nhưng quy lại vẫn là chủ nghĩa cải lương dân tộc, quy lại vẫn đối kháng với chủ nghĩa cách mạng dân tộc, quy lại vẫn phản đối chủ nghĩa dân quyền triệt để, tự nhiên lại càng phản đối đấu tranh giai cấp mà ra sức né tránh chủ nghĩa quốc tế." Đương nhiên, giai cấp tư sản dân tộc và đại giai cấp tư sản là khác nhau. Thế nhưng, bắt buộc phải nhìn thấy tính nguy hiểm của giai cấp tư sản dân tộc đối với trận doanh cách mạng. Cù Thu Bạch chỉ ra rằng: "Sự đáng sợ của giai cấp tư sản dân tộc, không nằm ở sự 'tuyệt đối phản cách mạng' của nó (dưới hiện trạng của Trung Quốc hiện nay hễ có giai cấp tư sản mang tính dân tộc, trên thực tế vẫn chưa tuyệt đối phản cách mạng); sự đáng sợ của giai cấp tư sản dân tộc, lại nằm ở chỗ nó mang theo chủ nghĩa cải lương dân tộc của chính mình để tham gia cách mạng. ... Khẩu hiệu của nó dưới một số điều kiện nào đó, ví dụ như điều kiện đảng của giai cấp vô sản trên thực tế không đi nỗ lực tranh giành quần chúng tiểu tư sản v.v., đôi khi hoàn toàn có thể lãnh đạo quần chúng tiểu tư sản." ——

① "Trước Đại hội VI", trang 691.

Vì sao giai cấp tư sản dân tộc lại muốn tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng? Cù Thu Bạch chỉ ra rằng: "Nó muốn tranh cho được quyền thủ lĩnh này, nhằm tạo ra tư cách thỏa hiệp của nó với chủ nghĩa đế quốc và giai cấp địa chủ"; giai cấp tư sản dân tộc ảo tưởng "thương lượng với chủ nghĩa đế quốc để cải thiện địa vị quốc tế của Trung Quốc, tạo ra quốc gia độc lập về hình thức", mà trên thực tế, Trung Quốc nhất định sẽ "trở thành thuộc địa phụ dung về kinh tế tư bản chủ nghĩa thế giới". Căn cứ theo hình thế hiện tại, Cù Thu Bạch chỉ ra rằng, cách mạng Trung Quốc có hai loại tiền đồ: Thứ nhất, giai cấp tư sản giành được quyền lãnh đạo, khiến cho cách mạng tan thành mây khói, nhân dân vẫn cứ chịu sự xâm lược và nô dịch của chủ nghĩa đế quốc; thứ hai, giai cấp vô sản giành được quyền lãnh đạo, khiến cho cách mạng giành được thắng lợi, đồng thời chuẩn bị điều kiện cho chủ nghĩa xã hội.

"Tiền đồ thứ nhất liệu có khả năng xảy ra hay không? Chúng ta trên thực tế từ lâu đã trả lời câu hỏi này: Nếu đảng của giai cấp vô sản không có chiến thuật Bolshevik chính xác, thì điều này là có thể xảy ra". Trên thực tế, do sự xuất hiện của hai tình hình dưới đây, khả năng này đã kịch liệt gia tăng. Một là áp lực và sự cám dỗ của chủ nghĩa đế quốc bên ngoài, "bởi vì chủ nghĩa đế quốc khi chịu đả kích của thủy triều giận dữ cách mạng, thường hay tìm kiếm công cụ thứ hai làm tiêu diệt cách mạng (giai cấp quan lại mại bản là công cụ thứ nhất, thế nhưng đôi khi 'quá trắng trợn', quá rõ ràng)". Hai là chính sách thỏa hiệp theo chủ nghĩa cơ hội trong cơ quan lãnh đạo của đảng của giai cấp vô sản bên trong, cổ vũ giai cấp tư sản dân tộc được đằng chân lân đằng đầu, từng bước ép sát. Từ đây có thể thấy, quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản, vốn không phải "tự nhiên" mà có, mà là phải nỗ lực tranh giành trong đấu tranh. Cù Thu Bạch châm biếm viết rằng: "Bành Thuật Chi tuy một mực khẳng định không có giai cấp tư sản dân tộc, giai cấp tư sản dân tộc giống như con quỷ có như không, trên thực tế lại đi liên hợp với con quỷ này, để chuẩn bị phản kháng phái hữu mới mà hắn cho là giai cấp mại bản. Nói như thế, giai cấp tư sản là có đấy, chỉ có điều đó là 'quỷ' chứ không phải người, lực lượng của nó rất nhỏ, không sao cả, cứ việc liên hợp với nó đi. Đây quả thực là luận điệu có quỷ của Bành Thuật Chi! Thế nhưng liên hợp với 'quỷ', thì xu thế của nó sẽ đánh mất liên minh của 'người' — tiểu tư sản và nông dân."

