Tháng 10 năm 1934, chủ lực Hồng quân bắt đầu rút khỏi Trung ương Tô khu, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Chính phủ Dân chủ Công Nông Xô viết Trung Hoa cũng rút đi cùng đại quân. Cán bộ, gia quyến cùng những xoong nồi bát đĩa không nỡ bỏ lại, dưới sự bảo vệ của đại quân, vội vã hành quân về phía Tây. Tuy nhiên, Cù Thu Bạch vì mắc bệnh nặng nên không thể theo quân trường chinh, bị để lại tại Thụy Kim sắp sửa thất thủ. ①

Để chia tay với các chiến hữu, Cù Thu Bạch mời Lý Phú Xuân, Phó Liên Chương... tới dùng bữa. Trên bàn tiệc, ông nâng ly chúc cho cách mạng thắng lợi. Từ Đặc Lập trước lúc lên đường đã tới thăm Cù Thu Bạch. Cù Thu Bạch dặn người phu ngựa khỏe mạnh của mình đi theo Từ lão, đồng thời đổi một con ngựa tốt của mình lấy ngựa của Từ lão. Ngày hôm sau, Trần Nghị nhìn thấy Cù Thu Bạch, hỏi ông sao vẫn chưa đi. Thấy thân thể ốm yếu của Cù Thu Bạch, Trần Nghị muốn tặng con ngựa của mình cho ông, khuyên ông mau chóng đuổi theo đội ngũ. Lúc này Trần Nghị vẫn chưa biết, Trung ương Đảng Cộng sản đã quyết định để Cù Thu Bạch ở lại——

① Về quyết định để Cù Thu Bạch ở lại Tô khu, là do cơ quan ra quyết định cao nhất của Trung ương Đảng Cộng sản lúc bấy giờ là "Ba người đoàn" đưa ra. Theo ghi chép của Trương Văn Thiên trong thời kỳ chỉnh phong tại Diên An năm 1943 có ghi: "Về mọi công tác chuẩn bị trước khi trường chinh, đều do 'Ba người đoàn' cao nhất gồm Lý Đức, Bác Cổ, Chu Ân Lai chủ trì quyết định, tôi chỉ làm theo thông báo của 'Ba người đoàn' cao nhất. Tôi nhớ họ đã quy định số lượng cán bộ trung cấp mà Chính phủ Trung ương có thể mang theo, tôi liền đưa ra danh sách giao họ phê chuẩn. Còn về cán bộ cao cấp thì đều do 'Ba người đoàn' cao nhất quyết định. Đồng chí Cù Thu Bạch từng yêu cầu tôi cùng đi, tôi bày tỏ sự đồng tình, từng đề xuất với Bác Cổ, Bác Cổ phản đối." ("Từ biến cố Phúc Kiến đến Hội nghị Tuân Nghĩa", ngày 16 tháng 12 năm 1943). Ngô Lê Bình hồi tưởng lại: "(Sau khi quyết định được công bố) hai ngày sau, tôi từng hỏi Mao Trạch Đông đồng chí về quyết định để lại đồng chí Thu Bạch này. Nói rằng cán bộ như đồng chí Thu Bạch, sao có thể không mang theo, để mặc cho số phận định đoạt? Mao Trạch Đông đồng chí trả lời, ông ấy cũng đã đề xuất, nhưng lời của ông ấy không có trọng lượng. Tôi cũng từng hỏi Trương Văn Thiên đồng chí, ông ấy trả lời, đây là quyết định của mọi người trong Cục Trung ương, một mình ông ấy nói cũng không có tác dụng." ("Nhớ lại những ngày tháng chung sống với đồng chí Thu Bạch và những chuyện khác", "Học tập và Nghiên cứu", kỳ số 5 năm 1981).

Cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng ở lại trấn thủ Tô khu là Phân cục Giang Tây Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, cơ quan chính phủ gọi là Văn phòng Hậu phương Chính phủ Trung ương, về quân sự thì thành lập Ủy ban Quân sự cho các đơn vị ở lại, người đứng đầu ba cơ quan này là Hạng Anh, Trần Nghị... Cù Thu Bạch giữ chức Trưởng ban Tuyên truyền Phân cục Trung ương, kiêm Ủy viên Giáo dục Nhân dân Văn phòng Hậu phương.