Lúc bấy giờ, Trần Độc Tú cho rằng cách mạng dân chủ giai cấp tư sản nên do giai cấp tư sản lãnh đạo, tiền đồ của cách mạng là thiết lập nước cộng hòa giai cấp tư sản, cho rằng giai cấp tư sản là lực lượng dân chủ duy nhất mà giai cấp vô sản nên liên hợp, mà lại vứt bỏ nông dân, tiểu tư sản, thậm chí vứt bỏ cả quần chúng công nhân. Cù Thu Bạch chỉ ra: Sau phong trào Ngũ Thử năm 1925, những người theo chủ nghĩa Mác của Đảng ta vẫn luôn đấu tranh với sự dao động thỏa hiệp của cánh hữu giai cấp tư sản dân tộc, vạch trần bộ mặt của phái hữu Quốc Dân Đảng, đã khiến cho một bộ phận tiểu tư sản thoát khỏi ảnh hưởng của bọn chúng. Thế nhưng, những kẻ theo chủ nghĩa cơ hội hữu khuynh trong Đảng "dường như bị cách mạng dọa cho sợ hãi, lại một lần nữa mang gai chịu tội; thế là trên thực tế hình thành nên một cảnh tượng như thế này (như Liễu Á Tử đã nói): Chúng ta sau khi giật lấy tiểu tư sản từ trong tay đại giai cấp tư sản, liền đặt xuống đất không thèm đếm xỉa đến nữa. Dường như hai vú nuôi tranh nhau một đứa trẻ, vú nuôi mới giật được rồi lại mặc kệ, quay sang giảng hòa với vú nuôi cũ. Thảo nào trong số tiểu tư sản, một bộ phận thì tiêu điều sa sút, một bộ phận vẫn quay trở lại trong vòng tay của đại giai cấp tư sản. Việc này về mặt khách quan chính là sách lược bán rẻ cách mạng." Cù Thu Bạch liệt kê mười bảy trường hợp sai lầm hữu khuynh của tầng lớp lãnh đạo trong Đảng từ năm 1923 đến năm 1927. "Đem những sự thật này lần lượt liệt kê ra, tự mình nhìn lại một chút, thực sự khiến người ta vã mồ hôi hột!"

Giai cấp vô sản tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng với giai cấp tư sản, bắt buộc phải giải quyết vấn đề ruộng đất của nông dân, nắm vững vũ trang cách mạng.

Cù Thu Bạch trong "Vấn đề tranh luận trong cách mạng Trung Quốc", đã dành sự coi trọng cực lớn cho vấn đề nông dân. Anh chỉ ra rằng, Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi v.v. "kìm hãm đấu tranh giai cấp nông thôn", quy định sai lầm "vũ trang của nông dân 'không được vượt quá phạm vi tự vệ' 'không được có tổ chức thường bị'", đối với "yêu cầu về chính quyền nông dân, cũng không có phương châm hành động được chỉ định rõ ràng dứt khoát". Bọn họ làm thế này là vì sợ đắc tội với giai cấp tư sản. Từ sớm vào tháng 9 năm 1926, quân Bắc phạt đã đến Hán Khẩu, tại hội nghị liên tịch giữa Cục Viễn Đông Quốc tế Cộng sản và Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Bành Thuật Chi vậy mà lại nói rằng: "Cách mạng Trung Quốc chẳng lẽ là cách mạng nông dân?" ② Vingvinsky cũng nói rằng: "Bây giờ nên nhường ra một phần lớn trong số nông dân vô đảng cho phái tả Quốc Dân Đảng". Vingvinsky — vị phái viên kỳ cựu của Quốc tế Cộng sản được phái cử đến Trung Quốc này, bắt đầu từ lúc giúp đỡ kiến đảng cho ĐCSTQ, đại bộ phận thời gian đều sinh sống và làm việc trong môi trường cách mạng Trung Quốc. Thế nhưng, ông ta thực sự quá cách biệt với quốc tình Trung Quốc và cách mạng Trung Quốc, đến nỗi trong một loạt vấn đề trọng đại, trong gần như toàn bộ Đại cách mạng Trung Quốc, đều ủng hộ và tán thành sai lầm hữu khuynh trong nội bộ ĐCSTQ, đây quả thực là một chuyện vô cùng đáng suy ngẫm, khiến người ta phải thức tỉnh sâu sắc. Cù Thu Bạch đối với ý kiến của Vingvinsky mang sự bất mãn, anh mang theo cảm xúc phẫn nộ chất vấn rằng: "Nhường cho ai? Nhường cho Cố Mạnh Dư à? Ông ta nói hội nông dân là thổ phỉ. Nhường cho Cam Nãi Quang à? Ông ta nói không được gọi là cày ruộng có ruộng!" Chính sách cơ hội chủ nghĩa của Đảng, đã khiến cho "chúng ta 'mất cả chì lẫn chài', nhường cho giai cấp tư sản an nhiên chỉ đạo cách mạng".