Sau khi chủ lực Hồng quân rút đi, Tưởng Giới Thạch phái mười vạn đại quân do Cố Chúc Đồng, Tưởng Đỉnh Văn lần lượt đảm nhiệm Tổng tư lệnh lộ Nam, Đông, tiến hành cái gọi là "càn quét toàn diện" vào Trung ương Tô khu lấy Cám Nam, Mân Tây làm trung tâm. Sự khủng bố trắng đẫm máu bao trùm lên Trung ương Tô khu.

Sau khi Vu Đô, Hưng Quốc, Thụy Kim, Trường Đinh lần lượt thất thủ, tình thế đã trở nên địch mạnh ta yếu một cách tuyệt đối. Cuối tháng 11 năm 1934, Tưởng Giới Thạch hạ lệnh cho Cố Chúc Đồng, Tưởng Đỉnh Văn lần lượt làm Chủ nhiệm Tĩnh yên trú đóng tại Cám, trú đóng tại Mân, phân chia mười hai khu vực tĩnh yên, khắp nơi sửa đường làm lô cốt, thực hiện "càn quét theo khu vực". Dưới sự phong tỏa nghiêm ngặt của kẻ địch, việc ăn ở đi lại của cơ quan và bộ đội đều trở thành vấn đề nghiêm trọng. Mọi người mấy tháng trời không ăn được chút dầu muối nào; để che giấu mục tiêu, ban đêm không được thắp lửa, ban ngày không được để khói bay; đường núi người đi qua phải dùng cành cây và lá cây che phủ lại; khi cây cối trên núi bị địch đốt sạch chặt trụi, mọi người chỉ còn cách ẩn náu trong hang đá. Trong môi trường cực kỳ gian khổ, bệnh phổi của Cù Thu Bạch càng thêm trầm trọng. Đầu năm 1935, Phân cục Trung ương quyết định bãi bỏ Văn phòng Hậu phương Trung ương, đồng thời quyết định đưa ông chuyển hướng qua Hồng Kông đến Thượng Hải chữa bệnh.

Ngày 11 tháng 2, đoàn của Cù Thu Bạch xuất phát từ gần Cửu Bảo, Thụy Kim, cùng đi có Hà Thúc Hành, Đặng Tử Khôi và vợ của Hạng Anh là Trương Lượng. Khoảng sáu bảy ngày sau① tới được Thang Ốc (lúc bấy giờ thuộc huyện Hội Xương), nơi đóng trụ sở Tỉnh ủy Phúc Kiến của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Sau đó lại có thêm Chu Nguyệt Lâm gia nhập, bà là vợ của Lương Bách Đài, Ủy viên Nhân dân Tư pháp kiêm quyền Ủy viên Nhân dân Nội vụ của Chính phủ Dân chủ Công Nông Xô viết Trung Hoa. Chu Nguyệt Lâm sau khi chia tay với Lương Bách Đài đã tới Thang Ốc sớm hơn đoàn của Cù Thu Bạch——

① Thời gian đoàn của Cù Thu Bạch tới Thang Ốc, có thuyết nói là ngày 18 tháng 2, có thuyết nói là ngày 21 tháng 2. Cuốn sách này lấy theo thuyết trước.

Tình hình quanh khu vực Thang Ốc cũng vô cùng hiểm nghèo. Vì vậy, họ chỉ dừng lại một chút, dưới sự sắp xếp của Bí thư Tỉnh ủy Phúc Kiến Đảng Cộng sản Trung Quốc là Vạn Vĩnh Thành, khoảng ngày 20 tháng 2 đã lên đường. Đoàn người này cải trang thành thương khách buôn nấm và gia quyến. Để đảm bảo an toàn cho họ, Tỉnh ủy Phúc Kiến đã đặc biệt chọn điều hơn hai trăm người thành lập đội hộ tống để bảo vệ dọc đường. Tháng 2 ở Mân Tây, hơi xuân se lạnh, hành quân ban đêm quả là khá gian khổ. Thể chất Cù Thu Bạch rất yếu, gian nan bước đi trên những con đường núi gập ghềnh, có lúc thực sự quá mệt mỏi, đành tựa ngồi bên tảng đá ven đường nghỉ một lát. Hà Thúc Hành tuổi đã cao, hành động khá chậm chạp. Trương Lượng đang mang thai, lại là người chân nhỏ, dọc đường nhiều chuyện lặt vặt, vốn dĩ hành quân ban đêm không cho phép xuất hiện ánh lửa, bà lại cứ nằng nặc đòi hút thuốc.

Sau khoảng bốn ngày đêm phục ngày hành, họ đã vượt qua các lớp phong tỏa của kẻ địch, vượt sông Đinh vào rạng sáng ngày 24 tháng 2, tới gần thôn Tiểu Kính, trấn Thủy Khẩu, huyện Trường Đinh. Mọi người đi đường mệt mỏi, đói cồn cào, liền nghỉ ngơi ăn cơm tại đây, chuẩn bị chiều lại đi tiếp. Thế nhưng, hành động chủ quan lơ là này đã gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Khu vực trấn Thủy Khẩu thuộc vùng du kích của Đoàn 14 Bảo an, lực lượng vũ trang phản động địa phương tỉnh Phúc Kiến. Khu vực phòng thủ của đoàn này bao gồm toàn huyện Vũ Bình và khu vực phía Tây Thượng Hàng. Đoàn trưởng là Chung Thiệu Quỳ, một kẻ thổ phỉ khét tiếng ở Phúc Kiến, vài ngày trước vì có việc mà từ Vũ Bình đi qua trấn Thủy Khẩu tới Trường Đinh. Trấn Thủy Khẩu tạm thời do Tiểu đoàn 2 của đoàn này đóng giữ, tiểu đoàn trưởng tên là Lý Ngọc. Sáng hôm đó, Lý Ngọc nhận được báo cáo của đội trưởng đội vũ trang địa chủ "Nghĩa dũng đội" là Phạm Liên Thăng: phát hiện một toán Hồng quân nhỏ gần thôn Tiểu Kính. Lý Ngọc sau khi xác minh tình hình, lập tức dẫn quân bao vây tấn công thôn Tiểu Kính. Đội trưởng đội hộ tống Hồng quân là Đinh Đầu Bài, là kẻ nói dối khoác lác, hay khoe khoang. Đặng Tử Khôi trong quá trình hành quân đã tiếp xúc với hắn, phát hiện kẻ này hoa mỹ không thực chất, nói khoác liên miên, một khi có chuyện là không đáng tin cậy. Quả nhiên, tiếng súng vừa vang lên, Đinh Đầu Bài chớp mắt đã biến mất, bỏ chạy mất dạng. Đội hộ tống không người chỉ huy, cũng tan rã. Đặng Tử Khôi tổ chức cho mọi người phá vòng vây, chiến đấu ác liệt một canh giờ cũng không phá ra được, kẻ địch càng ngày càng tới gần. Hà Thúc Hành thấy không thể phá vây, nói với Đặng Tử Khôi: "Đồng chí Tử Khôi, tôi đã làm cách mạng đến cùng rồi!" Nói đoạn, giơ súng lục lên chĩa vào đầu mình. Đặng Tử Khôi vội vàng nói: "Anh tuyệt đối không được làm thế!" vừa nói vừa chạy tới định cướp lấy khẩu súng của ông. Thế nhưng, khẩu súng trong tay Hà Thúc Hành đã khai hỏa, người từ trên vách núi lăn xuống. Lúc này kẻ địch lại dùng súng máy quét, Hà Thúc Hành trúng nhiều phát đạn. Sau khi trận chiến kết thúc, thu dọn chiến trường, quyền đại đội trưởng đại đội đặc vụ của địch là Tăng Khởi và liên lạc viên Hùng Huy đã phát hiện Hà Thúc Hành bị thương nặng trên ruộng lúa, và lục soát được trên người ông năm trăm đô la Hồng Kông. Số tiền này là phí đi đường mà đoàn của Cù Thu Bạch nhận được trước khi xuất phát từ Thụy Kim, mỗi người một trăm đồng, tập trung do Hà Thúc Hành bảo quản. Tăng Khởi và Hùng Huy cướp được số tiền này, đi được vài bước, lại quay trở lại, giương súng sát hại Hà Thúc Hành, mục đích là giết người diệt khẩu.

Cù Thu Bạch sau những chặng đường chạy liên tục, lúc này đã kiệt sức. Theo lời Đặng Tử Khôi kể lại khi còn sống:

"Tôi lại chạy tới giục Cù Thu Bạch mau chóng phá vòng vây ra ngoài. Lúc này Cù Thu Bạch đang mắc bệnh nặng, nằm trên cáng. Cù Thu Bạch nói: 'Tôi ốm đến mức này rồi, thực sự không đi nổi nữa, cậu mau đi đi!' Tôi năm lần bảy lượt giục ông đi, ông quyết không chịu đi.