Cù Thu Bạch chỉ rõ: "Cách mạng ruộng đất" là trung tâm của cách mạng Trung Quốc. Thống trị của quân phiệt thực chất là chính quyền của giai cấp đại địa chủ (quan liêu mại bản) cùng tiểu địa chủ (thổ hào sĩ phu), đại đa số nhân dân Trung Quốc là nông dân, đều đang chịu sự bóc lột và áp bức dưới chế độ nửa phong kiến nửa nông nô của giai cấp địa chủ. Những yêu cầu cách mạng của nông dân như ruộng đất thuộc về người cày, ruộng đất quốc hữu, chính quyền nông dân, thuế khóa thống nhất, rõ ràng là những yêu cầu mang tính dân quyền nhất.

Cuộc tấn công của đảng cách mạng vào giai cấp địa chủ là nhằm giải quyết triệt để vấn đề ruộng đất của nông dân. Hành động tự tay tước đoạt ruộng cày của tá đũ nông dân, đảng viên cách mạng không nên sợ hãi, mà phải nỗ lực tổ chức và lãnh đạo cuộc tấn công ấy.

"Đòn giáng của chúng ta đối với giai cấp tư sản dân tộc, mục đích chính là để thay thế họ và tự mình giành lấy quyền lãnh đạo ảnh hưởng phong trào nông dân 'từ trên xuống dưới', cho nên hành động chung với giai cấp tư sản dân tộc (mặt trận thống nhất) phải lấy mức độ không làm tổn hại đến công tác trong nông dân làm giới hạn; vượt quá giới hạn này, thì có thiên chức đi đường nấy với giai cấp tư sản dân tộc". Sau khi Tưởng Giới Thạch phản bội cách mạng, tập đoàn Uông Tinh Vệ ngày càng dao động; những kẻ cơ hội trong đảng chủ trương dừng cách mạng ruộng đất, quy định phong trào quần chúng công nông cần do Quốc Dân Đảng giám sát và chỉ huy. Cù Thu Bạch phản đối những sai lầm trên, đưa ra đề xuất "phải đi sâu vào cách mạng: Chính quyền nông dân và vấn đề ruộng đất"①.

Sau khi Sự kiện Mã Nhật xảy ra, Cù Thu Bạch tham gia hội nghị của Tỉnh ủy Hồ Bắc Đảng Cộng sản Trung Quốc và những người phụ trách phong trào nông dân, ông kiên quyết chủ trương dùng thủ đoạn tấn công để phản kích cuộc bạo loạn phản cách mạng của Hứa Khắc Tường và phái hữu, chỉ rõ: "Dù thế nào cũng không thể nhận lỗi 'quá khích', không thể 'ngồi chờ giải quyết', mà là phải tấn công"②——

①② Cù Thu Bạch trong phần phụ lục bài báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu lần thứ sáu của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Đấu tranh vũ trang có ý nghĩa đặc biệt trong cách mạng Trung Quốc, đấu tranh chủ yếu của cách mạng Trung Quốc là đấu tranh vũ trang, hình thức tổ chức chủ yếu là quân đội. Vô sản giai cấp nhất định phải tranh giành quyền lãnh đạo quân đội với giai cấp tư sản, thực hiện đấu tranh vũ trang. Ông nói: Phương pháp đặc biệt của hành động quân sự trong chiến tranh cách mạng cũng là đặc trưng của cách mạng nông dân thuộc địa. Hiện tại, quân đội là công cụ có sức mạnh nhất trong tay giai cấp tư sản dân tộc, quần chúng lao nông quyết không thể mặc cho họ nắm giữ vĩnh viễn những vũ lực này; quần chúng lao nôngnên (nên) giành lấy những vũ lực này, rồi mới có thể thực sự thiết lập chế độ chuyên chính cách mạng. Giai cấp tư sản dân tộc tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng với giai cấp vô sản, càng lấy việc tước đoạt quân đội cách mạng làm phương pháp chủ yếu để ra tay. Giai cấp vô sản nếu không có quân đội của chính mình, thì không thể giành được quyền lãnh đạo cách mạng, không thể giành lấy thắng lợi của cách mạng. Cách mạng phát triển đến giai đoạn hiện tại, giai cấp công nhân tước đoạt quân đội cách mạng càng là trách nhiệm cấp bách và quan trọng đặc biệt. Ông yêu cầu giai cấp vô sản nắm chắc công tác quân đội một cách thiết thực, khiến quân đội chuyển từ tay giai cấp tư sản sang tay giai cấp vô sản, khiến quân đội nằm dưới sự nắm giữ của quân phiệt biến thành quân đội cách mạng.

Ông nói: Cần phải tiến hành công tác chính trị trong quân đội cách mạng gấp trăm lần hiện nay, hiệp đồng với phái tả, lãnh đạo phái tả, để củng cố thế lực cách mạng ở trong quần chúng binh sĩ; không những thế, còn phải giống như nông dân đối với quân đội đóng quân tại địa phương, khiến quần chúng công nhân (không chỉ là công đoàn) có quan hệ mật thiết với quân đội trú đóng ở các thành phố, thực hiện tuyên truyền chính trị quần chúng có hệ thống thường xuyên. Cần phải xây dựng vũ trang của nông dân, phải tiến hành công tác đối với Hồng Thương hội, thổ phỉ cho đến quân đội phản động, khiến họ tiếp nhận ảnh hưởng của cách mạng, tranh thủ họ đứng về phía cách mạng, thực hiện "binh dân liên hiệp giết quân phiệt". Cần phải tổ chức vũ trang công nhân, những vũ trang này không những nên là đội tuần tra của công đoàn, mà còn phải là sở cảnh sát trật tự bảo vệ thắng lợi của cách mạng ở các thành phố (cái gọi là 'trị an cách mạng'), trực thuộc chính quyền thành phố. Đây đương nhiên là tổ chức thường bị.

Vào dịp giao mùa xuân hạ, bạo loạn vũ trang phản cách mạng xảy ra thường xuyên, cục diện chính trị Vũ Hán dao động, cách mạng Trung Quốc đã bước vào thời điểm nguy cấp nghiêm trọng. Ngày 20 tháng 5, Cù Thu Bạch viết bài "Luận về ba vấn đề lớn của cách mạng Trung Quốc", đưa ra lý giải vô cùng tinh thiết đối với vấn đề quan hệ giữa vũ trang cách mạng cùng quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản:

Vấn đề quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản mà chúng ta gọi trước đây nay càng phải đi sâu hơn, quyền lãnh đạo được gọi trước đây chỉ đơn thuần là quyền lãnh đạo trong phong trào quần chúng, còn như chính quyền và quân quyền thì nằm ngoài sự lãnh đạo của giai cấp vô sản, hình thức sơ khai của quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản hiện nay này đã không còn đủ nữa, giai cấp vô sản hiện nay nên tham gia chính quyền cách mạng, nên chỉ đạo vũ lực trong cách mạng, nên để cho thành phần chỉ huy trong quân đội tiếp tục do thành phần thực sự trung thành với cách mạng thay thế và bổ sung, khiến bản thân quân đội trực tiếp quan tâm đến lợi ích của quần chúng lao động.