Tôi kéo ông đi, ông vẫn không đi. Ông nói: 'Cậu mau đi đi, tôi ở đây kẻ địch sẽ không phát hiện ra đâu' (chỗ này là bụi rậm rất dày). Không còn cách nào khác, tôi phá vòng vây tới bên bờ sông dưới chân núi; thấy có mấy chiến sĩ cũng xông ra được, trong đó có chiến sĩ giữ súng máy, tôi liền tập hợp những chiến sĩ còn sót lại, dùng súng máy chặn đánh truy binh, vừa đánh vừa đi, rời khỏi Trường Đinh, hướng về phía Mân Tây."

Đồng chí Cù Thu Bạch sau khi đồng chí Đặng Tử Khôi phá vòng vây thoát ra, đã bị đội viên đội vũ trang địa chủ "Nghĩa dũng đội" là Phạm Kim Trụ, Lại Trung Thuận phát hiện và bắt giữ trong bụi rậm lưng chừng núi, cùng bị bắt còn có Trương Lượng và Chu Nguyệt Lâm. Lúc này vào khoảng sau buổi trưa. Bọn phỉ áp giải Cù Thu Bạch về tới trấn Thủy Khẩu đã là bốn giờ chiều. Theo lời khai của Lý Ngọc: Thân thể Cù Thu Bạch ốm yếu, đi một lát lại phải nghỉ một lát, bọn phỉ liền dùng súng bắn để uy hiếp ông, quát lớn: "Không đi thì bắn tại chỗ!" Nhưng Cù Thu Bạch "đều không thèm để ý".

Lý Ngọc và đồng bọn dùng nhục hình bức cung Cù Thu Bạch, hòng ép ông khai ra cơ mật của Đảng và quân đội ta. Đối với Cù Thu Bạch, khổ hình là điều đã lường trước, có sá gì đâu? Dù chịu đựng sự tra tấn tàn khốc, ông vẫn cắn chặt răng, kiên quyết không hé nửa lời. Ông chỉ nói mình tên là Lâm Kỳ Tường, năm nay ba mươi sáu tuổi, người Giang Tô, từng học dở dang tại khoa Văn học Trung Quốc của Đại học Bắc Kinh, sau đó kinh doanh tiệm sách cũ và đồ cổ ở Thượng Hải. Lại từng học y nửa năm tại trường y. Năm 1932 vì bệnh mà du ngoạn tới Chương Châu, Phúc Kiến, đúng lúc Hồng quân đánh vào Chương Châu, đã bắt ông đưa tới Thụy Kim, lần lượt làm bác sĩ, trợ y, văn thư và giáo viên văn hóa tại Tổng cục Y tế Hồng quân. Sau khi chủ lực Hồng quân trường chinh, ông bị để lại làm trợ y tại sở y tế của Chính phủ Xô viết và Quân khu tỉnh Phúc Kiến. Tháng 1 năm 1935 mang tiền bỏ trốn khỏi Thụy Kim, nhưng đi tới vùng Lộ Đàm, Thượng Hàng lại bị vũ trang địa phương của Tô khu phát hiện, đêm đó bị nhân viên Cục Bảo vệ canh giữ, định sáng mai đi tiếp, không ngờ bị quân Quốc Dân Đảng phát hiện bắt giữ.

Trương Lượng khai tên là Chu Liên Ngọc, là vợ của thương khách buôn nấm, nói là bị Hồng quân "bắt cóc đòi tiền chuộc". Chu Nguyệt Lâm lúc đầu khai tên Trần Tú Anh, sau đó lại khai Hoàng Tú Anh, là y tá Hồng quân. Cù Thu Bạch trong lúc bị địch bức cung đã khéo léo che chở cho Trương Lượng và Chu Nguyệt Lâm.

Đoàn trưởng Đoàn 14 Bảo an là Chung Thiệu Quỳ ngày hôm đó từ Trường Đinh vội vã trở về trấn Thủy Khẩu. Lý Ngọc báo cáo với hắn tình hình diễn biến trận đánh, biết được những người như Lâm Kỳ Tường bị bắt đều mang theo đô la Hồng Kông, vàng, nhân viên hộ tống hầu hết mang theo súng lục, hắn dựa vào đó phán đoán: Lâm Kỳ Tường có thể là "yếu nhân" của Đảng Cộng sản. Đêm đó, Chung Thiệu Quỳ đích thân tra tấn Cù Thu Bạch, câu trả lời nhận được vẫn như lời khai trước đó.