Nói tóm lại, giai cấp vô sản phải lấy mình làm chủ cốt, tập hợp nông dân, binh sĩ và các thành phần cách mạng phản đế nói chung vào Quốc Dân Đảng, khiến Quốc Dân Đảng trở thành trung tâm của cách mạng Trung Quốc, mà bản thân nỗ lực làm nhân hạt — người lãnh đạo của trung tâm cách mạng này. Giai cấp vô sản còn phải hiểu rằng: Quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản được thực hiện thông qua sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Giai cấp vô sản Trung Quốc phải dưới sự lãnh đạo của Đảng, tranh thủ quyền lãnh đạo của cách mạng quốc dân, giai cấp vô sản cần sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, cho nên trên thực tế người lãnh đạo cách mạng Trung Quốc phải là Đảng Cộng sản.

Cù Thu Bạch trong "Vấn đề tranh luận trong cách mạng Trung Quốc", cuối cùng chỉ rõ: Đảng của chúng ta đã là của quần chúng rồi. Đảng của chúng ta nhất định có thể khắc phục và tiêu diệt chủ nghĩa Bành Thuật Chi. Nếu không, Quốc tế thứ ba không thể dung nạp một đảng cộng sản bệnh Menshevik như thế, Quốc tế hai rưỡi sớm đã vì bệnh cùng loại mà chết rồi, Quốc tế thứ hai vì cách mạng Trung Quốc phản đối chủ nhân của nó, tuy cùng chủ nghĩa mà không dám nhận, Quốc tế thứ tư có lẽ vì chúng ta được Liên Xô giúp đỡ mà phản đối. Cứ như thế, chúng ta đành chuẩn bị gia nhập Quốc tế thứ số không vậy!

Sự phê phán của Cù Thu Bạch đối với chủ nghĩa Bành Thuật Chi, tức chủ nghĩa Trần Độc Tú, sắc bén cay độc, kỳ hiệu tiên minh, mà lại có sức thuyết phục, đã bảo vệ một cách mạnh mẽ những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, cũng bảo vệ phong trào đại cách mạng của Trung Quốc.

Chủ trương của Cù Thu Bạch đã nhận được sự đồng tình của không ít đồng chí. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ năm, các đồng chí Mao Trạch Đông, Thái Hòa Sâm, Uân Đại Anh, Nhậm Bật Thời v.v. cũng đều vạch trần và phê phán mạnh mẽ sai lầm khuynh hướng hữu của Trần Độc Tú. Nghị quyết được Đại hội thông qua đã phê phán chung sai lầm khuynh hướng hữu của Trần Độc Tú, phủ định chủ trương sai lầm "đi về phía tây bắc", thông qua một số dự án nghị quyết đối lập với chủ trương khuynh hướng hữu của Trần Độc Tú, nhưng vô cùng không triệt để, cho nên trên thực tế không giải quyết được bất kỳ vấn đề gì.

Bản thân Trần Độc Tú vẫn được bầu làm Ủy viên Trung ương, và đắc cử Ủy viên Cục chính trị Trung ương, Thường ủy kiêm Tổng thư ký Ủy ban Trung ương tại Hội nghị toàn thể lần thứ nhất của Ban Chấp hành Trung ương khóa V. Ảnh hưởng uy quyền của ông trong đảng dường như vẫn đang phát huy tác dụng nhất định. Đương nhiên, thứ đóng vai trò quyết định không phải là uy quyền của bản thân Trần Độc Tú, bởi vì còn có uy quyền lớn hơn và có thế lực hơn ông ta. Một năm sau, Cù Thu Bạch đã công khai vạch trần vấn đề này. Ông nói: Đại diện Quốc tế Cộng sản Roy trong Đại hội lần thứ năm đã chính thức tuyên bố: "Quần chúng lao động Trung Quốc là đấu tranh anh dũng, cho nên Trung Quốc sẽ không có chủ nghĩa Menshevik". Do đó Đại hội lần thứ năm "chỉ đọng lại một khái niệm mơ hồ: Trước kia hình như cũng chẳng có cơ hội chủ nghĩa nào tồn tại, sau này hình như cũng chẳng phải cần thay đổi mới về tư tưởng và chính sách trong đảng". Không khí Đại hội V là "Hợp tác cộng sản và tam dân chủ nghĩa đến cùng vạn tuế"①——

① Cù Thu Bạch: "Cách mạng Trung Quốc và Đảng Cộng sản" (ngày 12 tháng 4 năm 1928).

Cơ quan quyền lực tối cao như Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, mà cũng không thể giải quyết triệt để sai lầm của người lãnh đạo Đảng, vậy thì trên con đường sai lầm, họ tất yếu sẽ đi ngày càng xa, cuối cùng tống táng phong trào đại cách mạng đang sục sôi khí thế.